f. 50"b <1Inpit speculum duorum et utile cognicionis correctionis con->1
<1Questionis et commonicionis instrumentum>1
PRIMA PARS INCIPIT
MAGISTER Giraldus de Barri Giraldo archidiacono de Brechene,
5 nepoti suo, et vere a nepa dicto, salutem et salutacionem quam meretur.
Scripsistis nobis quod propter equorum carenciam ad nos termino
statuto et fide firmato venire non potuistis. Equos autem ad eundum
Meneviam et Martru et Aberteivi ad opera prodicionis perpetranda
satis habuistis. Ad redeundum vero Lincolniam ob fidei pacta servan-
10 dum, quam tempore *iam* ad minus certum est lapsam esse, equos
habere non potuistis. Supplicastis etiam litteris eisdem quod fraudi
vestre hoc non imputetur. Set quomodo fraudem transgressionis huius
adeo abhorrere se fingit et simulat qui tam manifestam prodicionis
plus-quam-fraudem et tam enormis scandali notam nec notare curat
15 nec vitare laborat, tanquam festucam *scilicet* in occulo videns et
trabem non attendens? Qua scilicet nota non solum Lincolniam et
Herefordiam atque Meneviam et Walliam totam, verum etiam Hiber-
niam, <1pernicibus>1 semper <1alis>1 fama volante, quia contagiosa quoque
turpia esse solent et enormia, iam contaminavit.
20 Rogastis etiam ut equos vobis mitteremus, set illos quos vobis in
discessu vestro accomodavimus turpiter per incuriam, ne per industriam
dicamus, exulceratos et fame affectos (nec mirum quoniam et equos
absque pabulo et pueros absque viatico eosque qui per totum autum-
pnum vobis in blado colligendo et collocando, quos ad hoc de Lincol-
25 nia in Walliam transmisimus, fideliter laboraverant absque stipendiis
debitis et etiam expensis ad redeundum!) nobis valde curialiter remisi-
stis. Equos etiam eosdem, cum vos et sarcinas vestras usque Brechene
 detulissent, cum apud Landu quiescendum aliquandiu et a laboribus
 respirandum nostri putarent, a stabulo sibi iam preparato et a pueris
30 nostris ad hoc purgato necnon et a domo quam fecimus (set dicere
possumus: <1sic vos non vobis>1 etc.) nepos magistri vestri Radulphus,
quem pane nostro sicut et alios ingratos et inutiles pavimus plurimos,
baculis et virgis turpiter eiecit, dicens et alta voce proclamans quod non
equi magistri Giraldi, set equi domini, et tanquam ant*h*onomasice
35 Domini et dominatoris magni, locum illum haberent et ibi starent,
talem quippe erga nos animum habens puer qualem et magister.
Nolumus ergo ad talem locum equos vel pueros nostros de cetero
mittere, ubi et equi fame afficiuntur et a stabulis turpiter eiciuntur, ubi
et pueri, contumeliis affecti, non cum honore debito suscipiuntur, sicut
40 Eneas, qui et avem vobis de Hibernia tulit, et Iohannes, iniuriis affecti
et a magistro vestro eiecti fuerunt, sicut et ortolanum nostrum, quem
de Anglia ad curiam emendandam venire fecimus, idem magister,
cuncta magistrans ibi et ministrans, in iniuriam nostram magnam et
vestram quoque, si cognoscere sciretis et ausi essetis, gladio, sicut
45 accepimus, super capud eius extracto, quem certe ubi maius opus
extiterat non bene traxit, set pocius perdidit *quin immo et hostibus
reddidit*, vinculis ferreis compedivit, nec aliud in causa fuit nisi quod
de dampno nostro, quod ab ipso et suis tam in domo quam in orto nobis
49 tociens fieri vidit, loqui tantum ausus fuit. Ad talem itaque locum non
f. 50"b sunt equi nostri mittendi, non pueri, | donec Deus meliora providerit.
Nec adeo mirum *tamen* de garcione pessimo, infideli per omnia et
ingrato; set hoc magis admirandum quod nepos noster tam naturalis,
qui dulces nobiscum capiebat cibos, immo quem non solum ciba*vi*-
mus et educa *vi*mus, verum etiam in redditus amplos promovendo de
55 tam exili provexi*mus* et quasi de nichilo creavi*mus*, tam scelerose
contra nos et cum scandalo tanto recalcitrare presumpsit, tanquam illo
ewangelico et in hoc evidenter impleto: <1Qui manducat panem meum,>1
<1levabit contra me calcaneum suum.>1
Et de magistro quoque vestro haut dissimiliter obstupendum, cui,
60 ut vos bonis disciplinis imbueret et non pravis, tanta contulimus et
tam utiles in omnibus extitimus, quin immo, sicut ex sequentibus
palam erit, cui omnibus que possidet adquirendis vel causa efficiens
vel efficax ad minus occasio fuimus, cui et vitam etiam *non nunquam,
ut nostis,* conservavimus: tam infidelem econtra se reddidit et tam
65 ingratum, quod illud in psalmo scriptum in eius sit persona satis evi-
denter impletum : <1Homo pacis mee, in quo speravi : qui edebat panes meos,>1
<1magnificavit super>1 *me* <1supplantacionem.>1 *Et illud quoque Salomonis
in Proverbiis per contrarium: <1Ne moliaris amico tuo malum, cum in te>1
<1habeat fiduciam.>1 @Et illud eiusdem et ibidem, non per antifrasim, set
70 expresse: <1Qui delicate nutrit servum suum, postea illum senciet contu->1
<1macem.>1 Et illud Ysaie: <1"Filios enutrivi et exaltavi, ipsi vero spreverunt>
1
<1me.>1 Unde et cum poeta dicere potui:
<1Non exspectato vulnus ab hoste tuli.>1
Et iterum:
75 <1Que verit indigne pena, dolenda verit.>1
<1@Iam pacior telis vulnera facta meis.@>1
Et @cum@ Psalmista sepius ad Dominum hunc versum orando pro-
ponere: <1Custodi me a laqueo quem absconderunt mihi et ab scandalis>1
<1operancium iniquitatem.>1 @Et tanquam Ieremie verbum ad Sedechiam
80 regem in hunc modum assumere: <1Viri pacifici tui seduxerunt te et>1
<1recesserunt a te.>1
Unde super illud in Ewangelio: <1Trademini autem a parentibus et>1
<1fratribus et cognatis et amicis,>1 etc., Expositor: <1Minorem dolorem mala>1
<1ingerunt que ab extraneis inferuntur; plus enim in nobis ea tormenta>1
85 <1seviunt que ab illis patimur de quorum mentibus presumebamus, quia cum>1
<1dampno corporis mala nos cruciant amisse caritatis.>1 Hinc est enim quod
de Iuda, traditore suo, per Psalmistam Dominus dicit: <1Et quid si>1
<1inimicus meus maledixisset mihi, supportassem utique. Et si is qui oderat>1
<1me super me magna locutus fuisset, absconderem me utique ab eo. Tu vero>1
90 <1unanimis homo, dux meus et notus meus.@>1 Nos igitur hupupe quodam-
modo que nidificat in stercoribus @suis@ similes extitimus ; nepos autem
noster cuculum, qui nutritores suos, cum adultus fuerit, devorare solet,
expresse representat. *
Super hac autem supplantacione per magistrum excogitata et per
95 discipulum docilem in talibus effectui mancipata per visionem quandam
premuniti satis fuimus, sicut de inopinatis rerum eventibus plerumque
consuevimus. Videbatur enim nobis quod nepos ille noster tanquam in
lecto nostro, cuius porcionem non modicam ei concessimus, nobiscum
preter solitum constitutus, partem lecti maiorem occupans *ex toto*
f. 52" nos totis viribus expellere nitebatur.| Et dum in hac quasi lucta ali-
,0, quandiu versaremur, cum ille nos expellere pararet et nos in thoro
nostro nos retinere vellemus, tandem ab occulis nostris con*ten*cio
talis sompnum excussit.
*Vidimus et aliam de eodem @postea@ visionem. Cum enim nun-
105 ciasset nobis pluries post discessum suum primum se ad nos in brevi
reversurum et fidei prestite federa servaturum, videbatur nobis in
sompno quod, cum essemus in Wallia et quidam clerici nostri de man-
dato nostro ad nos venirent ad visitandum quandam ecclesiam nostram,
vidimus inter alios quendam equitantem capite more Walensico tenui
1"0 pallio et virgeis ac variis lineis discolorato desuper cohoperto et panno
dextro trans humerum sinistrum proiecto, et, querentibus nobis quis-
nam esset Walensis ille, responsum est quoniam nepos noster archi-
diaconus erat. Ipse vero, quam cito ad nos clamare potuit, quesivit
ad quid vocaremus eum et vexaremus, quia sine ipso satis visitacionem
115 illam fieri posse dicebat. Cui cum responderemus a nobis ipsum non
fuisse vocatum : "Possum', inquit, "ergo reverti' ; cui diximus : "Potes,
et presertim etiam in habitu tali' (non enim discorditer ipsum a nobis
discessisse visio recolebat). Et statim, lora regirans, via qua venerat
reversus est. In crastino vero sociis et amicis nostris ad nos venientibus
120 visionem retulimus, dicentes eis nepotem nostrum in brevi quidem
venturum, set non minus discorditer quam ante recessurum. Vestis
igitur illa discolor et varia, levis et inordinata, levem eius animum,
varium et incompositum designavit. Quod autem se vexari conquestus
est, signare potuit quod corpori magis et desidie datus, tam corporis
125 laborem excercitando quam animi quoque studiis honestis indulgendo,
cum nec hunc nec illum fugere laborem nos unquam consueverimus,
semper abhorrere soleat et recusare. Quod vero tam promptulus statim
ad revertendum fuit et nos relinquendum, et reversionem eius talem
secuturam in brevi designavit et mores eius ex parte, quoniam a puerili-
130 bus annis usque in hodiernum nunquam ubi quacumque occasiuncula
procul a nobis esse poterat propinquus esse volebat, indicavit* .
Quam detestabilis etiam bonis viris contra parentes et sanguine
propinquos, qui suorum securitatem *et utilitatem* per cessiones huius-
modi tam naturaliter tamque sollicite procurarunt, talis videatur recal-
135 citracio, ex responso decani Lincolniensis Rogeri, viri fidelis et boni,
discreti quoque et eruditi, verbo vestro quod <1ex habun*dan*cia cordis>1
<1os>1 emisit, in audiencia facto non modica, perpendere potuistis. Cum
enim *in eiusdem hospicio* redditus vestros vocaretis illos qui vobis
per operas nostras sic fuerant assignati, statim cum indignacione magna
140 subiecit: "Redditus vestros dicitis quasi per probitatem vestram ad-
quisitos; si talis essetis qualis esse deberetis et bene vobis in verbo
prospiceretis, nunquam eos quamdiu vixerit vel voluerit hic patruus
vester, qui tam sibi quam vobis totum perquisivit, redditus vestros vel
vocitare vel etiam reputare deberetis.'
145 Unde et vir ille, et vir revera virilis animi, virque virorum per-
paucorum, cum fratrem suum uterinum in amplos reditus iam promo-
visset longeque maiores ei conferre proposuisset, et ille processu
temporis recalcitrare cepit, adeo ipsum incontinenti non solum ab
hospicio, verum et ab animo pariter et amore prorsus abiecit, quod, cum
"50 episcopi Lincolnienses ob eius honorem atque favorem illum in ecclesia
Lincolniensi canonicare vellent, non permisit dicens et asserens se in
ecclesia qua ille canonicus esset nunquam decanum fore; unde et tam
f. 52" inexorabiliter  ad correctionem plurium et castigacionem abhominatus
est ipsum, quod nunquam in conspectum ipsius nedum in consorcium
155 illum postea venire sustinuit. Set ad maiorem etiam talium detesta-
cionem, quotiens de fratre suo vel similibus ingratis et recalci *traci*one
notatis coram se mencionem fieri contingere solet, non aliter ipsos
quam proditorum nomine vel nota vocitandos censuit vel denotandos.
Ad hec etiam archidiaconus Oxoniensis, magister Walterus Mapus,
"60 vir eruditus, eloquens et facetus, audiens cessionem hanc a nobis sic
factam, statim in audiencia plurium dixit nos minus circumspecte
minusque discrete in hoc egisse neque tot cessionum huiusmodi exempla
prava quot viderat ipse nos vidisse, *sufficere tamen nobis ad cautelam
de rege Henrico secundo et filiis suis perniciose nimis erga patrem
,65 agentibus nostri temporis exempla debuisse*. Illud etiam in Ecclesi-
astico pluries proponere consuevit : <1Melius est ut filii tui te rogent quam>1
<1te respicere in manus filiorum.>1 Veridicum autem tam ipsum fuisse quam
etiam filium Syrac Iesum in facto suo tam facinoroso nepos noster
*aperte* comprobavit.
7 Relatum est etiam post facinus istud, et apud Lincolniam sepe
refertur, de presbitero quodam in Anglia qui diebus nostris ecclesiam
suam bonam cesserat filio suo, putans ut iustum foret ad consilium suum
tam ecclesiam quam filium se quamdiu viveret et vellet habiturum.
Filius autem concubinam in brevi postea superinduxit, cuius instinctu
175 paulo post a domo sua quam ipse fecerat patrem eiecit. Set quoniam ei
ab episcopo diocesiano, miserante penuriam patris et filii facinus de-
testante, eiusdem ecclesie data fuit administracio plena, filius, ut
f. 52" episcopi factum eluderet et patrem modis | omnibus mendicare com-
pelleret, Cisterciensis ordinis habitum assumens, ex nequicia magis et
180 indignacione quam devocione sicut ex postfacto claruit, monastice
regule se subiecit. Episcopus autem, hoc audito, misertus adhuc patris
inopie; erga quem pia gerens viscera ab ecclesie patrono ut bonis eius
more solito *quamdiu viveret* cuncta ministrando senex ille susten-
taretur laudabiliter impetravit. Quod cum ad filium, non presbiteri,
185 set verius diaboli, fama nunciante pervenit, habitum incontinenti
reiecit domumque suam et ordinem relinquens et ad remota trans-
migrans in patria nunquam postea comparuit.
O quociens nepos noster, et vere a nepa dictus, et huic in nequicia
valde propinquus, dicere quasi comminando consuevit quod antea
190 monacus fieret quam correctionis nostre doctrineque iugum et discipline
frenum diucius sustineret, quatinus inopiam ei sic generaret qui copiam
ipsi et opulenciam tanto studio procurarat. Adeo namque correpcionis
semper impaciens fuerat et correctionis quod etiam, cum *aliquociens*
de verborum suorum inepcia corriperetur, silencium sibi mensium
195 duorum vel trium indicebat, tanquam pitagoricos discipulos, qui per
quinquennium in scolis silebant, sequi volens. Set illi per pacienciam
et prudenciam, ut taciti melius audirent et plus discerent, hoc faciebant;
iste vero per maliciam atque nequiciam, ut nec etiam in verbis et ser-
mone communi, qui nulla *recte* loqui lingua noverat, emendacionem
200 suscipere posset. Igitur apud ipsum inter stultiloquium et nulliloquium
nichil erat medium.
f. 52"b Quidquid autem de redditibus acci|deret per operam nostram
obtentis, utinam hodie monacus esset, set monacus bonus, et non
qualis ille predictus, habitum, non animum mutans, et monasterium
205 deserens, non autem maliciam derelinquens! Sacius enim foret, et
longe sacius, hominem mundo mortuum *esse*, ubi nec boni nec mali
memoriam de se relinqueret ullam, quam sic superstes existens, nec
disciplinatus nec morigeratus, set sceleri pocius et prodicioni per omnia
datus perpetueque infamie nevo notatus, suis omnibus generique toti
210 summo dedecori foret et dolori.
*@Unde et in Ecclesiastico: <1Luctus mortui septem dies, luctus vero>1
<1fatui omni tempore vite sue.>1 Et David in psalmo: <1Non est Deus in>1
<1conspectu eius, inquinate sunt vie illius in omm- tempore.@>1
Refertur et hoc crebro, qualiter canonicus Lincolniensis prebendam
215 filio suo cesserat, qui postmodum in penuriam incidit tantam quod et
vestibus usque ad nuditatem et victualibus usque ad extremum fere
defectum, filio dissimulante prorsus et in nullo miserante, careret. Qui
cum filium, ut inopie sue tante saltem in aliquo subveniret, tam per se
quam per alios sepius incassum efflagitasset, tandem, quoniam impudens
220 et effrons esse @plerumque@ solet nimie egestatis anxietas, pater ad
pedes filii, quatinus vel sic ipsum ad misericordiam movere posset,
cum lacrimis et singultu lamentabili se prostravit; filius autem, et vere
diaboli filius, et non hominis illius, nichil ob hoc motus, set magis in
iracundiam vel pocius insaniam versus, elevato calcaneo et male recalci-
225 trando, tam impie patrem in facie pede percussit quod, ruptis venarum
claustris, per utramque narem rivus sanguinis erupit emanantis. Pater
autem, sic vultu sanguinolento, statim ad episcopum, quem tunc forte
in ecclesia Lincolniensi, collectis in capitulo canonicis, invenit accedens,
quantam sibi inhumanitatem filius suus fecerat lamentabili queri-
230 monia propalavit. Episcopus autem, hoc viso et audito, statim episco-
paliter agens et tantam ingratitudinem pariter et impietatem viriliter
ulciscens, prebendam quam filio cesserat patri restituit et percussorem
illum et tam impium patris malleum ad penitenciam suam de scelere
tam impio et tanquam parricidio Rome suscipiendam ilico transmisit.
235 Papa vero et episcopi factum commendavit et confirmavit et impietatis
filio gravem, quandiu vixit, penitenciam iniunxit. Hec tamen et similia
pro nepote nostro facere quodammodo videntur exempla. Cum @et@ enim
tam atrociter filii deseviant in parentes, minus admirandum, set magis
cavendum et caucius agendum, si quando in patruos, quanto gradu
240 remociores, inveniantur @sic@ exorbitando desevire nepotes.*
*Porro, ut longe propinquius inducamus exemplum et expressius,
presbiter quidam nuperrime nunc, et huius Innocencii tercii papatus
tempore, ecclesiam suam bonam in episcopatu Londoniensi et villa
que vocatur Prestun' filio suo cessit et ipsum in ea institui naturali
 245 ductus affectu procuravit. Filius autem, infra modicum tempus patris
vitam fastidio ducens, inopem eum et egenum vilemque demum et ab-
iectum secum aliquandiu fore sustinuit. Set paulo post a se prorsus
eiectum a domo quam ipse fecerat pium patrem filius ipsius irrevoca-
biliter proturbavit. Pater autem, tanquam ad ultimum confugiens
250 remedium, apostolorum limina petens et ad pedes pape se prosternens,
rem gestam et suam erga filium humanitatem et eius erga ipsum crudeli-
tatem ei cum lacrimis et singultibus indicavit. Papa vero, paterna pietate
commotus et efficaciter afflicti statim misertus, per iudices et executores
optimos ab eodem in partibus suis electos, et filium incontinenti ob
255 ingratitudinem amoveri et patri ecclesiam denuo conferri eumque restitui
in integrum ilico fecit.*
*Item quidam hiis nostris diebus in Oxonie finibus personatum
ecclesie de Wuttona cessit nepoti suo, pensionem @em an@n@ uam, vicaria
sibi retenta, persolvens. Nepos autem ille, processu temporis vitam
260 avunculi tedia ducens, armatos in silva quadam, per quam transire
debuit, ad ipsum interimendum collocavit. Set, cum elapsa diei parte
maiore facinus perpetratum @fuisse@ putaret, @eadem uia@ , set a longe
tamen et tanquam e vestigio sequens, et rei certitudinem nimis avide
scire @deproperans@, avunculo per aliam forte semitam casu prospe-
265 riore dilapso, ipse ad locum veniens subito et inconsiderato suorum
impetu avunculum esse putancium sagittis et lanceis est perforatus et,
@sic@ <1in foveam incidens quam paraverat,>1 digna Dei vindicta mortem
@in alium@ nequiter machinando mortem incurrit. <1@Nec enim lex>1 iustior
<1ulla est quam necis artifices arte perire sua>1 @
270 *Item miles quidam in Cancia dominium terre sue tocius in filium
heredem et uxoratum contulerat, a quo post modicum tempus a domo
quam fecerat et a sustentacione tota pauper et inobs est eiectus. Ipse
vero, ad Anglorum regem Henricum secundum statim accelerans, suam
erga filium liberalitatem filiique erga ipsum inpietatem @em lacrima-
275 biliter indicavit. Cui resolutus in risum rex respondit gratulari se
plurimum et gaudere quod hominem invenerat filii sui expertum
ingratitudinem sicut et ipse suorum nequiciam expertus fuerat filiorum
et incontinenti totam patri terram suam cum domibus et possessionibus,
filio turpiter eiecto, integre restitui fecit. Sic principes et sic, ut dictum
280 est, pontifices boni; mali vero maliciosi @et meticulosm nequiciam
nutriunt magis facinusque fovent quod suffocare deberent.*
Huius *itaque* nepotis nostri effectum est opera quod iam in exem-
plum apud Lincolniam positi sumus et proverbium, adeo quidem ut,
cum ibi persone ecclesiastice plures propinquos suos in reditibus suis
285 naturali motu vel per cessiones tales vel modis aliis promovendi fixum
animo propositum habuissent, a suis postea super hoc sepe conventi
contra excipiant et constanter abnuendo contradicant, dicentes quod
factum nepotis magistri Giraldi de Barri, quia malicia cotidie magis ac
magis exuberat et habundat, caucius amodo circa talia negociandum
290 ceteros evidenter instruxit, illud quoque poete proponentes *vel pro-
ponere valentes* :
<1Felix quem faciunt aliena pericula cautum.>1
Et illud:
<1Erudiunt plerumque bonos exempla malorum.>1
295 Et illud philosophi: <1Ruina precedencium posteros docet et caucio est>1
<1semper in reliquum lapsus anterior.>1 Et tamen, quamvis contra excepci-
ones huiusmodi replicent illi a bonis exempla fore sumenda, et non a
f. 54" malis et male morigeratis, nec a barbaris | presertim et perverse nature
nacionibus, propter pravi tamen exempli tam vehemenciam quam
300 recenciam proficere non possunt, set maledictiones crebras in capud
auctoris tam mali exempli tamque nocivi ex corde refundunt. Nec
solum Lincolniam facinoris huius exemplum contaminavit, verum
etiam Herefordiam, ubi in audiencia magna nepotis contra patruum tam
naturalis fabricata et facta appellacio fuit, necnon et Walliam totam et
305 Hiberniam aliaque loca plurima, per que facti, quod supprimi *non*
potuit, fama volavit et volabit, ad scelera similia provocavit. Ve igitur
homini per quem scandala tot venerunt! *Eruendi etenim sunt oculi
scandalizantes; sic et abiciendi proculque pellendi domestici tales et,
quorum @semper@ prodicio pessima @pestisque pre ceteris omnibus
310 nocentissima@ , familiares.
Caveat ergo sibi de cetero Menevensis ecclesia, ubi frequens huius-
modi fieri solet provisio, suis @quidem commoda, sibi vero@ periculosa,
prolique piis a parentibus cessio crebra. Caveat et caucius agat, videns
tante pravitatis exempla in gremio suo preter solitum nuper emersa.
3"5 Caveat, inquam, et paveat, quia proclivis semper est cursus ad peiora
et imitari plerique solent viciosa magis quam virtuosa.*
Et tamen tam naturalis hic nepos noster et tam moralis, quatinus
aliquo fuco facinus suum colorare posset erroremque suum utcumque
quo tueretur haberet, <1ad excusandas excusaciones>1 extraneis et ignaris
320 dicere consuevit quod ob iracundiam nostram et acerbitatem nimiam
nemo nobis assistere, nemo nos potuit sustinere, ac si aperte dixerit:
"Si procul abcessero, si hominem quem nullus tolerare poterit ego
reliquero, nemo miretur !' Cui responderi potuit, *et vere responderi,*
quod a nullis sapientibus nullisque discretis ac bene morigeratis, set a
325 fatuis tantum et indoctis, quorum hic ductor et magister suus doctor
est, discordare solent mores nostri. Cum enim illum et alios indociles
et incorrigibiles docere vellemus et verbis corrigere, non verberibus,
*quoniam* ingenua nimirum ingenia magis verba timent quam verbera,
329 qui nec verberum et virgarum in puericia correctionem habuit, nec
f. 54" verborum in ad |olescencia castigacionem admittere voluit, qui nec tunc,
ut infra dicetur, per timorem, nec postea per pudorem aut amorem,
disciplinam amplexus fuit, restat ut, indisciplinatus permanens et in-
domitus pariter et indoctus, correptorem omnem et correctorem, qui
se reddidit incorrigibilem, gravem reputet et acerbum, juxta illud in
335 Sapiencia: <1Gravis est nobis ad videndum, dissimilis enim nobis est vita>1
<1ipsius,>1 ubi et suppleri potest: ideoque displicet nobis doctrina ipsius.
Et nos e diverso supplere possumus quia disciplina talium non nobis
solum, set et bonis omnibus est disciplina. *Unde et Propheta de talibus :
<1Odio habuerunt corripientem in porta, et loquentem perfecte abhominati>1
340 <1sunt.>1 Et <in> Ecclesiastico: <1Quam aspera est m-mium sapiencia indoctis
>1
<1hominibus et non permanebit in illa excors.>1 Et in Ecclesiaste: <1Verba>1
<1sapientum sicut stimulus, et quasi clavi in altum defixi.>1 Et in eodem:
<1Perversi difficile corriguntur, et stultorum infinitus est numerus.>1 Item
et in Ecclesiastico : <1Qui docet fatuum quasi qui conglu@tmnat testam.*>1
345 *Item et in Proverbiis: <1Abho@mmnantur iusti virum impium, et ab->1
<1hominantur impii eos qui in recta sunt via.*>1
Solet etiam hic nepos noster ea solum verba nostra, que rodere
utcumque et asperitatis arguere poterat, cuiusmodi monitoria reputabat
omnia et correctoria, quamquam summa cum lenitate prolata, firme
350 memorie commendare ea*que*, tanquam ad rumen sepe revocando et
depravando, cum nichil tam benedictum quod non possit malignitas
*pervertere et* depravare, in nostram suggillacionem perverse recitare.
Cui poterat quidem ex adverso responderi: <1Set male>1 quod <1recitas,>1
<1incipit esse tuum.>1 *Unde de talibus rex et propheta David: <1Qui>1
355 <1retm-buunt mala pro bom-s, detrahebunt mihi, quom-am sequebar bom-tatem.>1
Et alibi: <1Locuti sunt adversum me lingua dolosa et sermonibus odii>1
<1circumdederunt @me@ et expugnaverunt me gratis.--Et posuerunt ad->1
<1versum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea.*>1 Nec mirum
tamen si diaboli naturam, qui malis hominum tam dictis quam factis
360 retinendis atque notandis semper intendit et nunquam bonis, diabolici
generis illius, de quo satis dicetur inferius, germen non imitari non
possit. Scriptum est enim et ore divino pronunciatum: <1Vos ex patre>1
<1diabolo estis et opera patm-s vestri facitis.>1 Super quod Expositor: <1Non>1
<1est maledictio vel obiurgacio, quia correctio.>1
365 *Patet ex hiis igitur quod, licet interdum aspera dicantur erudiendis
ubi per lenia non proficitur, @quoniam, ut ait Innocencius, <1error cui>1
<1non resistitur approbatur@,>1 dociles animi docentis intencionem atten-
dentes pacienter admittere debent et gratanter. Sicut enim, Salomone
testante, <1qui parcit virge,>1 scilicet in puericia, <1odit filium,>1 sic qui
370 parcit verbis, scilicet in adolescencia, odit eundem; moderamine tamen
ubique servato, non enim qui corripit odit, set qui non corripit se
parum diligere patenter ostendit. <1Odio namque habeda sunt vicia,>1 ut
ait Gelasius, <1et non homines.>1 Unde Poeta :
<1Detestor morum cm-mina, corpus amo.>1
375 @Et illi quoque Salomonico in Proverbiis: <1Qui parcit virge, odit filium,>1
consequenter et hoc subiungitur: <1Qui autem diligit illum, isanter>1
<1erudit.>1
Proinde et quoniam Heli filios suos Ofni et Phinees tepide nimis
tam arguebat quam erudiebat, et quoniam illi doctrinam patris non
380 attendebant, divinitus ulcione secuta et filii gladiis in bello capta
ab Azotis archa domini corruerunt; et pater, suscepto rumore, sella
protinus aversa, retro cadens, confracto cerebro miserabiliter expiravit !@
Sicut enim in Genesi legitur, grandem ostendit Ioseph fratribus
severitatem, nunc in vinculis eos convinciendo, nunc exploratores
385 vocando, nunc tanquam in furto deprehensos, ad ultimum discrimen
reducendo, super que Glosa: <1Verba pro verberibus irrogat fratribus,>1
<1ne remaneant ipsorum @vel commissa vel@ inpunita delicta.>1 Et iterum:
<1Multa erat in verbis severitas, multa in corde tranquillitas, ut hinc>1
<1doceatur quantam hiis benevolenciam ostendamus quos interdum zelo>1
390 <1corrections et impulsu dilectionis aspere corripimus.--Multociens enim,>1
ut ait Ieronimus, <1bona parantur invitis, dum eorum pocius utilitati con->1
<1sulitur quam voluntati.>1 Nam et qui freneticum ligat, et qui letargicum
excitat, ambobus molestus, ambos amat. Sic et medicus, calibata non-
395 nunquam manu putrida separans et ad vivum resecans, non' parcit
quidem ut parcat et sevit ut misereatur. Unde Iohannes in Apocalipsi:
<1Ego quos amo arguo et castigo.*>1
Ut autem ad vos alloquendum iam revertamur, nosse nunc ergo pro
f. 54" certo potestis et manifeste perpendere vera fu|isse proverbia de vobis
ab ineunte etate dicta et quasi vaticinia nostra, sicut iam opere sub-
400 sequente probastis, *@nimia@ ueritate subnixa*. Considerantes enim
olim indolem puericie vestre *tam illaudabilem* cervicemque tam
flexibilem et agilem et capud oblongum et tam tornatile occulosque
leves et instabiles et os larvosum moresque perversos et a natura paterna
prorsus alienos, dicere dolendo consuevimus, quasi cum Apostolo :
405 <1Sine causa laboravimus et laboramus in isto.>1 Nichil enim nostre nature,
nichil paterne vel etiam fraterne maturitatis aut gravitatis scurilitas ista
pretendit. Unde et una cum Marciali Coco dicere potuimus :
<1Lubricus aspectus faciesque incerta, Macrine,>1
<1Ostendunt nobis te nimis esse levem.>1
410 *Et cum Cassiodoro senatore, loquente de adolescente Iuliano apostata :
<1Non est sperandum,>1 inquit, <1de eo cui in iuventute sunt hec, cervix in->1<1
ieiibilis, oculi vagi et dhcurrites, nares minas et iniurias spirantes et>1
<1humeri iactantes.*>1 Solebamus ob hoc multociens, si recolitis, cum ad
paternam maturitatem et moralitatem vos provocaremus, et vos econtra
415 semper ad scurilitatem natura fermentata, forcior omni doctrina, com-
pellebat, exemplum ponere de gallina que pullum anatis per suum
laborem et longam ovis incubacionem tandem cum aliis exclusum, et
suum reputans, ab aquis et paludibus, quas iugiter innatat et frequentat,
ad campestria voce monitoria et passibus sollicitis frustra revocat et
420 invitat; facile *nimirum* est istud nostre sollicitudini frustratorie simi-
liter adaptari. *Si modici quippe fermenti ad massam corrumpendum
magnus est effectus, quid ubi multum exuberat et nimis habundat ?*
Item infra dies octo postquam archidiaconatum et prebendam vobis
conferri procuravimus, natura perversa que redundat in vobis compel-
425 lente, dixistis, quoniam <1ex habundancia cordis loquitur os,>1 quod, sicut
David de Barri, nepos noster, operatus est in Hibernia contra nos,
f. 54"b reditus magnos quos ei contulimus sibi occupando et | nichil inde nobis
respondendo, sic facere sciretis quandoque velletis. Set utinam morali-
tatem ac maturitatem et fidem nepotis illius imitaremini! Ecce verbum
430 illud huius tam cito dictum, et natura impellente, nec ludicro tamen,
set serio prolatum, iam nunc ad velle pervenit et actum. Unde non
iuvente verbum illud, set nature pocius violente fuisse maturior etas,
in nullo mutata vel meliorata, manifeste declarat, propter quod *etiam*
verbum, cor manifestans et naturam, viginti marcarum ecclesiam tunc
435 vobis quoque nostro beneficio conferendam et iamiam in ianuis ad
hoc paratam amisistis.
*Sic itaque lingua blesa et quanquam ex toto fere defectiva, garrula
tamen et prepropera, nobis quidem bene, set vobis male, tunc garriendo
28 GIRALDUS CAMBRENSIS
prava monente et natura perversa sequente, de illa procul dubio ec-
clesia, si res ex proposito processisset, haut dissimiliter actum nunc et
perpetratum esset. Bene igitur lingua blesa tunc garriebat, bene naturam
promens tunc balbuciebat. <1Mos eterim est,>1 sicut ait Simacus, <1ut>1
445 <1balbucientes plus loquantur ; affectant enim copiam pudore defectus.>1 Und
e
et Ieronimus noster in talium sugillacionem ait: <1Discat quandoque>1
<1tacere qui nunquam didicit loqui.>1 Et alibi: <1Multi cum loqui nesciant>1
<1tacere non possunt.*>1 Porro si verbum illud aut simile, *pravi* cordis
archana revelans, paucis ante diebus emissum fuisset, in statu quo
450 vos invenimus, exili satis et humili absque dubio adhuc essetis.
Item cum apud abaciam de Thornolmia nobiscum vos anno preterito
duximus, tanquam *murem* in pera aut serpentem in sinu, ibi canonicis
domus, quia nos laudabant in eo quod benefeceramus vobis, dixistis
econtra, *set non in audiencia nostra*, quod nunquam vobis bene-
455 feceramus, set magis redditus vestros vobis auferre volebamus, si
possemus, tanquam dedecus esset vobis si per operas nostras redditus
habere videremini, qui nunquam tamen per vos aliquos adquisistis;
set ecce quemadmodum priori tanquam puericie verbo consonat et
hoc in iam adulto; nec mirum quia nec in minimo etatis beneficio a
460 natura mutato.
Item dixistis pluries scriptoribus et ribaldis apud Lincolniam *qui
post discessum vestrum id per villam pupplicaverunt* quod reditus
f. 55" vestros cito in manu vestra habere | volebatis et sub custodia senis
illius non amplius esse sustinendo et tanquam illud poete dicendo :
465 <1Ille semel raptos nunquam dimittet honores?>1
Iactitastis etiam coram eisdem et aliis, similibus vobis in moribus
et studiis, nos nisi per assensum vestrum et ad nutum magne maie-
ausos fore. Ideoque voluntati vestre resistere nobis tutum non esse
470 dicens etiam et asserens quod, si contrarii vobis essemus, curtas et
artas vias nostras in Wallia curtus avunculus vester ille pararet. Sicut
autem hic nepos noster, sic quondam et consobrinus, abbas scilicet
Sancti Dogmaelis, utroque nimirum nos supplantare nitente, archi-
episcopo et archiadversario nostro *Huberto*, iactitando proposuit
475 et promisit quod ab Anglia nos per potenciam suam archipresul *si
posset*, arceret et ipse nos a Wallie finibus absque dubio procul expel-
lendo fugaret. Pro talibus enim *carne propinquis et corde longinquis*
ait Propheta: <1Unusquisque se a proximo suo custodiat, et in omnifratre>1
<1suo non habeat fiduciam, quia omm-s frater supplantans supplantabit,>1
480 <1et omnis amicus fraudulenter incedet,>1 etc. Pro utroque tamen cum poeta
dicere poterimus et exclamare :
<1Quidferet hic tanto dignum promissor hiatu?>1
Quemadmodum enim iste, qui maioris erat auctoritatis, generositatis
et potestatis, itinera nostra per Walliam impedire plus quam aries unus
485 nec potuit, nec id unquam *etiam* attemptare presumpsit, sic haut
dissimiliter et modulo suo minor hec vesica tumescens per acum
f. 55"b modicam satis et exilem explosa crepabit et, vento inflacionis | emisso,
tumor ille subito detumescet et evanescet.
Item dixistis et Lincolnie coram pluribus in solario nostro, qui non
490 magis ob hoc vos appreciabantur, set longe minus, quod, ubi archi-
diaconum vos fieri fecimus, dixeramus vobis quatinus ad habendam
administracionem nos presentaretis, set obaudiendo et surdam ad hoc
aurem faciendo aliasque divertendo recessistis. O quam curiale dictum
et quam naturale, fictum tamen et falsitate compactum! Simile quoque
495 quandoque dixistis in Wallia priori de Brechene, variando tamen in
hoc et varium, ob hoc sicut in aliis, et versipellem vos ostendendo,
quod nos quidem ad administracionem presentastis, set non perpetuam.
Nec bonus vir ille dictum hoc aut dicentem approbavit. Ceterum quid
moror exemplis inepciarum vestrarum quorum me turba fatigat ? Talia
500 fuerunt tunc dicta et tam naturalia futuros eventus presagiencia eorum-
que habundanti ex corde prenuncia. Et talia nunc sunt opera talium
sermonum subsecutiva. Qualis enim puer, talis et puber: unde et a
simili qualis adolescens et iuvenescens, talis credendus fore senescens et
a natura non recedens.
505 Quid etiam de larvis dicemus et irrisionibus vestris, a quibus corrigi
vel castigari vos prava natura non permisit? Nunquam pater vester
larvosus fuit; nunquam enim vel illum vel fratrem vestrum optimum
Willelmum de Barri vel semel, si bene recolimus, larvam facere vidimus ;
510 Quare? Quia Bascrevillanus est- Scriptum est autem: <1Qui corripit>1
<1impium, sibi pam-t odium.>1 Et illud eiusdem, Salomonis scilicet: <1Non>1
f. 55" <1amat pestilens | eum qui se corripit,>1 set increpaciones omnes exosas
habet.
*Item et in Proverbiis: <1Qui erudit dem-sorem ipse sibi im-um-am facit,>1
<1et qui arguit impium generat maculam sibi.>1 Item et ibidem: <1Qui odit>1
515 <1increpaciones, insipiens est.>1 Et illud eiusdem: <1Sapientiam atque doctm
-->1
<1nam stulti despiciunt.*>1 Proinde et larvas vestras derisorias, quas in
nostra natura non novimus *et quas dediscere non potuistis*, sepe
notando, dicere vobis consuevimus quod neminem verius quam vos
ipsum deridere et delarvare et in propriam quoque faciem vestram,
520 si fieri posset, expuere deberetis, qui totum tempus vestrum preteritum
dedistis perdicioni, totum *vero* tempus instans et imminens nunc
dare studetis prodicioni. <1Iustum est nimirum,>1 sicut ait Democritus,
<1ut m-dentes m-deantur.>1 Cum enim erudicioni *vestre* totis nisibus in-
tendere deberetis, turpi totum studium impendistis hactenus et im-
525 penditis prodicioni, quia vere puer indisciplinatus et pullus indomitus,
qui nec litteris indulsistis, nec linguam latinam, aut etiam gallicam,
addidicistis, nec linguam puerilem ac blesam exuistis, nec maturitatem
ullam aut moralitatem induistis. Sola igitur prodicione, magistro
vestro dictante, et natura perversa se promte ad hoc applicante, pre-
530 cellere studuistis. Unde non solum extraneos, verum et nos ipsos,
quociens dicta, vel theologica vel philosophica, vel etiam curialia
verba et faceta, que viri eruditi venerari, admirari, et magnopere am-
plecti solent, in puppli*c*a audiencia proponeremus, vos delarvantem
et vos deridentem C*h*amitam vocabamus, versus hos pronunciando :
535 <1Chamridet>1
<1Dum nuda videt>1
<1Pudibunda parentis.>1
<1Iudei>1
<1Risere Dei>1
540 <1Penam pacientis.>1
Unde, sicut Caimite dicuntur fratrum interfectores, sic C *h* amite dici
solent patrum et parentum derisores. Porro, si patruum vestrum, et tam
utilem vobis patruum, iam infatuatum et delirum, alii deriderent, si de
544 paterna natura quicquam in vobis esset, defectus ipsius seniles pocius
f. 55"b deflere deberetis quam deridere. Nec mirum tamen si Bascrevillani
parentum sint derisores, qui eorumdem scilicet *frequenter* esse solent
persecutores.
