Anglo-Saxon poetic records

Table of contents

- Genesis

- Exodus

- Daniel

- Christ and Satan

- Andreas

- The Fates of the Apostles

- Soul and Body

- Homiletic Fragment I

- Dream of the Rood

- Elene

- Christ

- Guthlac

- Azarias

- The Phoenix

- Juliana

- The Wanderer

- The Gifts of Men

- Precepts

- The Seafarer

- Vainglory

- Widsith

- The Fortunes of Men

- Maxims I

- The Order of the World

- The Riming Poem

- The Panther

- The Whale

- The Partridge

- Soul and Body II

- Deor

- Wulf and Eadwacer

- Riddles 1

- Riddles 2

- Riddles 3

- Riddles 4

- Riddles 5

- Riddles 6

- Riddles 7

- Riddles 8

- Riddles 9

- Riddles 10

- Riddles 11

- Riddles 12

- Riddles 13

- Riddles 14

- Riddles 15

- Riddles 16

- Riddles 17

- Riddles 18

- Riddles 19

- Riddles 20

- Riddles 21

- Riddles 22

- Riddles 23

- Riddles 24

- Riddles 25

- Riddles 26

- Riddles 27

- Riddles 28

- Riddles 29

- Riddles 30a

- Riddles 31

- Riddles 32

- Riddles 33

- Riddles 34

- Riddles 35

- Riddles 36

- Riddles 37

- Riddles 38

- Riddles 39

- Riddles 40

- Riddles 41

- Riddles 42

- Riddles 43

- Riddles 44

- Riddles 45

- Riddles 46

- Riddles 47

- Riddles 48

- Riddles 49

- Riddles 50

- Riddles 51

- Riddles 52

- Riddles 53

- Riddles 54

- Riddles 55

- Riddles 56

- Riddles 57

- Riddles 58

- Riddles 59

- The Wife's Lament

- The Judgment Day I

- Resignation

- The Descent into Hell

- Alms-Giving

- Pharaoh

- The Lord's Prayer I

- Homiletic Fragment II

- Riddles 30b and 60

- Riddles 60

- The Husband's Message

- The Ruin

- Riddles 61

- Riddles 62

- Riddles 63

- Riddles 64

- Riddles 65

- Riddles 66

- Riddles 67

- Riddles 68

- Riddles 69

- Riddles 70

- Riddles 71

- Riddles 72

- Riddles 73

- Riddles 74

- Riddles 75

- Riddles 76

- Riddles 77

- Riddles 78

- Riddles 79

- Riddles 80

- Riddles 81

- Riddles 82

- Riddles 83

- Riddles 84

- Riddles 85

- Riddles 86

- Riddles 87

- Riddles 88

- Riddles 89

- Riddles 91

- Riddles 92

- Riddles 93

- Riddles 94

- Riddles 95

- Beowulf

- Judith

- The Paris Psalter: Psalm 51

- The Paris Psalter: Psalm 52

- The Paris Psalter: Psalm 53

- The Paris Psalter: Psalm 54

- The Paris Psalter: Psalm 55

- The Paris Psalter: Psalm 56

- The Paris Psalter: Psalm 57

- The Paris Psalter: Psalm 58

- The Paris Psalter: Psalm 59

- The Paris Psalter: Psalm 60

- The Paris Psalter: Psalm 61

- The Paris Psalter: Psalm 62

- The Paris Psalter: Psalm 63

- The Paris Psalter: Psalm 64

- The Paris Psalter: Psalm 65

- The Paris Psalter: Psalm 66

- The Paris Psalter: Psalm 67

- The Paris Psalter: Psalm 68

- The Paris Psalter: Psalm 69

- The Paris Psalter: Psalm 70

- The Paris Psalter: Psalm 71

- The Paris Psalter: Psalm 72

- The Paris Psalter: Psalm 73

- The Paris Psalter: Psalm 74

- The Paris Psalter: Psalm 75

- The Paris Psalter: Psalm 76

- The Paris Psalter: Psalm 77

- The Paris Psalter: Psalm 78

- The Paris Psalter: Psalm 79

- The Paris Psalter: Psalm 80

- The Paris Psalter: Psalm 81

- The Paris Psalter: Psalm 82

- The Paris Psalter: Psalm 83

- The Paris Psalter: Psalm 84

- The Paris Psalter: Psalm 85

- The Paris Psalter: Psalm 86

- The Paris Psalter: Psalm 87

- The Paris Psalter: Psalm 88

- The Paris Psalter: Psalm 89

- The Paris Psalter: Psalm 90

- The Paris Psalter: Psalm 91

- The Paris Psalter: Psalm 92

- The Paris Psalter: Psalm 93

- The Paris Psalter: Psalm 94

- The Paris Psalter: Psalm 95

- The Paris Psalter: Psalm 96

- The Paris Psalter: Psalm 97

- The Paris Psalter: Psalm 98

- The Paris Psalter: Psalm 99

- The Paris Psalter: Psalm 100

- The Paris Psalter: Psalm 101

- The Paris Psalter: Psalm 102

- The Paris Psalter: Psalm 103

- The Paris Psalter: Psalm 104

- The Paris Psalter: Psalm 105

- The Paris Psalter: Psalm 106

- The Paris Psalter: Psalm 107

- The Paris Psalter: Psalm 108

- The Paris Psalter: Psalm 109

- The Paris Psalter: Psalm 110

- The Paris Psalter: Psalm 111

- The Paris Psalter: Psalm 112

- The Paris Psalter: Psalm 113

- The Paris Psalter: Psalm 114

- The Paris Psalter: Psalm 115

- The Paris Psalter: Psalm 116

- The Paris Psalter: Psalm 117

- The Paris Psalter: Psalm 118

- The Paris Psalter: Psalm 119

- The Paris Psalter: Psalm 120

- The Paris Psalter: Psalm 121

- The Paris Psalter: Psalm 122

- The Paris Psalter: Psalm 123

- The Paris Psalter: Psalm 124

- The Paris Psalter: Psalm 125

- The Paris Psalter: Psalm 126

- The Paris Psalter: Psalm 127

- The Paris Psalter: Psalm 128

- The Paris Psalter: Psalm 129

- The Paris Psalter: Psalm 130

- The Paris Psalter: Psalm 131

- The Paris Psalter: Psalm 132

- The Paris Psalter: Psalm 133

- The Paris Psalter: Psalm 134

- The Paris Psalter: Psalm 135

- The Paris Psalter: Psalm 136

- The Paris Psalter: Psalm 137

- The Paris Psalter: Psalm 138

- The Paris Psalter: Psalm 139

- The Paris Psalter: Psalm 140

- The Paris Psalter: Psalm 141

- The Paris Psalter: Psalm 142

- The Paris Psalter: Psalm 143

- The Paris Psalter: Psalm 144

- The Paris Psalter: Psalm 145

- The Paris Psalter: Psalm 146

- The Paris Psalter: Psalm 147

- The Paris Psalter: Psalm 148

- The Paris Psalter: Psalm 149

- The Paris Psalter: Psalm 150

- The Meters of Boethius: Proem

- The Meters of Boethius: Meter 1

- The Meters of Boethius: Meter 2

- The Meters of Boethius: Meter 3

- The Meters of Boethius: Meter 4

- The Meters of Boethius: Meter 5

- The Meters of Boethius: Meter 6

- The Meters of Boethius: Meter 7

- The Meters of Boethius: Meter 8

- The Meters of Boethius: Meter 9

- The Meters of Boethius: Meter 10 The Meters of Boethius: Meter 10

- The Meters of Boethius: Meter 11 The Meters of Boethius: Meter 11

- The Meters of Boethius: Meter 12 The Meters of Boethius: Meter 12

- The Meters of Boethius: Meter 13 The Meters of Boethius: Meter 13

- The Meters of Boethius: Meter 14 The Meters of Boethius: Meter 14

- The Meters of Boethius: Meter 15 The Meters of Boethius: Meter 15

- The Meters of Boethius: Meter 16 The Meters of Boethius: Meter 16

- The Meters of Boethius: Meter 17 The Meters of Boethius: Meter 17

- The Meters of Boethius: Meter 18 The Meters of Boethius: Meter 18

- The Meters of Boethius: Meter 19 The Meters of Boethius: Meter 19

- The Meters of Boethius: Meter 20 The Meters of Boethius: Meter 20

- The Meters of Boethius: Meter 21 The Meters of Boethius: Meter 21

- The Meters of Boethius: Meter 22 The Meters of Boethius: Meter 22

- The Meters of Boethius: Meter 23 The Meters of Boethius: Meter 23

- The Meters of Boethius: Meter 24 The Meters of Boethius: Meter 24

- The Meters of Boethius: Meter 25 The Meters of Boethius: Meter 25

- The Meters of Boethius: Meter 26 The Meters of Boethius: Meter 26

- The Meters of Boethius: Meter 27 The Meters of Boethius: Meter 27

- The Meters of Boethius: Meter 28 The Meters of Boethius: Meter 28

- The Meters of Boethius: Meter 29 The Meters of Boethius: Meter 29

- The Meters of Boethius: Meter 30 The Meters of Boethius: Meter 30

- The Meters of Boethius: Meter 31 The Meters of Boethius: Meter 31

- The Battle of Finnsburh

- Waldere, Fragment II

- Waldere B

- The Battle of Maldon

- The Battle of Brunanburh

- The Capture of the Five Boroughs

- The Coronation of Edgar

- The Death of Edgar

- The Death of Alfred

- The Death of Edward

- Durham

- The Rune Poem

- Solomon and Saturn

- The Menologium

- Maxims II

- A Proverb from Winfrid's Time

- The Judgment Day II

- The Rewards of Piety

- A Summons to Prayer

- The Lord's Prayer II

- The Gloria I

- The Lord's Prayer III

- The Creed

- Fragment of Psalm 5

- Fragment of Psalm 19

- Fragment of Psalm 24

- Fragment of Psalm 27

- Fragment of Psalm 32

- Fragment of Psalm 34

- Fragment of Psalm 40

- Fragment of Psalm 43

- Fragment of Psalm 50 Fragment of Psalm 50

- Fragment of Psalm 53 Fragment of Psalm 53

- Fragment of Psalm 58 Fragment of Psalm 58

- Fragment of Psalm 60

- Fragment of Psalm 64

- Fragment of Psalm 69

- Fragment of Psalm 70

- Fragment of Psalm 79

- Fragment of Psalm 84

- Fragment of Psalm 87

- Fragment of Psalm 89

- Fragment of Psalm 101

- Fragment of Psalm 102

- Fragment of Psalm 118

- Fragment of Psalm 121

- Fragment of Psalm 139

- Fragment of Psalm 140

- The Kentish Hymn

- Psalm 50

- The Gloria II

- A Prayer

- Thureth

- Aldhelm

- The Seasons for Fasting

- Cædmon's Hymn, Northumbrian Version

- Cædmon's Hymn, West-Saxon Version

- Bede's Death Song, Northumbrian Version

- Bede's Death Song, The Hague Version

- Bede's Death Song, West Saxon Version

- The Leiden Riddle

- Latin-English Proverbs

- The Metrical Preface to the Pastoral Care

- The Metrical Epilogue to the Pastoral Care

- The Metrical Preface to Wærferth's Translation of Gregory's Dialogues

- The Metrical Epilogue to MS. 41, Corpus Christi College, Cambridge

- The Brussels Cross

- For Unfruitful Land

- The Nine Herbs Charm

- Against a Dwarf

- For a Sudden Stitch

- For Loss of Cattle

- For Delayed Birth

- For the Water-Elf Disease

- For a Swarm of Bees

- For Theft of Cattle

- For Loss of Cattle

- A Journey Charm

- Against a Wen

Genesis

Krapp, 1931 1-87; Krapp, G.P., The Junius Manuscript, ASPR 1 (New York).