Cum itaque merito ridendi sint derisores, hoc precipue ridendum et
hostili quoque irrisione dignissimum quod ille qui deflendus est amicis
550 omnibus et deridendus inimicis quique in sibilum ac stuporem et
maledictionem datus est universis, passim cunctos et absque delectu,
tanquam splenetico morbo laborans, quod revera tamen magis ex
innata malicia *et nequicia necnon et impericia* quam morbi materia
prodit, tam amicos ridet quam inimicos, cum multociens tamen illud
555 ei Senece frustra dicere consueverimus: <1Odibilem facit hominem risus>1
<1aut superbus et clarus aut furtivus et malignus aut aliem-s malis evocatus.>1
Unde Salomon: <1Risum reputavi errorem,>1 ubi et hoc supplendum,
indiscretum scilicet vel iniquum. Primus itaque derisor *patriarche*
Nohe maledictionem patris in se provocavit et in filios suos servitutem
560 induxit. Helisei quoque longo post tempore derisores ultrices ursi de-
vorarunt. *Item audi Salomonem in Parabolis. <1Preparata sunt deri->1
<1som-bus iudicia dampnaciom-s et mallei percucientes stultorum corpom-bus.>1
@Et in eodem: <1Oculum qui subsannat patrem>1 ... <1effodiant eum corvi de>1
<1torrentibus et comedant illum filii aquile.@>1 Item <in> Ecclesiastico: <1Ne>1
565 <1derideas hominemin amaritudine.>1 Et in libro Iudicum irrisores tribulis
et spinis comminuit Gedeon. Et in Ebraica veritate: <1Beatus vir qui>1
<1non abiit in consilio impiorum et in via peccatorum non stetit et in cathedra>
1
<1derisorum non sedit.*>1 Ex quibus exemplis *perspicue* perpendi potest
quam accepti sint Deo parentum suorum et maiorum derisores.
570 Preterea querere sepius consuevimus quare pater vester et fratres
ambo, quociens simul essemus, nunquam a latere nostro discedere
volebant, semper nobis adherebant, semper narrantis aliquid vel loquen-
tis ab ore pendebant. Vos autem a puerilibus annis et usque modernum
tempus semper pro posse procul a nobis et nunquam prope, semper
575 remotus nec solum a nobis et nostra, verum etiam ab omni doctrina
f. 56" laudabili et non propinqus, sicut | nunc est videre, esse voluistis,
tanquam illo prophete versu et verbo in vobis manifeste completo:
<1Tu vero odisti disciplinam>1 *et* <1proiecisti sermones meos retrorsum.>1
Que ergo racio tante diversitatis ? Certe morum hinc concordia magna,
580 et inde discordia. <1Omnis enim amicicia vera provenit,>1 ut ait Seneca,
<1ex morum concordia.>1 Sicut enim veri galline pulli eam e vestigio
subsequntur et propius accedunt, sic falsi et adulterini, aliene nature
morem gerentes, procul ad paludes semper abcedunt.
Ad cumulum autem malicie vestre tocius et nature perverse proba-
585 cionem et illud accedit quod, a paterna natura ex toto degenerans et
peiorem materne nature partem assumens et sequens, furti quoque
scelere detestando et, quoniam erga nos, conduplicato vos iam irremedi-
abili culpa contaminastis, dum patruo vestro, et qui vobis plus quam
*pater* exstitit, quem etiam dominum vestrum verbo vocatis et ore,
590 set non opere, probatis, Propheta dicente: <1Si pater ego sum, ubi honor>1
<1meus? Si dominus ego sum, ubi est timor meus?>1 Tali namque patruo et
domino cartas suas super terris prebende de Martru et ecclesie de Landu
olim nostra diligencia perquisitas, necnon et litteras domini pape super
irritandis resignacionibus persecucionis tempore factis, non solum in
595 iniuriam nostram, set etiam suam, <1in celum os>1 ponendo, furtive sub-
traxistis. *De talibus enim dicit Psalmista: <1Et dilexerunt eum in ore suo>1
<1et lingua sua mentiti sunt ei. Cor autem eorum non erat rectum cum eo;>1
<1nec fideles habiti sunt,>1 etc. Et alibi: <1Ore suo benedicebant et corde suo>
1
<1maledicebant.>1 Et hoc quoque: <1Vana locuti sunt ad proximum suum;>1
600 <1labia dolosa in corde et corde locuti sunt.>1 Item et in Evangelio: <1Popu
lus>1
<1hic labiis me honorat. Cor autem eorum longe est a me.>1 Unde et Balaamite
dici possunt qui @verbum@ bonum habent in ore, et non in corde vel
@in@ opere.
De hiis autem qui parentibus committere furta presumunt, audi
605 Salomonem in Parabolis: <1Qui subtrahit aliquid a patre vel a matre,>1
<1particeps homicide est.>1 Quanto magis et qui a patruo longe utroque
parente commodiore? In Decalogo quoque furtum omnino non fieri,
nedum parenti, septimum constat esse mandatum : <1Non furtumfacies.*>1
Ad mentem etiam revocare vos volumus, quod tociens vobis in-
610 culcare solemus, quod et in vestra natura vidimus olim *et notavimus*,
f. 56" set et nunc plenius impletum esse videmus, illud verbum quod miles
quidam modestus et prudens *de partibus illis*, cui nomen Ernaldus,
cognomine Rheting, patri vestro Flandrensica lingua de *viro quodam
tam sanguine vobis quam moralitate convinctissimo* quondam apud
eius quam actus indiscretos et incompositos considerantes admirarenturs,
querenti patri vestro a milite *predicto* quid ei super hoc videretur,
repondit mixtram re vera in eo male factam maleque dispensatam
fuisse, nimium enim de grisia lana appositum fuisse dicens et de nigra
620 nativa parum asserens, etiam se nunquam capam pluvialem habere
innuens aperte per similitudinem ist
in pre icto non nominato' set notato* nimis habundare et de paterna
 625 parum; subiecit etiam quasi dolendo lurimum et lan endo
quoque pariter signo crucis quasi pre admiracione signando: "In hunc
modum, Deus omnipotens quantum infortunium accidit domino meo
et nobis omnibus (de Ricardo scilicet, filio Tancardi, viro magno suis
diebus et suis in finibus atque magnifico loquens) quod ipse nunquam
630 uxorem nisi de diabolico genere illo ducere potuit.' Hic nempe *pre-
notatus*, a Bascrevillana natura non degenerans unde semper filii
patres et e diverso strangulare pro posse solebant, et patrem invitum
monacari et matrem, quantum poterat renitentem, cum utriusque male-
dictione monialem fieri fecit.
635 Multociens quoque vir ille predictus, scilicet Ernaldus, et alii de
Fiandrensico genere viri, robusti et de feodo Haverfordie *quondam*
f. 56" feodati, dicere solent et plan|gendo dolere, quod filios domini sui in
tenera et puerili etate tam agiles statim et tam leves conspexere, dicentes
et asserentes pueros tam promtulos inprimis et tam exiles ad robustam
64' paterne nature gravitatem ac maturitatein statureque grandis et pulcre
proceritatem, vero vaticinio quidem, sicut hodie est videre, *vix* pro-
venturos.
Proinde qualiter primevus ille filiorum, quem nominare non curamus,
patriam prodens et hostili incendio pariter et rapine tradens, comperta
645 nequicia statim tam propter verecundie tante confusionem quam etiam
ulcionis regie formidinem et timorem, tanquam sibi ipsi manum ini-
ciens, quia <1vim- sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos>1 et quoniam
<1virum iniustum mala capient in interitu,>1 mortem suam accellerare non
abhorruit, tota satis provincia novit. *Ad hec etiam Ricardo, Tancardi
650 filio, Ierosolimam iam secundo profecto, dictus ille filius eius, si tamen
filius, quoniam vel ab alio genitus, vel in cunis forte mutatus, vel
potius expresse diabolicam materne nature melancoliam imitatus, sepe
in audiencia dicere consuevit: "Utquid de peregrinatione longinqua'
(de patre loquens rusticus ille) "rediret ? Utquid anni seniles eius terram
655 amplius occuparent?' Item, reverso viro predicto et vere suis diebus
virilis animi viro, cum dictus ille diaboli magis quam hominis illius
filius cum hominibus et amicis, ut mos est, obviam ei veniret, statim
ut in personam patris, qui vir procerus quidem et personalis erat,
oculos coniecit, coram secretariis suis quibusdam coequitantibus, qui
660 postmodum @hec@ retulerunt et multo minus ipsum ob hoc appreciati
curavit? Diabolus ipsum ad nos reduxit.' Et sic <1ex habundancia cordisi>1
repletus erat, in ipso natura comparuit* .
665 Sequens autem et etate secundus set pravitate primus, priori
mento quoque simillimus, quam naturalis fuerit quam" liberalis et
a sapiente quodam, metrico versu, satis eleganter dictum est :
670 <1Plus gravitatis habent res que cum tempore crescunt.>1
Gentibus autem tociens nobis atque dolentibus, et quasi cum
verba nobis consolatoria dicere, ut mos est, plerique solebant, asserentes'
oris futuris temporibus penitus exuendos et mutandos; quibus re-
f. 56'b Willelmus, cuius in|dolem bonam et maturitatem naturaliter insitam
natura contraxit a puericia statim in ipso notatas et non abs ue
685 mentis angustia, frustra virga sepe cohibitas et repressas, quia <1naturam>1
<1expellas furca,>1 etc., crescentibus semper et invalescentibus perversis
moribus, et hoc nature viribus, que vix et difficile vinci solet, insepara-
bili quidem et immutabili, proh dolor! pertinacia servat.
Item quociens quasi plangendo preteritorum iacturam temporum
maximio nos contigitt
inquietudinem magnam inter archiepiscopum Cantuariensem Hubertum
et nos peccatis urgentibus exortam discessisse. Tunc etenim ibi nobis-
cum *per curam et sollicitudinem nostram* puer existens et litteris ac
695 moribus per timorem et virgam, sicut illa quidem etas exegit, si non ea
interrupcio facta fuisset, affatim inbueremini. Quorum quidem am-
borum postea factus quippe tanquam pullus indomitus et vere puer
indisciplinatus, literature scilicet et moralitatis, parum nempe tunc
per timorem ob brevitatem temporis et iniuriam turbacionis nec per
7"0 amorem postea vel pudorem quicquam addiscens, cum dampno vobis
gravissimo et dedecore vestris immenso, iacturam incurristis' cum tamen
in adolescencia pudor et, quem non corrigit virga, corrigat interdum
erubescencia. Unde Ieronimus in libro epistolari: <1Sepe quem non>1
705 <1correxit ob*iurgacio, emendat pudor.>1 Et alibi in eodem: <1Ingenuorum>1
<1ingenia facilius educat verecundia quam metus exsuperat et, quos tormenta>1
<1non vincunt, interdum vincit pudor.*>1 Proinde remedium saltem a
Domino, ceteris omnibus deficientibus, postulanti crebro vobis cum
Psalmista dicendum foret: <1Bom-tatem et disciplinam et scientiam doce>1
7" <1me,>1 etc. *Sicut enim bona est <1castigacuo Domini in matutinis,>1 sic
et doctoris. Et sicut <1bonum est iugum Domini ferre ab adolescencia,>1
sic et doctoris.* Scriptum est *enim* in Ecclesiastico: <1Filii tibi sunt?>1
<1Erudi illos et curva illos a puericia illorum.>1 Et in eodem : <1Curva cervice
m>1
<1filii tui in iuventute, tunde latera eius, dum puer est, ne forte induret et>1
7"5 <1non credat tibi, et erit dolor anime tue.>1 Alioquin iuxta Salomonem:
<1Adolescens iuxta viam suam incedens, et cum senuerit, non discedet ab>1
<1ea.>1 Et in Genesi: <1Sensus et cogitacio hominis ab adolescencia sua in>1
<1malum prona est.>1 Unde et Augustinus: <1Maius est impium iustificare>1
<1quam celum et terram creare. Maius est enim recreare quam creare.>1
72' Unde et abbas Bernardus: <1Facilius est informare rudem quam reformare>1
<1perversum.>1 Item Salomon : <1Literarum erudicione senectuti viaticum>1
<1preparatur et disciplinata iuventus etatem confert fructuosam.>1 Unde
Ieronimus: <1Radix litterarum amara est, fructus vero dulcis.>1 *Item
Salomon in Parabolis: <1Accipe, fili, disciplinam>1 ... <1ut addatur tibi>1
725 <1sciencia et torques collo tuo.>1 Set ecce qualiter vir docilis et industri
us
non animi tantum, verum etiam corporis ornamenta meretur.* Item
<in> Ecclesiastico : <1Que in iuventute tua non congregasti quomodo invenies>1
<1in senectute tua?>1 Unde papa Eugenius cuidam electo illiterato: <1Fili,>1
<1vacasti iuven*tu*te ; sterilem habebis senectutem,- nunquam in vita mea>1
730 <1promoveberis.>1 *Hoc itaque verbum pape verbo Prophete consonare
videtur, qui ait: <1Quia scienciam reppulisti, repellam te, ne sacerdocio>1
<1fungaris mihi.>1 Set o quam expressa nimiaque veritate subnixa! Hec
in vobis et similia sepe notavimus et anxie recoluimus.*
Ad reparandum tamen utcumque tempus perditum et *hominem*
735 perversum quoquo modo reformandum plurimum elaborantes, quam-
f. 58" quam incassum, statim post promocionem | vestram quam procura-
vimus, ut denuo sermonem ad vos dirigamus, studio et doctori congruo
vos assignantes, formam vobis discendi et libros audiendi, litteratu-
ram quoque pre cunctis amplectendi et moralitatem ac maturitatem
740 assequendi scriptam reliquimus, precipientes quatinus frequenter in-
spiciendo formam illam et discendi et continendi ac vos gerendi modis
omnibus sequeremini. De Hibernia quoque, ubi moram postea per
biennium fecimus, quociens litteras vobis et nuncios misimus, semper
eandem formam ingeminantes et inculcantes, cum verbis monitoriis
745 et exortatoriis, ne sine causa laboraverimus in vobis, scriptam ad vos
destinavimus. Reversi vero formam illam tociens et tam solicite datam
nec in litteris et doctrinis nec in moribus aut gestibus vel in minimo
repperimus assecutum, set, biennali spacio post tot monita tam verbis
quam litteris inaniter facta, sicut et reliquo tempore, toto prodicioni
750 dato et preceptore vestro ac doctore relicto, novissimum in vobis erro-
rem sicut usque in hodiernum diem, quamquam ex contingentibus
adhibendisque remediis nichil omiserimus, semper invenimus longe
priore deteriorem. *Nec mirum tamen quia <1nisi Dominus edifcaverit>1
<1domum in vanum laboraverunt qui edificant eam.>1 @Unde Ieronimus super
755 Matheum: <1Frustra laborat doctor nisi Deus faciat ut profciat.>1 Cui
consonat et illud Prophete : <1Frustra percussi filios vestros, disciplinam>1
<1erim non receperunt.@>1 Qui vero sepe corripitur et non corrigitur, dili-
genti quoque grave nimis est honus et insuave. Unde et in Moralibus
vox Ecclesie : <1Quos corrigere nequeo, quasi supra domum porto.>1 @Item
760 et in Ecclesiastico : <1Harenam et salem et massamferrifacilius est portare>
1
<1quam hominem imprudentem et fatuum et iniquum.@>1
Set forte nepos noster in illud quandoque Salomonis inciderat: <1Qui>1
<1apporit scienciam, apponit laborem; et cor intellegens tinea est ossibus.>1
Unde, quoniam tam animi quam corporis laborem semper abhorruit, et
765 qui nec res suas exteriores nedum ossa vel medullas unquam tinea de-
moliri pro posse sustinuit, et sciolus ob hoc et studiosus esse recusavit.
Ideoque noluit intelligere, ut bene ageret. Sciat autem scriptum esse quo-
niam ignorans ignorabitur et quoniam affectata ignorancia non excusat,
set condempnat.*
770 Possumus itaque cum Propheta dicere in persona medicorum et
custodum angelorum, qui medici sunt anim *arum* : <1Curavimus Babi->1
<1lonem et non est curata, non sanata; derelinquamus eam.>1 Super quod
Glosa interlinearis : <1In infrmitate desperatam.>1 Unde et: <1Opera periit et>1
<1inpensa.>1 In texto quoque subditur: <1Et eamus unusquisque in terram>1
775 <1suam.>1 Hoc enim medicorum est proprium quod, ut egrum considerant
desperatum, statim eum abeundo relinquunt. Argumentum hinc etiam
f. 58" sumi potest | quod angeli custodes homines sibi deputatos derelinquunt
obstinatos. *Cui et illud in Parabolis consonare videtur: <1Vocavi et>1
<1renuistis; extendi manum meam>1 (@scilicet@ ad opera consilii boni) <1et>1
780 <1non fuit qui aspiceret. Despexistis omne consilium meum et increpaciones>1
<1meas neglexistis.*>1 Sic ergo sibi ex toto sunt relinquendi qui non pos-
sunt emendari.
Unde et philosophi quoque responsum cuidam gibboso roganti ut
corrigeret in eo quod corrigendum videret et hic non incongrue a nobis
785 assumi potest : <1Forripere,>1 inquit, <1te possum ; corrigere non possum.>1
Haut aliter enim qui gibbum indocilitatis et prave moralitatis ab ineunte
etate strumosum habet corripi quidem potest, corrigi vero non potest.
Unde et Salomon in Ecclesiaste: <1Considera opera Dei, quia nemo>1
<1corm-gere possit quem ille despexerit.>1 *@Proinde et proverbialiter dici
790 solet quia felix puer et fortunatus facile docetur et doctrinatur; quid
autem ex contrario contingat, Salomon aperte declarat.@ @Ideoque
simul cum Ieronimo de cetero senciamus, qui in Prologo super Esdram
ait: <1Frustra ad aliquid em-ti neque aliud fatigando nisi odium querere,>1
<1extreme demencie est.>1 Qui similiter et super Osee prophetam ait:
795 <1Grandis misem-a ubi, quia desperatur emendacio, non adhibetur correctio.@>
1
Verum tamen @utinam@ in persona pocius Effraim cum Propheta
nepos noster dicere posset : <1Castigasti me et eruditus sum, quasi iuven->1
<1culus indomitus,>1 quod et Glosa sic explanat: <1Multis laboribus scilicet>1
<1et verbem-bus ad emendacionem denique perductus.>1 Ubi et paulo post in
800 texto quo subiungitur: <1Confusus sum et erubui quoniam sustinui ob->1
<1probium adolescencie mee.>1 Plerosque nimirum, quos nec virga correxit
nec iurgia, propria processu temporis emendavit erubescencia.
@De talibus itaque gaudendum, qui, quasi desperati diu, tandem
tamen ad emendacionem accedunt, quoniam, ut ait Ieronimus, <1plus>1
805 <1terram diligimus que post spinas exaratas fructus uberes producit quam que
>1
<1nullas spinas habuit, set tamen excultafertilem segetem gignit.>1 Et Dominus
in Evangelio: <1Dico vobis quod gaudium em-t in celo coram angelis Dei>1
<1super uno peccatore penitenciam agente quam super nonaginta novem iustis>1
<1qui non indigent penitencia.@*>1
810 Ceterum in adultis etiam, dum tamen humilibus perditi fuerint ingeniis
et docilibus, sermo doctrine capit et fructum facit, sicut in illa pecca-
trice felici apparuit, que <1sedens secus pedes Domini audiebat verbum>1
<1illius,>1 et in Apostolo, qui ad pedes Gamalielis se dicit et gloriatur
legem audisse. In elatis autem et inflatis, quia vas tumidum infusa
815 repellit et quoniam in malivolam animam sapiencia non introibit,
firmas et fructuosas figere radices sciencia nequit. Superbis quippe
resistit Deus, humilibus autem dat graciam et parvulis prestat sapien-
ciam. Et de tumore collium descendit humor ad ima convallium. Set
unde superbit et unde tumescit, unde doctrinam respuit, per quod
820 bonis omnibus se confusibilem reddit? In quibus, inquam, suffragiis
confidere presumit, qui nichil unquam per se, ut de fortune donis primo
loquamur, adquisivit, nichil omnino, ut de nature bonis subnectamus,
in se virtuosum, vel laudabile nichil prorsus, nisi scelerosum et vile,
pretendere potuit ?
825 Illud ergo Trogi Pompei hic inserere dignum duximus: <1Veteres>1
f. 58" <1imaginem sapiencie | pre foribus omnium templorum pingi et hec verba>1
<1consuevere inscribi :>1
<1Vsus me genuit, peperit memoria,->1
<1Sophiam me vocant Grai, vos Sapienciam.>1
830 Semper stultos homines odi; cultores scienciarum opido fovi. Item
querunt me mali et non inveniunt. Oderunt Sapienciam. Set si oderunt,
quomodo querunt? Querunt ipsam non propter ipsam. Querunt enim
in doctrina, non in vita. Verbis eius inflati, et sic ab ea magis alieni. De
illis ergo quid dicetur, qui sapienciam et scienciam adeo oderunt?
835 Quod nec etiam illam vel istam querunt nec verbis inflati nec sentenciis
saginati ?
Ad hec etiam, ut ad vos iterum sermo dirigatur, qui tam amplam
sermoni nostro *stiloque et calamo* materiam prebuistis, *set utinam
bonam!* quociens ad moralitatem, *laude dignam,* et maturitatem
840 vos inducere frustra nitentes, et ad mores ex convictu formandum et
quedam <1cum prima>1 resecandum <1cm-mina barba>1 vos invitare volentes,
cum bonis ambulandum, bonis et discretis adherendum diximus et
exempla huiuscemodi proponendo monita dedimus. In libro Sapiencie :
<1Qui cum sapientibus graditur sapiens erit, amicus vero stulti similis erit>1
845 <1ei.>1 <Et in> Ecclesiastico: <1Cum viro sancto assiduus esto.>1 Et in psal
mo:
<1Fum sancto sanctus eris et cum viro innocente innocens eris.>1 Et Poeta:
<1Semper te melioribus offer.>1 Et Cato: <1Cum bonis ambula.>1 Vos autem
non solum in puericia, verum etiam in etate adulta, innate scurilitati
morem gerentem et bonam doctrinam omnem aspernantem, cum
850 eruditis fere nunquam, cum garcionibus autem et histrionibus, quia
<1similia similibus gaudent,>1 semper invenimus. Cui hec et similia dolentes
f- 59" proponere | sepe solemus: A <1convictu mores formantur.--Corrumpunt>1
<1bonos mores colloquia prava,>1 vel metrice sic :
<1Colloquium pravum mores corrumpit honestos.-->1
855 <1Qui picem tangit coinquinabitur ab ea.--Cum electo electus eris et cum>1
<1perverso perverteris.>1 Et in Ecclesiastico : <1Cum fatuis ne consilium habeas
 ;>1
<1non enim poterunt diligere nisi qui ipsis placent.>1 Et illud Ieronimi : <1Qua
lis>1
<1quisque est talium consorcio delectatur.>1 Et illud eiusdem: <1Illum habeas>1
<1comitem cuius sermo, habitus et incessus sint doctm-na virtutum.>1 *Item et
860 Paulus: <1Separate vos ab omnifratre inordinate ambulante.*>1
O quam dissimilem optimus ille Willelmus de Barri, tociens dictus
tociensque dicendus et semper nobis ad meliorum exempla reservandus,
in puerili etate nil puerile gerens, se semper exhibuit! Cum enim bonus
vir ille et sanctus Baldewinus, Cantuariensis archiepiscopus, Walliam
865 olim ob crucis obsequium, nos quoque cum ipso tunc ducendo, pera-
grasset et apud Haverfordiam provincie tocius populus ad audiendum
sermonem eius accurreret, puer predictus, vix duodennis adhuc
existens, non cum paribus colludere gestiens, set in tanta turba et tam
conserta ad sedendum propius et audiendum, tanquam cum Domino
870 in medio doctorum sedente et interrogante, laudabili in puero prudencia
se ingessit. Et, quod laude dignum etiam et admiracione, visa ibidem
et audita que magis occurrebant memorabilia et discretis quoque viris
notabilia, plurimis postmodum annis evolutis, iam miles effectus et
adultus, recitare memoriter et referre solebat. Cum etiam tunc continue
875 ad equitandum et a patria doctrine causa, ut fieri solet, primo exeundum
f. 59" nobis a patre traditus | esset et Walliam postea totam et Anglie quoque
partem non modicam in comitatu archiepiscopi, qui indolem eius bonam,
maturitatem innatam et moralitatem postea secutam certis indiciis
presagientem statim et redolentem, valde commendabat, nobiscum
880 transpenetraret, quecumque vel a nobis vel ab aliis dicta faceta vel
narraciones curialitati accommodas audire poterat, non deridendo
quidem, non delarvando, set diligenter ascultando, tam memoriter
retinebat quod ea multis postmodum annis, a nostra memoria prorsus
elapsa, suavi eloquencia narrans et repetens nobis ad memoriam pariter
885 et gloriam de tali nepote non modicam revocaret.
Constanter itaque dicere possumus et indubitanter asserere quod,
si paternam olim aut fraternam hanc indolem imitari vel in minimo
prava vos materna natura permitteret, non solum patruum vestrum tam
proximum vobis et tam proficuum, qui tot terras et tot regiones tam
890 animose et tam virtuose peragravit, tot hominum mores vidit, tantum
audivit tantumque retinuit, verum etiam extraneum quemlibet seni
illi persimilem, quatinus multis adquisita laboribus tanquam absque
labore perquirere possetis, totis sequi nisibus totisque amplecti viribus
cum summo desiderio curaretis. Non enim ociose, non sine causa sic
895 poeta librum suum inchoavit :
<1Dic mihi, musa, virum capte post menia Troie,>1
<1Qui mores hominum multorum vidit et urbes.>1
Unde et in Ecclesiastico: <1Si videris sensatum evigila ad illum et gradus>1
<1hostiorum *eius* exterat pes fuus.>1 Et in eodem : <1Ne despicias narracionem>
1
900 <1sapientum, et inproverbiis illorum conversare. Ab ipsis enim disces doctmn
am>1
<1intellectus.>1 Et paulo post: <1Non te pretereat narracio seniorum; etenim>1
<1ipsi didicerunt a patribus suis: quoniam ab Qsis disces intellectum et in>1
<1tempore necessitatis dabis responsum.>1 Item et in eodem: <1Fili, si at->1
f. 59" <1tenderis | mihi, disces; et si accommodaveris animam tuam, sapiens eris
,->1
, 905 <1et si inclinaveris aurem tuam, excipies doctrinam; et si dilexeris audir
e,>1
<1sapiens eris. In multitudine seniorum sta et sapiencie eorum coniungere.>1
*Item et in libro rob: <1In sem-bus est sapiencia et in multo tempore pru->1
<1dencia.*>1 Item et*David* in psalmo: <1Quanta audivimus et cognovimus>1
<1ea : patres nostm- narraverunt nobis.>1 Et in Deuteronomio, *Moysi
9,, scilicet cantico* : <1Interroga patrem tuum et annunciabit tibi,- seniores>1
<1tuos, et dicent tibi.>1 *Et alibi de Ioseph: <1Constituit eum dominum domus>1
<1sue et principem omnis possessionis sue. Ut erudiret principes eius sicut>1
<1semetipsum et senes eius prudenciam doceret.*>1 *Unde et versus illos
Virgilianos verbumque Enee ad filium Aschanium vobis, adhuc puero
915 nec dum penitus desperato, quoniam et meritis nostris @laboribusque
laudabilibus@ sors, ut videbatur, non @eque@ responderat, dicere con-
suevimus :
<1Disce puer virtutem ex me verumque laborem,>1
<1Fortunam ex aliis,>1 etc.
920 Unde et Cassiodorus : <1Grave nimis est ut fructu laboris sui vir fraudetur>
1
<1industm-us et cui debetur pro sedulitate pam-ter et strenuitate premium,>1
<1cece illius domine vel errore devio vel adversante @malicia@ dampnum et>1
<1dispendium paciatur im-quum. *>1
Non hic autem magister Iohannes Blundus, iuvenis eloquens et
925 eruditus, ignoravit maiorum suorum et seniorum scienciam atque doc-
trinam, non aspernans, set viribus totis amplectens. A quo cum aliquo-
ciens quereremus quantam in Francia moram fecisset, qui Francorum
lingua tam recte, tam delicate et delectabiliter, tanquam materna sibique
nativa loquebatur, respondit se nunquam mare Gallicum transfretasse,
930 set ab avunculis suis, duobus viris litteratis et eloquentibus, magistro
Roberto Blundo et magistro Waltero, *Lincolniensi canonico,* qui
diu in Francia studiis indulserant, se tam literaturam in Anglia quam
etiam ydioma Gallicum addidicisse nec se minorem operam ad hoc
quam ad illam adhibuisse. Quinimmo, quociens ab illis verbum aliquod
935 Gallicum, elegans et defecatum rudique Anglorum a Gallico et fecu-
lento longe alienum, prolatum audivit, statim illud vel stilo vel calamo
memorie tenaci commendavit nec animo placatus esse potuit donec idem
verbum loco postmodum et tempore coram avunculis suis et in audiencia
suavi et vernanti eloquio suo in casu pronunciasset. Unde, quod illi,
940 remotis in partibus, laboribus et lucubracionibus multis adquisierant, hic
nepos eorum in patria sua, ad pedes eorum sedens et audiens eisque
f. 59'b iugiter assistens, id sibi quidem ingenio docili studioque laudabili | e
t
diligencia perutili bonus emulator et imitator comparavit.
Item reronimus: <1Antistenes cum gloriose docuisset rethoricam, So->1
945 <1crates dixit discipulis suis: "Abite et magistrum querite. Ego iam solum>1
<1eloquentem repperi, qui plures sapientes audivi.' Statimque Socrates,>1
<1venditis que habebat, nichil sibi plus quam palliolum reservavit et, pedes>1
<1Antistenem insecutus, studium consummavit. Huius Antistenis Diogenes>1
<1ille famosissimus sectator fuit, Alexandro rege potencior et humane nature>1
950 <1victor. Cum autem Antistenes discipulorum nullum reciperet et perseveran->
1
<1tem Diogenem dimovere non posset, novissime clava minatus est ei nisi>1
<1abiret. Cui ille caput subiecit dicens : "Nichil est tam durum quod a mellito>
1
<1fonte dividat cinicum.'>1
Hii igitur et horum similes, senioribus et sapientibus assistentes,
955 quia doctrinam et sapienciam summopere dilexerunt, se quoque
doctos et sapientes multis vigiliis multisque laboribus, set fructuosis
et utilibus, reddiderunt. Unde Tullius ad filium, enumeratis multis
et maximis doctrine atque sciencie commodis, ait et quasi ex predictis
inferendo subiunxit: <1Quare effice et elabora ut excelleas.>1 Laborem
960 enim et lucubram more nepotis nostri in studio fugere evidens inercie
signum est et ignavie magne. Proinde et Seneca, ne iners aut ignavus
repperiretur, se testatur longe plus olei ad lucubrandum quam vini
ad potandum expendisse.
964 Item, ut ad vos iterum apostrophemus, <ad> patrem vestrum et fra-
f. 60" trem optimum, a quorum memoria difficile disce|dimus, revertamur.
Verba que pater filio pluries dicere solebat hic repetemus. Dicebat
enim plurimum ei cavendum ne de Bascrevillana natura perversa
quicquam insitum in ipso comperiret, quia, si hoc (quod absit!) acci-
deret, terram suam ipsum iure hereditario contingentem, quamquam
970 ei auferre non posset, adeo destruendam ab ipso priusquam decederet
et deformandam assertive promisit, quod longo post tempore in statum
reduci et reformari non valeret. Facilis autem ad castigandum fuit cui
nichil omnino perverse nature illius et tam exose, totum per Dei gratiam
occupans hominem, melior natura reliquit.
975 De hoc etenim hominum genere dicere consueverat rex Henricus
secundus quia, si tantum vir unus de Bascrevillanis, sicut <1avis um-ca>1
<1fenix,>1 in mundo foret et non plures, totam mundi massam et machinam
tantillo fermento contaminandam fore et corumpendam.
Ad memoriam quoque revocare potestis qualiter monacus Sagiensis,
980 de Normannia oriundus, cum abbate suo nobiscum apud Lincolniam
existens, in audiencia pupplica dixit summopere vobis cavendum fore
ne materni generis in vobis natura prevaleret. Noverat enim ille genus
vestrum utrumque, puta qui in partibus nostris, cellula scilicet de
Pembroc, diutinam paulo ante moram fecerat. Notaverat enim in
985 hospicio nostro, ubi simul cum abbate fuit, gestus vestros leves et
illaudabiles et a paterne nature gravitate laudabili et maturitate longe
alienos, in quo duo perpendere poteritis : quam commendabilis, etiam |
f. 60"b apud extraneos, natura sit illa, sibi non incognita, a quo mores vestri
ex toto discordant, et quam sit ea detestabilis quam expresse repre-
990 sentant.
Quicquid autem alii vel dicant vel senciant, mores sue nature con-
sonos et conformes, quamquam pravos penitus et perversos, cuilibet
absque dubio, quia <1similibus semper similia gaudent>1 longe pre ceteris,
censura commendat. Unde et vos infamis illius et scelerosi avunculi
995 vestri, cuius infra natura describitur, nec non et consobrini vestri
notabilis illius gestus leves et agiles moresque conformes, bonis omnibus
et bene morigeratis detestabiles, plurimum approbare et pluries com-
mendare consuevistis. Patris autem vestri et fratris optimi moralitatem,
maturitatem et gravitatem, vestris nempe moribus omnino contrarias,
1000 nunquam nobis audientibus vel semel etiam vel exiliter commendastis.
Dicebat etiam de filio bono pater optimus quod, postquam miles
fuit et uxoratus, nunquam ipsum verbo vel facto vel etiam gestu,
patris quippe naturam et imaginem expresse gerens, vel semel in iram
provocavit nec umquam aliter aut imperiose magis se in domo patris
1005 habebat, cum dominus tamen et heres existeret, nisi quod pater, ut
decuit, administrabat, quam si extraneus esset in domo paterna et
stipendiis eius, ut alii, sustentatus, propter quod et patris benedictionem
tociens affectuosam quidem et effectuosam, *ut ita dicamus*, atque
1010 <1tur in bonum,>1 et precipue finalem optinere promeruit. Cum autem ille,
modestus, vos, qui nichil nisi per graciam nostram, nichil per probitatem
60"- aut virtutem propriam | obtinuistis, nec tam firmus est status vester in
collatis, maxime cum nec discrecio vigeat in vobis nec erudicio nec
1015 quicquam, nisi prodicio, ut tociens diximus, et temporis perdicio, quin
vacillare de facili possit et titubare, quomodo vos, nisi prava impellente
natura, tam cervicosum, tam indiscretum et tam indomitum ostendere
presumitis et ostentare ?
Scire vos etiam ad hec volumus venerandis legibus et imperialibus
1020 cautum esse sanctionibus quod ob ingratitudinis odibile vicium et
detestabile malum filii et heredes exheredantur et liberti quoque in
servitutem revocantur.
Nobis autem non sic de nutritura, set longe secus longeque peius
accidit, quoniam non semel in die, set tociens cotidie continueque fere
1025 per mores et modos adversos, gestus et actus atque sermones paterne
nature ex toto contrarios, per discursus leves et scurilitates, per larvas
crebras et larvosas derisiones, quas in nostra nunquam natura cogno-
vimus, per indolem quoque perversam penitus et indocilem, tanquam
studio nitens ad hoc toto, nos irritare et exacerbare non cessastis. Unde
1030 et maledictionem quam pater aut patruus vel nepoti, cui plus quam pater
extitit, ingratissimo per omnia et scelerosissimo, dare poterit, per
nequicias omnes et pravitates enormes ac prodiciones turpes, tanquam
<1perdicionis filius>1 et prodicionis, in capud vestrum exaggerastis.
Propter quod ea que de filio perdicionis in psalmo scripta sunt et
1035 filio *quoque* prodicionis hic adaptari possunt: <1Dilexit maledictionem>1
<1dictionem sicut vestimentum, et intravit sicut aqua in interiora eius, et>1
1039 Novit itaque Deus quod, qui ante discessum vestrum assidua fuimus
f. 60"b in rixa | et anxie mentis angustia corrigere quippe volentes incorri-
gibilem, iuxta illud Sapientis: <1Eice derisorem et exibit jurgium cum>1
<1ipso,>1 summa procul dubio postea sumus tranquillitate gavisi, *et
satis, Deo dante, dapis habentes rixeque multo minus malicieque et
iracundie,* tanquam procelloso erepti e pelago, iam secure navigantes,
1045 in portu salutis et pacis constituti.
Refert autem Tullius in libro de senectute quod <1quatuor robustosfilios,>1
<1quinque filias, tantam domum, tantas clienelas Appius regebat et cecus et>1
<1senex; intentum em-m am-mum tanquam arcum habebat nec languescens>1
<1succumbebat senectuti ; tenebat non modo auctoritatem, set etiam imperium>1
1050 <1in suos; metuebant eum servi, verebantur liberi, carum omnes habebant;>1
<1vigebat in illo mos patrius et disciplina. Ita senctus honesta est si se ipsam
>1
<1defendit, si ius suum retinet, si menti mancipata est, si usque ad ultimum>1
<1spiritum dominatur in suos.>1
Nos autem ob unios venenosi capitas et cervicosi nequiciam domun-
1055 culam nostram exilemque familiam et exiguam regere non potuimus
et more solito ac debito proinde et pacifice gubernare, prestertim adhuc
nec ceci, nec decripiti vel deliri.
Qualiter autem hec senum quorumdam vicia vitari debeant Tul-
lius ibidem docet dicens: <1Pugnandum tanquam *contra* morbum et sic>1
1060 <1contra senectutem. Habenda racio valitudinus : utendum excercitacionibus>
1
<1modicis; tantum cibi et pocionis adhibendum ut reficiantur vires, non>1
<1opprimantur. Nec vero corpori solum subveniendum est, set menti atque>1
<1animo multo magis. Nam hec quoque, nisi tanquam lumini oleum infundas,
1064 <1extinguntur senectute. Et corpora quidem excercitacionum defatigacione |>
1
f. 61" <1ingravescunt ; animi vero excercitando levantur. Nam quos ait Cecilius>
1
<1comicus stultos senes, hos significat credulos, obliviosos, dissolutos. Que vi
cia>1
<1sunt non senectutis, set inertis ignavie et sompniculose senectutis. Ut enim>1
<1petulancia, ut libido magis est adolescencium quam senum, nec tamen>1
<1omnium adolescencium, set non proborum, et sic ista sem-lis stulticia que>1
1070 <1deliracio appellari solet senum levium est, non omnium.>1
Tales itaque senes, qui iugi studio talique continuo excercitacionis
animorum utuntur remedio, deliracionis vicia non incurrunt. De
cuiusmodi Varro hec exempla ponit. Masinissa, rex Numidie, ante omnes
homines senectute admirabilis, nullo unquam imbre, nullo frigore
1075 capud contexit; idem aliquot horis in eodem vestigio perstare solitus,
donec iuvenes simili labore fatigaret. Item Gorgias interrogatus cur
centesimum et septimum ageret annum et cur tam diu viveret: <1Quia>1
1080 commodo, remediorum omnium maximo, senectutis vicia prescripta
vel omnino vitant, vel, ut minime officere possint levant ac mitigant
anticipando, cum crimine et infamia nostros ante diem in annos in-
Ut autem apercius occulata fide videre ossitis ex di
naturis compacti fueritis et confecti, duos vobis homines proponimus
Willelmum de Barri fratrem vestrum cuius memoria nobis suavissima
*et alterum, consobrinum scilicet seu consororinum vestrum, quem ex-
1090 pressius notificare, nisi per circumstancias agnosci possit non curavi-
f. 61'b mus*, quorum ille, paternam | sequens naturam, et a Deo dilectus est,
sicut humano iudicio presumi potest, et ab hominibus dilectus pariter
et approbatus, quia, sicut de sancto quodam legitur, necesse enim erat
ut quem Deus gracia perfuderat ab hominibus diligeretur; iste vero
1095 materna et matertere vestre natura plene refertus, sicut et vos vestre,
quam sit graciosus et vel a Deo dilectus (secundum presentem iusticiam
dicimus) vel ab hominibus satis apparet, et plusquam satis, qui trans-
acto vicennio cruce signatus, et abiecta quondam tam cruce quam etiam
uxore legitima, quam et turpi crimine falso forsan diffamavit, iam quidem
1100 factus adulter pupplicus et de magnis et amplis terris tam in Hibernia
quam etiam in Anglia et Wallia turpiter et viliter *est* exheredatus.
Et, ut illud maternum genus amplius extolleret et magnificaret, se
quoque degenerem in nullo probaret, tam p*ar*ricida quam etiam
matricida demum effectus, dum utrumque mundo mori, ut diximus,
renitentum prava intencione coegit.