Us is riht micel      ðæt we rodera weard,

wereda wuldorcining,      wordum herigen,

modum lufien!      He is mægna sped,

heafod ealra      heahgesceafta,

5
frea ælmihtig.      Næs him fruma æfre,

or geworden,      ne nu ende cymþ

ecean drihtnes,      ac he bið a rice

ofer heofenstolas.      Heagum þrymmum

soðfæst and swiðfeorm[?]      sweglbosmas heold,

10
þa wæron gesette      wide and side

þurh geweald godes      wuldres bearnum,

gasta weardum.      Hæfdon gleam and dream,

and heora ordfruman,      engla þreatas,

beorhte blisse.      Wæs heora blæd micel!

15
þegnas þrymfæste      þeoden heredon,

sægdon lustum lof,      heora liffrean

demdon, drihtenes      dugeþum wæron

swiðe gesælige.      Synna ne cuþon,

firena fremman,      ac hie on friðe lifdon,

20
ece mid heora aldor.      Elles ne ongunnon

ræran on roderum      nymþe riht and soþ,

ærðon engla weard      for oferhygde

dwæl[?] on gedwilde.      Noldan dreogan leng

heora selfra ræd,      ac hie of siblufan

25
godes ahwurfon.      Hæfdon gielp micel

þæt hie wið drihtne      dælan meahton

wuldorfæstan wic      werodes þrymme,

sid and swegltorht.      Him þær sar gelamp,

æfst and oferhygd,      and þæs engles mod

30
þe þone unræd ongan      ærest fremman,

wefan and weccean,      þa he worde cwæð,

niþes ofþyrsted,      þæt he on norðdæle

ham and heahsetl      heofena rices

agan wolde.      þa wearð yrre god

35
and þam werode wrað      þe he ær wurðode

wlite and wuldre.      Sceop þam werlogan

wræclicne ham      weorce to leane,

helleheafas,      hearde niðas.

Heht þæt witehus      wræcna bidan,

40
deop, dreama leas,      drihten ure,

gasta weardas,      þa he hit geare wiste,

synnihte beseald,      susle geinnod,

geondfolen fyre      and færcyle,

rece and reade lege.      Heht þa geond þæt rædlease hof

45
weaxan witebrogan.      Hæfdon hie wrohtgeteme

grimme wið god gesomnod;      him þæs grim lean becom!

Cwædon þæt heo rice,      reðemode,

agan woldan,      and swa eaðe meahtan.

Him seo wen geleah,      siððan waldend his,

50
heofona heahcining,      honda arærde,

hehste wið þam herge.      Ne mihton hygelease,

mæne wið metode,      mægyn bryttigan[?],

ac him se mæra      mod getwæfde,

bælc forbigde.      þa he gebolgen wearð,

55
besloh synsceaþan      sigore and gewealde,

dome and dugeðe,      and dreame benam

his feond, friðo      and gefean ealle,

torhte tire,      and his torn gewræc

on gesacum swiðe      selfes mihtum

60
strengum stiepe.      Hæfde styrne mod,

gegremed grymme,      grap on wraðe

faum folmum,      and him on fæðm gebræc

yrre[?] on mode;      æðele bescyrede

his wiðerbrecan      wuldorgestealdum.

65
Sceof[?] þa and scyrede      scyppend ure

oferhidig cyn      engla of heofnum,

wærleas werod.      Waldend sende

laðwendne here      on langne sið,

geomre gastas;      wæs him gylp forod,

70
beot forborsten,      and forbiged þrym,

wlite gewemmed.      Heo on wrace syððan

seomodon swearte,      siðe ne þorfton

hlude hlihhan,      ac heo helltregum

werige wunodon      and wean cuðon,

75
sar and sorge,      susl þrowedon

þystrum beþeahte,      þearl æfterlean

þæs þe heo ongunnon      wið gode winnan.

þa wæs soð swa ær      sibb on heofnum,

fægre freoþoþeawas,      frea eallum leof,

80
þeoden his þegnum;      þrymmas weoxon

duguða mid drihtne,      dreamhæbbendra.

Wæron þa gesome,      þa þe swegl buað[?],

wuldres eðel.      Wroht wæs asprungen,

oht mid englum      and orlegnið,

85
siððan herewosan      heofon ofgæfon,

leohte belorene.      Him on laste setl,

wuldorspedum welig,      wide stodan

gifum growende      on godes rice,

beorht and geblædfæst,      buendra leas,

90
siððan wræcstowe      werige gastas

under hearmlocan      heane geforan.

þa þeahtode      þeoden ure

modgeþonce,      hu he þa mæran gesceaft,

eðelstaðolas      eft gesette,

95
swegltorhtan seld,      selran werode,

þa hie gielpsceaþan      ofgifen hæfdon,

heah on heofenum.      Forþam halig god

under roderas feng,      ricum mihtum,

wolde þæt him eorðe      and uproder

100
and sid wæter      geseted[?] wurde

woruldgesceafte      on wraðra gield,

þara þe forhealdene      of hleo sende.

Ne wæs her þa giet      nymþe heolstersceado

wiht geworden,      ac þes wida grund

105
stod deop and dim,      drihtne fremde,

idel and unnyt.      On þone eagum wlat

stiðfrihþ cining,      and þa stowe beheold,

dreama lease,      geseah deorc gesweorc

semian sinnihte      sweart under roderum,

110
wonn and weste,      oðþæt þeos woruldgesceaft

þurh word gewearð      wuldorcyninges.

Her ærest gesceop      ece drihten,

helm eallwihta,      heofon and eorðan,

rodor arærde,      and þis rume land

115
gestaþelode      strangum mihtum,

frea ælmihtig.      Folde wæs þa gyta

græs ungrene;      garsecg þeahte

sweart synnihte,      side and wide,

wonne węgas.      þa wæs wuldortorht

120
heofonweardes gast      ofer holm boren

miclum spedum.      Metod engla heht,

lifes brytta,      leoht forð cuman

ofer rumne grund.      Raþe wæs gefylled

heahcininges hæs;      him wæs halig leoht

125
ofer westenne,      swa se wyrhta bebead.

þa gesundrode      sigora waldend

ofer laguflode      leoht wið þeostrum,

sceade wið sciman.      Sceop þa bam naman,

lifes brytta.      Leoht wæs ærest

130
þurh drihtnes word      dæg genemned,

wlitebeorhte gesceaft[?].      Wel licode

frean æt frymðe      forþbæro tid,

dæg æresta;      geseah deorc sceado

sweart swiðrian      geond sidne grund.

135
þa seo tid gewat      ofer timber[?] sceacan

middangeardes,      metod æfter sceaf

scirum sciman,      scippend ure,

æfen ærest.      Him arn on last,

þrang þystre genip,      þam þe se þeoden self

140
sceop nihte naman.      Nergend ure

hie gesundrode;      siððan æfre

drugon and dydon      drihtnes willan,

ece ofer eorðan.      ða com oðer dæg,

leoht æfter þeostrum.      Heht þa lifes weard

145
on mereflode      middum weorðan

hyhtlic heofontimber.      Holmas dælde

waldend ure      and geworhte þa

roderas fæsten;      þæt se rica ahof

up from eorðan      þurh his agen word,

150
frea ælmihtig.      Flod[?] wæs adæled

under heahrodore      halgum mihtum,

wæter of wætrum,      þam þe wuniað gyt

under fæstenne      folca hrofes.

þa com ofer foldan      fus siðian

155
mære mergen þridda.      Næron metode ða gyta

widlond ne wegas nytte,      ac stod bewrigen fæste

folde mid flode.      Frea engla heht

þurh his word wesan      wæter gemæne,

þa nu under roderum      heora ryne healdað,

160
stowe gestefnde.      ða stod hraðe

holm under heofonum,      swa se halga bebead,

sid ætsomne,      ða gesundrod wæs

lago wið lande.      Geseah þa lifes weard

drige stowe,      dugoða hyrde,

165
wide æteowde,      þa se wuldorcyning

eorðan nemde.      Gesette yðum heora

onrihtne ryne,      rumum flode,

and gefetero/

Ne þuhte þa gerysne      rodora wearde,

170
þæt Adam leng      ana wære

neorxnawonges,      niwre gesceafte,

hyrde and healdend.      Forþon him heahcyning,

frea ælmihtig      fultum tiode;

wif aweahte      and þa wraðe sealde,

175
lifes leohtfruma,      leofum rince.

He þæt andweorc      of Adames

lice aleoðode,      and him listum ateah

rib of sidan.      He wæs reste fæst,

and softe swæf,      sar ne wiste,

180
earfoða dæl,      ne þær ænig com

blod of benne,      ac him brego engla

of lice ateah      liodende ban,

wer unwundod,      of þam worhte god

freolice[?] fæmnan.      Feorh in gedyde,

185
ece saula.      Heo wæron englum gelice,

þa wæs Eue[?],      Adames bryd,

gaste gegearwod.      Hie on geogoðe bu

wlitebeorht wæron      on woruld cenned

meotodes mihtum.      Man ne cuðon

190
don ne dreogan,      ac him drihtnes wæs

bam on breostum      byrnende lufu.

þa gebletsode      bliðheort cyning,

metod alwihta,      monna cynnes

ða forman twa,      fæder and moder,

195
wif and wæpned.      He þa worde cwæð:

"Temað nu and wexað,      tudre fyllað

eorðan ælgrene,      incre cynne,

sunum and dohtrum.      Inc sceal sealt wæter

wunian on gewealde      and eall worulde gesceaft.

200
Brucað blæddaga      and brimhlæste

and heofonfugla.      Inc is halig feoh

and wilde deor      on geweald geseald,

and lifigende,      ða ðe land tredað,

feorheaceno cynn,      ða ðe flod wecceð

205
geond hronrade.      Inc hyrað eall."

þa sceawode      scyppend ure

his weorca wlite      and his wæstma blæd,

niwra gesceafta.      Neorxnawong stod

god and gastlic,      gifena gefylled

210
fremum forðweardum.      Fægere leohte

þæt liðe land      lago yrnende,

wylleburne.      Nalles wolcnu ða giet

ofer rumne grund      regnas bæron,

wann mid winde,      hwæðre wæstmum stod

215
folde gefrætwod.      Heoldon forðryne

eastreamas heora      æðele feower

of þam niwan      neorxnawonge.

þa wæron adælede      drihtnes mihtum

ealle of anum,      þa he þas eorðan gesceop,

220
wætre wlitebeorhtum,      and on woruld sende.

þæra[?] anne[?] hatað ylde,      eorðbuende,

Fison folcweras;      se[?] foldan dæl

brade bebugeð      beorhtum streamum

Hebeleac utan.      On þære eðyltyrf

225
niððas findað      nean and feorran

gold and gymcynn,      gumþeoda bearn,

ða selestan,      þæs þe us secgað bec.

þonne seo æftre      Ethiopia

land and liodgeard      beligeð uton,

230
ginne rice,      þære is Geon noma.

þridda is Tigris,      seo wið þeodscipe,

ea inflede,      Assirię belið.

Swilce is seo feorðe,      þa nu geond folc monig

weras Eufraten      wide nemnað.

235
"ac niotað inc þæs oðres ealles,      forlætað þone ænne beam,

wariað inc wið þone wæstm.      Ne wyrð inc wilna gæd."

Hnigon þa mid heafdum      heofoncyninge

georne togenes      and sædon ealles þanc,

lista and þara lara.      He let heo þæt land buan,

240
hwærf him þa to heofenum      halig drihten,

stiðferhð cyning.      Stod his handgeweorc

somod on sande,      nyston sorga wiht

to begrornianne,      butan heo godes willan

lengest læsten.      Heo wæron leof gode

245
ðenden heo his halige word      healdan woldon.

Hæfde se alwalda      engelcynna

þurh handmægen,      halig drihten,

tene getrimede,      þæm he getruwode wel

þæt hie his giongorscipe      fyligan wolden,

250
wyrcean his willan,      forþon he him gewit forgeaf

and mid his handum gesceop,      halig drihten.

Gesett hæfde he hie swa gesæliglice,      ænne hæfde he swa swiðne geworhtne,

swa mihtigne on his modgeþohte,      he let hine swa micles wealdan,

hehstne to him on heofona rice,      hæfde he hine swa hwitne geworhtne,

255
swa wynlic wæs his wæstm[?] on heofonum      þæt him com from weroda drihtne,

gelic wæs he þam leohtum steorrum.      Lof sceolde he drihtnes wyrcean,

dyran sceolde he his dreamas on heofonum,      and sceolde his drihtne þancian

þæs leanes þe he him on þam leohte gescerede      þonne læte he his hine lange wealdan.

Ac he awende hit him to wyrsan þinge,      ongan him winn up ahebban

260
wið þone hehstan heofnes waldend,      þe siteð on þam halgan stole.

Deore wæs he drihtne urum;      ne mihte him bedyrned weorðan

þæt his engyl ongan      ofermod wesan,

ahof hine wið his hearran,      sohte hetespræce,

gylpword ongean,      nolde gode þeowian,

265
cwæð þæt his lic wære      leoht and scene,

hwit and hiowbeorht.      Ne meahte he æt his hige findan

þæt he gode wolde      geongerdome,

þeodne þeowian.      þuhte him sylfum

þæt he mægyn and cræft      maran hæfde

270
þonne se halga god      habban mihte

folcgestælna.      Feala worda gespæc

se engel ofermodes.      þohte þurh his anes cræft

hu he him strenglicran      stol geworhte,

heahran on heofonum;      cwæð þæt hine his hige speone

275
þæt he west and norð      wyrcean ongunne,

trymede getimbro;      cwæð him tweo þuhte

þæt he gode wolde      geongra weorðan.

"Hwæt sceal ic winnan?" cwæð he.      "Nis me wihtæ þearf

hearran to habbanne.      Ic mæg mid handum swa fela

280
wundra gewyrcean.      Ic hæbbe geweald micel

to gyrwanne      godlecran stol,

hearran on heofne.      Hwy sceal ic æfter his hyldo ðeowian,

bugan him swilces geongordomes?      Ic mæg wesan god swa he.

Bigstandað me strange geneatas,      þa ne willað me æt þam striðe geswican,

285
hæleþas heardmode.      Hie habbað me to hearran gecorene,

rofe rincas;      mid swilcum mæg man ræd geþencean,

fon mid swilcum folcgesteallan.      Frynd synd hie mine georne,

holde on hyra hygesceaftum.      Ic mæg hyra hearra wesan,

rædan on þis rice.      Swa me þæt riht ne þinceð,

290
þæt ic oleccan      awiht þurfe

gode æfter gode ænegum.      Ne wille ic leng his geongra wurþan."

þa hit se allwalda      eall gehyrde,

þæt his engyl ongan      ofermede micel

ahebban wið his hearran      and spræc healic word

295
dollice wið drihten sinne,      sceolde he þa dæd ongyldan,

worc þæs gewinnes gedælan,      and sceolde his wite habban,

ealra morðra mæst.      Swa deð monna gehwilc

þe wið his waldend      winnan ongynneð

mid mane wið þone mæran drihten.      þa wearð se mihtiga gebolgen,

300
hehsta heofones waldend,      wearp hine of þan hean stole.

Hete hæfde he æt his hearran gewunnen,      hyldo hæfde his ferlorene,

gram wearð him se goda on his mode.      Forþon he sceolde grund gesecean

heardes hellewites,      þæs þe he wann wið heofnes waldend.

Acwæð hine þa fram his hyldo      and hine on helle wearp,

305
on þa deopan dala,      þær he to deofle wearð,

se feond mid his geferum eallum.      Feollon þa ufon of heofnum

þurhlonge swa      þreo niht and dagas,

þa englas of heofnum on helle,      and heo ealle forsceop

drihten to deoflum.      Forþon heo his dæd and word

310
noldon weorðian,      forþon he heo on wyrse leoht

under eorðan neoðan,      ællmihtig god,

sette sigelease      on þa sweartan helle.

þær hæbbað heo on æfyn      ungemet lange,

ealra feonda gehwilc,      fyr edneowe,

315
þonne cymð on uhtan      easterne wind,

forst fyrnum cald.      Symble fyr oððe gar,

sum heard geswinc[?]      habban sceoldon.

Worhte man hit him to wite,      (hyra woruld wæs gehwyrfed),

forman siðe,      fylde helle

320
mid þam andsacum.      Heoldon englas forð

heofonrices hehðe,      þe ær godes hyldo gelæston.

Lagon þa oðre fynd on þam fyre,      þe ær swa feala hæfdon

gewinnes wið heora waldend.      Wite þoliað,

hatne heaðowelm      helle tomiddes,

325
brand and brade ligas,      swilce eac þa biteran recas,

þrosm and þystro,      forþon hie þegnscipe

godes forgymdon.      Hie hyra gal beswac,

engles oferhygd,      noldon alwaldan

word weorþian,      hæfdon wite micel,

330
wæron þa befeallene      fyre to botme

on þa hatan hell      þurh hygeleaste

and þurh ofermetto,      sohton oþer land,

þæt wæs leohtes leas      and wæs liges full,

fyres fær micel.      Fynd ongeaton

335
þæt hie hæfdon gewrixled      wita unrim

þurh heora miclan mod      and þurh miht godes

and þurh ofermetto      ealra swiðost.

þa spræc se ofermoda cyning,      þe ær wæs engla scynost,

hwitost on heofne      and his hearran leof,

340
drihtne dyre,      oð hie to dole wurdon,

þæt him for galscipe      god sylfa wearð

mihtig on mode yrre.      Wearp hine on þæt morðer innan,

niðer on þæt niobedd,      and sceop him naman siððan,

cwæð[?] se hehsta      hatan sceolde

345
Satan siððan,      het hine þære sweartan helle

grundes gyman,      nalles wið god winnan[?].

Satan maðelode,      sorgiende spræc,

se ðe helle forð      healdan sceolde,

gieman þæs grundes.      Wæs ær godes engel,

350
hwit on heofne,      oð hine his hyge forspeon

and his ofermetto      ealra swiðost,

þæt he ne wolde      wereda drihtnes

word wurðian.      Weoll him on innan

hyge ymb his heortan,      hat wæs him utan

355
wraðlic wite.      He þa worde cwæð:

"Is þæs ænga styde      ungelic swiðe

þam oðrum ham[?]      þe we ær cuðon,

hean on heofonrice,      þe me min hearra onlag,

þeah we hine for þam alwaldan      agan ne moston,

360
romigan ures rices.      Næfð he þeah riht gedon

þæt he us hæfð befælled      fyre to botme,

helle þære hatan,      heofonrice benumen;

hafað hit gemearcod      mid moncynne

to gesettanne.      þæt me is sorga mæst,

365
þæt Adam sceal,      þe wæs of eorðan geworht,

minne stronglican      stol behealdan,

wesan him on wynne,      and we þis wite þolien,

hearm on þisse helle.      Wa la, ahte ic minra handa geweald

and moste ane tid      ute weorðan,

370
wesan ane winterstunde,      þonne ic mid þys werode–

Ac licgað me ymbe      irenbenda,

rideð racentan sal.      Ic eom rices leas;

habbað me swa hearde      helle clommas

fæste befangen.      Her is fyr micel,

375
ufan and neoðone.      Ic a ne geseah

laðran landscipe.      Lig ne aswamað,

hat ofer helle.      Me habbað hringa gespong,

sliðhearda sal      siðes amyrred,

afyrred me min feðe;      fet synt gebundene,

380
handa gehæfte.      Synt þissa heldora

wegas forworhte,      swa ic mid wihte ne mæg

of þissum lioðobendum.      Licgað me ymbe[?]

heardes irenes      hate geslægene

grindlas greate.      Mid þy me god hafað

385
gehæfted be þam healse,      swa ic wat he minne hige cuðe;

and þæt wiste eac      weroda drihten,

þæt sceolde unc Adame      yfele gewurðan

ymb þæt heofonrice,      þær ic ahte minra handa geweald.

Ac ðoliaþ we nu þrea on helle,      (þæt syndon þystro and hæto),

390
grimme, grundlease.      Hafað us god sylfa

forswapen on þas sweartan mistas;      swa he us ne mæg ænige synne gestælan,

þæt we him on þam lande lað gefremedon,      he hæfð us þeah þæs leohtes bescyrede,

beworpen on ealra wita mæste.      Ne magon we þæs wrace gefremman,

geleanian him mid laðes wihte      þæt he us hafað þæs leohtes bescyrede.

395
He hæfð nu gemearcod anne middangeard,      þær he hæfð mon geworhtne

æfter his onlicnesse.      Mid þam he wile eft gesettan

heofona rice mid hluttrum saulum.      We þæs sculon hycgan georne,

þæt we on Adame,      gif we æfre mægen,

and on his eafrum swa some,      andan gebetan,

400
onwendan him þær willan sines,      gif we hit mægen wihte aþencan.