Tantum ergo scelus hominus istius a proximis suis et necessariis
taceri non potuit nec alterius bonitas digna preconio su rimi otuit
aut subticeri. Duo namque fratres eius, milites, *natu minores,* de
prescriptis duobus in audiencia magna *quandoque* loquentes fra-
1110 trisque sui mores perversos plurimum detestantes et plangentes alte-
riusque liberalitatem et fidelitatem multum commendantes, in multa
audiencia verbum istud emiserunt: `Mirum quod homini, quem patria
tota diligit, laudat et veneratur aeris inclemencia gravis oves omnes
et animalia cuncta sic ademit. Illi vero, quem totus nec immerito
1115 mundus exosum habet, nec pecudum aut pecorum nec etiam armentorum
ex communi fere temporis intemperie ulla penitus dampna persensit.' |
f. 6" Vos igitur in hoc consobrino vestro, moribus et modis natura
nimirum eadem operante, vobis simillimo, tanquam in speculo con-
siderare potestis, quem etiam et in hoc vicistis quod longe cicius in
1120 patruum quam ille in patrem, sciens quippe moram plerumque peri-
culosam, magna providencia, set maiori tamen inpaciencia tam im-
piger ad turpia insurexistis. Verum Salomone testante: <1Hereditas ad>1
<1quam *in principio* festinatur, in novissimo benedictione carebit.>1 Quod
ad utrumque vestrum referri potest, ad illum expresse, ad vos *autem*
1125 per simile.
In alio quoque generis eiusdem viro scelerosissimo et sanguine vobis
proximo, cuius nomen, ne paginam nostram contaminet totam, ap-
ponere non curavimus, vos et naturam vestram tanquam in altero
similiter speculo contemplari poteritis, qui nec patri, dum vixit, nec
1130 fratri primevo fidelis aut tractabilis fuit, qui et fratrem iuniorem uteri-
num pariter et germanum turpi prodicione decepit et, tam statum eius
quam ordinem pervertendo, fortunam ipsius pinguem prius in macilen-
tam et tranquillam in turbulentam, inaudita finibus in nostris malicia,
mutare coegit. Qui nec dominis suis unquam nec vicinis aut proximis
1135 fidem portavit, *monacorum malleus et predo perniciosus tociusque reli-
gionis et honestatis persecutor festinus et hostis scelerosissimus.* Qui et
sororum pudiciciam infestavit et nature ipsius iura simul ac federa, quod
horribile magis est et abhominabile Deoque odibile et detestabile' vio. lare
non abhorruit, turpe nimirum a puericia reputans si quam turpitudinem
1140 unquam relinqueret intemptatam, primus et solus hiis nostris diebus
*qui* puplica nota Walliam nostram illo nephando crimine maculavit.
*Longanimis autem expectator Dominus, et in obstinatos tamen
interdum etiam in tempore gravissimus ultor, ipsum, ubi firmius stare
putabat, titubare permisit et exheredatum penitus a nido perturbari,
1145 ubi et unde tot enormia commisit et a patria tota, quam turbaverat
tociens et intoxicaverat, turpiter expelli digna quidem ultione sustinuit.*
*Quique, dolore repletus et angustia, miseram animam paulo post in
terra aliena pauper et inops exhalavit.*
f. 61"b Ad fratrem autem vestrum optimum ut revertamur, dum in cu|nis
1150 adhuc infans iaceret, veniens Meilerius Henrici filius, qui et postea
iusticiarius Hibernie fuit, vir probus et magnus nosterque consobrinus,
ut puerum recenter natum videret, sicuti mos est, et visitaret, con-
siderato diucius et diligencius vultu ipsius patri simillimo, sicut in
puero perpendi potuit et notari, facetum satis et iuxta dicentis inten-
1155 cionem iam veritate completum, cum astancium risu pariter et applausu
verbum hoc emisit: "Nichil in hoc puero materne nature revera vide-
mus. Totus enim noster est proprius, in quo nichil sibi vendicet alienus.
Unde nec etiam matri sue porciunculam aliquam in ipso, nisi ferri
igniti probetur examine, concedemus.' Qui vos autem et vestram
1160 naturam diligenter attendunt, dicunt e contrario vel dicere possunt
patrem vestrum, tam discretum tamque modestum, nullam in vobis
tam dissimili porcionem omnino, nisi ferri calentis vel aque frigentis
iudicio probatum fuisset, vendicare potuisse.
Item et hoc etiam ad laudem quam meruistis accedit, quod sicut
1165 doctores ab ineunte etate singulos respuens demum et relinquens et
tanquam pullus indomitus frenum detrectans fugere consuevistis quibus
omnibus vestra disciplina semper inventa est displicina, magistrum
quoque David Walensem, cognatum vestrum, cuius vos doctrine
pariter et custodie ad reparandum utcumque tempora perdita fide bona
1165 commisimus, per iniurias et contumelias sicut ceteros apud Beverlegam
f. 62" reliquistis. Quem etiam, quia nobis sub archi|diaconi nomine quando
scripsit, conviciis et probris affectum pugno flandrensico grandi et
grosso, tanquam neronianus revera discipulus, impie percutere volui-
stis. Qui mores etiam vestros et modos doctrineque defectus et defectuum
1175 causas nobis describendo litteris suis luce clarius enucleavit sibique
defectus illos non imputandos, set magis indoli vestre prave et nature
indocili atque rebelli, sicut et nunc patet, palam et aperte propalavit.
Quam etiam vestri descripcionem veritate fuisse subnixam facinora
vestra subsecutiva nunc manifeste declarant.
1180 Ad consummandam quoque nature prave nequiciam et explicandam
doctrine rebellionem indomitam et indomabilem, quatinus ad plenum
erumperet innata perversitas, que claudi non potuit amplius et occul-
tari, nunc denique magistrum vestrum et dominum cum scandalo
maximo et exemplo pernicioso infamieque nevo perpetuo per An liam
1185 Walliam nec non et Hiberniam diffuso non minus scelerose et contagiose
quam iniuriose deseruistis. Propter quod non solum terras illas verum
fama pervenerit, quia semper contagiosa sunt turpia et viciorum imita-
trix natura, duplici exemplo pravo contaminastis, dum et prolem ut in
1190 parentes insurgant, animare quidem et armare curastis et parentes
quoque, ut filiorum ac prolis profectui minus intendant, premunistis.
f. 62"b Cum enim utraque sint pessima, peiora certe studia pravi|tatis sunt
quam opera. Hec etenim casualia plerumque sunt et correctioni ac-
comoda; illa vero, que ex premeditacione proveniunt et industria,
1195 inseparabilia videntur et *quasi* naturaliter inserta. Verum igitur
apparet, quod dici solet, quia non tantus est amor prolis in parentes
quantus et parentum in prolem. Sicut enim humor a stipite in ramos
ascendit, set non a ramis ad truncum revertitur, sic amor a parentibus
in prolem ascendit, set non sic in parentes iterum a prole descendit.
1200 In hoc itaque nostro facto vestroque facinore subsecuto palam et
promocionem et securitatem in posterum, ne post dies nostros egestatemm'
opulenciis afflueretis, efcaci studio procuravimus. Vos autem e con-
nullam auctoritatem, nullam omnino potestatem habereimus, quui-ins
mo quatinus patruum vestrum et plus quam patrem qui vos erumpnis
longe plus est' ut litteris ac moribus excelleretis, tantis, quanquam' ina-
quam furca, quaimquam ferrea et fortiter calibata prevalebit eraveurns-a
Willelmus de Barri frater vester et nepos noster non
quidem a nepa dictus, set nature bone per omnia datus, in domo
paterna vivere posset, donec patrem suum quamquam heres et dominus
uxorem| habens et filios ac filias familiamque propriam, set ex toto
patri, sicut et ipsemet erat, deditam et devotam a domo sua turpiter
'220 eiceret et terras suas contra patrem occuparet! Magis etiam patruo
gratus et obnoxius in omnibus esse deberetis, nisi nature perversitas
repugnaret, qui vobis ex sola quicquid habetis et unde tumescitis
contulit gracia, quam ille patri, in cuius bona ex iure hereditario suc-
cessit et primogenitura.
1225 Quanta nimirum sit cura parentibus exibenda, docuit Dominus non
verbo solum dicens : <1Honora patrem tuum et matrem tuam ut sis longevus>1
<1super terram,>1 set etiam exemplo, dum a cruce matrem discipulo com-
<1impenditur cura partibus.>1 Unde et Apostolus: <1Si quis suorum curaimes>1
senioribus quibuslibet sanguine propinquis et tanquam in loca paren-
tum succedentibus affectusque paternos suis minoribus vel maiores
etiam et efficaciores ostendentibus non immerito quidem intelligi dedit.
Quin immo quanto necessitudo sanguinis minor *et genialls iunctura
obligacior. *De ciconiis et hic notandum duximus quod adeo nutriture
volare non possint. Unde et pulli iam maturi, donec parentibus denuo
240 quod affectum grandem filii erga parentes habere debent*.
et pietate, hic apponere et huic adaptare casui preter rem non putavimus'
245 navis causa eiciuntur dominium non it
animo abiecit quod habere nolit, set quod periculum effugere possit-
f. 62" unde et qui res ipsas lucrandi | animo abstulerit furtum committit
Sic et qui naturali quodam impulsi motu propinquis suis res ac reditus
suos cedunt *et tanquam abiciunt* non ea intencione id faciunt quod
'250 quamdiu vixerint aut voluerint habere nolint, vel quod spontaneam
inopiam incurrere velint, set ut sui pocius in posterum per operam
ipsorum securiores effecti, paupertatis incommodum *atque periculum*
luoque naturam vestram astruendam et hoc accedit,
fraudis, fidei transgressionis, ingratitudinis et prodicionis cum perpetua
infamia in tenera etate iam incurristis, dans fidem, ex quo tam dociis
in hiis tam cito fuistis, vos multum in talibus annis ulterioribus, vita
comite, profecturum, quod illum, inquam magistrum post discessum
a nobis, ob doctrinam et instructionem talem, ecclesiam, vestes quas
tem ex quo fonte insolens et insolita largitas et liberalitas
ista provenit, quatinus illum, scilicet quem prescriptorum doctorem
habuistis et instigatorem, eundem in posterum ad parta tuendum, si
opus acciderit, tanquam pugilem habere possitis validum et defensorem.
Valorum autem illum apud viros eruditos valde revera invalidum
'270 (set magnus et beatus monoculus etc., quam paruim vobis valebit!)
tempora forte igitur videbunt. Nec mirum id forsan alicui videri
poterit@, si vir elinguis, nulla quippe recte loqui lingua prevalens,
virum linguosum, cuiusmodi tamen in terra nec dirigi qui-dem nec,
diligi solent, ut pro se loquatur, secum tanquam os suum circumducat.
1275 Scriptum est @tamen@ in Parabolis: <1Remove a te os pravum et etra->1
<1cedant gressus tuos.>1 Non enim a Domino datum est os istud' @cui
Moysi causanti quod impedicioris lingue fuerit, datus est Aaron' qui
<1Aaron pro te ad populum et em-t os tuum.*>1 Set ecce qualiter cum natura
f. 63" prava concordat in omnibus | doctrina perversa et ex tali concordia,
quia qualis doctor talis disipulus, conglutinatur hec amicicia.
SECUNDA PARS
<1De Capre Willelmo sive Capelle>1
PORRO, quoniam <1inimici hominis domestici esus>1 et quia nu la res tam
5 patet negocio ut ad unguem intus scilicet et in cute vir virulentus
dinosci possit, qualem se nobis exibuit post tot beneficia, palam a *p* peri-
emus, quatinus, si *vobis* cavere nolueritis quia talis et tam inutilis
nobis extitit, plenius ei retribuatis. Preter prodicionem itaque nobis
factam in hoc quod vos abduxit, immo seduxit, dum vos perpetuo in-
10 famem reddidit, quod nobis aperte constat, set apercius vobis, et preter
decem marcas quas a nobis habuit in hoc biennio ut vestre erudicioni
intenderet et preteritorum temporum vestrorum iacturam quoquo modo
redimeret et repararet, quoniam alias opera ipsius non indiguimus, tres
marcas de nostris et plures falso nimis et fraudulenter optinuit, marcam
15 scilicet unam, quam transacto biennio ad equum suum falvum emendum
ei tradidimus, quam apud Lincolniam nunc ultimo nobis abiurare
paratus fuit, sacramentum etiam vestrum simul cum suo nobis ad hoc
optulit, de vobis nempe tanquam de se ipso ad fas omne nephasque
confidens, cum tamen super marca, ei tunc tradita, certi essemus et
20 postea per notulas nostras inventas et scripta nec non et servientum
assercionem magis super hoc certificati.
Item, cum Lincolniam ultimo venit, duodecim solidos, quos nobis
f. 63"b tunc reddere debuit, de blado nostro | quod ad cervisiam suam auxili-
atricem faciendam acceperat estate proxima et dimidiam marcam in
25 denariis cum dictis et scriptis ad computacionem super hiis et aliis nobis
faciendam, cuncta dolose suppressit nec mencionem aliquam inde fecit.
Unde, cum apud Landu per totam estatem illam moram faceret
seque sororesque suas et concubinam, simul cum ecclesia comparatam,
*quamquam inpudicam et inpurissimam* familiam*que* totam illuc
30 translatam de grangia nostra, nobis ignorantibus, sustentaret, quia dici
proverbialiter solet quod panis fatui citius comeditur et comestione
consumitur, quociens nobis apud Lincolniam litteras mittebat, semper
mandabat et, tanquam fidelis, nobis valde quasi premuniendo consule-
bat quod parcius expenderemus et in grangia nostra de Landu parum
35 confideremus. Sciebat enim ipse quid de grangia nostra fecerat et quid
cotidie faciebat et, quia parum nobis *inde* relicturus era ' p tode
quippe consumptor effectus in fraudes et furta fide per totum commu-
tata. Unde et effectum est ut, que communibus annis decem marcas
ad minus vel etiam quindecim aliis autem viginti aut plures reddrceares
nobis grangia consuevit, vix hoc anno et sub hoc custode quinque
vel sex, computatis omnibus, reddere potuit, cum tamen autumpno,
blado bene collecto et collacto, plene referta fuisset. Unde et cum
Propheta dicere possumus: M aledictus qui opus domini facit fraudu-
lenter.
45 Quamvis etenim proverbialiter dici soleat non minus cautos homines
esse quam latrones custodes tamen ipsos quibus et indubitata fides est
habita et summa rerum tota commissa, dum tamen perfidi fuerint et
fraudulenti, custodire posse et a domesticis hostibus rem servare late-
49 brisque ab omnibus et lateribus pravis rem salvare, sine fundo quidem
prudencia foret et tanquam inexhaustus sapiencie puteus.
Cum enim ille qui omnia novit, scrutator quippe cordium et cognitor
quoque cogitacionum, rei sue familiaris furem custodem haberet et
ultro talem admitteret et sustineret, dampna domestica et furta fami-
liaria quis vitare valebit ? Set, quoniam in misteriis et ministeriis pactum
55 racio diversa reformat rei sue servande, quam poterit quivis curam
inpendat, quatinus, si totum salvare nequeat, minorem tamen quam
possit iacturam incurreret.
Item cum B., presbiter de Lambili*a*u marcam unam nobis debitam
nuper ad reddendum paratam haberet et Willelmus hoc sciret, statim
60 illuc properans, dixit marcam illam sibi a nobis debitam et ad ei solven-
dum assignatam, et comminatus est ei et appellavit, ne alii traderetur,
et sic a presbitero meticuloso marcam nostram extorsit. Set ecce fides
tociens nobis prestita bene servata, et per "salvis salvandis', quam semper
adiectionem sacramentis suis et fidelitatibus prestandis fraudulenter
65 adicere solet, bene salvata!
Item, cum de tribus marcis, quas ei nunc ultimo apud Lincolniam in
solutum marce promisse concessimus, quas scilicet pro equo nostro
vendito apud Brechene susceperat, cum quarta quoque quam ei tunc
70 eclesie quam emerat cum capella, pulcra ei visanimis et candida quod
totum tamen, priusquam prodiciones eius erga nos tot compertas
habuimus, factum fuit, litteras patentes hoc testificantes, qui us nostrum
sigillum et suum appensum fuerat in custodiam domini prioris de
f. 63" tradidit, sicut prior | postea nobis rescripsit, et easdem infra quindeci
m
resumpsit, cum apud priorem tamen tanquam in sequestro ex com-
muni consensu nostro et condicto reservari debuissent, quarum etiam
transcriptum penes nos reservatum, ut melius hominem noscatis, vobis
80 destinare curavimus.
Item cum apud Lincolniam nunc ultimo, priusquam fraus eius detecta
fuisset, sigillum nostrum ei traderemus ad litteras nostras signandum,
variis personis variaque ad loca transmissas, tanquam domestico et
familiari nostro, persuasit nobis quia negocia nostra plurima tam in
85 Anglia quam in Wallia facere tunc debuit et etiam usque Meneviam et
Pembrochiam transire ad quod et expensas a nobis accepit ad obviandum
vobis si, illuc eundo, malignari velletis sicut *et* fecistis. Quo tamen non
ivit, set vos instructum ab eo, immo destructum verius, ut libere et sine
impedimento debaccari possetis et excogitata communiter scelera per-
90 petrare, transmisit. Persuasit, inquam, ut cedulas duas vel tres, vacuas,
set signatas, secum ad cautelam portaret. Credidimus ei, sicut iurato
nostro, et cui fidem tanquam nobis ipsis tunc habuimus. Ipse vero, sicut
pueri nostri, qui cum ipso ad sigillandum tunc erant, nobis postea
testati sunt, quinque vel sex cedulas vacuas sigillavit. Comperta vero
95 nequicia postmodum ipsius, scripsimus priori de Brechene, super hiis
et aliis nequiter et fraudulenter ab ipso erga nos gestis, et ut ipsum inde
conveniret, et precipue quod cedulas illas, sive vacuas sive inscriptas, |
f. 64" sigillo nostro signatas, ei traderet, quod ipse facere renuens, nichil
super hoc certum, nichil nisi in dolo, respondit. Ecce et hic fides bene
100 servata! Ecce et cui fides habenda est magna!
Item fide firmavit coram sociis nostris et viris bonis, scilicet Petro de
Hungeria et magistro Thoma, quod vos contra festum Sancti Michaelis
ad nos reduceret, consilioque nostro stare faceret, aut a vobis ex toto
discederet. Affidavit etiam quod, si vos fraudulenter erga nos agere et
105 a consilio nostro exire videret et recedere, statim id nobis nunciaret, set
nichil horum fecit; quin immo vos apud Herefordiam et *al*ibi appellare
et vos*met* appellando diffamare, longe plus vobis in hoc nocens quam
nobis, valde fideliter instruxit.
Qualis autem magistri fides, talis et discipuli, qui in manu domini
decani Lincolniensis coram multis et magnis personis, priusquam disce-
deret, fidem dedit, quod ante festum Sancti Michaelis Lincolniam ad nos
rediret.
Preterea quam sepe magister discipulum, quasi iudicro, sub ioco tamen
et risu verum dicendo, nequam et versutum et de toto genere suo scele-
rossisimum vociare solebat, tanquam approbans et ad hoc quodam-
modo provocans versipellem eius naturam et
voluntatem Pullum quoque vos anatis crebro ludendo et cachi *n* nando
vocitare solebat, tanquam tamen in derisionem nostram quoniam hanc
vestre nature similitudinem adaptare consuevimus. Innuens etiam in
hoc et memorie vestre, quam doctrine talis capacem novit et tenaceinin,
forcius imprimens et infigens quod, sicut pullus adulterinus fugax est
semper et aberrans, sic et vobis, aliene nature, qua replemini, morem
gerenti, fugere quam cicius a nobis, sicut et *nunc* videri potest et
aberrare, ne et exorbitare dicamus, expedire.
Item cum egregius ille magister et doctor fraudium et commentor
prodicionum, consumptis frustra cautelis omnibus et ingeniis ad equos
paraverat, demum, in excogitata nequicia ne deficeret ad miram ver-
suciam se convertit. Persuasit enim nobis, post longas meditaciones et
exquisitas argucias (nec mirum, cui fidem in omnibus tunc habuimus)
quatinus equos nostros ad vendendum in Walliam, ubi longe melius eos
quam in Anglia vendi posse dicebat, per ipsum, qui eos bene servari et
inpinguari et postea vendi bene procuraret, transmitteremus. Quo facto,
cum apud Brechene perventum esset, depositis sarcinis suis, statim
equos nostros a domo nostra, quam construximus, turpiter eiecit et
graviter exulceratos per incuriam, aut pocius industriam, ut de cetero
nobis inutiles forent, et fame affectos, sine pabulo quippe et expensis
laborem eorum bene remunerando, quod ludei vel gentilis fieri iumen-
tis ad usum cuiuspiam fidei concessis non deberet, domino et magistro
nepos et magister remiserunt. Set ecce fides ab utroque bene servata et
promissio facta, sicut et alie, bene completa!
Poterant ergo, sicut et absque dubio fecerant, risus multos et cachinnos
magnos simul emittere, quod senem illum, iam quasi delirum et fraudi-
bus undique circumventum, adeo nunc infatuarunt et, veluti prestigiis
utendo mirandis aut verius commoditate viri simplicis et creduli nimis
abutendo, non minus impudenter quam infideliter sic incantarunt
(viri, inquam, qui nec alios decipere, presertim in hac etate, volebat nec
ab aliis, precipue tot sibi beneficiis et tantis et tam multipliciter obligatis,
se decipiendum ullatenus fore credebat), quod predo perfidus et raptor
150 inprobus predam hominis, set predonem sponte sequentem, rapinam
quoque, set rapi quidem ultro volentem, et ut nichil intactum relin-
quatur, coram oculis eius in vehiculis ipsius et vecturis honeratis
quidem, et non honoratis, furta simul et furem asportavit. Verum, si
verus est vates,
115 <1non habet eventus sordida preda bonos.>1
Set o quam veridicum de Brechene tunc decanum Ricardum inveni-
mus, qui de moribus et modis magistri illuis, set non nisi scelerum tamen,
et prodicionum, nos tociens premonuit et, ut nobis caveremus ab ipso
sepius premunivit, set quod ille nobis fide bona predixit, nos, magis ex
160 invidia dictum quam veritate credentes, fidem verbis non adhibuimus,
verum palponi magis quam veritatis *in hoc* preconi tunc aures et
animum applicuimus. Habet enim, ut ait Tullius, assentacio iocunda
principia, eadem vero exitus amarissimos affert.
*Adeo namque proditor ille se verbis ubique blandum exibuit, adeo
165 promtulum ad obsequia cuncta et officiosum, ut sibi animum nostrum
sic firmius allicere posset et, opportunitatis demum occasione captata,
scorpi@onis@ cauda gravius pungeret improvisum quod, biennii spacio'
quo nobis adhesit, vix etiam semel ore vel opere nos offenderet aut
in aliquo molestaret. Habent enim assentatores huiusmodi velut apes
170 mel in ore et aculeum in dorso. Habent, tanquam scorpiones, caput
blandiens et caude puncturam venenosam. Unde Psalmista: <1Molliti>1
<1sunt sermones eius super oleum, et ipsi sunt iacula.>1 @Et in Parabolis:
<1Simulator ore decipit amicum suum.>1 Item et ibidem: <1Homo qui blandis>1
<1sermonibus et fictis loquitur amico suo rete expandit pedibus eius.>1 Cui con-
175 sonat et illud Zenonis: <1Malum hominem blande loquentem agnosce tuum>1
<1laqueum esse.>1 Et illud Teofrasti: <1Amicum blandum cave, cuius amarum>1
<1est semper, quod fuerit dulce.@>1 @Item Beda : <1Qui veneni poculum porrrigit,
>1
<1labium calicis melle tangit, ut quod dulce est presenciatur, ne quod morti->1
<1ferum est timeatur.>1 Item Anselmus: <1Ille difficile vitatur, qui in labiis>1
<1bona portat et in corde mala occultat->1 Item et Cato : <1Parce lau ato' nam.'
>1
Ecclesiastico: <1Est qui nequiter se humiliat et intemora eius plena sunt>1
<1dolo.>1 Item et Marcialis :
<1Virus adulator dulci sermone refundit,>1
Irretire volens quam facit absque metu;
<1Set, dum blanditur vox blesa et dulcia ver>1
Supra obeum mollit, tunc tibi tu caveas!
Item in discessu a nobis hoc ultimo, cum in equis, ut diximus, et
expensis nostris magister et discipulus versus Walliam p p
ut appelationem quam contra nos conflaverant ad supplantacionem
nostram valde naturalem liberius apud Herefordiam formare valerent
et firmare, duos pueros nostros, quos ad equos nostros servandum cum
ipsis misimus, per aliam premittere viam, causas nectendo falsas et
conflictas, ne concep I cet fraudis explicacioni et quasi vesice inflate
explosioni aliqui ex nostris interessent modis omnibus sunt conati.
Set cum pueri nostri ab equis nostris, quorum deputati custodie fuerant,
discedere nollent magnus ille fraudium doctor et commentor ad aliam
decipulam se convertit; vocans enim pueros nostros seorsum tanquam
ad consilium et secretum, dixit eis quod eo die apud Herefordiam coram
200 domino Menevensi episcopo et Herefordensi capitulo discipulus suus,
scilicet archidiaconus, ipsum, quia cum domino ipsorum, scilicet magi-
stro Giraldo, fideliter stabat nec ab eius obsequiis aliquatenus averti
poterat, Romam appellare volebat, quatinus scilicet sub hoc decepcionis
nubilo pueri circumventi contra ipsum et non contra nos appellatum
205 esse putarent, et ita factum illud et facinus nobis nequaquam nunciarent.
Set ecce fraus et fictio *valde* pulcra, et fides ab utroque bene servata!
Item, ut perfectius hominem noscatis, presbiter, pater Willelmi, in
lecto egritudinis qua decessit, nobis revelavit quod nunquam resigna-
verat ecclesiam suam de Lanhamelac neque cesserat illam Willelmo,
210 sicut ipse iactabat, set tantum cedulam vacuam ab eo traditam puella
quedam de camera, cum qua rem habebat, sigillo veteris Willelmi de
f. 65" Oildebof signavit et hoc fuit illa quam sibi postea simul cum | ecclesia
marcis plurimis comparavit.
Item cedulam illam, vel aliam, quia forte plures per eandem tales
215 habuit, apud Lincolniam super presentatione sua ad ecclesiam illam
et institutione a clerico nostro, qui gravem penitentiam pro fraude tali
a confessore suo postea suscepit, inscribi fecit, quod et vos forsitan non
ignorastis. *Quin immo ut invitus scriberet persuasistis, non principalis
quidem fraudis huius et falsitatis auctor, set consentaneus @tamen@
220 docilisque discipulus, tam fautor in omnibus quam adiutor.*
Super tale itaque fundamentum fidele edificium construi posse
putatis? Proinde, cum ius in re prorsus nullum haberet, quod pro
ecclesia illa dedit et capella sequaci, a capra diminutive dicta, unde
agnomen adventicium nunc primum est, ex re sortitur, empcio fuit
225 aperta, et non redempcio. <1Ex fructibus igitur>1 hiis et huiusmodi <1cogno-
>1
<1scetis>1 eum.
Mirum autem quod sub pondere tanto ecclesie illius sic adquisite et
iuxta capellam sive capram tam criminosam *per quam et miles adulter
neci expositus et maritus zelator @ac zelotipus sive zelotes nimis@
230 prodicioni datus* securos potest carpere sompnos.
Ad hec etiam apud ecclesiam ita comparatam et capellam *consecuti-
vam, principalem tamen, non accessoriam*, convivio vobis ab ipso
parato, Willelmus coram pueris nostris, ostentans ocreas suas, more
procaci tensas in altum cum calcaribus *de* aura *t*is, tanquam hironice
235 et derisorie in pupplica audiencia dixit : "Has ocreas dedit mihi magister
Giraldus, et hanc ecclesiam, ut dicit, mihi dedit.' Ad quod respondemus
quia nec a nobis nec ab alio ei data fuit ecclesia illa, quoniam non data
quidem erat, set manifeste comparata. Ad quam etiam comparacionem
magister Giraldus bene scotum suum apposuit, in quo et se quoque
240 sotum ostendit et decepcioni accommodum, qui tredecim marcas aut
quattuordecim in hoc biennio (decem enim sponte, tres autem residuas,
aut quatuor fraudulenter et furtive subtractas) adiecit, immo verius
abiecit. | Talia igitur a tali doctore discere poteritis et a <1convictu>1 parit
er
et prava doctrina <1mores>1 formare iuxta illud : <1Si videbas furem, currebas>1
245 <1cum eo; et cum adultem-s porcionem tuam ponebas.>1 *Os <1tuum habundavit>1
<1malicia, et lingua tua concinnabat dolos*.>1
Preter has autem quatuordecim marcas ad dictam empcionem
adiectas, in quibus totum, sicut accepimus, ecclesie cum capella precium
extitit *adimpletum*, bullas domini pape semel et iterum ad hoc ei
250 perquisivimus, que quidem ad terrorem ad minus simul cum familiari-
tate nobiscum contracta, nequicia nempe illius nondum plene comperta,
parti adverse fuerunt. Et preter hec etiam domino Menevensi episcopo
litteras deprecatorias pluries pro ipso destinavimus, set testimoniales
nequaquam, quas tamen ipse sepius a nobis instanter et impudenter
255 efflagitabat. De postulacione vero tociens a nobis pro ipso facta, cum
fraus et falsitas tota nobis, tam ex patris confessione quam etiam cedule
vacue, set signate apud Lincolniam inscripcione, indubitata veritate
constaret, et litteris etiam domini pape perquisitis, cum omne quod
contra conscienciam agitur edificet ad gehennam, graviter inde deliqui-
260 mus et, penitencia nobis ob hoc iniuncta, sub ieiuniis adhuc et disci-
plinis laboramus.
Non solum autem ei ad ecclesiam illam qualiquali mercimonio et
quoquo modo sic obtentam tantum iuvamen adiecimus. Verum etiam
vitam quandoque, cum iuvenes scilicet de Kenardesle ipsum coram
265 nobis gladiis extractis invaserunt, conservavimus; fauvellum quoque
suum trium marcarum aut quatuor equum, cum gladio suo, quem sicut
pugil egregius et gladiator eximius *statim* hostibus reddiderat, et
capello et harnesio toto, ei tunc reddi fecimus. Quod si forte non con-
cesserit nec ob insolenciam ita fuisse professus fuerit, in similem forte
270 casum in absencia nostra per rei ipsius experienciam adhuc incidere
poterit.
Primum enim erga nepotem ipsorum, puerum tunc, personam
scilicet ecclesie de Kenardesle, deceptum ab ipso fraudulenter et circum-
ventum, scelus eius apparuit. Haut dissimiliter quoque vestram nunc
275 *non puericiam quidem, set* impericiam, redditus vestros vobis muti-
lando, sibique firmius alliciendo, qui nunquam opera vel sua vel vestra
aliquos hactenus vobis adquisitis, decepcione dolosa pariter et scelerosa
circumvenit. Sic etiam quicquid habet, quoniam et ecclesiam de Lan-
hamelac sibi per cedulas, ut dictum est, adulterinas, per testes falsissimos
280 et aperta periuria, quorum testium primus et previus falsitatis, viam
aliis et iter prebens, fuit presbiter ille Fichetus, demum etiam ad turpi-
tudinis cumulum, sciens quippe quoniam <1unde habeas querit nemo, set>1
<1oportet habere,>1 non absque scandalo gravi per simoniacam empcionem,
nec tamen occultam, set manifestam, adquisivit.
285 Item apud Lincolniam nobiscum tanquam mus in pera vel serpens
in sinu constitutos ubi concamerarii fuistis et concubicularii, dicere
plerumque palam et publice consuevit, set tamen in absencia nostra,
quia non opporteret vos nisi ungere tantum ocreas vestras et possetis
a patruo vestro quicquid velletis optinere. Sciebat enim quod inepciiss.
posset, extinguendo, totis vellet nisibus obviare; verum quam pronus
et patiens extitit ac pacificus (quia <1beatipacifici!)>1 ad scandalum, prius-
quam exortum fuerat, evacuandum et supprimendum, quamquam, ut
prodiret in brevi, iam conceptum! *Propter quod, indiciis variis hoc com-
295 perto, quod Iude proditori dictum est a Domino, vobis aliquociens dicere
consuevimus : <1Quod facis, fac cicius.!*>1 Tam pertinax forsan animique tam
f. 65'b | vindicis ad ulciscendum cum scandalo tanto scelus emersum ceterosque
ab exempli pernicie tam pravi deterrendum poterit quandoque videri!
Set ecce qualiter verbis hiis et similibus ad recalcitrandum, ut officia-
300 lis vester et plus-quam-magister fieret, modis omnibus vos instigare
parabat, quatinus etiam in aqua turbida melius piscari posset, qui, etiam
in aqua clara et limpida, nimis bonam hactenus, per fraudes tamen et
falsitates multas et crebras, apud nos invenit piscacionem. Verum de
duabus ripis amodo circa nos sicut consuevit non piscabitur. Apud vos
305 autem et de ripa vestra quam melius poterit de cetero piscetur et venetur !
<1Primo namque decipi,>1 ut ait Seneca, <1incommodum est, secundo stultum, terci
o>1
<1turpe.>1 Semel enim exustus, nedum sepius, ignem veretur. Unde poeta :
<1Qui semel est captus fallaci piscis ab hamo,>1
<1Omnibus unca cibis era subesse timet.>1
310 Sacius est itaque sero quam nunquam penitere et proverbialiter dici
solet quod empta per iacturam sapiencia vix ab animo elabi, set tanquam
in habitum verti et perpetue memorie infigi solet.
Item proditor hic noster et seductor vester, sciens quia qui minima
contempnit paulatim deficit, sciens etiam quoniam ex multis modicis
315 magnus acervus erit, sciens quod exigua lucra, dum tamen plurima, si
non perficiunt, prosunt tamen et proficiunt, iuxta illud :
<1Et que non prosunt singula, multa iuvant,>1
sciens et illud: <1Et si non recte possis, quocumque modo rem,>1 apud
f. 66" Lincolniam in hospicio nostro, ubi se cotidie pane | nostro reficiebat,
320 iam ad iter accinctus, ut gladio bono predam suam, si opus in via foret,
defendere posset, qui male tamen capud proprium, quandoque urgente
necessitate, defendit, ubi etiam nec gladium suum, quoniam hostibus
reddidit, ausus unquam extraere fuit, gladium nostrum lumbardicum,
quoniam exploraverat bonum et bene calibatum, plicabilem quoque et
325 convertibilum pro suo, vili ac rubigene consumpto, per se
mutare presumpsit nostrumque gladium talem in sua vagina suumque
talem in nostra clam et occulte quin immo furtive *quidem et scelerose*
transposuit- Hoc autem per pueros nostros ad partes illas transmissos,
qui gladium nostrum apud Brechene cum ipso postea viderunt et etiam
330 in domo nostra apud Landu recognoverunt, suumque rubiginosum apud
nos postmodum in non suo loco repertum, nobis indubitanter innotuit.
Absit autem quod nepos noster furti talis crimine turpi contaminetur ;
scimus tamen quod tam furti illius, quoniam in camera sua et ipso
vidente perpetrati, quam ceterorum, sicut de cartis nostris, litteris et
335 bullis nobis ibidem furtiva scelerositate subtractis, principalis auctor,
machinator et protractor, excogitator et doctor ille magister erat;
discipulus autem, ad has disciplinas et similes ingeniosus et docilis
valde, conscius *quidem* omnium et fautor ac particeps fuit; nec
mirum, *quoniam* a <1convictu>1 pariter et doctrina, nec repugnante natura,
340 <1mores>1 trahens. Unde illud in psalmo: <1Si videbas furem, currebas cum>1
<1illo,>1 etc. *Et super illud Ieremie: <1Nolite tacere super iniquitatem eius,>
1
etc., dicit Expositor : <1Qui enim tacendo consentit, particeps est culpe>1
f. 66"b <1simul et pene.*>1 Set ecce *quemadmodum*, qui in mino|ribus talis
extitit, qualis in maioribus sit habendus, fidem dedit et, qui super
345 pauca se tam fidelem exibuit, qualiter super multa sit constituendus
evidenter ostendit.
Item, quoniam originalis ei natura donat et dictat ut lingue plurimum
habeat et fidei parum, nuper in partibus illis et in domo nostra et in
presencia vestra et iuxta vos sedens, cui dicta ipsius omnia et facta,
etiam in contumeliam nostram emissa, displicere non poterant, pueris
nostris illuc transmissis loquens minaciter, et cum fastu grandi capud
et collum torquens atque retorquens, in huiuscemodi verba prorupit :
"Quid putat magister Giraldus reditus nostros nobis auferre et nos ita
suppeditare ? Longe secus erit. Faciemus enim et *(pupplice potest)*
355 suggeremus, quod domino regi quingentas marcas absque mora paca
adeo bene ad*eoque* fortiter ab ipso ut Willelmus Fichet aut Thomas
de Haia nos defendere non poterimus?' In quo dicto nobis occurrunt
notabilia duo: et quod per propriam minime, set per regiam solum se
360 nobis obsistere posse reputat virtutem, et quod duobus clericis illis,
quibus benefeceramus, ut patria novit, ingratis tamen et infidelibus se
tercium ipsis in hoc *con*similem, quoniam ingratum pariter et in-
fidelem, connumerare non erubuit. Videat autem ille, si sapiat, quem
finem illi duo de scelere suo sint in posterum assecuturi; et tunc vel
365 imitabiles in hoc reputet ipsos vel aspernabiles. Multa namque danda
sunt tempori, nedum etiam tempestati. Non enim quod differtur ideo
semper et aufertur. Dum etenim luget, *ut* nunc, et laborat *anglicana*
ecclesia, matri nostre condolentes, tanquam inscii in multis esse debemus
f. 66" et ignari, et omnes fere | iniurias dissimulare, donec rex ille regum, in
370 cuius manu corda sunt regum, dies indulserit sereniores. De Willelmo
vero Ficheto, iniurioso nobis olim et infideli, et hoc tanquam impune,
quem *in exemplum* ceteri sumunt et secuntur, quia semper imita-
bilis error, preter iam dicta et alia quoque, racio pactum reformat. Ina-
nis enim est actio quam inopia debitoris excludit. Multi namque sunt
375 in Wallia tales et illi Ficheto non dissimiles, qui magnis et probis viris
et dictis contumeliosis iniurias graves et factis *fatuis ac* facinorosis
iacturas grandes faciunt pluries et facere possunt, condigne vero vel
de conviciis satisfacere vel etiam dampna illata resarcire nullatenus
possunt. Verumtamen, quoniam interdum respondendum est stultis et
380 castigandi sunt fatui, ne sibi sapientes esse videantur, forte Fichetus,
aliquo adhuc tempore, fatuitatem suam, ulcione secuta etsi non con-
digna, recognoscet.
Porro periculosum est quantolibet iure (et quam manifesto !) *contra*
tales, et vel in Wallia natos, vel diucius conversatos, causam habere, non
385 propter hec solum, set ob hoc etiam quia non ea que causa desiderat
tantum, set magis quod opinionem ledat, conviciis coram iudicibus
scaturientes, tanquam histriones impudici et impudentes, proponere
curant. *Quibus tamen iuxta inpericiam suam et inprudenciam re-
spondere viros industrios non decet. Unde Ieronimus in libro episto-
390 lari: <1Non prodest cause, set nec honestati competens est neque modestie,>1
<1maledicentibus male dicere et adversarium talione mordere.>1* Cum autem
demum ad contestandum processum fuerit et perventum, quicquid
etiam replicando sunt parati, non maiorem quippe in sacramento cor-
395 poraliter prestito quam in verbo simpliciter emisso vim ponentes-
proficere posse putaverint, proponere simul et semel atque probare nec
f 66" verecundantur nec verentur. Sicut et iste Capre Willelmus, sive | Capelle,
institutionem suam in ecclesia de Lanhamelac factam, per testes falsis-
400 simos ac periuros, et tamen presbiteros, quia qualis ibi populus, talis et
sacerdos, falso probare non formidavit.
*Unde cum nos presbiteros @duos@ de partibus illis, quos nominare
non curavimus, super debitis quibusdam et rebus nostris alienatis
rescripto domini pape per iudices in Anglia quandoque conveniremus,
405 accepto per aliquem, quem bene novimus et qui magis tamen ex officio
lites et discordias sopire deberet quam fovere, quod nos per idem rescri-
ptum non minus efficaciter reconvenire possent, statim inito consilio
animoque resumpto, scientes quippe se ad quidlibet probandum testibus
habundare posse, parati fuerant incontinenti coram iudicibus eisdem
410 super decem marcarum redditu quondam uni ipsorum debito et alteri
centum solidorum, fide mediante, promisso nos, si lis procederet,
reconvenire. Cum tamen, Deo teste, qui omnia novit, super hoc vel
illo, non solum mencio nunquam, set nec etiam cogitacio facta fuisset,
sic itaque iuris remedium, ubi nequicie virus habundat, ad iniquum
<1maledicentibus maledicere et adversarium talione mordere.*>1 Cum autem
demum ad contestandum processum fuerit et perventum, quicquid
expedire cause crediderint, promte probare vel agendo vel excipiendo vel
etiam replicando sunt parati, non maiorem quippe in sacramento cor-
395 poraliter prestito quam in verbo simpliciter emisso vim ponentes.