Ne gelyfe ic me nu þæs leohtes furðor      þæs þe he him þenceð lange niotan,

þæs eades mid his engla cræfte.      Ne magon we þæt on aldre gewinnan,

þæt we mihtiges godes mod onwæcen.      Uton oðwendan hit nu monna bearnum,

þæt heofonrice, nu we hit habban ne moton,      gedon þæt hie his hyldo forlæten,

405
þæt hie þæt onwendon þæt he mid his worde bebead.      þonne weorð he him wrað on mode,

ahwet hie from his hyldo.      þonne sculon hie þas helle secan

and þas grimman grundas.      þonne moton we hie us to giongrum habban,

fira bearn on þissum fæstum clomme.      Onginnað nu ymb þa fyrde þencean!

Gif ic ænegum þægne      þeodenmadmas

410
geara forgeafe,      þenden we on þan godan rice

gesælige sæton      and hæfdon ure setla geweald,

þonne he me na on leofran tid      leanum ne meahte

mine gife gyldan,      gif his gien wolde

minra þegna hwilc      geþafa wurðan,

415
þæt he up heonon      ute mihte

cuman þurh þas clustro,      and hæfde cræft mid him

þæt he mid feðerhoman      fleogan meahte,

windan on wolcne,      þær geworht stondað

Adam and Eue      on eorðrice

420
mid welan bewunden,      and we synd aworpene hider

on þas deopan dalo.      Nu hie drihtne synt

wurðran micle,      and moton him þone welan agan

þe we on heofonrice      habban sceoldon,

rice mid rihte;      is se ræd gescyred

425
monna cynne.      þæt me is on minum mode swa sar,

on minum hyge hreoweð,      þæt hie heofonrice

agan to aldre.      Gif hit eower ænig mæge

gewendan mid wihte      þæt hie word godes

lare forlæten,      sona hie him þe laðran beoð.

430
Gif hie brecað his gebodscipe,      þonne he him abolgen wurðeþ;

siððan bið him se wela onwended      and wyrð him wite gegarwod,

sum heard hearmscearu.      Hycgað his ealle,

hu ge hi beswicen!      Siððan ic me sefte mæg

restan on þyssum racentum,      gif him þæt rice losað.

435
Se þe þæt gelæsteð,      him bið lean gearo

æfter to aldre,      þæs we her inne magon

on þyssum fyre forð      fremena gewinnan.

Sittan læte ic hine wið me sylfne,      swa hwa swa þæt secgan cymeð

on þas hatan helle,      þæt hie heofoncyninges

440
unwurðlice      wordum and dædum

lare"

Angan hine þa gyrwan      godes andsaca,

fus on frætwum,      (hæfde fæcne hyge),

hæleðhelm on heafod asette      and þone full hearde geband,

445
spenn mid spangum;      wiste him spræca fela,

wora worda.      Wand him up þanon,

hwearf him þurh þa helldora,      (hæfde hyge strangne),

leolc on lyfte      laþwendemod,

swang þæt fyr on twa      feondes cræfte;

450
wolde dearnunga      drihtnes geongran,

mid mandædum      men beswican,

forlædan and forlæran,      þæt hie wurdon lað gode.

He þa geferde      þurh feondes cræft

oððæt he Adam      on eorðrice,

455
godes handgesceaft,      gearone funde,

wislice geworht,      and his wif somed,

freo fægroste,      swa hie fela cuðon

godes gegearwigean,      þa him to gingran self

metod[?] mancynnes      mearcode selfa.

460
And him bi twegin      beamas stodon

þa wæron utan      ofætes gehlædene,

gewered mid wæstme,      swa hie waldend god,

heah heofoncyning      handum gesette,

þæt þær yldo bearn      moste on ceosan

465
godes and yfeles,      gumena æghwilc,

welan and wawan.      Næs se wæstm gelic!

Oðer wæs swa wynlic,      wlitig and scene,

liðe and lofsum,      þæt wæs lifes beam;

moste on ecnisse      æfter lybban,

470
wesan on worulde,      se þæs wæstmes onbat,

swa him æfter þy      yldo ne derede,

ne suht sware,      ac moste symle wesan

lungre on lustum      and his lif agan,

hyldo heofoncyninges      her on worulde,

475
habban him to wæron      witode geþingþo

on þone hean heofon,      þonne he[?] heonon wende.

þonne wæs se oðer      eallenga sweart,

dim and þystre;      þæt wæs deaðes beam,

se bær bitres fela.      Sceolde bu witan

480
ylda æghwilc      yfles and godes

gewand on þisse worulde.      Sceolde on wite a

mid swate and mid sorgum      siððan libban,

swa hwa swa gebyrgde      þæs on þam beame geweox.

Sceolde hine yldo beniman      ellendæda,

485
dreamas and drihtscipes,      and him beon deað scyred.

Lytle hwile      sceolde he his lifes niotan,

secan þonne landa      sweartost on fyre.

Sceolde feondum þeowian,      þær is ealra frecna mæste

leodum to langre hwile.      þæt wiste se laða georne,

490
dyrne deofles boda      þe wið drihten wann.

Wearp hine þa on wyrmes lic      and wand him þa ymbutan

þone deaðes beam      þurh deofles cræft,

genam þær þæs ofætes      and wende hine eft þanon

þær he wiste handgeweorc      heofoncyninges.

495
Ongon hine þa frinan      forman worde

se laða mid ligenum:      "Langað þe awuht,

Adam, up to gode?      Ic eom on his ærende hider

feorran gefered,      ne þæt nu fyrn ne wæs

þæt ic wið hine sylfne sæt.      þa het he me on þysne sið faran,

500
het þæt þu þisses ofætes æte,      cwæð þæt þin abal and cræft

and þin modsefa      mara wurde,

and þin lichoma      leohtra micle,

þin gesceapu scenran,      cwæð þæt þe æniges sceattes[?] ðearf

ne wurde on worulde.      Nu þu willan hæfst,

505
hyldo geworhte      heofoncyninges,

to þance geþenod      þinum hearran[?],

hæfst þe wið drihten dyrne geworhtne.      Ic gehyrde hine þine dæd and word

lofian on his leohte      and ymb þin lif sprecan.

Swa þu læstan scealt      þæt on þis land hider

510
his bodan bringað.      Brade synd on worulde

grene geardas,      and god siteð

on þam hehstan      heofna rice,

ufan alwalda.      Nele þa earfeðu

sylfa habban      þæt he on þysne sið fare,

515
gumena drihten,      ac he his gingran sent

to þinre spræce.      Nu he þe mid spellum het

listas læran.      Læste þu georne

his ambyhto,      nim þe þis ofæt on hand,

bit his and byrige.      þe weorð on þinum breostum rum,

520
wæstm þy wlitegra.      þe sende waldend god,

þin hearra þas helpe      of heofonrice."

Adam maðelode      þær he on eorðan stod,

selfsceafte guma:      "þonne ic sigedrihten,

mihtigne god,      mæðlan gehyrde

525
strangre stemne,      and me her stondan het,

his bebodu healdan,      and me þas bryd forgeaf,

wlitesciene wif,      and me warnian het

þæt ic on þone deaðes beam      bedroren ne wurde,

beswicen to swiðe,      he cwæð þæt þa sweartan helle

530
healdan sceolde      se ðe bi his heortan wuht

laðes gelæde.      Nat þeah þu mid ligenum fare

þurh dyrne geþanc      þe þu drihtnes eart

boda of heofnum.      Hwæt, ic þinra bysna ne mæg,

worda ne wisna      wuht oncnawan,

535
siðes ne sagona.      Ic wat hwæt he me self bebead,

nergend user,      þa ic hine nehst geseah;

he het me his word weorðian      and wel healdan,

læstan his lare.      þu gelic ne bist

ænegum his engla      þe ic ær geseah,

540
ne þu me oðiewdest      ænig tacen

þe he me þurh treowe      to onsende,

min hearra þurh hyldo.      þy ic þe hyran ne cann,

ac þu meaht þe forð faran.      Ic hæbbe me fæstne geleafan

up to þam ælmihtegan gode      þe me mid his earmum worhte,

545
her mid handum sinum.      He mæg me of his hean rice

geofian mid goda gehwilcum,      þeah he his gingran ne sende."

Wende hine wraðmod      þær he þæt wif geseah

on eorðrice      Euan stondan,

sceone gesceapene,      cwæð þæt sceaðena mæst

550
eallum heora eaforum      æfter siððan

wurde on worulde:      "Ic wat, inc waldend god

abolgen wyrð,      swa ic him þisne bodscipe

selfa secge,      þonne ic of þys siðe cume

ofer langne weg,      þæt git ne læstan wel

555
hwilc ærende swa      he easten hider

on þysne sið sendeð.      Nu sceal he sylf faran

to incre andsware;      ne mæg his ærende

his boda beodan;      þy ic wat þæt he inc abolgen wyrð,

mihtig on mode.      Gif þu þeah minum wilt,

560
wif willende,      wordum hyran,

þu meaht his þonne rume      ræd geþencan.

Gehyge on þinum breostum      þæt þu inc bam twam meaht

wite bewarigan,      swa ic þe wisie.

æt þisses ofetes!      þonne wurðað þin eagan swa leoht

565
þæt þu meaht swa wide      ofer woruld ealle

geseon siððan,      and selfes stol

herran þines,      and habban his hyldo forð.

Meaht þu Adame      eft gestyran,

gif þu his willan hæfst      and he þinum wordum getrywð.

570
Gif þu him to soðe sægst      hwylce þu selfa hæfst

bisne on breostum,      þæs þu gebod godes

lare læstes,      he þone laðan strið,

yfel andwyrde      an forlæteð

on breostcofan,      swa wit him bu tu

575
an sped sprecað.      Span þu hine georne

þæt he þine lare læste,      þy læs gyt lað gode,

incrum waldende,      weorðan þyrfen.

Gif þu þæt angin fremest,      idesa seo betste,

forhele ic incrum herran      þæt me hearmes swa fela

580
Adam gespræc,      eargra worda.

Tyhð me untryowða,      cwyð þæt ic seo teonum georn,

gramum ambyhtsecg,      nales godes engel.

Ac ic cann ealle swa geare      engla gebyrdo,

heah heofona gehlidu;      wæs seo hwil þæs lang

585
þæt ic geornlice      gode þegnode

þurh holdne hyge,      herran minum,

drihtne selfum;      ne eom ic deofle gelic."

Lædde hie swa mid ligenum      and mid listum speon

idese on þæt unriht,      oðþæt hire on innan ongan

590
weallan wyrmes geþeaht,      (hæfde hire wacran hige

metod gemearcod),      þæt heo hire mod ongan

lætan æfter þam larum;      forþon heo æt þam laðan onfeng

ofer drihtnes word      deaðes beames

weorcsumne wæstm.      Ne wearð wyrse dæd

595
monnum gemearcod!      þæt is micel wundor

þæt hit ece god      æfre wolde

þeoden þolian,      þæt wurde þegn swa monig

forlædd be þam lygenum      þe for þam larum com.

Heo þa þæs ofætes æt,      alwaldan bræc

600
word and willan.      þa meahte heo wide geseon

þurh þæs laðan læn      þe hie mid ligenum beswac,

dearnenga bedrog,      þe hire for his dædum com,

þæt hire þuhte hwitre      heofon and eorðe,

and eall þeos woruld wlitigre,      and geweorc godes

605
micel and mihtig,      þeah heo hit þurh monnes geþeaht

ne sceawode;      ac se sceaða georne

swicode ymb þa sawle      þe hire ær þa siene onlah,

þæt heo swa wide      wlitan meahte

ofer heofonrice.      þa se forhatena spræc

610
þurh feondscipe      (nalles he hie freme lærde):

"þu meaht nu þe self geseon,      swa ic hit þe secgan ne þearf,

Eue seo gode,      þæt þe is ungelic

wlite and wæstmas,      siððan þu minum wordum getruwodest,

læstes mine lare.      Nu scineð þe leoht fore

615
glædlic ongean      þæt ic from gode brohte

hwit of heofonum;      nu þu his hrinan meaht.

Sæge Adame      hwilce þu gesihðe hæfst

þurh minne cime cræfta.      Gif giet þurh cuscne siodo

læst mina lara,      þonne gife ic him þæs leohtes genog

620
þæs ic þe swa godes      gegired hæbbe.

Ne wite ic him þa womcwidas,      þeah he his wyrðe ne sie

to alætanne;      þæs fela he me laðes spræc."

Swa hire eaforan sculon      æfter lybban:

þonne hie lað gedoð,      hie sculon lufe wyrcean,

625
betan heora hearran hearmcwyde      ond habban his hyldo forð.

þa gieng[?] to Adame      idesa scenost,

wifa wlitegost      þe on woruld come,

forþon heo wæs handgeweorc      heofoncyninges,

þeah heo þa dearnenga      fordon wurde,

630
forlæd mid ligenum,      þæt hie lað gode

þurh þæs wraðan geþanc      weorðan sceolden,

þurh þæs deofles searo      dom forlætan,

hierran hyldo,      hefonrices þolian

monige hwile.      Bið þam men full wa

635
þe hine ne warnað      þonne he his geweald hafað!

Sum heo hire on handum bær,      sum hire æt heortan læg,

æppel unsælga,      þone hire ær forbead

drihtna drihten,      deaðbeames ofet,

and þæt word acwæð      wuldres aldor,

640
þæt þæt micle morð      menn ne þorfton

þegnas þolian,      ac he þeoda gehwam

hefonrice forgeaf,      halig drihten,

widbradne welan,      gif hie þone wæstm an

lætan wolden      þe þæt laðe[?] treow

645
on his bogum bær,      bitre gefylled;

þæt wæs deaðes beam      þe him drihten forbead.

Forlec hie þa mid ligenum      se wæs lað gode,

on hete heofoncyninges,      and hyge Euan,

wifes wac geþoht,      þæt heo ongan his wordum truwian,

650
læstan his lare,      and geleafan nom

þæt he þa bysene from gode      brungen hæfde

þe he hire swa wærlice      wordum sægde,

iewde hire tacen      and treowa gehet,

his holdne hyge.      þa heo to hire hearran spræc:

655
"Adam, frea min,      þis ofet is swa swete,

bliðe[?] on breostum,      and þes boda sciene,

godes engel god,      ic on his gearwan geseo

þæt he is ærendsecg      uncres hearran,

hefoncyninges.      His hyldo is unc betere

660
to gewinnanne      þonne his wiðermedo.

Gif þu him heodæg wuht      hearmes gespręce,

he forgifð hit þeah,      gif wit him geongordom

læstan willað.      Hwæt scal þe swa laðlic strið

wið þines hearran bodan?      Unc is his hyldo þearf;

665
he mæg unc ærendian      to þam alwaldan,

heofoncyninge.      Ic mæg heonon geseon

hwær he sylf siteð,      (þæt is suð and east),

welan bewunden,      se ðas woruld gesceop;

geseo ic him his englas      ymbe hweorfan

670
mid feðerhaman,      ealra folca mæst,

wereda wynsumast.      Hwa meahte me swelc gewit gifan,

gif hit gegnunga      god ne onsende,

heofones waldend?      Gehyran mæg ic rume

and swa wide geseon      on woruld ealle

675
ofer þas sidan gesceaft,      ic mæg swegles gamen

gehyran on heofnum.      Wearð me on hige leohte

utan and innan,      siðþan ic þæs ofætes onbat.

Nu hæbbe ic his her on handa,      herra se goda;

gife ic hit þe georne.      Ic gelyfe þæt hit from gode come,

680
broht from his bysene,      þæs me þes boda sægde

wærum wordum.      Hit nis wuhte gelic

elles on eorðan,      buton swa þes ar sægeð,

þæt hit gegnunga      from gode come."

Hio spræc him þicce to      and speon hine ealne dæg

685
on þa dimman dæd      þæt hie drihtnes heora

willan bræcon.      Stod se wraða boda,

legde him lustas on      and mid listum speon,

fylgde him frecne;      wæs se feond full neah

þe on þa frecnan fyrd      gefaren hæfde

690
ofer langne weg;      leode hogode

on þæt micle morð      men forweorpan,

forlæran and forlædan,      þæt hie læn godes,

ælmihtiges gife      an forleten,

heofenrices geweald.      Hwæt, se hellsceaða

695
gearwe wiste      þæt hie godes yrre

habban sceoldon      and hellgeþwing[?],

þone nearwan nið      niede onfon,

siððan hie gebod godes      forbrocen hæfdon,

þa he forlærde      mid ligenwordum

700
to þam unræde      idese sciene,

wifa wlitegost,      þæt heo on his willan spræc,

wæs him[?] on helpe      handweorc godes

to forlæranne.

Heo spræc ða to Adame      idesa sceonost

705
ful þiclice,      oð þam þegne ongan

his hige hweorfan,      þæt he þam gehate getruwode

þe him þæt wif      wordum sægde.

Heo dyde hit þeah þurh holdne hyge,      nyste þæt þær hearma swa fela,

fyrenearfeða,      fylgean sceolde

710
monna cynne,      þæs heo on mod genam

þæt heo þæs laðan bodan      larum hyrde,

ac wende þæt heo hyldo      heofoncyninges

worhte mid þam wordum      þe heo þam were swelce

tacen oðiewde      and treowe gehet,

715
oðþæt Adame      innan breostum

his hyge hwyrfde      and his heorte ongann

wendan to hire willan.      He æt þam wife onfeng

helle and hinnsið,      þeah hit nære haten swa,

ac hit ofetes noman      agan sceolde;

720
hit wæs þeah deaðes swefn      and deofles gespon,

hell and hinnsið      and hæleða forlor,

menniscra morð,      þæt hie to mete dædon,

ofet unfæle.      Swa hit him on innan com,

hran æt heortan,      hloh þa and plegode

725
boda bitre gehugod,      sægde begra þanc

hearran sinum:      "Nu hæbbe ic þine hyldo me

witode geworhte,      and þinne willan gelæst

to ful monegum dæge.      Men synt forlædde,

Adam and Eue.      Him is unhyldo

730
waldendes witod,      nu hie wordcwyde his,

lare forleton.      Forþon hie leng ne magon

healdan heofonrice,      ac hie to helle sculon

on þone sweartan sið.      Swa þu his sorge ne þearft

beran on þinum breostum,      þær þu gebunden ligst,

735
murnan on mode,      þæt her men bun

þone hean heofon,      þeah wit hearmas nu,

þreaweorc þoliað,      and þystre land,

and þurh þin micle mod      monig forleton

on heofonrice      heahgetimbro,

740
godlice geardas.      Unc wearð god yrre

forþon wit him noldon      on heofonrice

hnigan mid heafdum      halgum drihtne

þurh geongordom;      ac unc gegenge ne wæs

þæt wit him on þegnscipe      þeowian wolden.

745
Forþon unc waldend wearð      wrað on mode,

on hyge hearde,      and us on helle bedraf,

on þæt fyr fylde      folca mæste,

and mid handum his      eft on heofonrice

rihte rodorstolas      and þæt rice forgeaf

750
monna cynne.      Mæg þin mod wesan

bliðe on breostum,      forþon her synt bu tu gedon:

ge þæt hæleða bearn      heofonrice[?] sculon

leode forlætan      and on þæt lig to þe

hate hweorfan,      eac is hearm gode,

755
modsorg gemacod.      Swa hwæt swa wit her morðres þoliað,

hit is nu Adame      eall forgolden

mid hearran hete      and mid hæleða forlore,

monnum mid morðes cwealme.      Forþon is min mod gehæled,

hyge ymb heortan gerume,      ealle synt uncre hearmas gewrecene

760
laðes þæt wit lange þoledon.      Nu wille ic eft þam lige near,

Satan ic þær secan wille;      he is on þære sweartan helle

hæft mid hringa gesponne."      Hwearf him eft niðer

boda bitresta;      sceolde he þa bradan ligas

secan helle gehliðo,      þær his hearra læg

765
simon gesæled.      Sorgedon ba twa,

Adam and Eue,      and him oft betuh

gnornword gengdon;      godes him ondredon,

heora herran hete,      heofoncyninges nið

swiðe onsæton;      selfe forstodon

770
his word onwended.      þæt wif gnornode,

hof hreowigmod,      (hæfde hyldo godes,

lare forlæten),      þa heo þæt leoht geseah

ellor scriðan      þæt hire þurh untreowa

tacen iewde      se him þone teonan geræd,

775
þæt hie helle nið      habban sceoldon,

hynða unrim;      forþam him higesorga

burnon on breostum.      Hwilum to gebede feollon

sinhiwan somed,      and sigedrihten

godne gretton      and god nemdon,

780
heofones waldend,      and hine bædon

þæt hie his hearmsceare      habban mosten,

georne fulgangan,      þa hie godes hæfdon

bodscipe abrocen.      Bare hie gesawon

heora lichaman;      næfdon on þam lande þa giet

785
sælða gesetena,      ne hie sorge wiht

weorces wiston,      ac hie wel meahton

libban on þam lande,      gif hie wolden lare godes

forweard fremman.      þa hie fela spræcon

sorhworda somed,      sinhiwan twa.

790
Adam gemælde      and to Euan spræc:

"Hwæt, þu Eue, hæfst      yfele gemearcod

uncer sylfra sið.      Gesyhst þu nu þa sweartan helle

grædige and gifre.      Nu þu hie grimman meaht

heonane gehyran.      Nis heofonrice

795
gelic þam lige,      ac þis is landa betst,

þæt wit þurh uncres hearran þanc      habban moston,

þær þu þam ne hierde      þe unc þisne hearm geræd,

þæt wit waldendes      word forbræcon,

heofoncyninges.      Nu wit hreowige magon

800
sorgian for þis siðe.      Forþon he unc self bebead

þæt wit unc wite      warian sceolden,

hearma mæstne.      Nu slit me hunger and þurst

bitre on breostum,      þæs wit begra ær

wæron orsorge      on ealle tid.

805
Hu sculon wit nu libban      oððe on þys lande wesan,

gif her wind cymð,      westan oððe eastan,

suðan oððe norðan?      Gesweorc up færeð,

cymeð hægles scur      hefone getenge,

færeð forst on gemang,      se byð fyrnum ceald.