Unde et in foro pupplico contradictoria duo, dum tamen utcumque
proficere posse putaverint, proponere simul et semel atque probare nec
f. 66'b verecundantur nec verentur. Sicut et iste Capre Willelmus, sive | Capell
e,
institutionem suam in ecclesia de Lanhamelac factam, per testes falsis-
400 simos ac periuros, et tamen presbiteros, quia qualis ibi populus, talis et
sacerdos, falso probare non formidavit.
*Unde cum nos presbiteros @duos@ de partibus illis, quos nominare
non curavimus, super debitis quibusdam et rebus nostris alienatis
rescripto domini pape per iudices in Anglia quandoque conveniremus,
405 accepto per aliquem, quem bene novimus et qui magis tamen ex officio
lites et discordias sopire deberet quam fovere, quod nos per idem rescri-
ptum non minus efficaciter reconvenire possent, statim inito consilio
animoque resumpto, scientes quippe se ad quidlibet probandum testibus
habundare posse, parati fuerant incontinenti coram iudicibus eisdem
410 super decem marcarum redditu quondam uni ipsorum debito et alteri
centum solidorum, fide mediante, promisso nos, si lis procederet,
reconvenire. Cum tamen, Deo teste, qui omnia novit, super hoc vel
illo, non solum mencio nunquam, set nec etiam cogitacio facta fuisset,
sic itaque iuris remedium, ubi nequicie virus habundat, ad iniquum
415 trahi compendium, vel magis dispendium potest. Et tam ex fidei defectu
quo nil turpe, dum tamen utile, reputatur, quam prava plerumque
@terre ipsius@ consuetudine fieri solet.
Utinam autem, ut comoda parumper disgressio fiat, viri in clero
constituti, et maxime @parcium illarum@ presbiteri, qui vite viam
420 ceteris et iter exempli prebere tenentur, decretum illud Euticiani pape
cum effectu advertere velint! <1Audivimus quosdam periurii scelus parvi->1
<1pendere et levem pem-um-s pem-tencie modum imponere.>1 Qui pocius nosse
deberent talem de periurio penitenciam imponendam, et non minorem,
qualem et quantam, de adulterio vel homicidio sponte commisso aut
425 ceteris viciis criminalibus? Item et illud Fabiani pape: <1Quicumque se>1
<1periuraverit vel alios sciens in periurium duxerit, quadraginta dies in pane>1
<1et aqua et septem sequentes annos peniteat, et nunquam sit sine penitencia et>
1
<1nunquam in testimonium recipiatur.>1 Non solum hec autem, set et alia
capitula multa, causa xxi et xxii, contra periuros invenies horribilia.
430 Quis enim magis videtur Deum contempnere quam qui, in ipso peccato
quod contra Deum pe@r@petrat, in animam suam Deum ultorem et
iudicem invocat, dicens : "Sic me Deus adiuvet, et hec sancta' ?
Porro, qui ad sacramentorum omnium maximum et dignissimum
conficiendum et sumendum a lecto meretricio dampnabilique cubiculo
435 et tam plectibili contubernio mane cotidie su@r@gere @sacerdos@ non
abhorret et tantum facinus tam indigne perpetrare, quomodo vel per-
iurium vel aliud quodcumque dampnabile crimen abhorrebit ? Verum,
cum peccatum quodlibet, grave presertim et diutinum, pondere suo
ad aliud trahat et plus quam idre capita pariat, quid miseri expectant ?
440 Quid vindice @districti@ iudicis <1iram in diem ire sibi thesaurizant?>1 Cur
non magis, capud criminum in ipsis omnium, fomitem et fomentum
ac fundamentum, libidinem non extingunt ? Nunquid enim, sicut <1rusti->1
<1cus expectat dum defluat ampnis, @at ille labitur et labetur in omne>1
<1volubilis evum@,>1 sic presbiter @,vel reprobus@, expectat dum defluat
445 humor, at ille labitur et solito cursu labetur in evum ? Qui ergo cursum
hunc tam consuetum et fluxum tam diutinum ac luxum tam noxium
reprimere voluerit ac cohibere, @testante Augustino, qui ait : <1Ex quo>1
<1semel aperti sunt rivuli seminis, intolerabilis est molestia carnis.@>1 Iuxta
doctrinam sapientis : <1Minus comedat, minus bibat ; plus oret, plus>1
450 <1laboret.>1 @Et iuxta sentenciam versuum horum :
<1Funde preces, plora, legito, meditare, labora.>1
<1Quod prosit fac tu pede vel sermone vel actu.>1
Item :
<1Plango quod amisi, quod commisi, quod omisi,>1
455 <1Quod reus incurni, quodve malum merui.>1
Vitam emendare et vas mundare laboret.@ Et sic passibus hiis incedens,
calore spiritus, non ariditate corporis vel defectu etatis, desicet in se
fontes libidinis, ut denique virum, viam felicitatis aggressum, virtus
insignem et excelsum Deoque carum et acceptum, non voluptas vilem
460 et humilem et abiectum perpetuaque pena dignum et dampnabilem,
reddat. *
Proinde, *ut ad rem revertamur,* plerique viri, prudentes et discreti,
non vinci a malo volentes, set pocius in bono malum vincere preeligentes,
vilium hominum excessus et minutorum huiusmodi, *sepius* etiam in
465 se factos tanquam culicum morsus, qui pungere quidem possunt, emen-
dare vero non possunt, contempnere magis et tanquam oculis clausis
talia preterire quam aut iniuriosos tales in ius vocare aut vindictam
accelerare dignum duxere, iuxta illud poete :
<1Dignum te Cesaris ira nullus honor faciet,>1
470 et illud:
<1Quo stetit equatur campo collataque nescit>1
<1Maiestatem acies ; minuit presencia famam.>1
Item, cum Henricus clericus, cognatus eius, *de quo nobis est sermo* ,
et a cognacione non degenerans, in hospicio nostro Lincolniensi in
475 furto deprehensus fuisset manifesto, illi per quem id compertum et
detectum putabat mortem ob hoc *Capre Willelmus* multociens est
comminatus. Set ecce qualiter ei furti turpitudo displicuit! Et ecce
qualiter qui panem nostrum cotidie comedebat de dampno nostro et
rei familiaris detrimento valde dolebat! Et ecce fides in omnibus hiis
480 bene servata et per "salvis salvandis' bene salvata! Quin immo, quoniam
ipse dampna nobis facere, quamquam inmeritis, modis omnibus paratus
fuerat, similia nobis ab aliis fieri, et ab hiis precipue quorum forsan
consors et particeps erat, non abhorrebat, illud nempe poete non
484 ignorans :
f. 68" <1Exilis domus est, si non | et multa supersunt.>1
<1Et fallunt dominum et prosunt furibus.>1
Novimus autem cur tantis nisibus lucrum suum cum dampno nostro
facere sic modis omnibus, quia, et si non recte, quocumque modo moliri
quidem et machinari non cessabat. Noverat enim se, post empcionem
490 capre sue sive capelle, societatem nostram seu familiaritatem, cum ad
nos id pervenisset, sicut consueverat, non habiturum. Ideoque, quoniam
parcere non norunt fugitivi, presertim fide carentes et scelerosi, quic-
quid rapere potuit, vel manifeste vel occulte, rapuit et asportavit. Et ob
hoc quoque cum ceteris furtis et fraudibus predo in hoc manifestus et
495 fur improbus nepotem nostrum abduxit, quatinus de cetero ei adherere
=== cum nobis non posset, et *quasi* cum catulo ad libitum ludere et,
plus-quam-magister et officialis, suis in clero et capitulo lucris intendere
et bursam implere et preterea, quod non pro modico reputavit, a merci-
monio suo non longe distare valeret, set, adepto in hunc modum quasi
500 commodo multiplici et emol*u*mento non simplici, ventrem suum
honerare de die cum archidiacono posset, et eundem exhonerare de
nocte cum cadavere suo ei delectabile foret. Unde videns clericus
quidam Walensis ipsum circa nepotem nostrum sic plus-quam-magi-
strum in omnibus *existere* et lucris capitulorum ad opus suum in-
505 sacianter inhiare, coram pluribus dixit: "Magister Giraldus de Barri
non nepoti suo, sicut speravit, set magis magistro Willelmo de Capella
archidiaconatum de Brechene dedit.'
Item, facto quoque mercimonio sic duplici, tam ecclesie scilicet quam
f. 68" capelle, statim ad nos decipiendum, quin immo multiplici arte | usus
5'0 est *et* cautela; cum summa namque festinacione, ne rumor ad nos
per alium ante veniret, Lincolniam protinus accelleravit. Et de capella,
unde agnomen iam ex re sortitur, mercimonium subticendo penitus,
contractum super ecclesia factum, palliato vocabulo tamen pacis et
quietis redempcionem vocans, quamquam cum gravamine magno, ad
5'5 quod amicorum *suorum* et dominorum auxilio opus ei fore propone-
bat, supplicans humiliter et largicionis nostre, de qua precipue confide-
bat, devote graciam efflagitans, *quoniam effrons est egestas, et quem
nichil pudet dum modo iuvet* , nobis revelare non erubuit. Qui, suscepto
statim a nobis auxilio, largo quidem et amplo ac minus discrete collato,
520 fideli tamen nostro et speciali clerico utilique per omnia valde nobis
instrumento futuro, sicut *tunc* credidimus, dato per quod utriusque
mercimonii, tam principalis quam accessorii, cum paulo ante perceptis,
a toto gravamine potuit facillime respirare, tot *, inquam,* beneficiis
honoratus et a debitorum sarcinis exhoneratus, scelerosus tamen in
525 omnibus et ingratus, ab*s*tracto nepote nostro, cum furtis rerum
aliarum et rapinis, tanquam *ultimum* nobis "vale' dicturus, et tamen
se reversurum predamque reducturum fide mediante pollicitus, a nobis
vir vulpinus, et longe plus quam vulpina dolositate repletus, corpore
simul et corde recessit. Simul ergo cum Propheta dicere possumus:
53, <1Seminavimus triticum et spinas messuimus,>1 et cum Ihesu filio Syrac:
<1Non agnoscetur in bonis amicus, nec abscondetur in malis inimicus.>1
*Item et Aristotiles : <1Difficile est in re prospera amicos probare, in adversa
>1
<1vero semper facile.*>1
Multociens tamen hic proditor noster et rerum omnium, tanquam
535 Iugurta secundus, simulator varius et dissimulator, verbis coram nobis
asperis et acerbis inepcias vestras acriter arguens et obiurgans ac
reprehendens, ab errore vos revocare et retinere velle videbatur. Set
f-68" quicquid super hoc ab illo simullatorie vel ab aliis vere et suasorie
*, non autem persuasorie,* cantatum de die fuerat, totum ipse de nocte
540 auribus vestris, in camera quippe vobiscum et cubiculo collocatus eodem,
discantabat, formans ac firmans concepto in scelere docilem nimis in
talibus animum vestrum. *Sicut et in psalmo scriptum est : <1Iniquitatem>1
<1meditatus est in cubili suo ; astitit omni vie non bone, maliciam autem non>1
<1odivit.>1 Item et in Proverbiis: <1Qui corripit hominem, graciam postea>1
545 <1inveniet apud eum, magis quam ille qui blandimentis decepit.*>1
Nec mirum tamen, quamquam multis admirandum, quod ille per-
suasor vobis magis efficax fuit solus et turpium et de nocte, quam veri
amici vestri plurimi de die clara et laudabilium, cum nova novissimis
hiis diebus inter vos duos videatur tanquam amoris copula iam reperta,
550 tam forti bitumine conglutinata, quod nulla materia nulloque *sit*
unquam menstruo sanguine dissolvenda, verum, quoniam uno assidue
et ubique fere thoro tanquam inseparabili collocata, non absque nota
apud nonnullos, *et* quoniam qui famam negligit crudelis est et quic-
quid inhonestum probabiliter fingi potest caveri magnopere debet et
555 evitari, *docente Apostolo <1ab omni specie mala abstinendum>1 fore,*
a probis *quidem* et honestis viris non approbanda.
Ad hec etiam Lincolnia, parum ante discessum vestrum, fide tociens
ab ipso tam promte quoque et tam devote prestita, de vos reducendo et
consilio nostro pro posse stare faciendo vel a vobis, ut diximus, dis-
560 cedendo, ecclesiam*que de Langan*, ut in nullo vobis obnoxius foret
vel astrictus, resignando, putantes promissa ipsius hec omnia vera, pre-
sertim fidei religione firmata, diximus ei quod, si sic et cum affectu tali
ad nos rediret, quamdiu in hospicio nostro nobiscum esset et comes
individuus nobis existeret, dimidiam marcam marce prius ei promisse
565 annuatim ad ipsum, dum circa nos esset vestreque doctrine intenderet,
vestiendum adiceremus. Ipse vero, sicut accepimus, iam nunc in Wallia
f. 68'b pupplice iactitat | quod annuum viginti solidorum redditum ei con-
tulimus, inter logicas proposiciones *(nec mirum, quoniam a primo
statim limine logicam salutavit)* male distinguens et simplicem cate-
570 goricam pro condicionali et ypotetica sumens.
Contra personam etenim de Kinardesle, cognatum nostrum, non
maiorem inprimis excercende fraudis adinvenit occasionem; set vali-
diorem et robustiorem ad dedecus suum et dampnum, si magister ille
cedularum adulterinarum per aliquam de nostris, quas dolose optinuit
575 et detinet, cedulam falsam et falso inscriptam hoc ausus fuerit attem-
ptare, quia dolus dolum attrahit et audaciam prestat, remedio contra
fraudes huius modi iam reperto, Deo dante, inveniet defensionem. Set
ecce qualiter hic vinea plantanda et qualiter in homine, fide carente,
spes est et fiducia ponenda!
580 *Pluries tamen hic proditor noster, quamquam tot turpibus irreti-
tus, more scelerosorum omnium, qui tanto nequiores sunt et nequiciis
notabiliores, tanto presumptuosiores et ad dissimulandum ac modis
omnibus excusandum longe @pro@mciores, in audiencia plurima coram
pueris nostris post discessum vestrum primum in Wallia iactitando,
585 dicebat quod, quam cito Lincolniam ad nos rediret, statim ipsum in
pristinam familiaritatem et societatem et ad mensam nostram et etiam
discum proprium valde gratanter admitteremus et quoniam omnes
presumpciones nostras, quas contra ipsum habuimus, uno sacramento
Walensico facile satis evacuaret. Verum in utroque promisso, sicut et
590 in aliis omnibus, Lincolniam veniens mendax apparuit. Quoniam por-
tam nostram, ad quam, tanquam rebus omnibus erga nos optime gestis,
simulator quippe varius et dissimulator audacter et impudenter accessit,
intrare non potuit, nec etiam discipulus suus intravit, quia sine magistro,
quamquam revera tali magistro qualem depinximus, ei tamen insepara-
595 biliter adherens, intrare recusavit. Sacramentum quoque suum excu-
satorium, quod in capitulo Lincolniensi optulit instanter et ingessit,
quatinus periurio plectibilique magis quam piaculari flagicio,@se@ sic
purgare posset inpurissimum, non admisimus, monentes ipsum quati-
nus sacramenta prius prestita de nepote nostro ad consilium nostrum
600 reducendo vel ab ipso recedendo, et cetera prescripta plurima primum
adimplere curaret, prius scilicet quam aliud offerre de novo presume-
ret, quia | sacramenta terre illius ignorare non debuimus, que, cuius-
modi sint et quanti ponderis, tam remotis in partibus quam propinquis,
per experienciam plurimam et periculosam nos satis agnoscere posse
605 @proposuimus@ . Qualiter etiam magister David Oxoniensis, pauperista
probus et acutus, semel in Wallie finibus advocacionis officio fungens,
propter clientum suorum et testium eorum tot periuria tam passim et
tam irreverenter exibita, quorum et ipse non inscius erat, reversus in
Angliam et a Deo visitatus simulque compunctus et penitencia ductus,
610 incontinenti monasterium intravit et habitum religionis assumpsit, satis
hodie divulgatum esse puplice propalavimus. Qualiter etiam et per
qualia vel qualium sacramenta simul cum cedulis adulterinis institu-
cionem suam in ecclesia de Lanhamelac factam, Willelmus iste falso
probavit, satis notum existere proposuimus. Cuius etiam falsitatis hec
615 certa probacio, quod presbiter pater eius, in egritudine constitutus ex-
trema, cum nos super ingressu suo in ecclesiam de Lanhamelac minus
canonico certificaret, consilio nostro ecclesiam eandem in manu decani
de Brechene Ricardi imminente puncto letali resignavit, quod quidem,
si prius ipsam Willelmo cessisset, sicut ipse mentitur, et resignasset,
620 non iterum hoc fecisset nec opus fuisset. Ex hoc etiam constare potest
presbiteros omnes et clericos, per quos et patris cessionem et suam
institucionem in dicta ecclesia factam probare presumpsit manifeste
periuros et ob hoc simul cum ipso perpetuo notabiles et infames
habendos.
625 Cum igitur a nobis sacramenta sua sic parvipendi conspiceret, | per
que tam a furtis et fraudibus cunctis quam sceleribus universis se pur-
gare facillime posse putabat et tam a pecunia subtracta quam etiam
infamia contracta, que vix aboleri solet, iuxta poeticum illud :
<1Pena potest demi ; culpa perhempnis erit,>1
630 se prorsus immunem efficere, qui blande primum incesserat, ut, more
solito, nos deciperet, @Salomone testante, qui ait: <1Cum submiserit>1
<1vocem, ne credas ei; septem enim nequicie in corde ipsius,>1 et propheta
" David: <1Molliti sunt sermones eius super oleum, et ipsi sunt iacula,@>1
statim ut scorpius cauda pungere cepit, dicens ad internuncios, viros
635 eruditos et discretos, quos ad nos miserat, conscolares et amicos nostros,
et in pedes a sessione prosiliens, nepotem nostrum archidiaconum, ibi
tunc presentem et totum audientem, nunquam, nisi ipso prius recon-
ciliato, nobis reconciliandum fore, et hoc, tanquam discipulum suum
ad fas omne nephasque pro nutu flectere potens, constanter et confiden-
640 ter asseruit. Prohibuit etiam et, alta voce proclamans, appellavit quod
nepotis nostri curam, ut consuevimus, et reddituum quos ei contulimus
administracionem de cetero nullatenus haberemus, quod audientes, viri
qui missi fuerant et ab ipso missi incontinenti responderunt, ei dicentes
nunc perspicuum esse presumpciones magistri Giraldi contra ipsum
645 veras existere et appellaciones alias, tam apud Herefordiam quam alibi
in hunc modum a discipulo suo vel aliis factas, per ipsum fuisse fabri-
catas. Novit enim quia, si nepos noster ad nostrum rediret consilium,
nec ipse per archidiaconatum, ut nunc est, plus-quam-magister existe-
ret, quin immo potestatem ibi nullam haberet, nec frater eius presbiter,
650 comperta iam amborum nequicia, pinguem ecclesie de Landu vica-
riam amplius optineret. Ideoque totam hanc maliciam et tanti scandali
notam, quatinus in aqua turbida bene piscari et ut ludere cum catulo
commode possit, indubitanter est machinatus.
@Relictus autem ab internunciis et contemptus, statim tanquam in
655 furiam raptus, per maiores cleri et capituli Lincolniensis discurrere cepit,
susurrans eis qui eum audire volebant (quidam enim tam ipsum quam
delaciones eius et detracciones illico respuerunt) nos quosdam eorum
dictis, sicut asseverabat, que ipse audierat dum familiaris noster
extiterat, alios scriptis que legerat, dilacerasse et diffamasse, ut sic
660 exosos illis quibus caros nos esse noverat, efcere posset. Unde et
quidam ipsorum, nobis hec referentes, dixerunt quod in consiliis et
secretis viri boni non deberet vir talis et tam scelerosus haberi. Quibus
@-dam@ etiam eorum dixit, tanquam nos sic deterrere posse putando,
quod, si controversiam ei per domini pape rescriptum apud Lincolniam
665 suscitaremus, lingue gladium exereret, et quid linguositas posset simul
et dolositas', suple) patenter ostenderet, dum nos, qui nondum ibi noti
fuimus, notos ibidem ad unguem faceret, tanquam proditores nos in
partibus nostris, sibique persimiles in hoc habitos, lingua fallax et
mendax et dens mordax persuadere valerent. @Poterant igitur illi
670 Diogenis uti responso. Cum enim quidam ei proferret aliqua maledicta
ab amico ipsius de eo dicta: <1An hoc amicus meus dixerit, dubium est,>1
<1inquit. Id quidem de te mihi manifestum est.>1 Item et in iure scriptum est :
<1Qui minus diligentem socium sibi elegerit, de se queri debet.>1 Et Tullius :
<1Tales socios habeas, quorum consorcio non infamem-s. Inimici nimirum>1
675 <1sunt pessimi, qui per simulacionem amicicie alios nepharie produnt.>1 Et
alibi : <1Perfidos amicos devita, nichil eis credendo, set vitando per omnia.>1
@<1Utrumque etenim,>1 ut ait Seneca, <1malum et omni credere et nulli; set omni>
1
<1quidem honestius, nulli vero tucius.>1 Unde et iuxta Prophetam : <1In omni>1
<1fratre tuo non habeas fiduciam.>1 Et iuxta poetam :
680 <1Cognatum fratremque cave carumque sodalem.@>1
Unde et pro perfidis huiusmodi secretariis et consiliariis in Ecclesia-
stico scriptum invenies: <1A consiliam-o malo serva am-mam tuam.>1 Item:
<1Multi sint tibi pacifici; et consiliarius tibi sit unus de mille.>1 Item: <1Qu
i>1
<1denudat archana amici sui, perdet fidem et non inveniet amicum ad animum>1
685 <1suum.>1 Item: <1Denudare amici misteria infelicis est anime desperacio.>1
@Item et philosophus : <1Sepultus sit apud te sermo quem tu solus audieris.@>1
Unde et humano iure cautum est ut delatori vel lingua capuletur vel
capud amputetur. Propter tales, etiam fictos et falsos ac fraudulentos
@et vocales, amicos@ audi Theofrastum : <1Ita amicus esto, ut inimicus esse>1
690 <1non timeas.>1 Et paulo post: <1Nunquam fidelis est quem ex amico inimicum>
1
<1habueris et, si in graciam reverti quesierit, nunquam credas illi. Faptus>1
<1enim sui ipsius utilitate, non amici revertitur voluntate, quatinus fingendo>1
<1decipiat, quem non potuit persequendo.>1 Unde et in iure scriptum est:
<1Satisdacio malivolum tutoris propositum non mutat, set diucius grassandi>1
695 <1in re familiari facultatem prestat.>1 Pocius ergo cum Psalmista dicen-
dum: <1Eripe me, Domine, ab homine malo; a viro iniquo eripe me.@>1 @Et
cum eodem sic orandum: <1Domine, libera animam meam a labiis iniquis>1
<1et a lingua dolosa.@>1
Ceperunt etiam ambo, doctor et discipulus, acriter in hoc discessu suo
700 comminaciones contra nos emittere multas. Primo, quia thesauris nos |
habundare noverant magnis, et valde nummosos et pecuniosos nos esse
sciebant : potestati pupplice, que talia non recusat, suggererent quatinus
pecuniam grandem olim fisco debitam, ut aiunt et asserunt, a nobis
extorquerent. Secundo, quod ecclesiis quibusdam in Wallia, quarum
705 nepoti nostro quondam personatum cessimus et ob securitatem utrimque
maiorem, presertim etiam ipsius utilitatem quam modis omnibus
procuravimus, nos pensionarios ei constituimus, privandos nos ex
toto minabantur. Tercio, quod tam archidiaconatus quam prebende,
a tempore quo redditus istos ei contulimus, quantum annuatim inde
710 suscepimus districte a nobis audire volebat; verum non minus alienum
vel admirandum hoc esse videtur, nisi quoniam lingua, licet balbuci-
ens et blesa, cor manifestat, quam si lagena vel olla, contra figulum
insurgens et intumescens, super racione reddenda cur vel amplam
@ipsam@ in imo @fecerit@ vel artam in summo vel etiam quantas in luti
715 composicione fecerit expensas, convenire contendat.
Porro nepos talis, et vere a nepa dictus, qui nutritori suo talia iam
fecit et se facturum quoque deteriora promittit, dum <1ex habundancia>1
<1cordis os>1 verba pronunciat et proponit, tam cuculum, ut diximus, qui
nutritorem suum devorat, aperte representat, quam de illorum quoque
720 natura, quam sequitur expresse, quorum semper min@o@res, ut tociens
diximus, cum adulti fuerint, maiores strangulare nituntur, esse se
probat et manifeste declarat.
Ad maiorem etiam huius nostri nepotis confusionem, si quo modo vel
quocumque remedio corrigi posset, quod non credimus, vel ad aliorum
725 saltem in posterum qualemcumque cautelam, de Ioas, rege Iuda, pone-
mus exemplum, qui Zacariam, filium Ioiade, qui eum, ne cum regio
semine toto necaretur, absconsum nutrierat et postea regem fecerat,
quoniam de idolatria postmodum ipsum increpabat, occidi fecit. Sic
etiam, ut propius exempla petamus, Nero Cesar Senecam, preceptorem
730 suum, quoniam ab atrocitate nimia ipsum revocare et ad clementiam
eum monitis salubribus et scriptis inclinare volebat, neci exponere
non abhorruit.
Set ecce quam odiosa est obstinatis etiam salubris increpacio, que
sola, quamquam plus lenis quam aspera, inter nos et nepotem nostrum
735 tante discordie causam dedit! Pereant ergo viri virulenti et devoratores
ac parricide cuculi! Pereant pessimi et ingrati imitatores Ioab sangui-
narii! Pereant etiam neroniani discipuli in necem erudiencium et per-
niciem nati!
@Ad hec autem et hoc adicimus, quod, sicut ad ianuas hospicii
740 nostri Lincolniensis, non minus inpudenter quam inprudenter, tanquam
re bene gesta per omnia, se doctor et discipulus ingerere presumpse-
runt, sic, et eadem inpudencia, non minus quam ante, contumaciter et
discorditer recedentes, ad quandam ecclesiam nostram in Anglia per
aliam viam quam venerant hospitandi causa diverterunt. Nec mirum,
745 quoniam attrite frontis est avaricia et, quantumcumque in loculis
habeat, semper egena propriis@que@ parcens iugiter aspirat ad aliena.
Ubi et @tunc@ a clericis nostris laute satis et splendide @sunt@ exhibiti
et cum honore suscepti, simulantes quippe @et mencientes@ se ad
graciam nostram et concordiam ex toto iam reversos, et literas etiam
750 nostras eis pretendentes ex aliqua forte scedularum predictarum, quarum
copiam habent, solita falsitate fabricatas. Norunt etenim quod inimicos
suos, iuxta Petri Alphurni sentenciam, modis omnibus et comedendo
et consumendo et devorando, ac fabricando quoque, quod tamen
ultimum hoc non ad Petri quidem, set ad ipsorum sentenciam spectat
755 (quia <1dolus an virtus, quis in hoste requirat?),>1 totis gravare nisibus q
uis-
que tenetur.@*
Propter hec igitur et alia turpia nimis et enormia hominis istius opera,
si de patris optimi natura, qui tam fidelis et tam naturalis extiterat
adeoque infidelitatem in aliis et dolositatem omnem semper abhorre-
760 bat, quicquam in vobis existeret, tam ipsum quam alios sibi similes
et scelerosos omnes ipsumque pre ceteris cunctis, qui vestram adole-
scenciam tot turpibus notis commaculavit, exosos plurimum et non diu
domesticos aut familiares haberetis, quod, si tales aut talia diu vobis
adheserint et placuerint, materne nature peiorisque partis eiusdem
765 melancolia pessima vos plenum esse pro certo proha *be*tis. Tunc enim,
quanto scelerosiores fuerint homines, tanto vobis absque dubio fient
familiariores. Tunc etenim turpia vobis cuncta placebunt et nepharia :
f. 72" naturalia cuncta et laudabilia displicebunt. | Et sic moralitatem quam
vel ex natura prava vel doctrina *vel* pocius utraque hactenus preten-
770 distis usque in senium et extremum quoque spiritus alitum, nisi
Dominus vos in fine respexerit, innata perversitate prosequemini.
Gratus itaque vobis Willelmus esse debet, quod mores eius et modos,
qui vobis placent plurimum et placebunt, per quod et carior nobis
existet, iam ex parte depinximus et propalavimus.
775 *Gratus et ob hoc Willelmo @nepos noster@ esse debet, quod, dum
adhuc circa nos in scolis magistrorum limina t@e@rebat, ut litterature
fundamentum, a puericia perditum (et quibus ex causis satis est dictum
@et plus quam satis notum@), saltem in adolescencia utcumque, quia
sacius sero quam nunquam, recuperaret, monitis eius et suggestionibus
780 pravis ad ulteriora quedam, set longe sibi adhuc inutiliora, saltum
fecit, quatinus magistro discipulus per omnia simillimus saltem super-
ficialis existeret et apparenciam aliquam vel loquacitate coram imperitis
haberet, qui veram existenciam solidamque @scientiam et stabilem@
doctrinam et fructuosam assequi non curavit. Set vere, iuxta sapientis
785 eloquium, <1@quasi@ in ventum pulverem congregat, qui absdue funda->1
<1mento edificium parat.>1 @Et hoc similiter: <1In loco solido fabrica robusta>1
<1construitur.>1 Quibus et illud evangelicum et veritatis ipsius verbum con-
sonare videtur : <1Omnis qui audit verba mea et non facit ea, similis est viro>1
<1stulto, qui edificavit domum suam super arenam ; et descendit pluvia, et>1
790 <1venerunt flumina, et flaverunt venti, et irruerunt in domum illam, et ceci
dit>1
<1et fuit ruina eius magna.>1 Propter quod et illud antiquum Sibille vatici-
nium nostris videtur evidentissime diebus adimpletum : <1Venient,>1 inquit,
<1dies, et ve illis quibus leges oblitterabunt scienciam litterarum.@>1 Unde
quod de superficialibus huiusmodi Plinius egregie dixit, et hic apponere
795 dignum duximus : <1Summo,>1 inquit, <1solo sparsa semina celerius se effundu
nt>1
<1et imitate spicas herbule : inanibus aristis ante tempus messis emarcescunt.>1
Gratus ob hoc etiam eidem et longe gracior esse debet, quod, preter
mendas tot et maculas indelebiles quas eius instinctu iam suscepit,
iacturam quoque temporis tantam incurrit, quod certe dampnum,
800 docilibus ingeniis gravissimum, sibi revera pro lucro reputat, quatinus
trutannicam vitam, sicut assuevit, correptore carens et correctore, in
desidiis ducat et, igne animi vacuus, solum ociis queat et ocitacionibus
indulgere. Cui et versus ille Serlonicus adaptari potest :
<1Stet mola, surda nola, sterilis vola, sit scola sola.*>1
805 Ex illa quoque natura vobis et hoc accedet, ut illos qui magis utiles
vobis fuerint et proficui magis exosos et infestos habeatis. Unde quanto
Willelmus fraudulencior nobis et infidelior fuit vel etiam in posterum
fuerit, tanto cariorem ipsum nature illius inpulsu habere debetis. Set
forte futuris adhuc quandoque diebus convertetur dolus eius in caput
810 eius et in verticem ipsius iniquitas eius descendet.
Quod enim nos plus quam hominem exosos habeatis, qui vobis plus
homine proficui fuimus, non solum in hoc egregio nostre supplantacionis
exemplo, illud poete vaticinium verum esse testante :
<1Filius ante diem patm-os inquirit in annos,>1
815 sicut in Absalone patuit et, ut propius exempla petamus, in filiis regis
Anglorum Henrici secundi, quorum tamen nec ille nec isti diu dete-
stando facinore tali sunt gavisi, Salomone quoque testante in Parabolis,
quoniam: <1Hereditas ad quam in principio festinatur, in novissimo bene->1
<1dictione carebit,>1 verum ex hoc quoque, quod a puerilibus annis usque in
820 hodiernum diem nunquam nobis adherere, nunquam nobis assistere,
sicut pater vester, ut dictum est, et fratres optimi, patri consimiles,
f. 72"b facere consueverunt, animo vestro, moralitatem, maturitatem, et doc|tri-
nam omnem omni tempore respuenti, sedere potuit aut placere, natura
quippe tociens dicta semper ad contraria, semper ad adversa vos pro-
825 pellente.
Unde et illud Valerii Maximi de Pompilio, qui capud Ciceronis
amputavit, quod pro capite ipsius in Capitolio peroraverat, et hic
videtur inserendum: <1Pompilius neminem odit m-si cui plum-mum debet.>1
<1Periculosum est ergo multa beneficia in aliquem conferre, quia, cum>1
830 <1turpe est non reddere, volt non esse cui reddat.>1 Unde Seneca: <1Es leve>
1
<1facit amicum, grave vero et grande facit inimicum.>1
Mirum autem et mira nature corrupcio, quod, qui heredes sibi pro-
creant aut successores *etiam* per cessiones vel alio modo sibi fieri
sollicite curant, illos eosdem eo ipso hostes sibi peiores et capitales per
835 beneficia parant ac pariunt inimicos. Illi enimvero, quatinus in bona
universa parentum atque maiorum ilico irrumpere possint, vite ipsorum
invidentes et more tocius inpacientes, mortem ipsorum iam desiderant
eamque nonnulli machinari quidem ac moliri non formidant. Set nonne
suspensis hii persimiles, qui odio inexorabili illos semper exosos habent
840 et capitaliter persequuntur, quorum opera tam suspendio liberati quam
patibulo, et vite denuo redduntur et humano consorcio restituuntur ?
*Accidit autem aliquando suspensum quendam, militis, ut fertur,
beneficio transeuntis a patibulo deiectum et a mortis urgentis incomodo
liberatum, eundem postea militem foro puplico propter equum sibi ab
845 eo sublatum, ut asserebat, capitaliter inpetiisse. Quem miles demum, ob
id duello victum, denuo ad suspendium duxit et equi@ta@turam suam,
quam mira malicia petere presumpsit, digno Dei iudicio ei restituit.
Haut aliter Capre Willelmo, cui capud reddidimus, similique nos ob
hoc odio persequenti, forsan adhuc accidere poterit, quatinus mortis
850 maturacionem, quam per nos amisit, per aliquos forte nostro dolori
atque dedecori condolentes, etsi non opera nostra, non voluntate, quan-
doque recipere queat et iuxta merita reperire.*
*Est itaque perspicuum, sicut nequicie, sic et ignavie signum maxime,
quod filii tales et nepotes, de propria virtute non confitentes, nil prorsus
855 sua vel opera vel opere perquirere, nil maiorum suorum cura quesitis
unquam adicere curant, set tantum partis insistere, et, tanquam immunes
aliena ad pabula fuci, paratis inhiare contendunt; et sic parentes aut
patruos etate provectos, bona ipsorum nunc ex parte mutilando, nunc
totaliter occupando, vel enormiter ipsos apporiare, vel etiam domibus
860 eiectos propriis ex toto, more cuculorum, qui suos demum nutritores
devorant, vitalibus ante diem horis et auris toto desider@i@o privare
nituntur. *
Facere quoque videtur ad hec, quod in hospicio nostro Lincolniensi,
ceteris nobis assurgentibus cunctis, sepe solus in banco *in*mobilis,
865 tanquam magnus dominus, set non in hoc laudabilis nimis, sedere
presumpsistis, acsi tante maiestati vestre tali assurgere seni non con-
veniret, cum tamen extraneo *cuivis*, quamquam nec boni quippiam
nec mali merito, capiti cano, quod magna fuit quondam capitis re-
f. 72" verencia cani, naturali iure quodam et consuetudine simul approbato,
870 iuvenes assurgere teneantur. *......... et hoc repperitur: <1Coram cano>1
<1capite consurge et honora personam senis.*>1 Cum igitur etati cuilibet
longeve sua reverencia sit exibenda, cur solum nostra senectus inter
ceteras omnes vobis, nisi et quoniam vos creavit, tam aspernabilis?
*Verum quod responsum est cuidam dicenti: " Qua fronte tam cervicose
875 te erga me geris, qui te ex nichilo creavi?' nobis respondere potestis.
Dictum est enim econtra: "Si @tu@ de nichilo me creasti @et ego@ de
nichilo tibi serviam.' De duobus autem malis sacius esset de nichilo
servire quam in malo servire vel etiam in non male meritos totis
maliciose nisibus desevire.*
880 Facit ad hoc etiam, quod apud Lincolniam in camera nostra coram
plurimis, manum vestram ad bibliotecam nostram extendens super
quodam inter cetera plurima nobis imposito, vos, tanquam excusando
et rem negando, iurastis, non requisitus tamen, set repentinus, in quo
etiam, ut notum pluribus et certum erat, ultro tunc periurastis. Statim-
885 que tumide nimis et superbe alta voce proclamastis quod non propter
nos vel honorem nostrum, set propter priorem de Thornolmia, qui
presens tunc aderat, ne tale quid sinistrum de vobis existimaret, hoc
fecistis, tanquam priorem quempiam vel etiam abbatem plus quam
nos revereri seu venerari plusve diligere vel honorare deberetis. Ibidem
890 etiam, interrupto colloquio nostro necdum finito, cum fastu grandi sur-
gens, solus precipitanter et indignanter exihistis et tanquam minaciter
et contumaciter abcessistis. Set quanti vel quantus esse potest olle tumor
contra figulum, quesumus, et fictorem aut factorem suum?
Talis namque tumor talisque fuit superbia prima, set potenti dextera,
895 cui resisti non potest, repente gravissima, ut satis est notum, ulcio data
et terribilis in imum a tam alto est ruina secuta. In hiis igitur omnibus
notis olithos (hoc est : nosce te ipsum), per hec aliis, et hiis similia, intus
ad unguem et in cute notum, et notis huius modi sepe notatum et a pro-
bis viris pro fatuo pariter ac pravo reputatum. *Cui et versus ille in
900 psalmo non incompetenter adaptari potest : <1Homo, cum in honore esset,>1
<1non intellexit; comparatus est iuventis insipientibus et similis factus est>1
<1illis.>1 @Et in Para@bolis@ : <1Da stulto honorem et non intelliget.>1 Unde et
ibidem: <1Sicut qui mittit lapidem in acervum Mercurii, ita qui tribuit>1
<1insipienti honorem,>1 super quod Glosa : <1Per acervum Mercurii intellige>1
905 <1idolatriam, et honorem suple scilicet ecclesiasticum. Suggillantur enim qu
i>1
<1dignitates ecclesiasticas carnaliter distribuunt.@>1 Honorem tamen illum
qui tibi tumorem hunc parit nulla penitus tumentis probitas, set dili-
gentis et promoventis indignum et impium facilitas, ne et fatuitas
f. 72"b dicamus, sibi inepte comparavit.* | Ut autem in fine verum materni
910 generis peiorisque partis eiusdem quasi primipilum et signiferum vos
probare possetis, in discessu vestro tanquam ultimum, nobis "vale'
dicturi, osculum a nobis vos et magister vester non minus impudenter
quam fraudulenter et infideliter extorsistis, dum osculum Iude domino
ac magistro porrexistis. <1Pravum>1 quippe <1cor hominis et inscrutabile,>1
915 <1quis cognoscet illud?>1 Quibus statim hec verba subiunximus: si fides
utrimque vera, tunc benevolencie est osculum et dilectionis ; sin autem
scelus et fraus, sub osculo tecta, in actum post eruperint, nequicie est
osculum *istud* et prodicionis. Nec mirum si purum hominem, inscium
futurorum eventuum et cordium ac cogitacionum prorsus ignarum
920 nimisque familiaribus credulum, sui prodiderint et deceperint, cum
scriptum sit : <1Inimici hominis domestici eius.>1 Et alibi Propheta : <1Unus->1
<1quisque se a proximo suo custodiat, et in omm-fratre suo non habeat fidu->1
<1ciam, quia omnis frater supplantans supplantabit, et omnis amicus frau->1
<1dulenter incedet, et vir fratrem suum dem-debit et vem-tatem non loquetur.>1
925 Et in eodem: <1Nam et fratres tui et domus patris tui etiam ipsi pugna->1
<1verunt adversum te et clamaverunt post te plena voce ne credas eis cum>1
<1locutifuerint tibi bona.>1 Item et hiis consonat illud poete :
<1Cognatum fratremque cave carumque sodalem.>1
Non hoc, inquam, mirum, ex quo Deus et homo, cunctipotens et
930 cuncti*s*ciens ac cunctividens, a discipulo suo se tradi permisit.