810
Hwilum of heofnum      hate scineð,

blicð þeos beorhte sunne,      and wit her baru standað,

unwered wædo.      Nys unc wuht beforan

to scursceade,      ne sceattes wiht

to mete gemearcod,      ac unc is mihtig god,

815
waldend wraðmod.      To hwon sculon wit weorðan nu?

Nu me mæg hreowan      þæt ic bæd heofnes god,

waldend þone godan,      þæt he þe her worhte to me

of liðum minum,      nu þu me forlæred hæfst

on mines herran hete.      Swa me nu hreowan mæg

820
æfre to aldre      þæt ic þe minum eagum geseah."

ða spræc Eue eft,      idesa scienost,

wifa wlitegost;      hie wæs geweorc godes,

þeah heo þa on deofles cræft      bedroren wurde:

"þu meaht hit me witan,      wine min Adam,

825
wordum þinum;      hit þe þeah wyrs ne mæg

on þinum[?] hyge hreowan      þonne hit me æt heortan deð."

Hire þa Adam      andswarode:

"Gif ic waldendes      willan cuðe,

hwæt ic his to hearmsceare      habban sceolde,

830
ne gesawe þu no sniomor,      þeah me on sæ wadan

hete heofones god      heonone nu þa,

on flod faran,      nære he firnum þæs deop,

merestream þæs micel,      þæt his o min mod getweode,

ac ic to þam grunde genge,      gif ic godes meahte

835
willan gewyrcean.      Nis me on worulde niod

æniges þegnscipes,      nu ic mines þeodnes hafa

hyldo forworhte,      þæt ic hie habban ne mæg.

Ac wit þus baru ne magon      bu tu ætsomne

wesan to wuhte.      Uton gan on þysne weald innan,

840
on þisses holtes hleo."      Hwurfon hie ba twa,

togengdon gnorngende      on þone grenan weald,

sæton onsundran,      bidan selfes gesceapu

heofoncyninges,      þa hie þa habban ne moston

þe him ær forgeaf      ælmihtig god.

845
þa hie heora lichoman      leafum beþeahton,

weredon mid ðy wealde,      wæda ne hæfdon;

ac hie on gebed feollon      bu tu ætsomne

morgena gehwilce,      bædon mihtigne

þæt hie ne forgeate      god ælmihtig,

850
and him gewisade      waldend se goda,

hu hie on þam leohte forð      libban sceolden.

þa com feran      frea ælmihtig

ofer midne dæg,      mære þeoden,

on neorxnawang      neode sine;

855
wolde neosian      nergend usser,

bilwit fæder,      hwæt his bearn dyde;

wiste forworhte      þam[?] he ær wlite sealde.

Gewitan him þa gangan      geomermode

under beamsceade      blæde bereafod,

860
hyddon hie on heolstre,      þa hie halig word

drihtnes gehyrdon,      and ondredon him.

þa sona ongann      swegles aldor

weard ahsian      woruldgesceafta,

het him recene to      rice þeoden

865
his sunu gangan.      Him þa sylfa oncwæð,

hean hleoðrade      hrægles þearfa:

"Ic wreo me her      wæda leasne,

liffrea min,      leafum þecce.

Scyldfull mine      sceaðen is me sare,

870
frecne on ferhðe;      ne dear nu forð gan

for ðe andweardne.      Ic eom eall eall nacod."

Him ða ædre god      andswarede:

"Saga me þæt, sunu min,      for hwon secest ðu

sceade sceomiende?      þu sceonde æt me

875
furðum ne[?] anfenge,      ac gefean eallum.

For hwon wast þu wean      and wrihst sceome,

gesyhst sorge,      and þin sylf þecest

lic mid leafum,      sagast lifceare

hean hygegeomor,      þæt þe sie hrægles þearf,

880
nymþe ðu æppel      ænne byrgde

of ðam wudubeame      þe ic þe wordum forbead?"

Him þa Adam eft      andswarode:

"Me ða blæda on hand      bryd gesealde,

freolucu fæmne,      freadrihten min,

885
ðe ic þe on teonan geþah.      Nu ic þæs tacen wege

sweotol on me selfum.      Wat ic sorga ðy ma."

ða ðæs Euan frægn      ælmihtig god:

"Hwæt druge þu, dohtor,      dugeþa genohra,

niwra gesceafta      neorxnawanges,

890
growendra gifa,      þa þu gitsiende

on beam gripe,      blæda name

on treowes telgum,      and me on teonan

æte þa unfreme,      Adame sealdest

wæstme þa inc wæron      wordum minum

895
fæste forbodene?"      Him þa freolecu mæg,

ides æwiscmod      andswarode:

"Me nædre beswac      and me neodlice

to forsceape scyhte      and to scyldfrece,

fah wyrm þurh fægir word,      oðþæt ic fracoðlice

900
feondræs gefremede,      fæhðe geworhte,

and þa reafode,      swa hit riht ne wæs,

beam on bearwe      and þa blæda æt."

þa nædran sceop      nergend usser,

frea ælmihtig      fagum wyrme

905
wide siðas      and þa worde cwæð:

"þu scealt wideferhð      werig[?] þinum

breostum bearm tredan      bradre[?] eorðan,

faran feðeleas,      þenden þe feorh wunað,

gast on innan.      þu scealt greot etan

910
þine lifdagas.      Swa þu laðlice

wrohte onstealdest,      þe þæt wif feoð,

hatað under heofnum      and þin heafod tredeð

fah mid fotum sinum.      þu scealt fiersna sætan

tohtan niwre;      tuddor bið gemæne

915
incrum orlegnið      a þenden standeð

woruld under wolcnum.      Nu þu wast and canst,

lað leodsceaða,      hu[?] þu lifian scealt."

ða to Euan god      yrringa spræc:

"Wend þe from wynne!      þu scealt wæpnedmen

920
wesan on gewealde,      mid weres egsan

hearde genearwad,      hean þrowian

þinra dæda gedwild,      deaðes bidan,

and þurh wop and heaf      on woruld cennan

þurh sar micel      sunu and dohtor."

925
Abead eac Adame      ece drihten,

lifes leohtfruma,      lað ærende:

"þu scealt oðerne      eðel secean,

wynleasran wic,      and on wræc hweorfan

nacod niedwædla,      neorxnawanges

930
dugeðum bedæled;      þe is gedal witod

lices and sawle.      Hwæt, þu laðlice

wrohte onstealdest;      forþon þu winnan scealt

and on eorðan þe      þine andlifne

selfa geræcan,      wegan swatig hleor,

935
þinne hlaf etan,      þenden þu her leofast,

oðþæt þe to heortan      hearde gripeð

adl unliðe      þe þu on æple ær

selfa forswulge;      forþon þu sweltan scealt."

Hwæt, we nu gehyrað      hwær us hearmstafas

940
wraðe onwocan      and woruldyrmðo.

Hie þa wuldres weard      wædum gyrede,

scyppend usser;      het heora sceome þeccan

frea frumhrægle;      het hie from hweorfan

neorxnawange      on nearore lif.

945
Him on laste beleac      liðsa and wynna

hihtfulne ham      halig engel

be frean hæse      fyrene sweorde;

ne mæg þær inwitfull      ænig geferan

womscyldig mon,      ac se weard hafað

950
miht and strengðo,      se þæt mære lif

dugeðum deore      drihtne healdeð.

No hwæðre ælmihtig      ealra wolde

Adame and Euan      arna ofteon,

fæder æt frymðe,      þeah þe hie[?] him from swice,

955
ac he him to frofre let      hwæðere forð wesan

hyrstedne hrof      halgum tunglum

and him grundwelan      ginne sealde;

het þam sinhiwum      sæs and eorðan

tuddorteondra      teohha gehwilcre[?]

960
to woruldnytte      wæstmas fedan.

Gesæton þa æfter synne      sorgfulre land,

eard and eðyl      unspedigran

fremena gehwilcre      þonne se frumstol wæs

þe hie æfter dæde of      adrifen wurdon.

965
Ongunnon hie þa      be godes hæse

bearn astrienan,      swa him metod bebead.

Adames and Euan      aforan wæron

freolicu twa      frumbearn cenned,

Cain and Abel.      Us cyðað bec,

970
hu þa dædfruman      dugeþa stryndon,

welan and wiste,      willgebroðor.

Oðer his to eorðan      elnes tilode,

se wæs ærboren;      oðer æhte heold

fæder on fultum,      oðþæt forð gewat

975
dægrimes worn.      Hie þa drihtne lac

begen brohton.      Brego engla beseah

on Abeles gield      eagum sinum,

cyning eallwihta,      Caines ne wolde

tiber sceawian.      þæt wæs torn were

980
hefig æt heortan.      Hygewælm asteah[?]

beorne on breostum,      blatende nið,

yrre for æfstum.      He þa unræden

folmum gefremede,      freomæg ofsloh,

broðor sinne,      and his blod ageat,

985
Cain Abeles.      Cwealmdreore swealh

þæs middangeard,      monnes swate.

æfter wælswenge      wea wæs aræred,

tregena tuddor.      Of ðam twige siððan

ludon laðwende      leng swa swiðor

990
reðe wæstme.      Ræhton wide

geond werþeoda      wrohtes telgan,

hrinon hearmtanas      hearde and sare

drihta bearnum,      (doð gieta swa),

of þam brad blado      bealwa gehwilces

995
sprytan ongunnon.      We þæt spell magon,

wælgrimme wyrd,      wope cwiðan,

nales holunge;      ac us hearde sceod

freolecu fæmne      þurh forman gylt

þe wið metod æfre      men gefremeden,

1000
eorðbuende,      siððan Adam wearð

of godes muðe      gaste eacen.

ða worde frægn      wuldres aldor

Cain, hwær Abel      eorðan wære.

Him ða se cystleasa      cwealmes wyrhta

1005
ædre æfter þon      andswarode:

"Ne can ic Abeles      or ne fore,

hleomæges sið,      ne ic hyrde wæs

broðer mines."      Him þa brego engla,

godspedig gast      gean þingade:

1010
"Hwæt, befealdest þu      folmum þinum

wraðum on wælbedd      wærfæstne[?] rinc,

broðor þinne,      and his blod to me

cleopað and cigeð.      þu þæs cwealmes scealt

wite winnan      and on wræc hweorfan,

1015
awyrged to widan aldre.      Ne seleð þe wæstmas eorðe

wlitige to woruldnytte,      ac heo wældreore swealh

halge of handum þinum;      forþon heo þe hroðra oftihð,

glæmes grene folde.      þu scealt geomor hweorfan,

arleas of earde þinum,      swa þu Abele wurde

1020
to feorhbanan;      forþon þu flema scealt

widlast wrecan,      winemagum lað."