Hoc ergo mirandum, hoc vehementer obstupendum, quod de tali
f. 73" patre tam naturali tamque | fideli, tam maturo in omnibus et tam morali,
filius talis, tam innaturalis et tam infidelis omnique moralitate bona
carens et maturitate, nasci potuit aut geniali linea propagari. Unde et
935 illud Valerii Maximi de filio Scipionis degenere dictum et hic apponere
preter rem non putavimus : <1Scipionis Affricani Paulini nobilissimi filius>1
<1ita virtute et moribus a patre degeneraverat, ut preturam ab eo tollerent.>1
Sic quoque filius Quinti Fabii, unde philosophus quidam: <1Dii boni,>1
<1quas tenebras de fulmine nasci passi estis ?>1
940 *Item Iozie, regi Iuda, qui regum illorum omnium optimus fuit,
successit filius eius Ioas, rex pessimus, ideoque a Pharaone Nechao
deiectus et in Egipptum ductus et frater eius Ioachim ei substitutus.
Item Samuel propheta fidelis Domini fuit, et iudex iustus a Domino
constitutus; filii autem eius Iohel et Abia iudices erant iniquissimi,
945 quorum etiam iniquitas occasionem dedit filiis Israel petendi regem
a domino.*
Multis igitur signis et indiciis indolem pravam redolentibus, quod
dolentes in vobis plangere consuevimus, vos detestabili natura reple-
tum a puerilibus annis usque in adultos comprobare soletis. Quorum
950 hic quedam, quasi sub epilogo recapitulata tanquam in calce libelli,
videre poteritis et dolere. Primo, quod semper indocilem, semper
omnis doctrine bone contemptorem, sicut est hodie videre, vos exibu-
istis. Deinde, quod fatuorum semper et garcionum, seniorum nunquam
et sapientum, consorcia dilexistis. Set, quociens inter discretos nobiscum
955 ad hoc ductus et constitutus ut verbis doctrinalibus et narracionibus
curialibus atque facetis intenderetis, tociens vel picturas vel aves aliave
frivola domus inspicere, quoniam <1oculi sapientis,>1 ut ait Salomon, <1in>1
<1capite eius,>1 *hoc est stabiles et non incerti, <1oculi vero stultorum in>1
<1finibus terre,>1 hoc est vagi per devia et errabundi,* vel cithare cordis ad
960 modulos rudes eliciendum digitos apponere, vel cum canibus aut catis
vel etiam pueris ludere vosque, non puerum nunc et pusillum, set
f. 73'b grandem iam et adultum, viris bonis et | discretis fatuum ostendere
consuevistis, cum certissimum indolis bone sit indicium sapientibus et
sensatis velle libenter assistere eorumque verbis aures attentas et animum
965 applicare. Preter leves etiam et inutiles vestros ad frivola queque dis-
cursus bone moralitati ac maturitati valde contrarios, preter larvas
occultas risusque malignos et furtivos, alienis malis evocatos, preter in-
crepacionis impacienciam et incorrigibilem in omnibus obstinaciam,
preter illiteraturam nimiam et fere laicam ac popularem, preter lin-
970 guarum omnium precipueque duarum, latine scilicet et gallice, que
pre ceteris apud nos prestant, impericiam, preter puerile blese lingue
vicium, per incuriam grandem, immo et ignaviam vilem ac plectibilem,
nondum exutum, set tanquam affectatum et gratum, de die in diem magis
habundans augmentatum, preter hoc etiam, quod semper a nobis, sicut
975 et a doctis omnibus, et plus quam ceteris a nobis, procul abesse et nun-
quam propius assistere vobis desiderio fuit, preter hoc quoque, quod
nunquam bona commemorans, semper autem, more maligni illius et
hostis antiqui, male retractans *et commemorans*, proclivis ad peiora
fuistis, preter hec, inquam, omnia, de quibus singulis satis dictum est
980 supra, de genere illorum, qui se invicem infestare iugiter, exheredare
quoque et supplantare, necnon et strangulare non cessant, quos tociens
nominare tedio duximus, vos esse manifestat, et vere de maximis unum,
quod omnes quos in illa turbacione nostra gravi et grandi contra archi-
episcopum Hubertum tantaque potentum ac magnatum persecutione
985 magis adversantes habuimus et contrarios, illos statim, et postquam
f. 73" vos | promovimus, et antequam ipsos in pacem nostram et graciam
suscepimus, familiares et domesticos habuistis, tanquam *ad* nostram
supplantacionem et exclusionem, iam nunc factam, et ex tunc revera
faciendam animo conceptam, promtos habere possetis, tam adiutores
990 quam fautores.
Facit ad hoc etiam, quod eosdem et alios, qui in assumpta rebellione
vos fovent tanteque nequicie favent, consiliarios habetis precipuos et
secretarios, qui etiam, ut quasi vobis fidelius obsequi viderentur et vos
quoque firmius involvere niterentur, et quoniam, ut mos, populis sempe=
995 venturus amatur, et quoniam gaudent novitate moderni, et quia mutare
dominos plebs indocta cotidie vellent, quamquam deteriore fere semper
condicione, eoque precipue quia tucius cum catulo luditur quam cum
cane vetusto, contra nos, ut dicitur, appellarunt et vos etiam, quatinus
facinus quos inquinat equet, quin immo ut magis ingratum maior
1000 infamia fedet et, que nullo nit*ro*, nulla fullonis herba, dilui poterit,
macula notet, contra tantum amicum et tam proximum tamque pro-
ficuum appellare fecerunt.
Unde et tociens vobis dictus tociensque dicendus et semper ad
peiora vocandus Capre Willelmus sive Capelle, scelerum illorum sicut
1005 et aliorum omnium doctor eximius et protractor, quatinus et fraudem
conceptam effectui mancipare, et tamen erga nos se fidem utcumque
f. 73" servare apud imperitos et minus acutos videri posset, hac arlte
processit. Cum clerici in capitulo contra nos alii per eius doctrinam,
sedente nepote nostro pro tribunali et tanquam iudice magno et gravi,
1010 iam appellassent et sedenti, tanquam in trono *principi*, fidelitatem
precise iurassent, in quo et contra sacramentum coram nobis antea
prestitum, tam sic iurando quam appellando, manifeste venerunt, et
periurium incurrerunt, unde rumores forsan adhuc audire poterunt.
Hiis, inquam, sic patratis, set verius perpetratis, surgens ille magister
1015 talium, et manu silencium indicens, in huiusmodi verba prorupit:
"Audio, inquit, quod contra magistrum Giraldum, cuius et clericus sum
et iuratus, hic agitur. Proinde et pro ipso et pro iure suo in omnibus ad
domini pape presenciam appello et terminum talem appellacioni con-
stituo.' Eoque dicto rem fictam magis quam serio factam, nec veram
1020 agi, set simulatoriam et fraudulentam, sub ficti risus et fraudulenti sub-
sequenter significancia, tanquam re bene gesta propalavit, acsi aperte
diceret : "Totum faciamus, set nichil tamen facere videamur.' Set ecce
qualiter fatuis sub nubilo tali fraus velata, discretis autem multis indiciis
et circumstantiis non celata. Verumtamen verus est vates, de talibus
1025 loquens et dicens:
<1Si latet ars prodest : affert deprensa pudorem.>1
Pluries tamen vobis dicere consuevimus quod, si quandoque natura-
f. 74" liter obediendi et obsequendi patruo, qui vobis plus-quam-|pater
extitit, vos titillacionem sentire contingeret, hoc proprie paterne nature
1030 ascriberetis; quociens autem recalcitrandi et iugum ac frenum modi
modestieque detrectandi vos libido perculerit, ex materna id provenire
natura procul dubio perpenderetis. Item qui ad recalcitrandum nobis,
qui tales et tanti vobis extitimus, vos instigaverint, quatinus et in aqua
turbida melius piscari possint et cum scandalo maximo perpetue*que*
1035 infamie nevo vos maculaverint, illos inimicos vobis et infideles indubitata
veritate noveritis ; qui vero ad obediendum eique modis omnibus obse-
quendum, qui vobis tam utilis extitit, consilium dederit, illum vos et
honorem vestrum deligere pro certo scire possetis.
Quociens autem hec et alia vobis doctrinalia et premonitoria dicere
1040 consuevimus et in natura indoci *li* atque rebelli sermones nostros capere
non posse consideravimus, hec et similia subnectere plangendo solemus,
et primo illud a Macrobio de Saturnalibus introductum, de corvo *diu*
scilicet indocili, tandem tamen facto casualiter utili: <1Opera perit et in->1
<1pensa.>1
1045 Et illud poete:
<1Non profectum-s littora bobus aro.>1
Et hoc vulgare :
<1Laterem lavo, et litus aro.>1
Et hoc Serlonicum :
1050 <1Unda lavat lateres, bos litus arat, sine re res.>1
Et illud quoque populare :
<1Ablue, pecte canem : canis est et permanet idem.>1
f. 74" Et illud Prophete expresse | vobis aptandum : <1Si mutare potest Ethiops>
1
<1pellem suam, aut pardus vam-etates suas, et vos potem-tis benefacere, cum>1
1055 <1didiceritis malum.>1 Ubi et hoc suppleri poterit: "prava operante pariter
tam natura quam doctrina.'
1130 sciente nimirum @quoniam@ <1qui ambulat simpliciter ambulat confiden->1
<1ter,>1 cuius nempe mores omnino cum bonis, quamquam eiusdem iam
pridem vita cum malis @quoniam Abel esse renuit quem Chaim malicia
non exercet@, vir animo duplex et dolosus frustra quesivit.* Set ecce
quam indolis egregie factum in facinus conversum; ecce ad quale
1135 studium eius ingenium et quam laudabile datum! Unde cum Propheta
non semel, set sepius dicere possumus : <1Seminavimus triticum et spinas>1
<1messuimus.>1
*Ad hec etiam, quod nimie nequicie et nequitatis innate nimis evi-
dens indicium fuit, literas omnes ad eius instanciam, ut diximus, et ob
1140 archilevitice dignitatis honorem, quem ei minus caute contulimus in
solita et debita integritate, pariter ac libertate, servandum, a nobis
emissas, quibus tam episcopi quam archidiaconi iura, nobis olim arte
simul et usu non incognita, certo cercius ab invicem distinximus atque
utriusque @propria@ ab alio non usurpanda evidenter explanavimus,
1145 cotidie mane, dum nos vel in ecclesia vel in scolis extitimus, nepos iste
noster, clam intrando cameram nostram, revolutis libris ac cedulis
nostris, puta cui nimirum aditus ad secretiora nostra cuncta patebant,
manu propria, sicut ipse pluries postea minus discrete iactitavit, tan-
quam re bene et laudabiliter in hoc gesta, maliciose transcripsit easque,
1150 postmodum simul tanquam in libellum consertas et toxico magistri sui
conglutinatas, ubi et de veneno suo non modicam, ut credimus, partem
adiecit, dicto dioces@i@ano episcopo, ad animum eius contra nos ex-
asperandum et conceptum facinus, episcopo sibi sic placato et in nos
exacerbato, tucius aggrediendum, tanquam ipsi fidelis, set nobis, cui
1155 plus debebat, @quia quicquid alicui preter merita bona et beneficia,
etiam inmoderate, collata deberi potuit@, penitus @ingratus et@ in-
fidelis, acerba quidem et aspera libamenta premisit. @Que utinam,
sicut prava fuerant et perversa, sic tanquam frivola et vana apud
modestie virum et paciencie, et cuiusmodi de fonte illa manarunt,
1160 quoniam <1arbore de tali talia poma cadunt,>1 @non@ ignorantem, et quam
fidem in homine fidei tenerime ipse invenire posset certissimis abhinc
indiciis coniectare valentem, suscepta fuissent, nec pontificis animum,
quem nichil amplecti decet preter honestum quique illud Apostoli
ignorare non debuit: <1Noli vinci a malo, set vince in bono malum,>1 ad
1165 turpia fovendum et enormia exemplo@que@ tam perniciosa commo-
vissent.@
Preterea, quod indubitanter post Iude prodicionem scelera cuncta,
sua immanitate pariter et inhumanitate, longe transcellit, nepos hic
noster scripta historica de diversis materiis olim a nobis edita parum
1170 ante discessum suum plus solito, set maliciose magis quam studiose,
revolvens, quia parum lectioni aut libris intendere consuevit, que-
cumque vel ipse vel magister suus | de hospicio nostro et mensa nostra
capitales, nobis quidem de ipsis nil tale @tunc@ verentibus aut suspi-
cantibus, insidias uterque pretendens, tanquam in maiorum suggilla-
1175 cionem, sicut interdum fieri solet, emissa, veluti pape et curie romane,
regum quoque et principum nostrorum, quorum, etsi boni sint mores,
quia nichil humanum omnino perfectum, fieri tamen possent meliores,
valde diligenter ambo in cedulis suis exceperunt, quatinus, si tam
@s@celerose paulo post occupata pacifice tenere non possent, statim de
1180 libris nostris nos accusare et, tamquam telis propriis nos impetere et
vulnerare nitentes, apud utramque potestatem nos, tanquam maiestatis
reos pubplice deferrent, sicut iam minati sunt pluries et minantur,
quatinus vel sic nobis abster@r@itis silencium inponere possent, et tunc
occupata, etsi non recte, quocumque modo, quippe quos nichil pudet
1185 dummodo iuvet, iuxta poeticum illud:
<1Unde habeas quem-t nemo, set oportet habere,>1
saltem turpiter cumque capello qui deleri non potest et capella quoque,
set delebili, retinere valerent.
Set nonne nepos hic talis, etsi aliud quicquam in causa non esset,
1190 set cetera sepulta vicia forent, hoc unico scelere se vere a nepa tam
natum esse probaret quam nominatum ? Nonne @et@ hos ambos, magi-
strum et discipulum talem, in tanta familiaritate circa nos habitos, quia
revera familiares inimici et domestici semper pestilentissimi, tanquam
mures in pera vel pocius serpentes in sinu, nimis inprudenter enutrivi-
1195 mus? Discant ergo ceteri hoc nostro exemplo caucius de cetero nego-
ciari. Quamquam igitur istorum utrique proprie nimis, precipue tamen
et magis proprie, nepoti tali, propter iura nature pariter et nutriture ab
ipso violata, illud Marcialis Coci poterit adaptari, qui | ad quendam
apostrophando @viciosissimum@ satis lepide satisque facete sic ait :
1200 <1Mentitur qui te viciosum, Zoile, dicit :>1
<1Non viciosus homo es, Zoile, set vicium.>1
abiciens, et tanquam iuvencus indomitus discipline pariter et doctrine
iugum omne detrectans, verbum viri boni atque periti nimia veritate
1240 complevit.*
Pro talibus itaque nepotibus, quibus promovendis, quamquam
indignis, in clero constituti viri magni et dignitate conspicui nimis
indulgere solebant, papa Alexander tercius dicere consuevit, aliis ut
liberius reprehenderet, se connumerando: <1Filios nobis Deus abstulit,>1
1245 <1nepotes autem diabolus dedit.>1
*Audiamus etiam quid in talium et tam carnalium suggilacionem
Ieronimus dicat: <1Multa nos,>1 inquit, <1facere cogit affectus et, dum cor->1
<1porum propinquitates respicimus, corporis et anime creatorem offendimus.>1
<1Multi nempe, dum parentum miserentur, am-mas perdiderunt.>1 Proinde,
1250 sicut iusto Dei iudicio, per filios illegitime vel etiam illicite genitos
vexari plerumque videmus, in terris et ob terras, progenitores; sic et
qui suorum promociones per cessiones aut procuratas utcumque, carne,
non spiritu revelante, successiones, que sine peccato vix provenire
solent, tantopere curant, per eosdem sic promotos vexari pereque con-
1255 tingit et turbari.*
*Item, quoniam precentoris Parisiensis magistri Petri tam vita quam
doctrina imitabilis nobis esse videtur, verbis suis propriis, que in Summa
sua que Verbum Adbreviatum dicitur ad hec inducit, et hic utemur.
Ait enim: <1Consanguineis dabis de proprio, de patrimonio scilicet tuo, non>1
1260 <1Christi sanguine ipsius adquisito, cuius dispensacio credita est ecclesia
sticis>1
<1viris, ut illud pauperibus distribuant. Ob hoc enim precepit Dominus in>1
<1lege, ut talis eligatur sacerdos qui dicat patri et matri: Nescio vos. Set>1
<1numquid consanguineo meo, et bono et probo, non dabo de patrimonio>1
<1crucifixi? Non, ut eum erigas columpnam ecclesie sive in ecclesia propter>1
1265 <1perniciem exempli. Non em-m consideratur quod bono dedem-s, set quod>1
<1consanguineo, ut illud trahant in exemplum>1 gracie, ita ut, quod tu das
gracie, alii exemplo tui dabunt nature. De patrimonio vero Christi
consanguineo probo dare poteris ad sustentacionem. <1Gratis enim con->1
<1fertur. Unde et pocius gracie, immo soli gracie, debet conferri, non nature,>1
1305 doctorem prodicionis amicum vobis modicum et discipulum perdi-
cionis pariter et prodicionis, tam docilem in hiis et tam ingeniosum et
industrium, amicum sibi ipsi minimum, quin immo et maximum absque
dubio reputare potestis inimicum*. Ideoque *litteras* nunc longiores
1310 simul rerum eventibus, doctor talis et discipulus iam dederunt. Quoniarns
enimvero <1opere>1 simul <1et inpense>1 perdite dampnum hominisque tocius,
quod plus est, perditi dolor inportune verba ministrat et quoniam,
ga*r*rula semper et in hoc solo fortis, scaturire solet sermone senectus,
*quamquam tamen, Ieronimo testante, <1librum epistola redolere non>1
1315 <1debeat* ,>1 litteras in epistolam et epistolam accipiatis in libellum con
ver-
sam. Speculum ergo latum et grande *missum est vobis, in* quo vultus
suos ambos, nature tamen magis quam nativitatis, simul poterunt
doctor et discipulus contemplari.
Scimus autem quod litteras istas magistrum et discipulum, etsi non
1320 plene, tamen ex parte, depingentes, ultrix statim flamma consumet.
Verum per tot manus et ora iam volitarunt et volitabunt, quod comburi
quidem poterunt, *consumi vero et prorsus* aboleri nullatenus poterunt.
*Diligencius enim pluribus ex causis preter prescriptas scripsimus
@hic@ et diffusius, quatinus ad unguem hii duo per hec dinosci possint
1325 @eorumque mala sibique similium melius de cetero vitari ipsique per
hec utrumque corrigi et nos quasi querulo carmine consolari@ et, quam-
quam nobis ista valere nequeant ad medelam, multis tamen in posterum
ea @forte@ legentibus proficere possint ad cautelam.*
Utinam bene, et longe melius quam speremus, valere possitis!
1305 doctorem prodicionis amicum vobis modicum et discipulum perdi-
f. 77" En tibi quam bellum dat dicta capella capellum
Mensque secuta dolum, tendens ad turpia solum.
Si tibi mens, inquam, fuerit maturior unquam,
Nosces quod nequam tibi rem non fecerit equam,
1335 Cuius germana, multis meretricula plana,
Filia presbiteri, tua propria gaudet haberi.
O quam iactura gravis et commercia dura
Pro re tam vana, tam vili, perdita fama!
Sic decet ingratum non unum ferre reatum :
1340 Te, miser, emenda, mundans te duplice menda.
Sic mage sordescunt, sic semper crimina crescunt,
Ni cito deleta maiori sorte repleta.
EPISTOLARUM PARS
1
f. 78" <1Magistro Albino herefordensi canonico>1
DILECTO suo et utinam digne diligendo magistro Albino Herefordensi
canonico magister Giraldus de Barri salutem.
Non absque stupore mentis ad aures nostras pervenisse noveritis,
5 adversarios nostros, immo proditores nequissimos, quorum erga nos
tam ingratitudinem apertam quam et nequiciam, ex toto detectam per
litteras nostras Herefordensi capitulo semel et iterum super hoc missas,
ignorare non potuistis, vestros *non solum* contubernales, verum et
conmensales nuper effectos. Nec mirum tamen quod auditorium vestrum
10 et scole doctrinam, que communis omnibus, tam discolis scilicet quam
domesticis, esse solet, eis ut ceteris indulsistis; sed hoc revera non
mediocriter admirandum nulloque prorsus fuco coloris excusandum,
quod eos in hospitio vestro, sicut accepimus, tanquam individuos nocte
dieque socios quasi in iniuriam nostram gravem et pristine contemptum
15 amicicie, cum in eodem pectore plene et perfecte simul ac semel
contraria consistere nequeant, admisistis. Nec enim ullatenus accidere
potest quin eorum, quorum a nobis licet inmeritis tam corda quam
corpora simul aversa sunt et adversantia, ora quoque maledica et labia |
f. 78"b dolosa, quoniam <1ex habundantia cordis>1 in verba simul et convitia lin
gua
20 plerumque resolvi solet, nostri crebrius in audientia vestra, precipue
post pocula et hora minus sobria, delationem personent et detractionem.
Sicut ergo <1duobus dominis>1 Veritate testante <1nemo>1 perfecte <1potest servi
re,>1
sic et contrariis omnino moribus, cum omnis vera et constans amicicia
proveniat ex morum concordia, unus atque idem animus fideliter ap-
25 plicari non solet.
Ceterum et si veterem amicum fastidio ducens, mutare iam amiciciam
moderne novitatis vicio dignum duxeritis, in alios tamen quam adver-
sarios eius, qui paulo ante vobis non displicuit, tam manifestos et tam
perfidos, prime amicicie fieri mutationem decentius quidem et honestius
30 foret. Porro in Ecclesiastico legitur: <1Ne derelinquas amicum anticum,>1
<1novus enim non erit similis illi,>1 et in Sidonio : <1Vetustos sodales pro rec
entium>1
<1novitate non fastidias. Alioquin sic videbere amicis uti ut floribus, tam diu>
1
<1gratis quam recentibus.>1 Vos itaque videritis. Novit enim deus, qui omnia
34 novit, quia si vobis aut cuidam dilecto nostro similis, quod absit, casus
f. 78" acciderit, | nullum apud nos omnino proditores huiusmodi refugium
invenirent, nullum a nobis nisi revertendi quamcicius et resipiscendi
consilium prorsus haberent, sed tanquam ethnicos interim et publicanos
tam a nostris quam proborum virorum consortiis omnibus longe alienos
habendos eos absque dubio censeremus.
Utinam diu et bene valere possitis et amicicie federa, presertim antique
et non antiquate, firma constantia conservare velitis.
2
<1Hugoni decano et Willelmo precentori et Radulfo Folet Here->1
<1fordensi canonico>1
SCIRE vos volumus ad aures nostras commeantium relatione pervenisse,
quod nepotis nostri archidiaconi de Brechene, qui aliquantulam apud
5 Herefordiam nuper inter vos moram fecit, mores, modos ac gestus et
conversationem plurimum approbastis, multum quoque mirantes tam
vos quam alii, nos iuvenem tam modestum et tam bene morigeratum
verbis et scriptis tam acerbis corripuisse. Sed utinam nos pocius
9 acerbitatis nimie et delacionis iniurie argui possemus et vere, quam ille
f- 78'b indolis prave et moralitatis perver|se! Verum spacio brevi et tanquam
in transitu per exterioris hominis composi<ti>onem nequit vel in modico,
nedum ad unguem, interior homo cognosci. Scriptum est enim : <1Pravum>1
<1cor hominis et inscrutabile, quis cognoscet illud?>1 Per longam autem insimul
cohabitationem, annuam scilicet vel maiorem, moramque diutinam et
15 individuam nocte dieque conversationem mores hominis et vere nature
qualitas perfectius, ut nostis, et verius perpenduntur. Apparentiam
namque sophisticam plerique pretendere solent, fuco liberalitatis in
verbis et vultu innatam animi nequiciam arte quadam, sed tamen ad
horam, dissimulantes : <1nichil>1 enim <1simulatum,>1 ut ait Symachus, <1valet>1
20 <1esse diuturnum,>1 quia revera <1quicquid assumitur, proprium non putatur.>1
De Iugurta legitur quod simulator fuerit omnium rerum et dissimulator.
Ubi autem vera liberalitas et constans veritas, ibi locum non habet
huiusmodi varietas, sed quibus hec desunt, illis quidem simulatione
opus est et palliatione, per quas tamen coram prudentibus et discretis
25 diu latere non possunt : scriptum est enim quia <1frustra rete iacitur ante>1
f. 79" <1oculos penna | torum.>1
Preterea quidam apud vos, sicut accepimus, epistolam nostram ne-
poti nostro transmissam et exuberante materia in librum conversam
famosum, ut fertur, libellum vocant, tanquam in nepotis nostri favorem
30 (qui utinam vere favorabilis in omnibus et apud omnes et valde com-
mendabilis esset, quia revera nemini in mundo, ne sine causa laboraveri-
mus, in ipso tam gratum hoc foret sicut et nobis) et nostram quoque non
obliquam, non indirectam, sed pocius apertam sugillationem, sicut et
alii ibidem librum nostrum <1De Invectionibus>1 intitulatum ratione tituli
35 solum dampnabilem censere volebant. Quibus confutandis satis alias
et alibi responsum fuit, quia tam delicati lectores et tam scrupulosi
libellum <1De Invectionibus>1 Tullii in Salustium et Salustii in Tullium
simili censura dampnabilem reddant, sic et satiricos omnes, morum
assertores laudabilium et contrariorum reprehensores, sic et Ieronimi
40 libros universos, in quibus tam cardinalium quam prelatorum ecclesie
quantumlibet magnorum vicia palpanda non duxit, sic et historias tam
ecclesiasticas quam Romanas necnon et alias cunctas, in quibus historica
veritate pariter et severitate de bonis bona, de malis vero bonis contraria
f. 79"b refe|runtur.
45 Sciant etiam illi, qui in librum <1De Invectionibus>1 tituli intuitu solum
tam acriter invehuntur, quod licet due vel tres epistole prime invective
videantur, sequens tamen opus alia prosequitur et utiliora. Sed mos est
in scripturis a principiis libros denominari, sicut liber Moysi <1Genesis>1
vocatur, quoniam a mundi generatione inchoatur : modicum tamen
50 auctor in hoc moratur.
Nec mirari quoque vel indignari quispiam debet, si nos provocati
scriptis iniuriosis, ut ex prima patet epistola, et etiam a papa ad rescri-
bendum invitati, verbis verba rependimus et talionis lege respondimus,
cum iuxta comicum illud <1quipergit dicere quod vult, audiet quod non vult :>1
55 nondum enim tante perfectionis iter arripuimus, ut prO malis ubique
bona reddendo et illud apostoli per omnia adimplendo: <1Noli vinci a>1
<1malo, sed vince in bono malum,>1 et illud apostolorum principis: <1Non>1
<1reddentes malum pro malo vel maledictum pro maledicto, sed econtram-o>1
<1benedicentes,>1 possimus omnino tam indecentium in nos confictiOne
60 tamque turpium obiectione et in tanta audientia non moveri. Unde *ut*
et verbis Ciceronis utamur in Salustium: <1Si forte offendimini, patres>1
f. 79 <1conscripti, iustius illi quam michi succen |sere debetis, qui inicium in
troduxit.>1
Ceterum si et hoc obiciat aliquis, quod <1post inimicicias ire meminisse>1
<1malorum est,>1 scire pro certo vos volumus et per vos ceteros, quod, extante
65 adhuc et annis postea pluribus archiadversario nostro (quoniam anno
laboris nostri primo, qui per quinquennium post et amplius duravit),
editus in curia libellus hic erat et in publico coram domno papa eiusque
mandato et cardinalibus <in> consistorio primum lecta fuit epistola prima
tam acriter in nos et tam mendaciter emissa, et consequenter responsalis
70 illa secunda cunctOrumque communiter applausu commendata plurimum
et approbata.
Nunc autem ad illos, qui libello nostro famosum nomen imponunt,
respondere curavimus : sicut enim a delationis inmunes sunt culpa, qui
falsis omissis tantum veris insistunt, sic et qui super ingratitudinis
75 vicio querimoniam deponendo et ne in simile incidant incomodum tam
presentes quam posteros premuniendo et variis ac veris exemplis et
auctoritatibus, fictis ac falsis omni ex parte remotis, fideliter erudiendo
f 79"b ad hec solum intendit, ab infamantis est | crimine prorsus inmunis,
presertim vero cum conquerendi intuitu, quatinus nos utcumque quasi
80 querulo carmine consolemur, et corrigendi, quatinus nepos noster
crebra verorum inspectione et ad animum revocatione saltem ob vere-
cundiam emendetur, et premuniendi ceteros, ut in casibus similibus
discant decetero caucius negociari, cum hoc, inquam, affectu solum
et proposito singula proponantur, non infamandi, quia <1quicquid agant>1
85 <1homines, intentio iudicat omnes,>1 quamquam tamen aliqua revera, immo
pleraque videantur inserta, que male meriti maleque morigerati et
prorsus ingrati famam et opinionem non inmerito ledere possint.
Verum eodem intuitu censuraque consimili epistolam domni pape
nuper Francorum regi directam, que sic incipit: <1Non absque dolore>1
90 <1recolimus,>1 illi quoque famosum libellum vocare poterunt, quoniam
super imperatoris ingratitudine, ab ipso tanto creati studio, conqueritur,
plurima proponens ibidem ab eo contra spem acta et preter merita ipsius
tanta, quibus ad eius sublimationem, ut notum est satis, per decennium
94 iam et amplius tanto studio laboraverat, tanquam a penitus ingrato
f. 80" perpetrata, quibus fa|ma ipsius apud probos omnes et discretos, ad
quos ea pervenerint, graviter ledi pOterit et obfuscari. Sic ergo delibe-
rant, qui ad oculum iudicant et qui iuxta Ieronimum nichil ipsi cudere
norunt, sed ab aliis edita dente mordaci dilacerare contendunt. Quin
etiam in prOlogo super Esdram ait: <1Librum nostrum non efferatis in>1
100 <1publicum nec fastidiosis cibos ingeratis superciliumque vitetis eorum, qui
>1
<1iudicare tantum de aliis et ipsifacere nichil noverunt.>1 Unde et illud Senece
non incompetenter hiis adaptari potest : <1Lividi lectoris malicia dictionem>1
<1sanam et insanam pam- revolvit appetitu, non minus appetendo despecta>1
<1que rideat quam electa que laudet.>1
105 Proinde et scriptorum moderni temporis sicut et antiqui gravis est
conditio, sed tanto modernorum gravior, quanto de die in diem malicia
maior, quod laboribus suis et scriptis, quamquam egregiis, se coevis et
coetaneis suis tantum exosos reddunt. Unde Ieronimus in prologo
priori: <1Frustra quidem ad aliquid eniti nec aliud fatiggando nisi odium>1
110 <1querere, extreme dementie est.>1 Unicum itaque nobis et similibus remedium
restat, ut qui lucubris et laboribus nostris presentibus placere non
possumus, saltem posteris et <1post fata, cum suus ex merito quemque>1
f. 80"b <1tuebitur honor,>1 displicere non debeamus. Uti|nam diu et bene valere
possitis.
3
<1Magistro Willelmo Lincolniensis ecclesie cancellario>1
SATIO admirari non potuimus quod vir, quem bonum et benignum
fama predicat, libros nostros Hybernicos, <1Topographiam>1 scilicet et
<1Vaticinalem Expugnationis Historiam,>1 olim ecclesie Lincolniensi in uno
volumine datos a nobis, quos antea plurimum commendare consuevit,
nunc, *sicut* accepimus, ratione materie dampnare presumit, quoniam
alicubi inter cetera de vitio gentis illius agitur cum bestiis coeundi, de
bestiis quoque ad mulieres accedentibus, historica veritate simul et
severitate, que veris quidem iuxta res gestas parcere non novit, cum
tamen ibi circumcisis labiis verbisque decentibus et honestis tam
simili propter plurima materie turpis inserta iudex talis dampnabilem
dicat et folia illa, sicut de nostris libellis censuit, in quibus turpia con-
tinentur, ut de Sodoma et Gomorra subversis et subversionum causis
et paulo ante de Sodome civibus angelos sibi exhiberi ad cognoscen
15 dum efflagitantibus et in domum Loth certatim ob hoc irruentibus,
et in Levitico de muliere que accesserit ad omne pecus ascendi ab eo,
simul cum pecore interficienda, et in Epistola Pauli de | masculorum
et aliis in hunc modum in sacra scriptura multis, in quibus sicut nec
veritati, sic neque verborum parcitur inhonestati. Resecentur itaque
folia et abiciantur et que talia continent dampnentur universa!
Preterea dixistis theologica nos scribere debere et hoc pocius maturi-
tatem nostram decere. Cui respondemus quod viridis etatis et iuventutis
nostre fuerunt hec opera, nec historice materie hactenus intacte noticia
nec scolastici stili elegantia recte iudicantibus illaudabilia. Nec inter
auctores et scriptores minimum locum historici tenent. Unde et
Ieronimus et Augustinus et agiographi nostri inter opera sua cetera
hystorias quoque sui temporis suorumque finium accurate scripserunt :
30 non enim solam semper Bibliotecam ruminare volebant. Quedam etenim
precipue facienda et alia quoque ducebant non omittenda; unde nec
Origenes ille famosissimus inter primos et tempore primus et eruditi-
one maximus, nec Ieronimus noster nec Augustinus aut Hylarius, nisi
litterature solide podio firmoque arcium fundamento suffulti, tam valide
35 in sacris scripturis ecclesie columpne vel hereticorum *mallei* fuissent
tam victoriosi.
Ad hystoriarum autem et historicorum commendationem audiatur |
f. 8" illa Senece tanquam huius opere descriptio : "Hystoria', inquit, "est anti
-
quitatis autoritas, testis temporum, via vite, vita memorie, nuntia
40 vetustatis, lux veritatis'.
Ad hec etiam in libro nostro Hybernico, quem ratione preassignata
tam subtili dampnabilem iudicastis, quamquam iuvenilibus annis
editum, presertim in distinctione prima, ubi de avibus agitur earumque
naturis, theologicas diligens lector invenire poterit tam moralitates quam
45 allegorias non ineleganter adaptatas; quas cum bonus vir ille sancteque
memorie, litterature quoque tam eximie Cantuariensis archiepiscopus
Baldewinus coram se lectas audisset, quesivit a nobis an aliquam ab
expositoribus nostris evidentiam ad hec habuissemus, et cum responsum
acciperet quod omnino nullam, nisi sicut deus nobis indulsit, statim
50 adiunxit: "Certe eodem spiritu quo et ipsi!' Iudicavit autem non ut
lividus aut delator, sed ut benignus et iustus litterati laboris com-
mendator.
Item si theologica tantum opera queritis et alia contemptibilia
iudicatis, quatinus in aliquo vobis et examini vestro placere possimus,
55 <1Gemmam>1 nostram <1Ecclesiasticam>1 maturioribus annis elaboratam et
f. 81" ecclesie Lincolniensi cum <1Vita>1 quoque | <1sancti Remigii,>1 similiter
 a nobis
tractata, transcursis iam annis plurimis datam, in qua theologice sOlum
et canonice scripture resultant, oculo benigniore respiciatis.
Scire vos etiam volumus quod predicta scripta nostra hystorica, que
60 adeo nunc parvipenditis, longeviora et longe cariora multis, ut credimus,
immo sicut pro certo scimus, in posterum erunt quam scripta plurima,
que theologica et theologice facultati tanquam ex superhabundanti et
superflue superaddita, ex aliorum scriptis undique corrogata et trans-
positionibus quibusdam artificiosis et titulorum mutatiOnibus ex
65 magnorum virorum laboribus egregiis excerpta et quasi de novo nunc
fabricata, sed verius quidem artificialiter innOvata, quatinus ex aliorum
operibus antiquis et autenticis consuta sic nuper opuscula et dignis
laudem adimere et indignis adquirere queant.
Nos autem ex materia hactenus illibata Hybernicas et Walensicas
70 finium nostrorum historias iuvenilibus annis tractare curavimus et
tanquam ex cortice durissimo et testa nondum effracta vel cuiquam
pervia abditos extrahere nucleos et in lucem edere non ineleganter
elaboravimus.
74 Porro quoniam scripta quantumlibet egregia lividis ingeniis auctore
f. 81'b superstite pla|cere non possunt, nos opera nostra dum vivimus con-
tra emulorum morsus litteris et scriptis, sicut ex prohemio patet <1Vati->1
<1cinalis Historie>1 primo, defendere pro posse curavimus et curamus,
absque <dubio> credentes, quin immo et certi existentes, quod apud
posteros et <1post fata, cum>1 livore cessante <1suus ex merito quemque tuebitur
>1
80 <1honor,>1 ipsa se sua dignitate defendent, et que nunc placere nequeunt,
tunc revera displicere non poterunt, et sicut nunc undique mordaci
dente roduntur et laniantur, sic dignis tunc demum laudibus et preconiis
extollentur.
Aut itaque libellos prescfritos rodere de cetero et verbis minus dis-
85 cretis dilacerare cessetis, aut ipsos auctori suo quam cicius resignare
curetis. Valete.
4
<1Ante sermonem de sancto Stephano quasi preparatio quedam seu>1
<1prefatio>1
<1Semper ego auditor tantum, nunquamne reponam? Vexatus tociens>1 et
tanto tempore, tanquam ergo Pittagoricus discipulus iam per quinquen-
5 nium inter vos et amplius silens nec <1inter olores canoros anserem strepere>1
sinens, sed pocius maiori modestia maiorum eloquiis locum prebens, ad
f. 81" quorundam instantiam quos pati repulsam indecens foret, | nunc saltem,
quia sacius sero quam numquam, quamquam vix et invitus os et
linguam in verba resolvo. Sit itaque nobis, qui de Christi athleta forti et
10 prothomartire preclui deo dante dicturi sumus, hodierne diei publica
materies, sed privati iuris. Verumtamen quoniam id, quod habundat in
corde, etiam importune plerumque redundat atque resultat in ore,
quatinus in primis quasi querulum carmen venia petita premittatur:
turbat hodie mentis sabbatum et vehementer inquietat nimie tribulati-
15 onis, que nunc ecclesiam remotis in partibus et propinquis, capiti
nempe simul et membris insultans, tam graviter et tamen inaniter
urget et artat, incomodum. Ut enim ex malis huiusmodi bonum aliquod
eliciat, deus ad hoc quos amat arguit et castigat, filios, quos recipit,
flagellat acrius et fatigat, quatinus, ad intellectum vexatione data et <ad>
20 adulationis gloriam vel etiam conversionis gratiam persecutorum rabie
diucius dissimulata, passi iniurias et afflicti de fornace tribulationis
auro demum et obrizo purissimo puriores exeant et in conspectu
domini electis preciosiores existant. <1Durum est>1 igitur <1contra stimulum>1
24 <1calcitrare,>1 durius et presumptuosius invincibilem vinci posse putare. |
f. 81"b Dicente namque et vere dominatore domino, qui vincit, qui regnat, qui
imperat, qui <1rex>1 est <1regum et dominus dominantium,>1 quin immo <1cuius>1
<1regni non erit finis quique regnabit in eternum et ultra et potestas cuius>1
<1potestas eterna, que non auferetur, et regnum quod non corumpetur : Ecce ego>1
<1vobiscm sum usque ad consumatiomem seculi,>1 adversus ecclesiam ecclesie-
30 que fidem, hiis ultimis mundi diebus tam gloriose manifestatam et per
exquisitam ac benignissimam Christi misericordiam, qua salvos nos
fecit, hoc tempore gratie tam gratiose et tam habunde revelatam, quis
prevalebit ? <1Porte inferi non prevalebunt adversus eam.>1 Et ut prophetarum
ex parte verbis utamur : <1Quis est iste qui dixit utfieret, domino non iubente
?>1
35 <1Dominus enim exercituum ipse decrevit et quis preiudicare presumet, et>1
<1si manus eius extenta, quis avertet eam?>1 Dominus novit conatus homi-
num, quoniam vani sunt. Ecclesie namque plantam Christi sanguine
<irrigatam> olim ac rubricatam adeoque firmissime fundatam et in-
convulse radicatam, quis vel exstirpare vel etiam ad modicum infirmare
40 valebit? Vexari poterit ad horam in terris plantatio celestis, evacuari
f. 82" vero nullatenus aut enervari, concuti poterit adversis fluctibus | in-
gruente procella Petri navicula verique Noe salvatrix archa, quati vero
non poterit aut dissolvi. Cum enim excitatus a sompno summus ille
gubernator fuerit, imperabit <1ventis et mam->1 et fiet statim <1tranquillitas>1
45 <1magna.>1 Sicut ergo palma, sic et ecclesia, palmam utique vere repre-
sentans, quia palmam ubique finalem auctore domino victoriose
reportans, quanto plus premitur in radicibus, tanto copiosius in ramis
exsurgit et excrescit in frondibus; etsi plerisque tamen ipsa videatur
mora molesta--quia longanimus expectator dominus idemque malorum
50 denique gravissimus ultor sicut et bonorum omnium benignissimus
retributor, suis absque dubio temporibus longe uberior fiet in fructibus.