Him þa ædre[?] Cain      andswarode:

"Ne þearf ic ænigre      are wenan

on woruldrice,      ac ic forworht hæbbe,

1025
heofona heahcyning,      hyldo þine,

lufan and freode;      forþon ic lastas sceal

wean on wenum      wide lecgan,

hwonne me gemitte      manscyldigne,

se me feor oððe neah      fæhðe gemonige,

1030
broðorcwealmes.      Ic his blod ageat,

dreor on eorðan.      þu to dæge þissum

ademest me fram duguðe      and adrifest from

earde minum.      Me to aldorbanan

weorðeð wraðra sum.      Ic awyrged sceal,

1035
þeoden, of gesyhðe      þinre hweorfan."

Him þa selfa oncwæð      sigora drihten:

"Ne þearft ðu þe ondrædan      deaðes brogan,

feorhcwealm nu giet,      þeah þu from scyle

freomagum feor      fah gewitan.

1040
Gif þe[?] monna hwelc      mundum sinum

aldre beneoteð,      hine on cymeð

æfter þære synne      seofonfeald wracu,

wite æfter weorce."      Hine waldend on,

tirfæst metod,      tacen sette,

1045
freoðobeacen frea,      þy læs hine feonda hwilc

mid guðþræce      gretan dorste

feorran oððe nean.      Heht þa from hweorfan

meder and magum      manscyldigne,

cnosle sinum.      Him þa Cain gewat

1050
gongan geomormod      gode of gesyhðe,

wineleas wrecca,      and him þa wic geceas

eastlandum on,      eðelstowe

fædergeardum feor,      þær him freolecu mæg,

ides æfter æðelum      eaforan fedde.

1055
Se æresta wæs      Enos haten,

frumbearn Caines.      Siððan fæsten[?] ongon

mid þam cneomagum      ceastre timbran;

þæt wæs under wolcnum      weallfæstenna

ærest ealra      þara þe æðelingas,

1060
sweordberende,      settan heton.

þanon his eaforan      ærest wocan,

bearn from bryde,      on þam burhstede.

Se yldesta wæs      Iared haten,

sunu Enoses.      Siððan wocan,

1065
þa þæs cynnes      cneowrim icton,

mægburg Caines.      Malalehel wæs

æfter Iarede      yrfes hyrde

fæder on laste,      oðþæt he forð gewat.

Siððan Mathusal      magum dælde,

1070
bearn æfter bearne      broðrum sinum

æðelinga gestreon,      oðþæt aldorgedal

frod fyrndagum      fremman sceolde,

lif oflætan.      Lameh onfeng

æfter fæder dæge      fletgestealdum,

1075
botlgestreonum.      Him bryda twa,

idesa on eðle      eaforan feddon,

Ada and Sella;      þara anum wæs

Iabal noma,      se þurh gleawne geþanc

herbuendra      hearpan ærest

1080
handum sinum      hlyn awehte,

swinsigende sweg,      sunu Lamehes.

Swylce on ðære mægðe      maga wæs haten

on þa ilcan tid      Tubalcain,

se þurh snytro sped      smiðcræftega wæs,

1085
and þurh modes gemynd      monna ærest,

sunu Lamehes,      sulhgeweorces

fruma wæs ofer foldan,      siððan folca bearn

æres[?] cuðon      and isernes,

burhsittende,      brucan wide.

1090
þa his wifum twæm      wordum sægde

Lameh seolfa,      leofum gebeddum,

Adan and Sellan      unarlic spel:

"Ic on morðor ofsloh      minra sumne[?]

hyldemaga;      honda gewemde

1095
on Caines      cwealme mine,

fylde mid folmum      fæder Enoses,

ordbanan Abeles,      eorðan sealde

wældreor weres.      Wat ic[?] gearwe

þæt þam lichryre      on last cymeð

1100
soðcyninges      seofonfeald wracu,

micel æfter mane.      Min sceal swiðor

mid grimme gryre      golden wurðan

fyll and feorhcwealm,      þonne ic forð scio."

þa wearð Adame      on Abeles gyld

1105
eafora on eðle      oþer feded,

soðfæst sunu,      þam wæs Seth noma.

Se wæs eadig      and his yldrum ðah

freolic to frofre,      fæder and meder,

Adames and Euan,      wæs Abeles gield

1110
on woruldrice.      þa word acwæð

ord moncynnes:      "Me ece sunu[?]

sealde[?] selfa      sigora waldend,

lifes aldor      on leofes stæl,

þæs þe Cain ofsloh,      and me cearsorge

1115
mid þys magotimbre      of mode asceaf

þeoden usser.      Him þæs þanc sie!"

Adam hæfde,      þa he eft ongan

him to eðelstæfe[?]      oðres strienan

bearnes be bryde,      beorn ellenrof,

1120
[XXX] and[?] [C]      þisses lifes,

wintra on worulde.      Us gewritu secgað

þæt her eahtahund      iecte siððan

mægðum and mæcgum      mægburg sine

Adam on eorðan;      ealra hæfde

1125
nigenhund wintra

and [XXX] eac,      þa he þas woruld

þurh gastgedal      ofgyfan sceolde.

Him on laste Seth      leod[?] weardode,

eafora æfter yldrum;      eþelstol heold

1130
and wif begeat.      Wintra hæfde

fif and hundteontig      þa he[?] furðum ongan

his mægburge      men geicean

sunum and dohtrum.      Sethes[?] eafora

se yldesta wæs      Enos haten;

1135
se nemde god      niðþa bearna

ærest ealra,      siððan Adam stop

on grene græs      gaste geweorðad.

Seth wæs gesælig;      siððan strynde

seofon winter her      suna and dohtra

1140
ond eahtahund.      Ealra hæfde

[XII] and nigonhund,      þa seo tid gewearð

þæt he friðgedal      fremman sceolde.

Him æfter heold,      þa he of worulde gewat,

Enos yrfe,      siððan eorðe swealh

1145
sædberendes      Sethes lice.

He wæs leof gode      and lifde her

wintra hundnigontig      ær he be wife her

þurh[?] gebedscipe      bearn astrynde;

him þa cenned wearð      Cainan ærest

1150
eafora on eðle.      Siððan eahtahund

and fiftyno      on friðo drihtnes

gleawferhð hæleð      geogoðe strynde,

suna and dohtra;      swealt, þa he hæfde,

frod fyrnwita,      [V] and nigonhund.

1155
þære cneorisse wæs      Cainan[?] siððan

æfter Enose      aldordema,

weard and wisa.      Wintra hæfde

efne hundseofontig      ær him sunu woce.

þa wearð on eðle      eafora feded,

1160
mago Cainanes[?],      Malalehel wæs haten.

Siððan eahtahund      æðelinga rim

and feowertig[?] eac      feorum geicte

Enoses sunu.      Ealra nigonhund

wintra hæfde      þa he woruld ofgeaf

1165
and tyne eac,      þa his tiddæge

under rodera rum      rim wæs gefylled.

Him on laste heold      land and yrfe

Malalehel siððan      missera worn.

Se frumgara      fif and sixtig

1170
wintra hæfde      þa he be wife ongann

bearna strynan.      Him bryd sunu

meowle to monnum brohte.      Se maga wæs

on his mægðe,      mine gefræge,

guma on geogoðe,      Iared haten.

1175
Lifde siððan      and lissa breac

Malalehel lange,      mondreama her,

woruldgestreona.      Wintra hæfde

fif and hundnigontig,      þa he forð gewat,

and eahtahund;      eaforan læfde

1180
land and leodweard.      Longe siððan

Geared gumum      gold brittade.

Se eorl wæs æðele,      æfæst hæleð,

and se frumgar his      freomagum leof.

Fif and hundteontig      on fyore lifde

1185
wintra gebidenra      on woruldrice

and syxtig eac      þa seo sæl gewearð

þæt his wif sunu      on woruld brohte;

se eafora wæs      Enoc haten,

freolic frumbearn.      Fæder her þa gyt

1190
his cynnes forð      cneorim icte,

eaforan[?] eahtahund;      ealra hæfde

[V] and syxtig,      þa he forð gewat,

and nigonhund eac      nihtgerimes,

wine frod wintres,      þa he þas woruld ofgeaf

1195
ond Geared þa      gleawum læfde

land and leodweard,      leofum rince.

Enoch siððan      ealdordom ahof,

freoðosped folces wisa,      nalles feallan let

dom and drihtscipe,

1200
þenden he hyrde wæs      heafodmaga.

Breac blæddaga,      bearna strynde

þreohund wintra.      Him wæs þeoden hold,

rodera waldend.      Se rinc heonon

on lichoman      lisse sohte,

1205
drihtnes duguðe,      nales deaðe swealt

middangeardes,      swa her men doþ,

geonge and ealde,      þonne him god heora

æhta and ætwist      eorðan gestreona

on genimeð      and heora aldor somed,

1210
ac he cwic gewat      mid cyning engla

of þyssum lænan      life feran[?]

on þam gearwum      þe his gast onfeng

ær hine to monnum      modor brohte.

He þam yldestan      eaforan læfde

1215
folc, frumbearne;      [V] and syxtig

wintra hæfde      þa he woruld ofgeaf,

and eac [III] hund.      þrage siððan

Mathusal heold      maga yrfe,

se on lichoman      lengest þissa[?]

1220
worulddreama breac.      Worn gestrynde

ær his swyltdæge      suna and dohtra;

hæfde frod hæle,      þa he from sceolde

niþþum hweorfan,      nigonhund wintra

and hundseofontig to.      Sunu æfter heold,

1225
Lamech leodgeard,      lange siððan

woruld bryttade.      Wintra hæfde

twa and hundteontig      þa seo tid gewearð

þæt se eorl ongan      æðele cennan,

sunu and dohtor.      Siððan lifde

1230
fif and hundnigontig,      frea moniges breac

wintra under wolcnum,      werodes aldor,

and[?] [V] hund eac;      heold þæt folc teala,

bearna strynde,      him byras wocan,

eaforan[?] and idesa.      He þone yldestan

1235
Noę nemde,      se niððum ær

land bryttade      siððan Lamech gewat.

Hæfde æðelinga      aldorwisa

[V] hund wintra      þa he furðum ongan

bearna strynan,      þæs þe bec cweðaþ.

1240
Sem wæs haten      sunu Noes,

se yldesta,      oðer Cham,

þridda Iafeth.      þeoda tymdon

rume under roderum,      rim miclade

monna mægðe      geond middangeard

1245
sunum and dohtrum.      ða giet wæs Sethes cynn,

leofes leodfruman      on lufan swiðe

drihtne dyre      and domeadig,

oðþæt bearn godes      bryda ongunnon

on Caines      cynne secan,

1250
wergum folce,      and him þær wif curon

ofer metodes est      monna eaforan,

scyldfulra mægð      scyne and fægere.

þa reordade      rodora waldend

wrað moncynne      and þa worde cwæð:

1255
"Ne syndon me on ferhðe freo      from gewitene

cneorisn Caines,      ac me þæt cynn hafað

sare abolgen.      Nu me Sethes bearn

torn niwiað      and him to nimað

mægeð to gemæccum      minra feonda;

1260
þær wifa wlite      onwod grome,

idesa ansien,      and ece feond

folcdriht wera,      þa ær on friðe wæron."