Eius itaque disposicioni cum spe certissima et infallibili fidutia totum
committatur, <1cuius providentia in sui dispositione non fallitur>1 quique
per prophetam suum ait: <1Michi vindictam et ego retribuam, quoniam>1
55 <1ipsi>1 revera <1cura est de>1 nobis, <1qui non derelinquit sperantes in se>
1 nulloque
nos tempore deserit, nisi prius fuerit a nObis ipse desertus, <1nec unquam>1
<1sua gubernatione destituit quos in soliditate sue dilectionis instituit.>1 Und
e
et in Ecclesiastico : <1Scitote quia nullus speravit in domino et confusus est,>
1
f. 82"b <1permansit in | mandatis eius et derelictus.>1 Ut enim summam totam sub
60 brevitate concludam: non claudetur nobis misericordie ianua, nisi
prius ex nostra fuerit clausa malitia, <1quia nec ulla nobis nocebit adversitas,
>1
<1si nulla dominetur iniquitas.>1 Labor igitur, ut ait Gregorius, protrahitur
pugne, ut sic amplius crescat corona victorie. Proinde et cum propheta
Nahum dicere quandoque deo dante poterimus : <1Felebra, Iuda,festivitates>1
65 <1tuas et redde Altissimo vota tua, quia non adiciet ultra ut pertranseat in
te>1
<1Belial : universus interibit.>1 Super hunc enim locum expositor : <1Si quando>
1
<1fuem-t gravis persecutio et dei ultio demum in eius adversam-os apparuerit,>1
<1dicamus ad ecclesiam : "Celebra, Iuda, festivitates tuas', et cetera.>1 Sed
quoniam <1misericordia domim- plena est terra,>1 cuius etiam <1misericordia>1
70 <1superexaltat iuditio,>1 cum peccatores omnes et presertim ecclesie per-
secutores, districto dei iudicio, quod evitari non poterit aut mutari, vel
converti necesse sit vel everti, domino tamen, <1cui proprium est misereri>1
<1semper et parcere,>1 paterna clementia propiciante gratiamque suam
misericorditer, ubi vult et quando vult, inspirante, qui ait: <1Nolo>1
75 <1mortem peccatom-s, sed magis ut convertatur et vivat,>1 favorabili presum-
ptione atque probabili, que benignius in dubiis interpretali, conversio
f. 82" denique seque|tur et non eversio.
Preterea, quia nunquam sola veniunt scandala, sed iuxta metricum
illud sapientis eloquium :
80 <1Semper adest homini quo pectoris ima gemiscant,>1
<1Gaudia nunc luctu, nunc mutat amara secundis>1
<1vemans humanas sors inopina vices.>1
<1Sola venire solent et vix et sero secunda>1
85 <1et simul et subito semper amara fluunt,>1
preter tantas et tam varias temporis huius, immo verius tempestatis
iniurias fere iam communiter inflictas, ad malorum cumulum et tam
inique perversitatis pariter et adversitatis augmentum, que spetialius nos
tangit et angit nosque directe, etsi minus recte, respicit et despicit, in-
90 testina discordia premit et penetrat ad precordia nec animum extra se
factum et tanquam in extasim raptum aliud quicquam utiliter agere sinit,
dum propriis nimirum et inopinatis adeo pressa molestiis et Oppressa et
presertim ingratitudinis impie vulnerata telis, ultra quam credi pOssit,
mens indignata et consternata stupescit. Tam recens etenim plaga, tam
95 repentina et tam inopina, quia <1que venit indigne pena, dolenda venit,>1
nullum omnino remedium consolationis admittit. Et si vultus exterior,
ne vel austeritatem nimiam pretendere videatur vel accidiam, spem
f. 82'b simulet | interdum et hilaritatem, quod intus agitur deforis quasi
velamine quodam ex industria tegens, propter exempli tamen perniciem
100 tam detestabilis et tam pravi et indelebilem tanti scandali notam ac
mendam, que tam atra nevi fuligine, quam nullo nitro nullaque fullonis
herba diluere quantalibet purgatoris cura valebit, adeo ignominiose
et nostros maculat et nos molestat, <1aliquisque malo>1 sit ut <1usus in illo>1
que multos quidem ut cautius negotientur premuniendo castigat,
105 propter hec, inquam, interna voluntas asperis et amaris tristicie motibus,
quamquam occultis, trans modestiam angustatur. Unde et super illud in
ewangelio Mathei : <1Trademini autem a parentibus et fratribus et cognatis>1
<1et amicis>1 expositor: <1Minorem mala dolorem ingerunt que ab extraneis>1
<1inferuntur: plus enim in nobis ea tormenta seviunt, que ab illis patimur,>1
110 de <1quorum mentibus presumebamus,>1 ubi et nos supplere poterimus, nec
inmerito : quorum promotionem totam tanto studio procuravimus,
<1quia, preter dampna corporis,>1 seu possessionis, cum iactura omnium
gravissima <1mala quoque nos cruciant amisse caritatis.>1 Ideoque "cum
f. 83" iactura gravissima', quia | fraterna dilectio saluti tam necessaria per
115 iniuriam gravem semel amissa, et maxime que aut scandalum pariat aut
alias nimis enormiter offendat, vix ullo reparari ad plenum tempore
queat. Propter hec igitur supra modum <1anxiatus est super me spiritus>1
<1meus>1 et <1in me turbatum cor meum.>1
Porro, ut Egyptios interdum spoliare liceat et in sacre scripture saculis
120 vasa eorundem preciosa reponere et <cum> Origene atque Ieronimo
elegantia ethnicorum et ethicorum locis competentibus dicta recolere
sacreque doctrine studiis inserere, precipue vero cum fas sit et expediat
undecumque proficere, <1*quicquid enim ubicumque bene dictum est, meum>1
<1est,>1 inquit Theologus*, audiamus, si placet, post classis amisse dis-
125 persionem et tam piam hospitis naufragi, sicut in libro Eneidos legitur,
suorum consolationem, hanc scilicet : <1Durate et vosmet rebus servate>1
<1secundis : o passi graviora, dabit deus hiis quoque finem,>1 et paulo post :
<1Forsan et hec olim meminisse iuvabit,>1 quid auctor in continenti subiungat
in hunc modum: <1Talia voce refert curisque ingentibus eger spem simulat>1
130 <1vultu, premit alto corde dolorem.>1 Haut aliter et nos aliud quidem in fac
ie
gerimus palamque pretendimus et aliud interius anxia mente sustinemus,
nec mirum: dum ad vulnera nostra tam cruda tamque crudelia, de-
decoris quidem atque pudoris amaritudine confusibili multo forcius
f. 83"b absque dubio quam | rerum dampnis inflicta, doctas etiam adhiberi
135 medentium manus vehementia doloris pariter et indignationis non
permittit, ut ita brevi eloquio paucisque verbis pateat aperte quod
patimur, dedecore medullitus longeque molestius quam dampno
movemur. Illud autem solacium aliquod cum amaritudine tamen ad-
mixta adhiberi potest, quod ingratitudO talis nunquam letos sortitur
140 effectus.
Sane fors fiet ut dies longa quandoque plenius hebetet laxatum dolo-
rem, siquidem malis fere cunctis finis de tempore venit: semper enim
remediumoblivio doloris est, quia quod ratione non possumus, tem-
porum prolixitate sepelimus omnisque diuturnitate simul et longevitate
145 senescit et evanescit afflictio. Quibus et consonat aperte poeticum illud :
<1Quod male fers, assuesce: feres. Mala cuncta vetustas>1 / <1lenit,>1 quoniam
<1effice ut assuescas : nichil assuetudine maius,>1 / <1difficilem facilem facit
 as->1
<1suetudo laborem.>1 Item et illud quoque poete eiusdem, qui testante
Seneca ludendo seria scribens nunquam in bene dicendo destitit, hiis
150 concordare videtur : <1Dum furor in cursu est, currenti cede furori,>1 et il
lud :
<1Quis matrem nisi mentis inops in funere nati>1
f.83" <1flere vetet? Non hoc illa | monenda loco est.>1
<1Accedes melius tunc, cum sua vulnera tangi>1
<1iam sinet et veris vocibus aptus eris.>1
155 Interim ergo frigent verba solantium nec aures applicat consiliis etiam
bonis surdus ex tot iniuriis animus. Accedit ad hec etiam quod, preter
iam dicta, studii fructum animique grandia conantis et ardua profectum
turbat nimium et pre cunctis adversis sensibiliter magis infestat,
memorie scilicet detrimentum, maximum quidem inter cetera multa
160 senilis etatis incomodum, cuius eximius ille poeta in pastorali poemate
suo breviloquio gaudens sic meminit : <1Omnia fert etas, animum quoque;>1
et moralis ille philosophus egregius, de quo mentionem iam fecimus,
in libro suo <1Declamationum>1 et libri fere principio de memoria loquens
et huic concordans ait: <1Cum multa iam mihi senectus ex me desideranda>1
165 <1confecerit, oculorum aciem retruderit, aurium sensum ebetaverit, nervorum>
1
<1firmitatem fatigaverit, inter ea que retuli memom-a res est ex omnibus animi>1
<1partibus delicata magis et fragilis, in quam senectus primum incurrit.>1
Cum itaque mentis tranquille serenitatem tot adversa prepediant et
f. 83"b perturbent cumque preter hec, quod nobilis ocii | lumen tantis tenebris
170 obnubilat et obfuscat, amplius de die in diem debilitata fatiscat et
defectum acceleret, annis quoque senilibus et laboriosis pregravata
plurimum iam fere succumbat in nobis consuete nimirum efcatie
viribus evacuata nimis cellula memorialis, postulat id pagina presens et
desiderat quatinus, his prelibatis ut res ipsa suo decetero cursu securius
175 explicetur, <1oculis>1 nunc <1subiecta fidelibus>1 in hoc auditorio vestro,
gratie
vestre beneficio et lectoris officio, propaletur.
<1Qui michi ministrat, me sequatur>1 et cetera, ut alibi.
5
<1Iohanni priori de Brechene>1
VENERAEILI viro et in Christo dilecto Iohanni priori de Brechene
magister Giraldus de Barri salutem in domino.
Litteras, quas nepos noster egregius, liberalis et naturalis ad partes
5 de Pembroch quasi contra nos et <1ad excusandas excusationes>1 erroneas
<direxit>, manu quidem sua scriptas et studio magistri sui, qui os suum
est et lingua, dictatas, vestre discretioni pariter et dilectioni transmittere
curavimus simul cum litteris nostris responsalibus, per quas perpendere
9 poteritis aperte, preter cetera quidem indicia multa, que satis et plusquam
f. 84" satis audistis hactenus et vidistis, mo|res hominum et naturas, qui in
dominum suum et magistrum et utrique proficuum, cum domino non
honor unus, sed omnis inpendi debeat, tam mendaciter scribunt, cum
etiam, si lesi fuissent a nobis et graviter lesi vel dicto, ut aiunt, vel
scripto, multum tolerare deberent et ire mitigationem pacienter expectare
15 et non statim dominum seu iuste sive iniuste motum ac mordentem
canina rabie remordere et ad talionem ilico reddendum tanquam a pari
contendendo festinare.
Scire vos etenim et in primis volumus et per vos tam ipsos quam
alios, quibus litteras istas ostendetis, quod infortunio quodam et For-
20 tune cece malicia, duorum nepotum nostrorum innaturalium nimis
et ingratorum, quos nutrivimus et ample beneficiavimus et quasi de
nichilo creavimus, unum in Hybernia et alterum in Wallia, toxicum
venenatum iam gustavimus, non letale tamen ut cupiunt cuculi nostri,
in perniciem nutritoris, quantum in ipsis est, educati, quibus tedio
25 est vita nostra, quia nos tyriacam salutiferam ad hec venena per dei
gratiam apposuimus et efficacius apponemus, quamvis tamen sacius
fuisset et longe sacius providentia previa ante lesionem occurrere et
sibi precavere quam post causam vulneratam remedium querere. Unus
f. 84"b tamen nepotum illorum, Hybernicus | scilicet, quociens ad nos venit
30 vel nuntios mittit ad nos vel nos ad ipsum, cum omni humilitate se
culpabilem in excessibus suis recognoscit et causas quasi urgentes
adnectens et veniam petens se nobis satisfacturum in omnibus et
obsecuturum tanquam domino et patruo firmiter compromittit; alter
autem, Walensicus scilicet, immo verius Flandrensicus, si mala fecit,
35 se longe deteriora facturum tanquam potentie vir magne, sed verius
dementie maioris et nequitie, cum comminatione promittit--nec
mirum tamen, ubi animo nequam ex natura et <in> malum prorsus
admisso monitores addant etiam calcaria cotidie nequiores, sed nequicia
prodeat in publicum inmoderata, maxime vero cum ille, qui ab initio
40 tante malicie tantique scandali seminario obviasse pontificaliter et
emergentia tanquam Ydre capita obruisse viriliter et contrivisse debuisset
ac potuisset, quasi clausis oculis, ne dicamus conniventibus, et sub
quadam dissimulatione cuncta pertransit. Verum in iure cautum esse
dinoscitur quia <1ratiabitio mandato comparatur,>1 cui et consonat aperte
45 canon ille Ignacii pape: <1Error, cui non resistitur, approbatur et veritas>1
<1cum minime defensatur, opprimitur,>1 et ille Innocencii quoque : <1Negligere>1
f. 84" <1cum possis perturbare per|versos, nichil est aliud quam fovere nec care
t>1
<1scrupulo societatis oculte, qui manifesto facinori desinit obviare,>1 precipue
quidem cum ad hoc ex officio teneatur. Quid etiam in fautores dis-
50 cordiarum et fotores statuant canones, satis est notum. Porro nisi tam
magnos Ylion hostes habuisset et impugnatores, non tanta repugnantium,
Hectoris scilicet et Troili, laus fuisset. Unde poeta : <1Hectora quis nosset,>1
<1felix si Troia fuisset? Ardua per preceps gloria stravit iter.>1
Nunc autem ad litteras eodem zelo et studio, quo contra nos actum
55 est, conceptas et fabricatas respondebimus. Quod enim in primis
scribunt, se arbitrio bonorum virorum nullatenus supponere velle,
nec eorum etiam, quos loco suo domnus episcopus ad hoc assignavit,
dicimus quod ad arbitrium quodlibet vel quorumlibet nos episcopus
non astrinxit, sed ut infra terminum illum et pascha proximo subsecuti-
60 vum coram ipso, si ad hoc intendere posset, vel his, quibus vices suas
in hoc committeret, compareremus simul cum nepote nostro peroptimo
Willelmo de Barri, cui scamonie revera nichil adheret, ceterisque probis
viris cognatis communibus et amicis, temptaturi scilicet si per eorum
64 operas et diligentias discordia tanta posset ullatenus in concordiam
f. 84"b revocari, et ut interim quod tenebat quo|vismodo quisque teneret nec
aliquo rescripto vel instrumento a curia Romana seu aliunde perquisito
contra alium quis uteretur, et hoc tantum in manu domni episcopi
diocesiani fuit fide mediante firmatum. Unde cum et hoc facturum se
nepos ille noster nunc abneget, de primo quidem est falsitatis et menda-
70 cii manifestus assertor, de secundo vero fidei inverecundus et impudens
est transgressor, sicut et apud Lincolniam fuit, cum in manu domni
decani maioris ecclesie coram multis et magnis tanti capituli viris
fidem dedit se contra festum sancti Michaelis proximo futuri Lincolniam
ad nos rediturum : qui demum circa Purificationem beate Virginis illuc
75 venit et tunc quidem sicut recedendo, sic et revertendo perversus.
Proinde et tunc quidem ad minus tempore fuit lapsa fides. Scribit
tamen sicut criminosi, qui quod obiciendum sibi verentur, primum
aliis imponunt, nos in manu domni episcopi fidem dedisse, quod nec
dicto nec scripto ipsum decetero lederemus. In quo mendax est aperte
80 sicut et in ceteris, quia nec linguam episcopus nec stilum, in quo est
solacium nostrum, cohibere potuit nec ullam etiam super hoc mentionem
fecit, sed de facto solum et ut nepos quod occupaverat tam naturaliter
et tam liberaliter, interim in pace teneret nos constrinxit. Unde et in
f.85" hoc | sicut et in aliis fere cunctis se per omnia mendacem ostendit,
85 Dicit etiam et mendaciter dicit ac scribit, quod redditus illos, quos
nunc repetimus, coram archiepiscopo Cantuariensi resignatos abiura-
vimus et compensationem aliam in redditibus aliis ab ipso recepimus.
Sed que nos, quesumus, ad hoc necessitas compelleret aut constringeret,
cum post concordiam inter archiepiscopum et nos factam diebus aliquot,
90 ipso quidem archiepiscopo, deo teste, plurimum in primis admirante
et propositum nostrum dissuadente, nepotis nostri promotionem minus
discrete procuravimus? Sed ad hoc revera faciendum lacrime patris
optimi, in verbis ultimis nobis factis pro ipso cum precibus effuse, magis
quam indoles ulla filii pessimi compulerunt.
95 Quod et de compensatione scribunt, per hoc similiter falsum esse
constat, quia notum est illis, qui concordie inter nos et archiepiscopum
facte intererant, quod ipse, licet nos soli in causa dignitatis ecclesie
nostre tunc essemus ceteris cunctis per corruptionem abstractis sexa-
ginta marcatas reddituum se nobis in Anglia daturum, ut ab eius vexa-
100 tione cessaremus, firmiter pepigit. De quibus et XX marcatas ante
obitum suum suscepimus et adhuc tenemus. Litis igitur hec redemptio
f. 85"b fuit et | non reddituum vel commutatio vel compensatio. Per hoc etiam
id patere potest, quod reddituum nostrorum in Wallia, ad quos ibi
nepotem nostrum promoveri curavimus, coram archiepiscopo et episcopo
105 nostro aliisque viris magnis et multis, administrationem nobis quamdiu
vellemus et gubernationem communi consensu et auctoritate reservavimus.
Item dicit et scribit quod litteris a curia Romana vel aliunde per-
quisitis ipsum vexare contendimus, tanquam falsarii crimen in domi-
num ac patruum suum sibi tam proficuum valde naturaliter oblique
110 contorquens. Sed utrum vere sint littere an falso perquisite, forsan
adhuc in rei experientia quandoque comperiet. Credimus tamen quod
nepos noster, ut ipsum in aliquo saltem excusemus, verbi illius virus,
per notarium suum omni nequitia notabilem appositi, pocius non
averterit quam sciens et prudens, in hoc tamen inprudens, id per
115 industriam annotaverit.
Notarius etiam ille, notis non innoxiis tam notabilis aliosque nota-
biles reddens, ut litteraturam ostentet in aliquo, qua funditus caret,
de tragedia mentionem in litteris facit, sed hoc quasi pro nosti quo
quodam, quoniam hec leta sui discipulique | principia more tragedico
120 mestum et amarum, ut tales agressus decet, finem et exitum deo dante
consequentur. Item de quodam libello nostro mentionem faciens,
<1Speculum,>1 ut verbis alludat tanquam retor bonus, in <1Spiculum>1 trans-
vertit, sed que sit exornatio, qua sic abutitur qui rethoricam nunquam
audivit, credimus quod non novit, et si nomen coloris illius ipsum ex
125 usu forte magis quam arte nosse contigerit, sub qua specie tamen
exornationis illius, cum littera scilicet in litteram convertitur, scimus
pro certo quod prorsus ignorat. Utinam autem turpia, quibus liber
ille redundat et ex veris certe, non ex fictis, quem ipsi <1Speculum>1 aut
<1Spiculum>1 vocant, nos autem <1Correctionis librum et Fonquestionis,>1 tan-
130 tum ea et similia perpetrasse aut perpetrare formidarent, quantum in
scriptis abhorrent adnotata!
Domnus papa in epistola, quam nuper scripsit, super imperatoris
ingratitudine conqueritur, ad cuius procurandum promocionem per
decennium et amplius hanelavit. Siqua ibi reperiuntur, quibus fama
f. 85" inperatoris merito denigrari debeat, sibi quidem et non scripto | imputet
136 aut scriptori. Parabola hec est libelli nostri.
Item mentionem facit litteris suis nepos noster de beneficiis suis
ecclesiasticis canonice, ut dicit, adeptis--sed utrum supplesset, ut
mendax in hoc sicut in aliis dictis suis appareret : per probitatem suam
140 et non per alterius gratiam perquisitis!
Item scribit nepos ille nepoti nostro Willelmo de Barri et, quamquam
fratri, sibi per omnia tamen in cute simul et extra longe dissimili, de
genere suo materno per scripta nostra, ut asserit, ignominiose diffamato,
matrem quoque communem sepe commemorans et inculcans, quatinus
145 illum erga nos per litteras et suggestiones ac dilationes iniquas exaspe-
rare queat, sicut et alium quempiam quandoque fecit, quemadmodum
ex post facto patuit et adhuc patet. Sed frustra quidem ad hoc nititur,
quoniam inter nos et hunc nepotem amiciciam nature conformitas et
morum concordia sic firmavit, sicut ex altera parte nature diversitas
150 et morum discordia fedus amicicie dissociavit.
Item dicit et scribit quod per scripta nostra genus suum est diffa-
matum. Dicimus autem econtra et verius dicimus, quia longe magis
f. 86" per facta propria, quamvis nichil inde scriptum foret, et facinora | sua.
Infamia namque iuris aboleri utcumque per principem potest, facti
155 vero infamia nunquam: quis enim cohibere potest ora populi mur-
murantis ? Unde poeta : <1Pena potest demi, culpa perhennis erit.>1
Delicati sunt igitur et indiscreti, qui delinquere graviter et enormiter
volunt et tamen ora loquentium manusque scribentium compescere
querunt. Illud autem Ieronimi pocius et propensius hii tales advertant :
160 <1Sifama anno preterito de te mentita fuit vel certe si verum dixit : cesset
>1
<1vicium, cessabit et rumor.>1
Ad hec etiam, quia nunquam sola veniunt scandala (sed <1ve homimi,>1
<1per quem scandalum venit),>1 in curia notati cuiusdam quia notabilis,
notati quidem non nominati, minores omnes sicut et maiores de novo
165 nos lacerant et inter nos et nostros moventes discordiam et foventes,
aquam antea limpidam et claram, ut melior fieri piscatio possit turbare
non cessant. Sic corbini communiter crocitant et clamitant sicut et
veteres corvos crocitare prius audierant. Sed cur adeo lesa caritate,
que lesio gravis est nimis et periculosa penitusque saluti contraria,
170 exosos nunc habent et invisos nil tale meritos vel merentes, quia deo
f. 86"b teste <1nichil michi conscius sum (<1nec>1 tamen apud illos | <1in hoc i
ustificatus>1
<1sum)?>1 Aliam igitur huius malicie tante causam erga nos videre non
possumus, nisi quia forte gravis sum eis ad videndum, gravior etiam ad
vivendum. Dissimilis est enim eis vita nostra. Vivere tamen adhuc
175 aliquamdiu et in pace vivere et retro acta deflere vitamque corrigere
vellemus, quod et summopere desideramus, si permitterent. Sed
inimicus homo, bonis semper invidens propositis, tritico nostro puro,
domesticorum maxime nostrorum utens malicia tanquam instrumento,
zizania superseminavit.
180 Preterea, ut ad nepotem nostrum revertamur, qui tam amplam nobis
scribendi materiam prebet et utinam in bonis, dicit et publice iactitat,
quia medietatem reddituum suorum, sed per nos, ut credimus, ad-
eptorum, quatinus operas nostras bene remuneret, ad nos vincendum
expenderet : dedecus enim ei maximum, ut asserit, foret, suggerente
185 quoque magistro suo, si ab illo vinceretur in hac causa, vetusto scilicet
et vexato quasi deliro et infatuato et ab omnibus victo, Willelmum
quoque Fichet inter alios nominans et Philippum falsum diaconum
ac tyneosum tanquam victores, sed se non minus in hoc mendacem
quoque quam maliciosum ostendit. Victi namque fuerunt hii ambo et
f. 86" non | victores, si victi censendi fuerint qui magnorum virorum inter-
ventu flexisque genibus et cum lacrimis veniam petunt, et si merito
victor habendus fuerit qui pocius in tali casu, ubi superbia converti-
tur in humilitatem, misericordiam exercet quam vindictam. Summum
namque victorie genus est, ut ait Seneca, vindicare potuisse, sed in
195 victos tamen misericordiam exercuisse. Hec est enim leonina nobilitas.
Unde poeta :
<1Quo quisque est maior, magis est placabilis ira>1
<1et faciles motus mens generosa capit.>1
<1Corpora magnanimo satis est prostrasse leoni :>1
200 <1pugna suum finem cum iacet hostis habet.>1
<1At lupus et turpes instant morientibus ursi>1
<1et quecumque minor nobilitate fera est.>1
Item et Stacius:
205 <1tunc ungues, tunc arma citat ; cum decidit hostis>1
<1ire satis super est vitamque relinquere victo.>1
Sin autem dixerit livor et obiecerit quod in causa, propter quam
tantum laboravimus tociensque Romam transmigravimus, non optinu-
imus, sed pocius a spe cecidimus, respondemus, quod nemo tam fortis,
210 quem non possit potentia maior opprimere nec elephas tam robustus
aut camelus tam gibbosus, quem non valeat sarcina nimium gravis et
inmoderata moles obruere, quoniam, ut ait Agellius, sine culpa mole
sarcine vincitur, qui ad portandum onus, etsi impar, tamen devotus,
f. 86'b occur|rit. Item et Seneca: <1Magnarum rerum etsi successus non fuerit,>1
215 <1honestus tamen est ipse conatus.>1
Veruntamen tantus agressus et tam pertinaciter perseverans tantusque
dignitatis ecclesie sue zelus, etsi finem debitum ac desideratum non
plene fuerit consecutus, transire non debet illaudatus. Unde et in libro
<1Methamorfosios,>1 ubi Archieloi cum Hercule pugna describitur, ait
220 poeta, animosum quamvis et presumptuosum viri commendans
agressum: <1Vinci non tam turpe fuit, quam contendisse decorum,>1 et in
eodem, Phetontis tanquam epitaphium scribens: <1Hic situs est Pheton,>1
<1currus hauriga paterni>1 / <1quem si non tenuit, magnis tamen excidit ausis;>1
idem et alibi:
225 <1Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas :>1
<1hac ego contentos auguror esse deos.>1
<1Hec facit ut venat pauper quoque gratus ad aram>1
<1et valeat ceso non minus agna bove,>1
et idem alibi : <1Careat successibus, opto,>1 / <1quisquis ab eventu facta notan
da>1
230 <1putat,>1 et illud eiusdem: <1Non est in medico semper relevetur ut eger:>1
 /
<1interdum docta plus valet arte malum.>1 Item et Aristotiles: <1Nec medicus>1
<1semper sanabit nec orator semper persuadebit; sed si ex contingentibus>1
<1nichil omiserit, satis utrumque propositam dicemus habere disciplinam.>1
f. 87" Intestinum igitur est bellum et detestabile nimis, viscera | tanquam
235 in ventrem coniurata, dum nepos patruum iuvenisque senem ad pugnam
provocat et senilibus annis nostris sibique tam inutilibus tam iuvenili-
ter insultat et tanquam cuculus alter mordaciter et voraciter insurgit in
nutritorem suumque sibique tam proficuum totis querit prosternere
nisibus promotorem. Audiat tamen illud Ieronimi ad Augustinum et
240 animo reponat : <1Memento quod bos vetulusforcius pedem figit!>1  Confidimus
autem in domino, qui iudex est iustus et vindex virtuosus, quod tantam
maliciam non relinquet in terris inpunitam et quod eius virtute, a <1quo>1
<1bona cuncta procedunt>1 et talionem pravi suscipiunt, minitantem capiti
nostro clavam clava maiori retundemus et <quod> tam enorme facinus in
245 posterum et tam exemplo perniciosum ac contagiosum in consequentia
non trahetur per dei gratiam efficiemus.
Gradatim tamen ad hoc et non saltim accedemus, sed fidei per
omnia pactum adimplentes modestieque pariter et fame nostre con-
sulentes, quid amici communes super pace reformanda et scandali
250 tanti macula delenda ac diluenda proficere possint attemptabimus, et
modum ac modestiam nostram ac liberalitatem, quam post dedecus
tantum et dampna suscepta tam male merito et tam ingrato, si resipi-
sceret, exhiberemus, generi nostro primum in Wallia, deinde in
f. 87'b Hybernia propalabi|mus. Postmodum etiam ordine suo totum in
255 capitulo Herefordensi necnon et Lincolniensi sicut et episcopis Anglie
maioribus, quam cito dominus ecclesie Anglicane pacem dederit,
proponetur eorumque consiliO, quibus non ignoti sumus nec causa
nostra incognita, quoniam <1arma t~enti>1 / <1omnia dat, qui iusta negat,>1
perperam actum deo dante corigetur, quatinus et sic, ubi culpam
260 invenerint incorrigibilem et obstinatam, illum merito culpabilem
reputent omnes et illaudabilem, et cum lis <1suo Marte>1 decurrerit, si a
causa forte ceciderit et sinistrum calculum reportaverit, cum etiam
interdum honeste cause, nedum turpissime varia sint fata et valde
ambigua, minus ab omnibus plangi debeat, quin immo verius tanquam
265 iniqus et obstinatus dignus habeatur hostiliter irrideri. Novit tamen ille,
qui omnia novit, quem testem ad hoc inducimus, quod si contra mentem
loquimur, gravem, quod absit, in nos ultorem provocamus, quia volun-
tatem et animum habuimus certoque cum hoc proposito iuxta fidei
prestite pactum ad amicorum examen accessimus, quatinus ab utroque,
270 tam magistro scilicet quam discipulo, si resipisceret, post illata dampna
f. 87" et dedecora tanta, probra, minas et convitia satisfactionem | etsi non
condignam, modestam tamen et honestam susciperemus et nolentes,
si locus adesset et occasio iusta, vinci a malo, sed vincere pocius in bono
malum, ad pacis et concordie comodum cum utriusque partis honore
275 tenderemus. Sed inimicus ille, de quo diximus, et hostis antiqus
tritico nostro purissimo lolium suum adiungere et ad corumpendum
olei nostri dulcedinem totam toxicum suum venenatum admiscere
non cessat.
Utinam diu et bene valere possitis.
6
 <1Galfrido Menevensi episcopo>1
INTER varias querimoniarum causas tanquam ultimus olor in angustiis
ad queruli carminis solacia multifarie conpulsi, conquerimur in primis
de amico nostro Osberto canonico et capellano vestro, erga quem, novit
; deus, animum non habuimus nisi bonum et benignum nec habere
volumus, quod cum ultimo vobiscum fuimus, apud Abergeven' scilicet,
videns quendam clericum nostrum nobiscum equitantem mane, dum nos
vobiscum in itinere fuimus, quesivit ab eo si nullo alio modo victum
perquirere sciret, quam sic nobiscum per patrias equitando et terras
circumeundo, tanquam non | aliud faceremus quam trutannico more
f-87 Circumcirca deambulare.
Cui respondemus, quod aliquem vidimus, quem claustro *quiescere*
decentius foret, non minus quam nos, sed etiam longe plus per Angliam
et Walliam discurrentem, et quia nos in optimo statu quietis fuimus
et adhuc forsan essemus, nisi nostrorum proditio, quibus benefecimus,
statum nostrum mutasset et quietem nostram in laborem et studium
nostrum *tanquam* in stadium convertisset. Putabant enim, ut credi-
mus, nos senio confectos nullique rei nisi banco solum vel lecto amplius
aptos. Sed si ipse clericum illum tali dissuasione a nobis abstraeret
aut nos ipsum a vestris, quod absit, obsequiis abduceremus, credimus,
immo et scimus, quod duos vel tres canonicos et capellanos, si velletis
loco illius habere possetis et nos clericos alios loco illius, sicut hactenus
habuimus, habere possemus.
Preterea et de hoc quoque conquerimur, quod cedulam illam famo-
sam, coram nobis apud Abergeven' lectam, ex frivolis et falsis omnino
5 confictam, sed ad nos diffamandum quasi talione reddita pro modulis
suis pariter et deterrendum confectam, per monasteria | et varia, per
que transit, loca in publica audientia legi facit ad infamiam nostram et
ignominiam sic dilatandam et amplificandam, causas etiam adversario-
rum nostrorum per omnia iustificando et nostram in omnibus intentionem
3 depravando. Sed pereat palefridus ille, q m m tus ex nostro
tam suaviter ambulans *eique a nepote nostro ad alliciendum datus*,
propter quem preter merita nostra tam iniqum et amarum erga nos
animum gerit et caritate tam vacuum. Novit enim deus quod erga
35 ipsum vel alium de vestris animum non nisi serenum habemus vel
habere volumus et sincerum.
Non mirum igitur, si proditores nostri pessimi et inimici, domestici
scilicet et intestini, in nequicia sua contra nos concepta dudum et
incepta tam temerarii existant et pertinaciter obstinati, cum illum
40 assidue (quia nocte dieque) contra nos et pro se, comitem vobis in-
dividuum, cubicularium et consiliarium, suasorem habeant et susur-
ronem. Pereat ergo palefridus ille.
Nec mirum etiam, si de ecclesia de Tynebeh, sicut et archidiaconatus
44 et prebende administratione necnon et aliis quibusdam, aquam |
f. 88"b turbidam bibimus, que quidem nisi turbata fuisset, limpidissima foret.
Sed in aqua turbida solet esse piscatio bona, sicut et apud Tinebeh nunc
apparet.
Turbatio namque similis et discordia, que inter Meilerium canonicum
et filium suum, cui similiter prebendam suam cesserat, apud Meneviam
50 nuper emersit nostri nepotis exemplo, per operam vestram et ponti-
ficalem diligentiam, quia nullus turbator rem impedivit (modicum enim
ex turbatione tali lucrum surgere potuit, quia non piscatio ibi tam bona
sicut apud Tinebeh *fuit*, ubi pisces habundant, et palefridus etiam
ibi locum non habuit), cito in serenitatem et cOncordiam reversa fuit.
55 Pereat ergo palefridus ille, per quem scandala tot venerunt.
Eidem quoque et *eius* ascensori imputandum et hoc esse videtur,
quod super dicta ecclesia de Tynebeh tam varie est erga nOs actum et
tam contrarie post acta responsum, que responsa quidem quasi sub
epilogo repetere preter rem non puta*vnmus: qualiter in primis apud
60 Landu parum post festum sancti Michaelis anno preterito cum in-
f. 88" ductione | vestra, ne dici, quod absit, debeat seductione, personam
fieri ecclesie predicte concessimus, vicaria nobis per pensiunculam
annuam eidem reddendam manu vestra data et canonica quoque ob-
edientia a nobis inde suscepta. Dixistis nobis, quod nos in corporalem
65 ecclesie possessionem per aliquem clericorum nostrorum de partibus
illis, quia tunc versus Meneviam ire parati fuistis et nos versus Lin-
colniam, statim induceretis; qualiter post natale per quendam puerum
nostrum et per litteras vestras nobis apud Lincolniam mandastis, non
tutum fuisse investituram illam tunc fecisse propter Falconem, qui
70 bailliam terre illius de novo susceperat, cum tamen ediverso nobis et
aliis visum esset, propter id pocius et precipue, ne ille vel alius rem
impedire posset, totum esse perficiendum; qualiter etiam in Quadra-
gesima sequente cum apud Lanwadein ad vos venimus, illi rationi
dilationis facte, quoniam exilis valde fuerat, non innitentes, respondistis :
75 propter appellationem prioris de Pembroch et prohibitionem, ne quic-
quam scilicet amplius de ecclesia illa fieret, donec de pensione annua
sibi inde reddenda securitas ei facta fuerit, et cum diceremus econtra
mirum nobis videri, si prior hoc fecisset et quia cito securitas ei super
f. 88" hoc fieri posset, precepistis ibidem officiali | vestro de partibus illis
,
80 scilicet magistro M., coram archidiacono vestro Sancti David Iohanne
ibi tunc presente, quatinus quam cito securitatem illam priori feceri-
mus, investituram ecclesie illius habere nos faceret cum fructibus inde
perceptis; qualiter, cum ad priorem apud Pembroch venimus, negavit
hoc coram multis, cum iuramento quoque protestans se nunquam
85 super hoc appellasse vel prohibitionem aliquam fecisse; qualiter, cum
priori debita securitas a nobis facta fuisset, quam tamen non expeciit,
quia satis, ut dixit, de nobis securus extitit, officialem vestrum semel,
secundo et tercio per litteras et nuncios ad nos vocavimus, qui tergi-
versando *diucius* et subterfugiendo se quam diu potuit absentavit.
90 Tandem cum fugere non amplius posset, dixit et quasi vultu verecundo
respondit, quod appellatum inde contra nos fuerat et ne fieret hoc
prohibitum ideoque multum ei displicere constanter asseruit, seu
ficte quidem seu vere, quod negocium illud consummare non potuit.
Et cum quereremus quis esset ille appellans et prohibens, dicere
95 noluit. Cui tunc respondimus, evidenter ex hiis apparere pisces de
Tynebeh nimis sapidos esse et copiosam loci eiusdem piscationem
presertim in Quadragesima valde placitam et concupiscibilem esse;
f. 89" qualiter demum, cum ad vos apud Lanton' in Ewias | in crastino
Pentecostes veniremus cum omni humilitate et forte nimia, que pro-
100 tervitatem *adversam* augere solet et insolentiam, dixistis nobis
aperte, quoniam alie rationes ad differendum excogitate dictis modis
fuerant evacuate, quod nepos ille noster tam naturalis et tam liberalis,
ne investituram illam assequeremur, apellaverat. Cui respondimus,
quoniam id, quod consilio vestro et persuasione vestra factum fuerat,
105 nocivum nobis esse non deberet et quoniam propter frivolas tales et
malivolas appellationes res differri non debuisset : semper enim suggeri
poterit aliquibus ut appellent et impediant, quatinus negotia sic pro-
trahantur et ecclesie fructus interim indebite consumantur.
Sed si iuxta decretales pape Alexandri III et aliorum plurium in hoc
110 ei concordantium, fructus ecclesiarum vacantium personis futuris
reservari aut in ecclesiarum reparatione, ubi opus fuerit, expendi
iubentur, quod et ubique optinere dinoscitur, ubi equitatem non
suffocat iniquitas et avaricia, quanto magis rectores assignati et insti-
114 tuti, sed voluntate sola, ne dicamus cupiditate, a possessione perturbati
f. 89"b et prolongati, ecclesiarum suarum fructibus | privari non debent!
Novimus enim, quod et satis in his et in aliis experti sumus, amplum
et latum esse iudicis ofcium, tam ordinarii scilicet quam delegati, et
quia multa expedire negotia possunt, dum ea, que iuris exilis sunt,
promovere et ediverso que iuris evidentis fuerint, perturbare prevalent
120 et impedire.
Preterea libet nobis et liceat id recolere, quam varie nobis tribus
vicibus, quibus ad vos venimus, responsum fuit. In primo namque
adventu nostro de Lincolnia ad vos apud Ewias post destitutionem nobis
factam, dixistis nobis et firmiter prOmisistis, tanquam pium et paternum
125 filio solacium prestans, quod coram iudicibus nostris delegatis, quia
iam domestici adversarii nostri citationem unam susceperant, vos et
Osbertus capellanus et canonicus vester absque dubio testificaremini,
quod nos apud Neubiriam coram archiepiscopo et episcopis plurimis
ad perpetuam et liberam archidiaconatus de Brechene et prebende de
130 Martru administrationem nepotis nostri presentatione suscepistis, dum
tamen ad hoc per iudices compulsi essetis, quod ipsi de ofcio suo ex
litterarum tenore facere poterant. Secundo vero cum ad vos venimus,
mutatus est stilus et forsan animus, quod tamen non meruimus. Dixistis
f. 89" enim tunc nobis, quod presentati quidem | vobis fuimus ad dictam
135 administrationem, sed nichil respondistis : dici tamen, ut nostis, solet
quod <1taciturnitas confessionem imitatur>1 et concessionem, presertim
etiam cum ratam habueritis et sicut videbatur valde gratam, quam-
plurimis postmodum annis, quam exercuimus administrationem.
Iuris quoque regulam esse novistis, quia <1ratiabitio mandato comparatur.>1
140 Tercio vero cum aliquanto elapso tempore ad vos veniremus et super
hiis mentio facta fuisset, iterum mutato, sicut videbatur, tam animo
in peius quam responso, dixistis nobis quod facta vobis presentatione
tali coram archiepiscopo de nobis ad illam administrationem respon-
distis, quod talis administratio satis a nepote nostro fieri posset in
145 capitulis suis, quod tamen responsum, si etiam tale fuisset, nostre
intentioni contrarium minime fuit, quamvis tamen, ut salva venia
vestra veritati non parcamus, verisimile videri non possit quod in tanta
consecrationis vestre recentia (quoniam quarto die post vel quinto ab
149 archiepiscopo facta, qui ibidem presens extitit et factum illud nostre
f. 89" administrationis approbavit et autenticavit | et ut sic etiam fieret totu
m
procuravit), aliquod ibi verbum a vobis sue voluntati dissonum emit-
teretur. Pereat ergo palefridus ille, et non pereat sed resipiscat ascensor
eius, propter quem aut per quem in tanto viro et tam multis prelato
tanta potuit verborum lubricitas et dupplicitas vel etiam multiplicitas
155 inveniri. *Nec mirum tamen, si is, qui multiplex et varius fuit in
religione, nunc mente mutabilis existat et intencione, ab ordine nimirum
arciore turpiter et cum scandalo descendens ad suaviorem et sic in illo
proficiens, ut, dum iterum per seculares astucias videretur ascendens,
apud districtum fuerit iudicem periculose pariter et ignominiose de-
160 ficiens, quia iuxta propheticum illud <1deiecisti eos dum allevarentur>1 et
poeticum illud <1tolluntur in altum / ut lapsu graviore ruant.*>1
Veruntamen, quamquam palefrido, tociens a nobis et tot inprecationi-
bus devotato, totum imposuerimus, potuit et illud pocius tanto maleficio
tanteque malicie, propter quam tantis preter solitum iniuriis afficimur
165 et affligimur, causam dedisse simul cum invidia, qua sola caret miseria,
que semper pociores infestat, quod nepos ille noster anno preterito
apud Urbem Legionum coram fratre suo milite pervalido et fidelissimo
sibique per omnia dissimillimo, dicere palam non erubuit, quod nun-
quam Menevensis episcopus, quamdiu vitales carperet auras, nos
170 diligeret, et cum causam ab ipso quereremus: "Propter litteras', inquit,
"vestras contra ipsum Lincolnie fabricatas, quas ei deportare curavimus.'
Cui et incontinenti respondimus, iactandum hoc ei, si discretus esset,
minime fore, quod de hospitio nostro et mensa et pane nostro, quo
f.90" cotidie | vescebatur, *ut cetera nunc taceantur beneficia,* litteras
175 *nostras* *presertim ad comodum suum factas et propter honoris,
quem ei contulimus, ac dignitatis, quamquam indigno, integra et il-
libata iura servandum,* furtive subtrahendo et secreta nostra maliciose
detegendo, ut per hoc prelato placere posset et nos displicere, se
proditorem nostrum in hoc facinore manifestum esse probavit sicut
180 et in altero, quod nos scilicet, qui eum creavimus et a mendicitatis
incomodo *eripere* curavimus, hiis que iusto tytulo et auctoritate
magna possedimus, pravis pariter suggestionibus et corde perverso
f. 90"b temerarie quidem | et nefarie spoliare presumpsit.
Ubi et illud Laban in Genesi, qui furti Iacob arguit, ad mentem nobis
185 occurrere potuit : <1Cur,>1 inquit, <1fugisti et cur furatus es deos meos?>1
 "Con-
sobrinus et gener meus et coepulator hec facere non debueras!' Sed
ecce qualiter inter alias circumstantias graves coepulationem non
omisit. Haut aliter et nos ad hunc nepotem nostrum apostrophare
poterimus : " Cur fugisti et cur furatus es secreta mea ? Nepos et nutritus,
190 coepulator *et commensalis* meus hec facere non debueras.' Sed
utinam ita se furti excusare posset, sicut et Iacob excusavit! Cui et
illud in psalmo aperte consonat: <1Homo pacis mee, in quo speravi, qui>1
<1edebat panes meos, magnificavit super *me* supplantationem.>1 *Non enim
baculum senectuti nostre iuxta spem paravimus, sed iaculum et capiti
195 nostro malleum nequicie pariter et malicie cOmparavimus, non podium
@revera@ sed odium, non postem sed hostem, non gaudium sed gladium,
non vinum ad letificandum, sed letale venenum magis ad suffocandum
ori nostro propinavimus. *
Si igitur istud in causa est, quod ille domesticus hostis noster et
200 intestinus nobis apparuit, sicut vereri quidem possumus per ea que
nimis evidenter experti sumus, tunc nichil aliud nobis remedii restat
nisi ut dies expectemus sereniores, quoniam <1hora tenebrarum et potestas>1
nunc est. Suis enim revera temporibus sole clarius elucente <1fient ista>1
<1palam, cupient et in acta referri,>1 cum ea, que nunc tenebris obvolvuntur
205 et occultantur, nubibus et nebulis procul expulsis, lucis beneficio
serenioris cunctis aperta clarescent.
Novit autem deus, quod licet de archidiaconatu et prebenda et
ecclesia de Tinebeh quinquaginta marcarum aut plurium annuatim
dampna senserimus et senciamus, longe plus tamen dedecore rei ipsius
210 quam dampno movemur, qui tot iniuriis afficimur et preter merita
tanquam homo nauci aut nichili, quin immo et ab illis, erga quos
magni proculdubio meriti in aliquo quandoque fuimus articulo. Deliros
nos namque senes et fatuos esse plerique nunc reputare possunt,
quos tantis molestiis et maliciis affligi impune videntes mirantur et
215 obstupescunt, quos vivaces et validos antea viderunt et noverunt. Sed
f. 90'- ig|norant hii forsan aut non attendunt, quod pacientie tempus est hodie
in clero, miserie quoque et iniurie, non autem iusticie vel misericordie.
Porro quid faciant clerici miseri et minuti sub potestate constituti
et in qua tutela confidere poterunt, ubi sic affliguntur pro magnis habiti ?
220 Quid enim faciet virgula deserti, ubi sic concutitur cedrus Lybani?
Sane licet annua dictorum reddituum aut plurium iactura, triennio
iam elapso vel etiam quadriennio, dampnificati simus et dampna adhuc
eadem perpeciamur, longe tamen illi nepoti nostro plus intulit dampni,
qui tam turpi prodicioni ipsius, seu dissimulando et occulte consentiendo
225 seu etiam per se vel suos aperte suggerendo, favorem adhibuit et quod
extinguere debuit, excitavit, quanto videlicet minor est rerum iactura
quam dierum : res etenim redeunt, sed irrevocabiliter tempora preter-
eunt. Qui ergo res ei sic contulit et tam turpi questui favorem dedit,
et tempus eidem et famam abstulit: per quinquennium enim ob hoc
230 trutannice vixit et doctrine tempus amisit, qui litteris et disciplina
tantum indiguit. Quarum etiam loco (quia peccatum, nisi mature
deletum fuerit, pondere suo ad aliud trahit: qui enim in sordibus est et
f. 90'b in his moratur, | amplius sordescere solet) luxus et lascivia successeru
nt.
Unde et comicus ille : <1En quidfacit ocium et cibus alienus,>1 item et poeta :
235 <1Queritur Egistus quare sitfactus adulter. / In promptu causa est : desidio
sus>1
<1erat.>1 Sed de tali equitio nunquam nobis pullum donet deus. Quid enim
de tam scelerosis utrimque nisi scelus ipsum, quid de tam nequiter
iniquis nisi nequitia proveniret inmensa et inmoderata ?
Preter hec etiam qui tempus abstulit, et nevo quoque deterrimo
240 *pariter et teterrimo* famam eiusdem occasionaliter obtenebravit,
quoniam qui ocio consensit, et vicio quodammodo causam dedit, iuxta
poeticum illud : <1Ocia si tollas, periere Cupidinis arcus,>1 et illud eiusdem :
<1Res age, tutus eris.>1 Pocius autem ad studii labores tam rudis et recens
esset compellendus, quam ad turpes questus et quietis ignaviam
245 alliciendus. Sed ecce quemadmodum dilexit eum.
Qui igitur nevo predicto, quamquam nature consono, simul et
dampno temporis occasionem dedit, eidem quoque iactura longe maiore
capellum contulit indelebilem, tam atra videlicet macula contra nature
pariter et nutriture necnon et promotionis iura fuliginosum, que nullo
250 nitro, nulla fullonis herba ullo unquam dilui aut deleri tempore queat,
f. 91" Graviter igitur uterque | lesit, sed recuperabiliter unum, irrecuperabili
ter
alterum : temporis enim sicut et fame iactura perennis, iuxta illud : <1Lesa>1
<1pudicicia est, depem-t illa semel,>1 et illud *eiusdem* : <1Pena potest demi,>
1
<1culpa perennis erit.>1
255 Set ecce qualiter et quantum utrumque dilexit, tam patruum scilicet
quam nepotem. Nepos autem quare ab eo speciali dilectione diligi
deberet, aut propter corporis aut etiam animi dotes, novit deus, quia
causam videre non possumus aut rationem, nisi forsan ob hoc eum
dilexerit, quia nos ad nutum eius persequi tam promptulus fuit.
260 Propter hoc tamen et propter scripta nostra, cartas et alia plurima
nobis furtive subtracta, propter hoc etiam, quod preter fraudes tot et
prodiciones tam ingratum se nobis exhibuit et infidelem, pro certo
scimus, quod probis et fidelibus viris omnibus vilis et contemptibilis
est habendus.
265 Sed queret quis, cur fiorum discordiam pater non extinxerit aut
pontificali potestate non represserit, cum non ignoret quantam animad-
versionem in fautores dissensionum et fotores canones statuant, cum
et illud legerit, scilicet Ignacii pape : <1Error, cui non re*s*stitur, approba-
>1
f. 91 <1tur et veritas cum minime defensatur, op primitur,>1 et illud Innocencii
:
270 <1Negligere cum possis perturbare perversos, nichil est aliud quam fovere>1
<1nec caret scrupulo societatis occulte, qui manifesto facinori desinit obviare,
>1
presertim quidem cum ad hoc ex officio teneatur, item cum etiam
scriptum in iure noverit quod <1ratiabitio mandato comparatur,>1 ex qui-
bus et hoc patet, quam graviter suppremum illum pacis amatorem
275 et auctorem offendant hii precipue, qui ad hoc presunt ut prosint,
cum inter illos zizania seminant, quos ad pacis unitatem totis nisibus
revocare tenentur, dicente domino : <1beati pacifici,>1 beati pedes pacem
portantes.
Item queret forsan et aliquis, virum veneratione dignum et dilectione
280 et erga eundem in multis bene et maxime in promotionis articulo
peroptime meritum cur pater diligere nequeat. Cui comicum illud
respondere sufciat : <1Mala mens, malus am-mus.>1 Proinde et illud Valerii
Maximi de Pompilio, qui caput Ciceronis amputavit, quod pro capite
284 ipsius in Capitolio peroraverat, et hic videtur inserendum: <1Pompilius |>1
f. 91" <1neminem odit, nisi cui plurimum debet.>1 Periculosum est ergo multa ben
e-
ficia in aliquem conferre, quia, cum turpe est non reddere, vult non
esse cui reddat. Unde Seneca : <1Es levefacit amicum, grave vero et grande>1
<1facit inimicum.>1 Sic igitur, et eadem ex causa eodemque ingratitudinis
vicio detestabili, tam promoti quam a suspendio liberati, quia tanta
290 beneficia reddere vel nolunt vel nequeunt, quos pre ceteris diligere
deberent odio letali persecuntur. Nonnullum tamen novimus, qui
fautores promotionis sue quosdam iuxta facultatis modulum ample
beneficiavit et remuneravit, sed utinam conventione prehabita nec
artatus ad hoc nec obligatus!
295 Poterit et alia nostre persecutionis et turbationis ratio reddi, quoniam
in aqua turbida solet esse piscatio bona: nec enim caritas simul et prava
cupiditas regnare in eodem pectore possunt. Novimus enim et pro
f. 91"b certo novimus, quod nunquam nepos ille noster, quamquam iniqus | et
nativa peiori ex parte nequicia plenus, iners tamen et ignavus, elinguis
300 pariter et illitteratus tantam erga nos scelerositatem esset agressus,
nisi pravis suggestionibus multis et maiorum viribus innixus eiusque
precipue favore suffultus, qui talium et tam turpium in loco, cui preerat,
extirpator pocius et ultor quam aut fautor aut fultor esse deberet.
Miser igitur est animus meticulosus et malitiosus, emulus et igno-
305 miniosus, qui vel unicum abhorret in patria virum, litteris et eruditione
non ultimum, moribus et maturitate non infimum, tanquam conver-
sationis et vite conscium habere metuens illum, cui displicere plurimum
turpia novit, quem revera, si sincerus esset et serenus, speciali caritatis
vinculo quodam amplecti deberet et venerari.
310 Viam autem humilitatis satis *hactenus* ex industria pretemptavimus
et plusquam satis, plus quoque quam deceret aut expediens foret, sicut
f. 92" ex post factis pa|tuit et adhuc patet, propter quod pusillanimes magis
reputati sumus et contemptibiles, quoniam, ut ait Gregorius, <1admonendi>1
<1sunt subditi ne plusquam expedit sint subiecti,>1 et cetera. Sed cum locus
315 affuerit et lux serenior illuxerit, longe diversa deo duce nobis inceden-
dum est via, magis ardua scilicet per dei gratiam et magis honesta.
Testem tamen illum invocamus, cui <1nuda et aperta sunt omnia,>1 quod
vix et inviti valde vobiscum coram iudice contendemus, salvo solum
honore nostro et dedecore propulsato rerumque dampnis etsi non plene,
320 saltem honeste restauratis. Scimus etenim et pro certo scimus, si litibus
tantum et causarum controversiis inter nos disceptatio fiat, quoniam
coram iudicibus et maioribus regni tocius ordinis ecclesiastici viris illud
fiet, quod in tanti discriminis amaritudinem lis excrescet, nisi maturius
in pacis et concordie comodum negotia vergant, quod ille, cuius demum
325 promocioni favorem adhibendo finalem cum effectu calculum apposui-
f. 92"b mus et cui nostra longe | plus valuit tam longa rebellio quam ceterorum
omnium facilis et ficta, ne et coacta dicamus, confederatio, ob diabolicum
ingratitudinis vicium totis non inmerito deici et destrui nisibus attem-
ptabitur.
330 Malorum quippe materia de die in diem amplius aumentata, dum
varie delinqui dinoscitur et multifarie : vel bona ecclesiastica dilapidando
terrasque et predia, per advenarum inepcias misere Menevensi ecclesie,
principum violentia, corpore quidem et non corde presidentium
perpauca relicta, vili commercio distraendo vel symoniacis passim
335 actibus pravis *insistendo vel* institutionibus institutiones contrarias
et adversas superaddendo cartasque novas in veterum preiuditia seu
prece seu precio seu favore vel metu conficiendo (cum tamen scriptura
testante <1episcopus si timet, actum est de eo)>1 vel miserum etiam multi-
pliciter clerum exaccionibus variis et iniuriis affligendo eumque
340 nichilominus gravibus et assiduis laicorum direptionibus undique
f. 92" oppressum et penitus indefen| sum exponendo--in tantum, inquam, sic
malicia crescet, quod, caritate utrimque perdita, fraterna dilectio saluti
tam necessaria et tam paterna quam filialis affectio, sincera in primis
et serena, vix ullo reparari ad plenum tempore queat.
345 Mirum autem, cum rebus ecclesiasticis *episcopi* tanquam com-
mendatis, non tanquam propriis uti deberent, adeo ut iuxta canones
apostolorum nec etiam testamentum de rebus ecclesie condere possint,
qua fronte, qua temeritate res alienas, quia dominicas deoque dicatas,
alienare sunt ausi et dilapidare. Unde Leo papa, causa XII, q. II:
350 <1Episcopus rebus ecclesie tanquam commendatis, non tanquam propriis>1
<1utatur.>1 *Unde religiosum valde prioris cuiusdam vel abbatis ad epi-
scopium hanelantis verbum fuit: "Plus valet', inquit, "meum quam
nostrum', secularem @nimirum animum@ et singularem aperte
declarans.* Item et in canonibus apostolorum, causa XII, q. I: <1Sint>1
355 <1manifeste res propm-e episcopi, si tamen habeat proprias, et manifeste>1
<1dominice,>1 id est ecclesiastice, <1ut potestatem habeat de propriis moriens>1
<1episcopus sicut voluerit et quibus voluem-t derelinquere,>1 et cetera. Similit
er
et ex concilio Yspalensi, eadem causa, q. V: <1Fixum abhinc et perpetuo>1
<1mansurum esse decrevimus, ut episcopus res sui ium-s, quas aut ante>1
360 <1episcopatum aut certe in episcopatu sed hereditaria successione adquisivit
,>1
f. 92"b <1secundum au|tom-tatem canonicam cui vult conferat et quicquid de eis v
ult>1
<1faciat ; postquam autem episcopus factus est, quascumque res de facultatibus>1
<1ecclesie aut suo aut alterius nomine comparavem-t, decernimus, ut non in>1
<1propinquorum suorum, sed ecclesie, cui preest, iura deveniant.>1
365 Mirum etiam, cum nec domini existant nec dominantes esse debeant,
quod tantam in clero tyrannidem exercere presumunt. Unde Ieronimus
ad Nepotianum, XCV. distinctione : <1Esto subiectus pontifici tuo et quasi>1
<1anime parentem ama. Sed et episcopi sacerdotes se sciant esse, non dominos,>1
<1honorent clericos quasi clericos, ut ipsis episcopis a clericis quasi episcopi
s>1
370 <1honor deferatur. Scitum est illud oratoris Domicii: Cur ego, inquid, te>1
<1habeam ut principem, cum tu me non habeas ut senatorem?>1 Item apostolus,
XIIII. distinctione, capitulo ultimo : <1Episcopi non debent esse dominantes>1
<1in clero, sed forma facti gregi ex animo.>1 Quibus et illud Gregorii con-
sonare videtur, causa II, q. VII : <1Admonendi sunt subditi ne plusquam>1
375 <1expedit sint subiecti, ne cum student plus quam necesse est hominibus subi
ci,>1
<1compellantur eorum vicia venerari,>1 et non tantum vicia non venerari,
quin immo viciosos prelatos puplice reos deferre sub interminatione
ibidem multis capitulis invitantur, sicut ibidem caput illud : <1Quapropter, |>1
f- 93" manifeste declarat. *Unde et episcopus pape: <1Ubi non delinquimus,>1
380 <1pares sumus.>1 Lex enim apostolo testante <1propter transgressores posita
est,>1
proinde et qui spiritu dei ducitur, non est sub lege.*
Preterea, sicut pro rebus ecclesie, puta non propriis, episcopi merito
extolli non possunt, sic et nomine episcopali immo longe minus gloriari
deberent, quo etiam presbiteros communiter noverint insigniri, ut
385 XCIII. distinctione <1Legimus in Ysaia,>1 ubi multis exemplis docet
Ieronimus presbiteros comuniter ab apostolo "episcopos' vocari et
quoniam omnia sacramenta omnibus presbiteris communia fuerant;
quod pauca quedam presbiteris subtracta episcopis sunt attributa, ad
hoc tantum ut aliqua essent episcopi specialia factum est. Quid tamen
390 in hoc, nisi numerositas exhonerata, paucitas vero honerata videtur ?
Nichil habet episcopus in se presbiterio maius, nichil <non> equale:
in maximo sacramentorum et precipuo pares sunt. Sed numquid
episcopos paucitas honorabiles, presbiteros turba contemptibiles facit,
quia omne quod rarum est plus appetitur (unde pulegium apud Indos
395 pipere preciosius est) ?
Cum ergo iuxta Ieronimum episcopi sacerdotes sint, non domini,
cum iuxta apostolum non debeant esse dominantes in clero, cum iuxta
Leonem rebus ecclesie tanquam commendatis, non tanquam propriis
uti debeant, ex quibus iuxta canones apostolorum nec etiam in ultima
400 voluntate liberam habent arbitrii dispositionem, cum etiam iuxta
Ieronimum olim idem presbiter qui et episcopus et in commune
f. 93" ec|clesiam regere debeant, unde supercilium episcopis tantum? Unde
dominandi tanta libido ? Cur tantum preesse cupiunt et non prodesse ?
Cur potius tirannidem exercent in clero quam assumpti regiminis
405 rationem, ita, ut illud Ieronimi, XCIII. distinctione, cap. <1Diaconi,>1
quasi studio quodam adimplere curaverint: <1Nunc autem, ex quo in>1
<1ecclesiis sicut in Romano inperio crevit avaricia, periit lex a sacerdote et>1
<1visio de propheta. Singuli quoque per potenciam episcopalis nominis>1 (...)
<1totum, quod levitarum est, in suos usus redigunt, nec hoc solum, quod sibi>1
410 <1ascm-ptum est vendicant, sed cunctis auferunt um-versa. Mendicat infelix>1
<1in plateis clerus et servili opere mancipatus puplicam de quolibet poscit>1
<1elemosinam>1 (...) <1Solus episcopus incubat donis, solus utitur ministeriis,>
1
<1solus sibi vendicat universa, solus partes invadit alienas, solus occidit>1
<1universos : hinc propter avam-ciam episcoporum sepe odia consurgunt, hinc>1
415 <1episcopi acusantur a clericis, hinc principium litis, hinc detractationis
causa,>1
<1hinc origo fit criminis.>1 Omnia sunt hec verba Ieronimi et sentencie
capituli.
f. 93" Qualiter autem episcopi tales hec et alia sanctorum scripta,| pravos
actus eorum detestancia, absque rubore pretereunt et horrore, satis
420 admirari non possumus. Unde Ambrosius : <1Sciant episcopi quia tot>1
<1mortibus digni sunt, quot perdicionis ad subditos exempla *prava* trans->1
<1mittunt.>1 Item Ieronimus : <1Non omnes episcopi sunt episcopi: Petrum>1
<1attende, Iudam considera,>1 *et paulo post : <1Qui enim in officio male vivis,
>1
<1utquid terram et locum alterius occupas? Cave ne predicacio et debita populo>1
425 <1oracio ei pro peccato tuo subtrahatur et tu cum plebe moriaris eternaliter
,>1
<1Qui enim suis premitur, aliena non diluit. Talis em-m commune opus impedit>1
<1et ideo mortaliter peccat.*>1 Idem etiam canes inpudicos dicit episcopos
tales, Iude similes et non episcopos. Item et alibi : <1Vilissimus reputandus>1
<1est episcopus, si nonprecellat sciencia et sanctitate qui est honore prestanti
or,>1
430 Sed quomodo ibi sanctitas, ubi sola cupiditas regnat et nulla caritas ?























In quo etsi forte scientia, cum caritate sit vacua et pocius inflat quam
edificat, non ad salutem est previa, sed magis in contrarium dans
compendia. Unde Ieronimus: <1Non sciencia scripturarum notum dew>1
<1facit, quem operum im-quitas indignum ostendit, quin immo quanto sciencius>1
435 <1peccat, tanto gravius et damnabilius in Gehenne suplicia se precipitat.>1
Ad hec etiam super illud in psalmo : <1Posuisti homines super capita nostra,>1
dicit Ambrosius: <1Patimur interdum superiores, quos scimus tamen>1
<1deteriores,>1 quamquam zelo rectitudinis et non amaritudinis corripi
f. 93" secreto | debeant, ut diximus, a subditis prelati tales, et si incorrigib
iles
440 inventi fuerint, in facie ecclesie rei sunt puplice deferendi.
Qui ergo res dominicas deoque dicatas, sibi tantum commendatas,
dilapidare non formidant et possessiones ecclesiasticas turpi distraere
venalitate non cessant, unde et ecclesias ipsas, terris amplis et prediis
devota fidelium largitione ditatas olim in inmensum et dotatas, spoliant
445 incessanter et ad mendicitatem apporiant, quique in Christi sortem
electos tam tyrannice desevire presumunt gregemque sibi commissum
non solum lupis exponunt, verum etiam ipsi, qui pastores et rectores
esse deberent, lupi peiores existunt, qui, symoniacis aut paccionibus
aut actionibus ingressum habentes et *a* pravis iniciis declinare nulla-
450 tenus aut deviare volentes, plus tamen Giezi quam Symonem, quia
plus vendentes quam ementes, plus adimentes quam adquirentes,
expresse representare nec verecundantur nec verentur--hii omnes
absque dubio eorumque similes ex solo fidei defectu adeo enormiter
exorbitant adeoque damnabiliter a via veritatis aberrant. Nam si premia
455 iustorum post hanc vitam et penas reproborum, sicut scripture sacre
testantur, aut sperarent aut timerent, si illis, inquam, gaudia perpetua
et istis suplicia fine carentia firmissime crederent nec vacillarent,|
f. 94" prescriptos excessus saluti tam contrarios indubitanter aut virtutis amor
e
declinarent aut pene perhennis ob terrorem vehementer abhorrerent
460 et evitarent.
Porro cum hec ita *se* habeant, quidam faventes ineptiis suis, ut
sordescant amplius et putrescant in stcrcore suo, sompniant sibi solacia
vana, cum tamen, omissis gravibus sicut et admissis, delictis scilicet
et derelictis, iram sibi vindicem accumulare non cessant. Incestus enim
465 puplicos et adulteria, cedes in locis sacris et incendia dissimulando
pretereunt nec populo dei scelera ipsorum anunciant nec tanquam
tubam vocem exaltant neque pro domo domini se murum opponunt,
sed persecutionis tempore fugiunt pocius et delitescunt, lucro pecuni-
arum totis inhiando nisibus, non animarum, dum percipere lac et lanam
470 cum cathedrali honore pariter et pontificali nimis avide concupiscunt,
curam autem debitam gregi commisso et diligenciam inpendere fere
ex toto pretermittunt. O quam inpar et quam inequale commercium,
pro modica in tempore et quasi momentanea corporis pompa mytraque
cornuta et virga baiula tam desiderata perpetuam misero spiritui simul
475 et carni, quatinus potentes in oculis suis potenter tormenta patiantur,
f. 94'b penam comparare et tam exili | lucro et tam exiguo tam interminabile et
incomparabile damnum compensare.
Post tales igitur ingressus, quales iam depinximus, et progressus
pravosque per omnia iugiter actus et excessus et iuxta moralitatem suam
480 sibi figmenta componunt, quia, si iam lassi seculo ad monasterium,
unde sumpti forte et revera sorte magis quam arte fuerant, vel etiam
aliud denique se conferant et a malis ibidem cessent atque quiescant,
quecumque ante acta fuerit vita et quantumlibet enormis et ignominiosa,
iam in portu se navigare et tanquam rebus *optime* per omnia gestis
485 tutos existere confidenter asseverant. Sed questione dignum videtur,
quando rapinas omnes singulis iniuriam passis et violenter ablata re-
fundent, testante Ambrosio quia <1non dimittitur peccatum nisi restituatur>1
<1ablatum.>1
Verum ut pecuniarum dampna taceantur, que quidem in respectu
490 sunt modica et tamen districte pro his ratio reddenda, tot animarum
dispendia per pastoralem incuriam deperditarum, pro quibus sibi
lucrandis Christus animam suam posuit et preciosissimum quoque san-
guinem suum fudit, miseri prelati tales, immo miserrimi, quomodo vel
494 quando restituent, qui suas *simul et* subditorum animas perpetue
f. 94" damnationi et perdicioni donant? | Quam ergo rationem villicationis
sue in die tremendi iudicii sunt reddituri, ubi tremebunt angeli, ubi
columpne celi pavebunt, ubi tunc miserabiles illi comparebunt ? Quali-
ter in conspectu tanti iudicis assistere tunc ausi erunt, cuius tamen
iudicium declinare non poterunt? Meticulosa quippe res est forum
500 illud adire, maxime ubi meritorum exigentia iudex graviter offensus,
et exili *in* causa et valde invalida cum consciencia nimirum undique
cauteriata stabunt miseri et tremuli, in tanta audiencia et a tanto iudice
iudicandi, quos etenim rodere non cessat in terris consciencie proprie
vermis, qui deo et hominibus odibiles fiunt, dum et deum et proximum
505 irreverenter et incessanter offendunt, qui tum demum a malo desistunt,
cum alios amplius ledere non possunt, qui de commissis aut omissis
minime satisfaciunt, dum nec oppressis et vim passis aut eorundem
proximis vel etiam ecclesie consilio sublata vel extorta restituunt.
Sed sub *forma* tali et tam inperfecte discedunt nec aliter in fine vel
510 ante se corrigunt, sed et ewangelica scripta sacreque scripture dogmata
f-94'b et divina | statuta tanquam frivola et solum ad terrorem emissa dam-
pnabili temeritate contempnunt. Nonne ex fidei defectu maximo miseris
et obstinatis et precitis ad mortem ac reprobatis hec cuncta proveniunt ?
Ut autem post digressionem longam, nec preter rem tamen aut
515 inutiliter factam, stilus noster ad vos denuo convertatur ac revertatur
et verbis ad hec autenticis confidenter utatur : si recte egistis nobiscum,
recte sit vobis, sin autem perverse, iudicet ille, cui datum est a patre
iudicium omne. Nobis vero sufficiat rem gestam literis et scriptis per-
petua*re et* innocenciam nostram preter spem et meritum oppressam
520 presentibus et posteris quasi querulo carmine propalare, poeticum illud
sepius *ad* animum revocando: <1Non expectato vulnus ab hoste tuli,>1
et illud eiusdem: <1Que vem-t indigne pena, dolenda venit.>1 Item et illud
Gregorii pacienciam nobis adicere potest, quoniam <1apud christianos>1
<1miserabilior est qui infert im-um-am quam qui suffert.>1
525 Verumtamen si inermis hec ulcio, mitis et mansueta, non profecerit,
facere poterit indignatio sola quod forte sequetur armata et talioni
magis obnoxia, quamquam tamen graviora sint vulnera stilo inflicta
quam telo: ista nimirum beneficio temporis atque medele plerumque
f. 95" cicatricem | obducunt, illa vero perpetuis literarum vinculis quasi cum
530 eternitate contendunt.
Utinam diu et bene valere possitis et parentali filios affectu diligere
precipueque bonis ac bene meritis benignus et gratus esse velitis et
virtute perfecta iuxta doctrinam apostolicam nec malum etiam pro malo
reddere, nedum pro bono, nec caritatem extinguere neque vinci a malo,
535 sed vincere magis in bono malum modis omnibus satagatis.
<1Priori de Lantonei>1
SICUT amicis communicanda sunt gaudia ut congaudeant, sic et eisdem
interdum propalanda sunt tristia, si contingat, quatinus consilio simul
et prudentia remedium aliquod, si fieri potest, adhibeant aut saltem
5 premuniti exemplo et perterriti, similia caveant et maliciosos hominum
mores plenius agnoscant.
Scire vos itaque volumus quia quamdiu spem habuimus aliquam
quod episcopus noster nepotem nostrum erroneum, impium, ingratum
et iniquum ab errore suo, quin immo furore, pontificali potentia pariter
10 et diligentia revocare vellet, sicut deceret, dissimulatione quadam ex
industria usi fuimus, que nobis et aliis liquido constabant iuxta comicum
f. 95"b illud: <1Ego | autem quod scio nescio,>1 tanquam incognita pretereuntes.
Sed postquam ab hac spe decidimus, illum quippe, qui tam turpia
totis nisibus extinguere deberet, sicut ab inicio suggestor eorum fuerat,
15 auctor et instigator, sic continue, quamquam occulte, fotorem eorun-
dem et fultorem certissimis indiciis comperientes, non amplius locum
esse dissimulationi vel utile censuimus vel honestum. Probis igitur et
discretis per Angliam et Walliam viris et presertim amicis ac benivolis
sunt hec decetero propalanda, quatinus, si nos commotos quandoque
20 per hec agnoverint, iuxta poeticum illud: <1Qui me commorit, melius non>1
<1tangere, clamo,>1 minus admirentur, dum tante commocionis et pertur-
bationis nostre causas urgentissimas non ignoraverint.
Discretionem itaque vestram latere non debet, quod illo nepote
nostro a nostro consilio tam lubrice dilapso, statim ad episcopum
25 nostrum, de cuius amicicia plenam adhuc non inmerito fiduciam habu-
imus, nuncios et litteras misimus, rogantes et supplicantes quatinus,
si nepos ille noster administrationem nostram pravo consilio turbare
f. 95" presumeret, | ipse pontificaliter obviaret et pueriles ineptias eius indu
lta
sibi potentia pariter et iusticia refrenaret et, nisi via ad hoc incedendum
30 commodiore videret, tam eius institutionem quam nostram admini-
strationem (quoniam ab ipso utramque et per ipsum habitam), ne
congesta prudenter pueriliter dissolverentur interim in manu sua seque-
straret. Ipse vero apud Herefordiam inventus, ubi pro arbitrio quodam
faciendo simul cum decano Herefordensi et precentore plures ec-
35 clesiastici viri parcium illarum tunc simul cum ipso convenerant, non
solum id non fecit, verum etiam nepotem nostrum ibidem in publica
audientia contra nos appellantem pacienter admisit nec in aliquo cor-
ripuit nec verbum aliquod castigationis ammisit, et cum decanus, ex
uno episcopi latere sedens, secreto quereret ab ipso, contra quem
40 appellaret et utrum contra patruum suum, respondit episcopus se
nescire, contra conscientiam scilicet et mentem loquens, cum ipse
totum utique sciret reique totius auctor existeret. Decanus autem ab
eo, qui pro nepote nostro loquebatur, quoniam ut prolocutorem habeat
f. 95" opus est elingui, quesivit coram omnibus, contra | quem appellaret
45 archidiaconus ille et utrum contra patruum suum ; respondit ille, contra
gravamina cuncta et contra ipsum quoque vel alium quemlibet ipsum
gravare volentem. Respondit decanus : "Contra eum igitur appellat, qui
totum, quod habet, ei contulit ipsumque nutrivit et tanquam ex nichilo
creavit : pravo proculdubio fungitur consilio.' Episcopus autem, quasi
50 clausis oculis et conniventibus sub silentio cuncta preteriens, appella-
tionem emissam ipsa taciturnitate non inprobavit.
Hiis autem apud Herefordiam sic patratis, immo et perperam actis,
statim nepos ille et magister suus Capre Willelmus sive Capelle usque
Brechene accelerantes, convocatis capitulis appellationem contra nos
55 in singulis et ibi fecerunt et fidelitates clericorum de novo ceperunt
et nos domibus nostris de Landu, quas fecimus, et terris etiam laicis
nec non et ecclesia cum archidiaconatus administratione tota, sicut
et paulo post prebende, Meneviam transeundo ibique contra nos ap-
pellando seque per appellationes has tam crebras apud probos viros et
60 discretos longe diffamando magis quam iuvando, destituerunt, episcopo
nimirum in remotis valde de Lanthon' in Ewias vallibus imis interim
f. 103" existente et, propter obiectos undique montes excelsos | rumoribus ad
ipsum pervenire non valentibus, omnia nimirum hec ignorante, set
longe verius cuncta dissimulante et per tacitum consensum approbante
65 et ratum pariter ac gratum habente. Putabat autem nos forte regu-
lam illam iuris ignorare : <1Ratihabitio mandato comparatur,>1 et canonem
illum Ignacii pape : <1Error, cui non resistitur, approbatur et veritas cum>1
<1minime defensatur, obprimitur,>1 et illum Innocencii : <1Negligere cum possis>
1
<1perturbare perversos, nichil est aliud quam fovere nec caret scrupulo socie->1
7" <1tatis occulte, qui manifesto facinori desinit obviare,>1 presertim etiam cu
m
ad hoc ex officio teneatur.
Nos igitur tam manifestum diocesiani defectum attendentes nec non
et archiepiscopi presentia carentes, ad ultimum refugium atque reme-
dium in terris Romam statim semel et iterum impigre misimus, ea ibi
75 perquirentes, per que deo opitulante et sole sereniore lucente nobis
ablata restituentur et iniuriarum acciones, iam diu sopite nimis atque
sepulte, iure denuo urgente resurgent et reviviscent.
Ceterum ad remociora respiciamus : cum ultimo in Hibernia fuimus,
idem episcopus noster ad instantiam Osberti archidiaconi de Ker-
8" merthin, qui tanquam individuus ei tunc temporis comes adherebat
f- '03" et propter aggerem avene, que sicut avide crescit (unde et | nomen
accepit), sic et avidos facit, nuper ob hoc datum, gratiam eiusdem
plenius optinuerat, quandam prebende nostre de Martru porcionem
diucius a nobis *iuste* possessam simul cum decimis autumpni illius
85 subito sequestravit, cum tamen neque nos neque procuratores nostri
unquam in ius super hoc vocati fuerimus aut citati, longe quidem
promptior ad hanc faciendam sequestrationem iniustam, quam ad illam,
pro qua supplicavimus ei, sicut iam diximus, quam potuit facere et
debuit iuri per omnia consentaneam.
90 Sicut ergo tam promptulus tunc et preceps fuit ad sequestrationes
contra nos faciendas et non pro nobis, sic, iuxta suorum iactitationem,
et in eadem adhuc erga nos benignitate persistit: aiunt enim sui et
asseverant, quod duabus ecclesiis nostris vel tribus in Menevie partibus
et Penbrochie iam nos destituit easque nobis nec vocatis nec citatis more
95 suo sequestravit. Novit autem deus quia non solum duabus vel tribus,
verum etiam omnibus per diocesim suam ecclesiis nostris simili modo
per ipsum nos destitutos esse vellemus, quatinus et nos iustissime
motos et ad ultionem provocatos cuncti viderent et, quoniam ante
ruinam exaltabitur cor, tam multiplicate iniurie et tam manifeste con-
100 fusionem eius et deiectionem prompcius et expedicius accelerarent.
f. 103" Ad | hec etiam, cum transactis annis V vel VI Lincolniam studii
causa profecturi et nepotem nostrum nobiscum ducturi, capitula de
Eleveyn et Melenit et Buel tanquam in discessu coram nobis apud
Locheis haberemus, testimonio clericorum et officialium parcium
105 illarum iuratorum accepimus episcopum, dum nos paulo ante Romam
ultimo profecti fuimus, de hiis, que ad archidiaconi portionem absque
dubio pertinebant, marcas V vel VI preocupasse. Unde cum Lincolnie
constituti scripsimus ei, quod dicta pecunia nobis refunderetur, rescri-
psit nobis se neque scire neque credere quod quicquam ad nos spectans
110 accepisset, set mandavit et monuit quod archidiaconum nepotem
nostrum ad certam rerum istarum indaginem simul cum ipso faciendam
ei remitteremus; ad quod rescripsimus nec nepoti nostro nec nobis id
profuturum, ipsum de tam remotis partibus cum tribus equis vel
quatuor in Walliam propter hoc mittere: posset enim peccuniam vel
115 maiorem eundo expendere et redeundo, preter corporis vexationem et
temporis etiam amissionem, nec debere tantillo lucro tantum dampnum
conpensari. Cum autem pluries ei super hoc scriberemus, dedecore
quidem rei ipsius longe plus quam dampno commoti, instante ad hoc
f. 103" quoque nepote nostro, quoniam res eius agere videbatur | et dignitas
120 periclitari, necnon et magistro suo (utroque in dolo tamen id totum
agente, sicut ex post facto patuit, cum litteras ipsas nobis furtive sub-
reptas postmodum episcopo detulerint, ut ipsum erga nos exasperarent
sibique propicium redderent), nichil aliud ad litteras nostras tociens
missas respondit, nisi ut archidiaconum ei modis omnibus remittere-
125 mus, tanquam administratoris generalis et perpetui super hiis sollicitari
nichil interesse, sed tantum proprietarii per hoc innuere volens : maluit
enim cum archidiacono novello super hiis agere quam cum antiquo,
sciens quippe quia iocundius cum catulo luditur quam cum cane
vetusto. Nos autem econtra rescripsimus, sacius et longe sacius necnon
130 et honestius fore, canonicos alios et archidiaconos ecclesie sue, vino
venerique et ocio passim indulgentes, ut scolas peterent studiisque
vacarent compellere pontificaliter et artare, quam in scole gignasio
sudantes et laborantes preter causas urgentissimas abinde revocare.
Unum est autem quod pro episcopis huiusmodi facere forte videri pot-
135 est: sciunt enim archidiaconos et clericos subditos tales habere fatuos,
illitteratos, viciosos et ignavos, qui capud contra ipsos erigere non
audeant, magis quam probos viros, validos et eruditos, expediens fore.
f.96" Vi|dentes itaque res nostras in absentia nostra per ambicionem et
avariciam talem direptioni datas, cautelam aliquam adhibere volentes
140 scripsimus episcopo nos Thomam personam de Haia generalem officialem
nostrum per archidiaconatum de Brechene dum in scolis essemus,
constituisse; qui cum litteras audisset, respondit se litteras et sigillum
magistri Giraldi ibi videre, non autem archidiaconi Giraldi, tanquam
per hoc iterum innuere volens non ad magistrum Giraldum, sed ad
145 archidiaconum Giraldum super officiali statuendo pertinere, sic erga
nos animum suum et hic denudans, quoniam Symaco testante <1mchil>1
<1simulatum valet esse diuturnum,>1 et Seneca : <1nemo diufictamfacere personam>
1
<1potest.>1 Sed scire debuit, quoniam administrator publicus et perpetuus
officialem suum propria auctoritate constituere et negotia sub se tan-
150 quam coadiutori, maxime in absentia sua, gerenda committere potest.
Ut etiam ex laicis administrationibus id tanquam exemplo doceatur,
vicecomites, qui quasi momentanei sunt et non perpetui, officiales suos
et subvicecomites constituere solent. Nichil igitur hic aliud, nisi quod
sepius in hoc casu dicere consuevimus, quia iocundius cum catulo ludi-
155 tur quam cum cane vetusto.
Preterea quam cito littere nostre de curia Romana venerunt, cum
citationibus binis, nepoti nostro scilicet et magistro suo, in Walliam
venimus ; qualiter in primo episcopus adventu nostro, tanquam paterno
nobis compaciens affectu, tam veritati testimonium coram iudicibus
160 nostris perhibendo, cum locus affuerit, quam et negocia nostra pro
posse promovendo se nobis propicium fore promiserit, et cum secundo |
f. 96"b aut tercio ad ipsum venimus qualiter hec promissio semper in peius
evanuerit, satis viva voce vobis indicavimus.
Ad hec etiam cum in finibus de Brechene, scilicet apud Landu, nos
165 prior de Pembroch ad ecclesiam de Tinebeh per monacum suum et
litteras suas presentaverit, ubi et inductione sua, ne seductione dicamus,
nepotem nostrum ecclesie illius personam fieri consensimus, vicaria
*tantum* nobis retenta, nondum tamen reconciliatum, sed sicut pro-
missum nobis et suasum fuerat cicius ob hoc reconciliandum, qualiter
170 et quam lubrice de puncto in punctum erga nos in possessionem vicarie
illius inducendos actum fuit et responsum, ut biennales iam fructus
*nobis per eius avariciam* auferrentur, cuilibet auditori probo et discreto
viro pudorem pariter et stuporem incutere potest, *sicut in epistola
priore, que sic incipit: <1Inter vam-as querimom-arum causas,>1 de utraque
175 duplicitate expresse poterit inveniri.* Item cum, facta institutione de
iam dicta ecclesia nepoti nostro et nobis vicaria per pensiunculam
assignata et ibidem die concordie apud Penbrochiam inter nos prefixo,
coram episcopo scilicet et Willelmo de Barri nepote nostro primevo et
precipuo, in Quadragesima sequente et utraque parte ad hoc ab episcopo
180 per fidem astricta, cum de remotis Lincolnie finibus, ob hoc interrupto
studio in tempore tam ydoneo, apud Lanwadein ad episcopum veni-
mus, ilico in procinctu itineris eundi in Angliam fore se finxit et cum
nullatenus retineri posset, sic spe concordie promisse nos fraudavit et
laborem nostrum tam longinquum ex toto frustravit.
185 Ad iniuriarum quoque cumulum et qualem erga nos animum gerat
probacionem apertam id nuper accessit, quod in hac Quadragesima
f. 96" proxima cum archidiaconus nepos noster ad | ipsum accederet, statim
eum in possessionem dicte ecclesie tanquam personam induxit, qui
nos a simili beneficio, nobis revera debito, qui totum perquisivimus et
190 longe plus meruimus, si merita tamen digne pensari possent, iam fere
per triennium perfunctorie quidem et frustratorie nimis elongavit.
Sane mirari quis potest et secum querere, cum ceteros promotionis
sue fautores iuxta facultatis modulum ample remuneravit, filium magi-
stri Martini Menevensis puerum canonicaverit, Iohanni de Landu
195 canonicam contulerit et postmodum archidiaconatus honorem, Osberto
archidiacono de Kermerthin manerium suum de Landewi, scilicet
apud Goer, Reginaldo Foliot ecclesiam de Landestephan, cur nobis,
qui finalem, ut nostis, promotioni sue cum effectu calculum adiecimus,
ecclesie, quam ipsi perquisivimus, vicariam invidet et possessionem
200 conferre detractat: causam assignare non possumus, nisi quoniam
graves ei sumus ad videndum, graviores etiam ad vivendum; vivere
tamen aliquamdiu per dei gratiam adhuc, si permitteret ipse, et ulti-
mis diebus his nostris ignorantias nostras et delicta nostra *in pace et
quiete* deflere vellemus.
205 Porro si *ad* prescriptos beneficiandum, quos archiadversarius
noster contra nos allexerat, quibus tenebatur conventione prehabita
obligatus extitit et artatus, item si causam status et dignitatis ecclesie
Menevensis contra Cantuariensem ecclesiam se nunquam moturum,
papa id litteris suis, quas perquisivimus, districte prohibente, vel in
210 secreto, quod absit, cautionem emisit, totus in trenos ire valebit.
Preter hec etiam, sicut a vobis et aliis accepimus, conqueritur de |
f. 96"b nobis quod litteras quasi famosas ei et de eo scripsimus. Ad quod re-
spondemus quod facit ut equus, qui mordet et ferit et statim quasi
graviter lesus clamat et hinnit. Delicati sunt enim nimis et deliciosi,
215 qui delinquere graviter et crebro presumunt et tamen ea ruminari a
populo et publicari valde moleste ferunt, cum tamen poeticum illud
non ignoretur : <1Taceant homines, iumenta loquentur,>1 necnon et comicum
illud: <1Qui pergit dicere que vult,>1 nedum facere, <1audiet que non vult.>1
Sumus ergo quasi puer male verberatus et tamen flere non ausus.
220 Litteras autem nullas vel episcopo vel de episcopo scripsimus aut
scribemus, quas deo pacem ecclesie restituente cOram maioribus
Anglie viris ecclesiasticis warantizare et ea que in eis continentur
probare loco et tempore parati non simus. Conqueritur ergo quod
conquerimur, quod per quinquennii spacium afflicti graviter et molestati
225 nunc demum in fletum erumpimus, pacienter autem tanto tempore
sustinuimus et paternam de die in diem consolationem inaniter ex-
pectavimus, dum graviores de die in diem iniurias nobis inferri iugiter
experti sumus.
Si moti nunc ergo sumus, si nunc demum in lacrimas et lamenta
230 prorumpimus, nemo miretur: nondum enim tante perfectionis iter
arripuimus, ut possimus tantis iniuriis tam manifestis et tam diuturnis
non moveri. <1Certo>1 nimirum <1certius>1 id esse constat, quod nunquam
nepos ille noster, tam lingua fere quam litteratura carens et quem
234 creavimus, tantum erga nos scelus aggressus fuisset, nisi magnis
f. 97" suggestionibus ad hoc inpulsus eiusque precipue, qui non instiga|tor
talium et tam turpium, sed pocius extinctor, non fultor quidem, sed
ultor esse deberet. Quod si forte iuvenilis etatis impetu et inconsulto
calore per se proprioque motu scelus hoc aggressus fuisset, potuisset
eum episcopus suus absque dubio per minus quam quinquennii
240 spacium ab hoc errore, si voluisset, ad viam equitatis et honestatis
revocasse, sicut Nicholaum Meilerii filium Menevensis canonici, qui
nepotis nostri exemplo prebenda, quam ei similiter cesserat, patrem
destituit, statim compescuit et ad patris redire consilium pontificali
potestate coegit, cum tamen ille nec administrationem in cessione sibi
245 retinuisset nec aliquo repetendi iure, nisi de antiqua ecclesie Menevensis
consuetudine, qua communiter et nos uti deberemus, fultus ad hoc
fuisset. Sed cur ergo illi *propicius* et non nobis extitit? Vel pocius:
cur illi propicius et nobis adversarius fuit? Causam superius assi-
gnavimus nec aliam assignare valemus, nisi quia graves ei sumus
250 ad videndum, graviores etiam ad vivendum. Aut igitur antiquam et
autenticam Menevensis ecclesie consuetudinem illam, hactenus apro-
batam nec etiam ab ipso papa, cum coram illo recoleretur, inprobatam,
occasione nostri nunc dampnet et deleat, ut sibi decetero quisque
precaveat, aut si ratam ipsam esse permiserit, eadem nos in nostros qua
255 ceteros in suos faciat libertate gaudere.
Qualiter etiam in minoribus negociis nostris, veluti de terra de Landu
petenda ceterisque similibus sicut et maioribus nobis et forsan contra
promissa totis ibique nisibus incomodaverit, qualiter etiam litteras
f 97"b nostras et nuncios recipi per | diocesim suam interdixerit necnon et
260 nos ipsos hospitio suscipi et karitative tractari publice prohibuerit et,
quOd auditu longe horribilius et actu periculosius, nos verbum domini
seminare et sicienti populo pocula salutis monitaque salubria propinare
non permiserit, qualiter et hoc, quod longe gravius tulimus, nos in
presentia sua conviciis quandoque lacerari turpibus et in domo sua,
265 qualiter etiam et ibidem nos minis acerrimis affici quasi sub silentio
preterivit nec conviciantes aut comminantes pontificali ullatenus
auctoritate repressit nec ea, que audiebat, sibi displicere gestibus ullis
aut verbis ostendit, nimis est notum, tanquam infamie nostre deni-
gracione sue plurimum adiectum esse fame coniectans. Superciliose
270 nimirum iactancie notam esse Seneca testante noveritis, culpando illustres
viros suo nomini famam querere.
Qui hactenus ergo nobis adversarius erat occultus, occasiones iam
querit, conquerendo scilicet quod conquerimur, ut amodo fiat mani-
festus. Sed esto nunc etiam, esto, quoniam occulta gravius vulnerant
275 iacula quam manifesta, iuxta poeticum illud: <1Nam levius ledit quicquid>1
<1previdimus ante,>1 unde gravissime semper ille sunt inimicicie, que sub
specie et fucO amicicie latent.
Latitandum est igitur in hac tempestate et contra dies sereniores
sibi cum effectu prospiciendum. Accidit enim peccatis urgentibus, ut
280 qui decetero quiescere viteque statum per dei gratiam in melius emen-
f.97" dare pariti fuimus,| iam graves ad labores et bella tanquam intesina
provocamur : quod enim magis intestinum, quod magis detestabile
bellum, quam inter nepotem et patruum, quin immo inter patrem et
filium ? Nepotem etiam, quem educavit et tanquam ex nichilo creavit
285 patruus et patrem quoque, cuius promocioni finalem effectum adiecit
filius. Hanc autem mutationem pravam maliciosus ille hostis antiquus,
bonis semper iniciis invidens et intentionibus ac zizania seminans est
machinatus, dum ingratitudinis vitio venenosissimo res undique intoxi-
cante inter tam coniunctos caritate prorsus extincta, spirituale iam gau-
290 dium et fraterne dilectionis vinculum, saluti tam necessarium, in odium
inexorabile convertit et vix placabile. Magna vis igitur mali et magna
nimis in humanam miseriam maligni illius malicia viget, dum illos, quos
karitas antea Christo cOpulavit, fraternum iam odium ab eodem dis-
sociavit et de membris Christi membra diaboli fecit. O quanta cano-
295 nici, quanta presbiteri, quanta et episcopi religio, qui tantas inter suos
seminando discordias et fovendo, quas ex officii debito tOtis extinguere
nisibus tenebatur, tantis undique malis et animarum periculis ob
avariciam solam et diabolicam invidiam causas et occasiones dedit!
Sed nonne qui hec et similia perpetravit totus in trenos, sicut iam
300 diximus, ire valebit? Nonne sacius ei vel alii fuisset et longe salubrius
in monasterio pulcro et honesto et sufficienter opimo gregi, cui preerat,
pastorali cura prodesse quam in episcopatu, modis predictis et utinam
per omnia bonis adepto, tot subditorum suorum milibus, quorum nec
f. 97'b linguam nec mores agnovit, incestus creberrimos et adulteria, | cedes
305 in locis sacris et incendia ceteraque nimis enormia dissimulando et,
quod omnium est gravissimum, bona ecclesiastica dilapidando et
gieziticis actibus pravis passim insistendO miserumque clerum tirannicis
exactionibus iugiter affligendo, laicis quoque direptionibus indefensum
exponendo et institutiones novas cartasque recentes in veterum preiudi-
310 cia *favore curialium seu timore* conficiendo, tam inutiliter tantoque
defectu, quin immo et cum adeO manifesta dampnatione, preesse?
*O quam duro commercio pontificalis hec in terris tam desiderata
pompositas tam male quesita peiusque ministrata et baculi illius mitre-
que minacitas (quoniam <1cornu f~it ille, caveto.1),>1 et tamen hec tota tam
315 parum duratura potestas sibi tragedicum exitum cum gehennali pena
fine carente comparabit. Set, ut alibi diximus, ex fidei defectu maximo
hec et similia cuncta proveniunt.*
Sane cum suo in tempore coram magnis viris ad hoc deputatis horum
districtius inquisitio fiet, ad tot iniuriarum talionem reddendam vindicis
320 animi studio totis absque dubio nisibus elaborabitur, quoniam, ut ait
Aristotiles, <1omnino protervienti omm-no est adversandum,>1 iuxta illud
etiam in iure scriptum: <1expedit peccata nocentum publice nota esse.>1
Unde nec actione iniuriarum tenetur quis nec infamare quemquam
dici debet, qui contra eum probanda defert et emendanda proponit.
325 Utinam autem vindictam omnino nullam appeteremus, sed equani-
miter omnia sustinere possemus, adeo ut in una maxilla percussi et
alteram incontinenti preberemus, nulli malum pro malo reddentes
neque vinci a malo, sed vincere magis in bono malum per omnia sata-
gentes! Hanc autem doctrinam apostolicam sepius *quidem* audivi-
330 mus, sed ad eius revera perfectionem nondum pervenire prevaluimus:
veterem enim imperfectionem adhuc imitantes et qui nostra tollit pro
inimico reputantes, et amicos diligimus et inimicos nostros *presertim
vero pertinaciter et irrevocabiliter in nos grassantes* exosos habemus.
Valeat in domino cara nobis fraternitas vestra.
f. 98" <1Galfrido Menevensi episcopo>1
PATRI in Christo dilecto et utinam per omnia digne diligendo Galfrido
dei gratia Menevensi episcopo magister Giraldus de Barri simul cum
clero Menevensi etsi nondum nominatim expresso, suo tamen in
5 tempore *cum locus et opus fuerit* palam per dei gratiam prodituro,
salutem et morum emendacionem.
Quoniam patrem enormiter exorbitantem filii karitative corripere
tenentur, super enormibus excessibus vestris, publicis quidem et fere
notoriis, vos iam tercio premonere et karitatis intuitu ad correctionem
10 denunciare dignum duximus et non indebitum.
In primis igitur super rerum ecclesiasticarum dilapidacionibus variis
et auditu horrendis vos corripimus et premonemus, veluti de terra de
Landegof, militaribus scilicet feodis duobus vel tribus NicholaO Avenel
minus licite et nimis cupide distractis. Item super feodo prebende de
15 Brewidi in militare et laicale obsequium nota satis et inhonesta causa
converso. Item super manerio de Landewi in Goer et ecclesia sancti
David de Langavelach, Menevensium antistitum ecclesia propria et
tanquam eorundem sede secunda, filio vestro carnali collatis. Item
19 super villis de Lancadoch et Landegewith, presulum Menevensium
f-98"b usque ad dies vestros propriis, quas | alienastis, necnon et terris aliis
de Stratdewi cunctis non infructuosis, quas post promOcionem vestram
nunquam intrastis aut visitastis, per incuriam vestram et negligenciam
amissis. Item super manerio de Tralan iuxta Aberhothenei et Landu
in terra pacifica constituto, Owelo filio Trahern pro bobus et vaccis
25 fere dimidiato. Set nonne lapidacione digni forent tales rerum ecclesi-
asticarum dilapidatores? Num etiam stercore bovino, ut ad duriora
prorumpat indignacio et veritati non parcat, lapidari deberent et de-
honestari, qui terras ecclesiasticas fertiles et utiles, sibi commendatas
tantum et non appropriatas, pro bobus et vaccis venundare et in per-
30 petuum alienare nec verecundantur nec verentur ?
Item super sequestracionibus crebris et illegitimis et preterquam
in casibus iure expressis omnino illicitis et prohibitis, in gieziticos
demum actus conversis et pecunie interventu relaxatis, sicut de Philippo
filio Wetheleu per V librarum extorsionem. Item et de Kenewec clerico
35 de Luel sequestracionem ecclesie sue per pecuniam redimente et sicut
de Eustacio clerico de Stakepole sequestracionem ecclesie sue parcium
f. 98" illarum, in qua canonice fuerat insti tutus, illegitime factam per X
marcas extortas redimente, *Osberto nimirum canonico vestro, immo
verius demoniaco, opera prava concinnante et Gyezi secundo non
40 solum munera Naaman illicita cum lepra eiusdem, interiore quidem
tantoque graviore passim et absque delectu, set non absque delicto
maximo suscipiente, verum etiam non verum Eliseum, set subornatum,
fictum et fucatum ad scandala similia deformante.
Item super institucionibus novis et cartis in veterum preiudicium
45 emissis, sicut anno preterito de Lanpaer Maur. Item super negligenciis
et pastoralibus officiis omissis, veluti apud locum eundem venerabilem
et sanctum sagrilegiis hoc anno perpetratis nec per vos correctis aut
per ullam iusticiam ecclesiasticam emendatis.
Item super appellancium tam ad domnum papam quam ad archiepi-
50 scopum oppressione et nulla prorsus appellacionibus legitime interpositis
reverencia exibita, vel dilacione.
Item et apud Buelth, non specie indirecta aut sequestracionis nomine
subornata vel alieno quovis fuco discolorata, set pocius directa specie,
ubi publice quidem ut fiat datur, a monacho de Cumhir pro fratre suO
55 clerico, quatinus in ecclesia quadam parcium illarum vacante instituere-
tur, marca argenti coram capitulo toto est numerata.
Item qualiter in finibus de Melenith et Elevein plerosque tam clericos
f.98"b quam laicos qui religionis habitum sumpserant et aliquandiu por-
taverant, ad laicales tam habitus quam <mores> redire seu pastorali
60 negligencia seu etiam quavis turpi et indecenti causa permisistis.
Item et de tallagiis vestris enormibus reticeri non debet, qualiter non
longe scilicet a promocione vestra, set statim anno primo, clericos
diocesis vestre <convocatos> quasi salutando set non letificando, auxilium
ab eis, quod tamen versum est in tallagium inmoderatum, postulastis.
65 Qui cum inposicionis inmoderanciam communiter recusassent, pro-
misistis eis quod si ad voluntatem vestram se tunc gravarent, vOs de-
cetero, nisi necessitas ecclesie vel utilitas evidens exposceret, auxilium
ab eis non petiturum, set de hoc ipsorum auxilio vos terras vestras
instaurare et inde quidem non de exaccionibus aut extorsionibus vivere
70 velle dixistis. Cum autem hoc denique concesso clerici, promissis
episcopi fidem habentes, pacifice et quiete se postea diu degere posse
sperarent, protinus anno proximo sequente convocatis clericis auxilium
f. 99" de ovibus ad terras vestras instaurandum ab eis pe |tistis. Qui plurimum
admirantes promissionem anni preteriti et convencionem vos ad animum
75 revocare velle nil proficiendo suplicarunt. Respondistis enim et asses-
sores vestri, qui ad miserorum gravamen linguas suas acuerant sicut
serpentes, quod illa anni preteriti promissio de denariis facta fuit, non
de ovibus vel de rebus aliis aut possessionibus, et sic a miseris et
indefensis ad nutum suum denuo tallagium extorserunt. Qui enim
8' oves habebat, oves dabat ad equiperacionem datorum anno preterito
denariorum: scriptum enim de singulis anno preterito datis vel pocius
violenter, ne dicam fraudulenter, ablatis secum pre manibus habebant
et pretendebant et ad formulam illam, quamquam informem nimis
et enormem, cursum intencionis sue dirigebant. Qui autem agnos
85 habebat et non oves, ad valenciam ovium agnos dabat, qui vero nec
oves nec agnos habebat, sive vicarius seu persona, nec ob hoc potuit
excusari: denarios enim ad oves emendum, iuxta quod anno preterito
f. 99" dederat, dare nunc ite|rum modis omnibus oportebat. Mirum autem,
quod anno tercio de vaccis auxilium non petistis !
90 O quam religio magna, o quanta karitatis vel pocius cupiditatis
indicia manifestissima, ubi tanta et tam excogitata pastoris ad gregem
spoliandum versatur et tam exquisita versucia! Hoc ergo secure dicere
possumus, quod numquam clerus Menevensis de monasterio Anglicano
prelatum amplius habere vellet, sicut duos hos ultimos sinistris abinde
95 casibus et principum violenciis ab eisdem constat assumptos. Qui duo
quidem omnes predecessores suos rapinis et extorsionibus superaverunt
et ultimus quoque longe penultimum: antepenultimus enim non de
monasterio, sed de clero assumptus et de archidiacono Menevensis
ecclesie presul eiusdem effectus. Cum autem XXVII et amplius annis
100 sedisset, tantum semel a clericis suis auxilium peciit et tunc ob causam
adeo iustam et honestam, quod a papa Alexandro tercio ad Turonense
concilium vocatus fuerat. Et tunc quidem non per palpones presulum
f. 99" et assessores ad pecuniam augendam | proterviter et inmisericorditer
insistentes, set quod quisque primo verbo et sponte offerre volebat,
105 eo presul cum gratiarum actione contentus erat, nec clericorum hic
hospicia dignabatur adire, archidiaconis quippe singulisque canonicis
et clericis suis integre sua iura relinquens. Unde vix semel in anno vel
etiam biennio ad clericum quempiam et tunc ad multas eiusdem in-
stancias et suplicaciones plurimas divertebat, modestiam per omnia
110 servans et parsimoniam. Sic itaque semper augmentatur aviditas et
iuxta poeticum illud <1sic omnia fato>1 / <1in peius ruere et retro sublapsa>1
<1referm-.>1
*Novit autem ille, qui omnia novit, quod si nunquam intraturus
amodo Walliam essem aut etiam eam decetero visurus, misere tamen
115 Menevensi ecclesie non mediocriter condolerem, que adeo per iam
dictos choritas de Anglia in Walliam nec naturaliter nec adoptive nec
legitime vel canonice, set violenter, ut dictum est, transplantatos usque
ad extremam fere inopiam atque penuriam apporiata est pariter et
depilata. Hec est enim Anglorum opinio et quasi sentencia rata, quod
120 vilis et abiectus in Anglia validus et acceptus est in Wallia et iuxta
Augustini de talibus irrisionem, sicut malus choraula bonus sym-
phoniacus est, ita et malus monachus bonus clericus, sic quoque malus
in Anglia bonus in Wallia.*
Non igitur monachi, non canonici de religionis habitu superciliosi
125 existant: multos enim in habitu et non in actu vidimus. Da michi, queso,
cucullatum Nicholao similem, da Martino et, ut etiam exemplum
propius sumamus, da Thome Cantuariensi in sanctitatis et iusticie
constancia parem: non enim in cuculla non in veste pulla sed magis
in medulla et consciencia pura latet religio vera.
130 Item, ut ad priora revertamur, quasi quarto vel quinto vestre pro-
f- 99'b mocionis anno coac|tis in unum clericis, quatinus vel semel iustam
petendi auxilii causam pretendere possetis, coram omnibus assertive
proposuistis vos ob dignitatem ecclesie vestre metropoliticam Romam
iturum et in brevi quidem iter arepturum; propter quod auxilium
135 vobis tunc libenter et cum gravamine fecerunt, nec tamen vos a curia
Romana reversum aut iter etiam illuc aggressum adhuc viderunt.
Item eadem vice vel alia generale tallagium per episcopatum faciens,
decanatui de Elevein V libras vobis reddendas et ad terminum brevem
inposuistis. Quod gravamen cum se ferre nec velle nec posse com-
140 muniter asseverassent, dicentes nunquam decessorem vestrum, qui
valde tamen honerosus in exaccionibus huiusmodi fuit, ultra III
marcas aut quatuor ad plus in uno auxilio ab eis sumpsisse, et cum
in hoc persisterent et ad voluntatem vestram talem inclinari non possent ,
officiis simul et beneficiis omnes suspendistis. Set cum et hoc diucius
145 pertulissent, adeo ut provincia de Elevein tota non absque laicorum,
f. 100" qui nichil in hoc deliquerant, querimonia mag |na per dimidium annum
et amplius divinis caruisset, tandem quatinus etsi non recte, quocumque
tamen modo vincere possetis et cupiditati magis quam karitati morem
gerere, clericorum familiam et precipue concubinas patronis ecclesia-
150 rum et potentibus patrie viris ad diripiendum exposuistis. Quo facto
cum propter suas redimendas et earum pacem, sine quibus miserrimi
esse, quamquam non absque utroque, tam corporis scilicet quam anime
dampno non modico, vel nolunt vel nesciunt, honus inpositum ad-
misissent, statim revocato mandato et focarie ad focum, auctore non
155 dico pontifice set pretore, et concubine ad cubiculum sunt reverse,
Set ecce prelati opera sancti, ecce sub religionis habitu non ficta quidem
set vera religio.
Item preter iam dicta talliarum incommoda tanta, cupiditas crescens
et mala semper augmentans multiplex diebus vestris misero Menevensi
160 clero preter solitum gravamen adiecit. Maximum autem omnium
f. 100b gravaminum et urgentissimum | esse constat in crebra per episcopos
hospiciorum visitacione, que verius quidem ad archidiaconorum
officium spectare dinoscitur, nisi quoniam niti in vetitum aviditas solet
et sorte sua minime contenta ardencius ad aliena semper hanelat.
165 Fautores tamen episcoporum sic forte distingunt, ut clericorum casas
visitent episcopi, ecclesias autem archidiaconi. Set utinam et has et illas
magister et minister cum effectu visitent et ab omni macula, maxime
mortali, plenarie purgent! Porro si lauta et splendida fuerit episcopi
mensa et ferculis ac pigmentis plene referta, precipueque si munera
170 sibi in discessu pulcra totique fere familie more cardinalium et trans-
missorum a curia Romana legatorum fuerint donaria data, quod revera
novelle adinvencionis in Wallia certum est esse (non dicimus tamen,
quod vestre : dicant qui conscii sunt et experti), si hec, inquam, hoc
174 ordine provenerint, tunc nulla prorsus macula vel menda, tunc nec in
f. 100" hospiciis nec in ecclesiis discon|veniencia notabitur ulla.
Nec ad remota solum a terris et maneriis suis clericorum tecta diver-
tunt, per que transire forte necessitas urget, set etiam ad propinqua
valde, quia per unum miliare tantum vel duo distancia, veluti a *manerio
de Launtefei ex uno latere Stakepole et ex altero Kairreu seu etiam
180 Tinebech, sicut et apud Brechene a manerio de Landu, Lanbiliauc,
Brenleis et Mara* cumque familia nimia nec solum propria, set unde-
cumque collecta. Unde pauper ille vicarius de Tinebech, pauperis ec-
clesie illius quarta solum porcione contentus, cum poeta dicere poterit :
<1Mantua ve misere nimium vicina Cremone-->1et non solum vicarius, verum
185 etiam rector ecclesie precipuus, si iusticia locum haberet, illud idem
dicere posset. Set deo annuente et sole serenius illucente, piscibus tam
ibi voratis quam avide nimis et avare iam per triennium et amplius
cum ceteris fructibus inde sublatis et asportatis, condigna debent suo
in tempore salsamenta parari. In hiis autem hospiciis sic usurpatis et
190 tanquam ad nutum debitis, *ubi tamen dicere presumit ambicio:
f. 100b Eamus accipere hospicia nostra',* nichil pontificale prorsus | exercent,
set crapule solum et castrimargie minus honeste minusque modeste
quam deceret indulgentes, tanquam <1inmunes resident aliena ad pabula>1
<1fuci.>1 *Alibi namque in episcopos archidiaconi ascendere <solent, hic>
195 ediverso episcopos in archidiaconos aviditas de<scendere fa>cit et ava-
ricia.*
Advertant autem tonsores ovium tales, ne dicam excoriatores, quot
mala quondam in tonsionibus ovium contigerunt, sicut de Nabal viro
stulto, negante exenia David in ovium suarum tonsione: unde post
200 X dies Nabal percussus interiit. Item cum iret Laban ad tondendas
oves, Rachel furata est ydola patris sui. In tonsione ovium unus filiorum
David regis *Absalon* ob sororis iniuriam fratrem suum *Amon*
interemit. Item cum iret Iudas ad tonsores ovium suarum, invenit
obiter Thamar nurum suam, cum qua fornicatus est putans meretricem
205 esse. Porro si tales leguntur eventus tonsorum animaliumque brutorum,
solum in signum et tipum ad nostram doctrinam et castigacionem dati,
quam graviores erunt casus excoriatorum rei rationalis reique sub celo
f. 101" dignissime et ad ymaginem dei plasmate, sive | temporaliter hic inchoati
sive ira vindice longe duriore usque in gehennam protelati!
210 Item legitur in Luca de puplicanis venientibus ad Iohannem ut
baptizarentur ab eo et interrogantibus: <1Magister, quid faciemus>1 ne
excidamur et in ignem mittamur? Quibus responsum est: <1Nichil>1
<1amplius quam quod statutum <est> vobis faciatis>1 (aut iuxta translacionem
aliam : <1Nichil ultra prescriptum exigatis) et neminem concuciatis.>1 Quid
215 ergo dicetur de illis, qui longe ultra statutum sibique de iure concessum
exigunt et extorqunt ? Nonne <1securi iam ad radicem posita excidentur et>1
<1in ignem mittentur?>1 *Unde Ieremias: <1Ve pastoribus, qui dispergunt et>1
<1dilacerant gregem pascue mee, dicit dominus.*>1
Ceterum prelati tales et predones pocius quam pastores et gregis
220 excoriatores, nonne Moysi, nonne Samueli, nonne et Paulo longe
dissimiles? Legitur enim in libro Numeri: Moyse increpante Dathan
et Abiron murmurantes contra Aaron, responderunt ei, dicentes :
<1"Numquid parum est tibi quod eduxisti nos de terra lacte et melle manante,>1
224 <1nisi occideres nos in deserto, nisi et dominatus fuem-s nostri? An et ocul
os>1
f. 101"b <1nostros vis eruere?' Iratusque Moyses valde | ait ad dominum : "Ne re
spicias>1
<1sacrificia eorum : tu scis quod nec asellum quidem unquam acceperim ab eis>1
<1nec afflixerim quempiam illorum.'>1 Item et in libro Regum : <1Dixit Samuel>1
<1ad universum Israel : "Audivi vocem vestram iuxta omnia que locuti estis>1
<1ad me, et constitui super vos regem, qui graditur ante vos, et nunc senui>1
23 <1conversatus coram vobis ab adolescencia mea usque in diem hanc. Ecce>1
<1presto sum: loquimini de me coram domino et coram christo eius,>1 Saule
scilicet, <1utrum bovem cuiusquam vestrum tulerim aut asinum, si quempiam>1
<1calumpniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cuiusquam munus accepi ;>1
<1et contempnam illud hodie vobisque restituam.'>1 Item et Paulus in Actibus
235 Apostolorum : <1Vos scitis, a prima die qua ingressus sum in Asiam, qualiter
>1
<1vobiscum per omne tempus fuerim conversatus, serviens domino in omni>1
<1humilitate et lacrimis,>1 et texens sermonem moralissimum ultimo an-
nectit de officio prelatorum, docens eos cavere avariciam exemplo sui,
f. " cum ait: <1Argen|tum et aurum aut vestem ullius non concupivi. ipsi scitis>
1
24' <1quoniam ad ea, que michi opus erant et hiis, qui mecum sunt, ministraverun
t>1
<1manus mee.>1 Similiter in epistola secunda ad Corinthios: <1Quid est enim>1
<1quod minus habuistis pre ceteris ecclesiis, nisi quod ego ipse non gravavi vos
?>1
<1Donate michi hanc iniuriam. Ecce tercio iam paratus sum venire ad vos et>1
<1non ero gravis vobis: non enim quero que vestra sunt, set vos: nec enim>1
245 <1debent filii Parentibus thesaum-zare, set parentes fliis. O>1 quam pauci
sunt hodie episcopi, qui hoc cum Paulo in veritate dicere possint:
Non querimus que vestra sunt, set querimus vos': cupiditati nam-
que *plerique* per omnia dediti et caritate vacui pecuniarum lucrum
ardentissime siciunt, non animarum.*
25' Item, cum clericorum familia sub ecclesiastica protectione esse
consueverit, qualiter in Menevie partibus eam laicali direpcioni et
f. "01" gravissime redempcioni nuper | exposuistis, lucri tam inhonesti, sicut
patria publice clamat, particeps esse non abhorrens, adeo ut more
inaudito clerici miserrimi suos vel suas a carcere tenebroso per pecuniam
255 oblatam nullatenus eripere possent, nisi et unam quoque ecclesiarum
suarum, si duas aut plures haberent, resignarent et fratribus aut filiis
predonum, tirannicorum clericis, cederent et quietam omnino remit-
terent.
Item haut dissimiliter in partibus de Brechene nuper facte sunt
26' cessiones huiusmodi et instituciones per inpressiones et violentas
curialium extorsiones, que modis omnibus, sicut et alie, pastorali
rigore reprimi debuissent, sicut in prioris scilicet de Brechene et
aliorum quorundam de partibus illis dampnum maximum et gravamen
evidenter apparet : nullus quippe tergiversandi locus in hiis et predictis
265 aut excusandi datur, *nulla quidem hic vulpina dolositate, nullo falsitatis
fuco solito se fraus defendere potest :* <1error enim,>1 ut ait Ignacius papa,
f. 102" <1cui non resistitur, approbatur et veri tas cum minime defensatur, oppr
imitur.>1
Cui et Innocencii canon ille concordat : <1Negligere cum possis perturbare>1
<1perversos, nichil est aliud quam fovere nec caret scrupulo societatis occulte,
>1
270 <1qui manifesto facinori desinit obviare,>1 presertim etiam cum ad hoc ex
officio teneatur, et in iure quoque scriptum est: <1Ratihabicio mandato>1
<1comparatur.>1 Item et super illud Ieremie : <1Nolite tacere super iniquitatem>
1
<1eius,>1 dicit expositor : <1Qui enim tacendo consentit, particeps est culpe>1
<1simul et pene.>1
275 Set nonne miseri prelati tales et meticulosi, qui ad nutum curialium
parati sunt in hunc modum et promtuli ad fas omne nefasque (cum
tamen scriptum sit quia <1episcopus si timet, actum est de eo)>1 propter hos
solum excessus, et si ceterorum criminum enormium non tot turbe con-
currerent, a cathedris, quas inutiliter et cum scandalo tenent, deici
280 cum dedecore deberent et deponi ?
Preter hec etiam hostilitatis tempore gravius urgente cum uterque
populus, tam advene scilicet quam indigene, loca sacra non solum
f. 102" depre|dando et spoliando, verum etiam cedibus et incendiis prophan-
ando per diocesim vestram debacari more paganico non cessarunt,
285 statim fugiens a patria, per abacias Anglie remotas circueundo quatinus
ad vos querimonie pervenire non possent, unde iusticia sequi deberet,
per dimidium et amplius annum delituistis, ubi pocius pastor bonus
pro domo domini se tanquam murum opponcret et pro ovibus etiam si
opus ingrueret, animam suam poneret. Set iuxta ewangelicum illud,
29" <1mercenarius fugit, quia mercenarius est et non pertinet ad ipsum de ovibus
>1
<1et lupus rapit et dispergit,>1 immo et lupi multi, sicut est hodie in Wallia
videre. Ibi ergo nimirum grex omnino periclitatur et perit, ubi lupi
innumeri et pastores rarissimi, et hii mercenarii tantum et fugitivi.
Item et super hoc quoque correpcio addenda est et correccio, quod
295 ordini Cisterciensi, tam favorabili per orbem tanteque ecclesie colum-
f. 102" pne, tociens in diocesi vestra et diebus | vestris spoliate tociensque a
membris diaboli predis abductis graviter apporiate, nullam ecclesiasticam
egregio de totis equiciis ad hoc electo, exibere voluistis. Unde et abas
300 de Cumhir R(irid) litteris et nunciis hunc vestrum defectum et ordinis
gravamen abati Cisterciensi significavit et ille statim, iniuriam ordinis
non facilem reputans, a curia Romana litteras gravis in personam
vestram, si sic inveniretur, animadversionis inpetrare et dicto abati
remittere non tardavit; verum interveniente favore nonnullo seu prece
305 seu precio suppressum est rescriptum et non comparuit.
Item et super hoc quoque, quod nec etiam pacis tempore parochianis
vestris, doctrina bona tantum indigentibus, vel per vos, ubi linguam
vestram noverunt, vel per interpretem ubi non noverunt, vite pabulum
f. 102"b seminare curastis, set lac et | lanam, ut diximus, avide nimis et cupid
e
310 consumere debitamque saluti gregis curam prorsus omittere non
erubuistis. Vidimus autem virum venerabilem et sanctum Baldewinum
Cantuariensem archiepiscopum Walliam ob crucis obsequium intrare
devotoque labore penitimas eiusdem partes circuire pariter et penetrare,
qui Walensibus linguam eius ignorantibus cotidie fere verba salutis ore
315 proprio seminare non cessabat et postmodum etiam per fideles inter-
pretes eadem illis diligenter exponi faciebat. Unde magnam ipsis de-
vocionem incuciebat et ad crucis signacionem, propter quod venerat,
multitudinem magnam inducebat. Exemplum quoque abatis Bernardi
predicantis Theutonicis laicis et ad lacrimas ac fletum eos commoventis,
320 quem tamen non intelligebant, hic apponere preter rem non putavi:
cuius sermonem retexuit post eum interpres optimus, monachus scilicet,
f. 104" quo loquente | nichil moti sunt, ex quo patet quia qui non ardet, non
incendit. In sacra namque scriptura res, non verba loquuntur, iuxta
poeticum illud : <1Res age, tutus eris.>1 In ea nimirum res pocius quam verba
325 perorant et persuadent: voces enim exterius pulsant nec penetrant,
spiritus autem est, qui intus agit et operatur. Unde et super epistolam
Iohannis primam dicit expositor: <1Nemo doctori attribuat quod ex ore>1
<1docentis intelligit : nisi enim intus sit qui doceat, in vanum exterius doctor
is>1
<1lingua laborat.>1 Efectus itaque doctrine celestis in duobus consistit,
330 in vita scilicet et sanctitate docentis meritisque bonis verbum devote
suscipientis.
Mirum autem, quomodo tam temere tamque tirannice subditorum
suorum episcopi tales temporalia metunt et trans metam omnem atque
modestiam diripere et asportare contendunt, qui per se vel per alios
335 nec eis spiritualia spergunt nec verba salutis ulla proponunt. O, quam
f. 104" illud Isaie ad prelatos parum attendunt: <1Clama, ne cesses, tanquam>1
<1tuba exalta vocem tuam.>1 Item et illud : <1Si non annunciaveris populo meo>1
<1scelera eorum, sanguinem ipsius de manu tua requiram.>1 Ibi enim pastorali
clamore opus esset valde assiduo et pervalido, ubi ex doctrine defectu,
340 quia nec verbo nec vite grex informatur exemplo, et nimis habundant
vicia et scelera ab antiquo sunt radicata.
Super hiis igitur omnibus et singulis et longe pluribus, quia criminum
enormium cotidie crescit exercitus, forsan etiam in iure vel alibi
quandoque vobis *si necesse fuerit* exprimendis, vos utinam in brevi
345 corrigere velitis et a similibus decetero excessibus abstinere.
Set quoniam interdum cautela non nocet habundans contra precipites
prelatorum sentencias, ira vindice zeloque magis amaritudinis quam
rectitudinis *emissas, nuper in capitulo* de Pembroch et Ros per
f. 104" clericos nostros et litteras nostras patentes, item et tam coram priore
350 de Brechene et loci eiusdem decano apud Aberhothenei quam etiam
apud Lantonei in Ewias coram loci eiusdem priore et subpriore et aliis
canonicis quam plurimis *sicut et quandoque in presencia vestra* nos
clipeum appellationis opposuisse noveritis.
Utinam bene valere et a vilibus huiusmodi iam hic ex parte conscriptis,
355 que scandala per Walliam pariunt, tanta dextere Excelsi mutacione
viriliter resurgere velitis et exemplo Petri negantis set statim penitentis
et Pauli persequentis set postea predicantis, demum hostie vel caudam
immolans feliciter et cum effectu resipiscere valeatis.