Siððan hundtwelftig      geteled rime

wintra on worulde      wræce bisgodon

1265
fæge þeoda,      hwonne frea wolde

on wærlogan      wite settan

and on deað slean      dædum scyldige

gigantmæcgas,      gode unleofe,

micle mansceaðan,      metode laðe.

1270
þa geseah selfa      sigoro waldend

hwæt wæs monna      manes on eorðan

and þæt hie wæron      womma ðriste,

inwitfulle.      He þæt unfægere

wera cneorissum      gewrecan þohte,

1275
forgripan gumcynne      grimme and sare,

heardum mihtum.      Hreaw hine swiðe

þæt he folcmægþa      fruman aweahte,

æðelinga ord,      þa he Adam sceop,

cwæð þæt he wolde      for wera synnum

1280
eall aæðan      þæt on eorðan wæs,

forleosan lica gehwilc      þara þe lifes gast

fæðmum þeahte.      Eall þæt frea wolde

on ðære toweardan      tide acwellan

þe þa nealæhte      niðða bearnum.

1285
Noe wæs god,      nergende leof,

swiðe gesælig,      sunu Lameches,

domfæst and gedefe.      Drihten wiste

þæt þæs æðelinges      ellen dohte

breostgehygdum;      forðon him brego sægde,

1290
halig æt hleoðre,      helm allwihta,

hwæt he fah werum      fremman wolde;

geseah unrihte      eorðan fulle,

side sælwongas      synnum gehladene,

widlum gewemde.      þa waldend spræc,

1295
nergend usser,      and to Noe cwæð:

"Ic wille mid flode      folc acwellan

and cynna gehwilc      cucra wuhta,

þara þe lyft and flod      lædað and fedað,

feoh and fuglas.      þu scealt frið habban

1300
mid sunum þinum,      ðonne sweart wæter,

wonne wælstreamas      werodum swelgað,

sceaðum scyldfullum.      Ongyn þe scip wyrcan,

merehus micel.      On þam þu monegum scealt

reste geryman,      and rihte setl

1305
ælcum æfter agenum      eorðan tudre.

Gescype scylfan      on scipes bosme.

þu þæt[?] fær gewyrc      fiftiges wid,

ðrittiges heah      and[?] þreohund lang

elngemeta,      and wið yða gewyrc

1310
gefeg fæste.      þær sceal fæsl wesan

cwiclifigendra      cynna gehwilces

on þæt wudufæsten      wocor gelæded

eorðan tudres;      earc sceal þy mare."

Noe fremede[?]      swa hine nergend heht,

1315
hyrde þam halgan      heofoncyninge,

ongan ofostlice      þæt hof wyrcan,

micle merecieste.      Magum sægde

þæt wæs þrealic þing      þeodum toweard,

reðe wite.      Hie ne rohton þæs!

1320
Geseah þa ymb wintra worn      wærfæst metod

geofonhusa mæst      gearo hlifigean,

innan and utan      eorðan lime

gefæstnod wið flode,      fær Noes,

þy selestan.      þæt is syndrig cynn;

1325
symle bið þy heardra      þe hit hreoh wæter,

swearte sæstreamas      swiðor beatað.

ða to Noe cwæð      nergend usser:

"Ic þe þæs mine,      monna leofost,

wære gesylle,      þæt þu weg nimest

1330
and feora fæsl      þe þu ferian scealt

geond deop wæter      dægrimes worn

on lides bosme.      Læd, swa ic þe hate,

under earce bord      eaforan þine,

frumgaran þry,      and eower feower wif.

1335
Ond þu seofone genim      on þæt sundreced

tudra gehwilces      geteled rimes,

þara þe to mete      mannum lifige,

and þara oðerra[?]      ælces twa.

Swilce þu of eallum      eorðan wæstmum

1340
wiste under wægbord      werodum gelæde,

þam þe mid sceolon      mereflod nesan.

Fed freolice      feora wocre

oð ic þære lafe      lagosiða eft

reorde under roderum      ryman wille.

1345
Gewit þu nu mid hiwum      on þæt hof gangan,

gasta werode.      Ic þe godne wat,

fæsthydigne;      þu eart freoðo wyrðe,

ara mid eaforum.      Ic on andwlitan

nu ofor seofon niht      sigan læte

1350
wællregn ufan      widre eorðan.

Feowertig daga      fæhðe ic wille

on weras stælan      and mid wægþreate

æhta and agend      eall acwellan

þa beutan beoð      earce bordum

1355
þonne sweart racu      stigan onginneð."

Him þa Noe gewat,      swa hine nergend het,

under earce bord      eaforan lædan,

weras on wægþæl      and heora wif somed;

and eall þæt to fæsle      frea ælmihtig

1360
habban wolde      under hrof gefor

to heora ætgifan,      swa him ælmihtig

weroda drihten      þurh his word abead.

Him on hoh beleac      heofonrices weard

merehuses muð      mundum sinum,

1365
sigora waldend,      and segnade

earce innan      agenum spedum

nergend usser.      Noe hæfde,

sunu Lameches,      syxhund wintra

þa he mid bearnum      under bord gestah,

1370
gleaw mid geogoðe,      be godes hæse,

dugeðum dyrum.      Drihten sende

regn from roderum      and eac rume let

willeburnan      on woruld þringan

of ædra gehwære,      egorstreamas

1375
swearte swogan.      Sæs up stigon

ofer stæðweallas.      Strang wæs and reðe

se ðe wætrum weold;      wreah and þeahte

manfæhðu bearn      middangeardes

wonnan wæge,      wera eðelland;

1380
hof hergode,      hygeteonan wræc

metod on monnum.      Mere swiðe grap

on fæge folc      feowertig daga,

nihta oðer swilc.      Nið wæs reðe,

wællgrim werum;      wuldorcyninges

1385
yða wræcon      arleasra feorh

of flæschoman.      Flod ealle wreah,

hreoh under heofonum      hea beorgas

geond sidne grund      and on sund ahof

earce from eorðan      and þa æðelo mid,

1390
þa segnade      selfa drihten,

scyppend usser,      þa he þæt scip beleac.

Siððan wide rad      wolcnum under

ofer holmes hrincg      hof seleste,

for mid fearme.      Fære ne moston

1395
wægliðendum      wætres brogan

hæste hrinon,      ac hie halig god

ferede and nerede.      Fiftena stod

deop ofer dunum      se drenceflod

monnes elna;      þæt is mæro wyrd!

1400
þam æt niehstan      wæs nan to gedale,

nymþe heof[?] wæs ahafen      on þa hean lyft,

þa se egorhere      eorðan tuddor

eall acwealde,      buton þæt earce bord

heold heofona frea,      þa hine halig god

1405
ece upp forlet      edmodne[?] flod[?]

streamum stigan,      stiðferhð cyning.

þa gemunde god      mereliðende,

sigora waldend      sunu Lameches

and ealle þa wocre      þe he wið wætre beleac,

1410
lifes leohtfruma,      on lides bosme.

Gelædde þa wigend      weroda drihten

worde ofer widland.      Willflod ongan

lytligan eft.      Lago ebbade,

sweart under swegle.      Hæfde soð metod

1415
eaforum egstream      eft gecyrred,

torhtne[?] ryne,      regn gestilled.

For famig scip      [L] and [C]

nihta under roderum,      siððan nægledbord,

fær seleste,      flod up ahof,

1420
oðþæt rimgetæl      reðre þrage

daga forð gewat.      ða on dunum gesæt

heah mid hlæste      holmærna mæst,

earc Noes,      þe Armenia

hatene syndon.      þær se halga bad,

1425
sunu Lameches,      soðra gehata

lange þrage,      hwonne him lifes weard

frea ælmihtig      frecenra siða

reste ageafe,      þæra[?] he rume dreah

þa hine on sunde      geond sidne grund

1430
wonne yða      wide bæron.

Holm wæs heononweard;      hæleð langode,

wægliðende,      swilce wif heora,

hwonne hie of nearwe      ofer nægledbord

ofer streamstaðe      stæppan mosten

1435
and of enge ut      æhta lædan.

þa fandode      forðweard scipes,

hwæðer sincende      sæflod þa gyt

wære under wolcnum.      Let þa ymb worn daga

þæs þe heah hlioðo      horde onfengon

1440
and æðelum eac      eorðan tudres

sunu Lameches      sweartne fleogan

hrefn ofer heahflod      of huse ut.

Noe tealde      þæt he on neod hine,

gif he on þære lade      land ne funde,

1445
ofer sid wæter      secan wolde

on wægþele.      Eft him seo wen geleah,

ac se feonde[?] gespearn      fleotende hreaw;

salwigfeðera      secan nolde.

He þa ymb seofon niht      sweartum hrefne

1450
of earce forlet      æfter fleogan

ofer heah wæter      haswe culufran

on fandunga      hwæðer famig sæ

deop þa gyta      dæl ænigne

grenre eorðan      ofgifen hæfde.

1455
Heo wide hire      willan sohte

and rume fleah.      Nohweðere reste fand,

þæt heo for flode      fotum ne meahte

land gespornan      ne on leaf treowes

steppan for streamum,      ac wæron steap hleoðo

1460
bewrigen mid wætrum.      Gewat se wilda fugel

on æfenne      earce secan

ofer wonne wæg,      werig sigan,

hungri to handa      halgum rince.

ða wæs culufre eft      of cofan sended

1465
ymb wucan wilde.      Seo wide fleah

oðþæt heo rumgal      restestowe

fægere funde      and þa fotum stop

on beam hyre;      gefeah bliðemod

þæs þe heo gesittan[?]      swiðe werig

1470
on treowes telgum      torhtum moste.

Heo feðera onsceoc,      gewat fleogan eft

mid lacum hire,      liðend brohte

elebeames twig      an to handa,

grene blædæ.      þa ongeat hraðe

1475
flotmonna frea      þæt wæs frofor cumen,

earfoðsiða bot.      þa gyt se eadega wer

ymb wucan þriddan      wilde culufran

ane sende.      Seo eft ne com

to lide fleogan,      ac heo land begeat,

1480
grene bearwas;      nolde gladu æfre

under salwed bord      syððan ætywan

on þellfæstenne,      þa hire þearf ne wæs.

þa to Noe spræc      nergend usser,

heofonrices weard,      halgan reorde:

1485
"þe is eðelstol      eft gerymed,

lisse on lande,      lagosiða rest

fæger on foldan.      Gewit on freðo gangan

ut of earce,      and on eorðan bearm

of þam hean hofe      hiwan læd þu

1490
and ealle þa wocre      þe ic wægþrea on

liðe[?] nerede      þenden lago hæfde

þrymme geþeahtne[?]      þriddan[?] eðyl."

He fremede swa      and frean hyrde,

stah ofer streamweall,      swa him seo stefn bebead,

1495
lustum miclum,      and alædde þa

of wægþele      wraðra lafe.

þa Noe ongan      nergende lac

rædfæst reðran,      and recene genam

on eallum dæl      æhtum sinum,

1500
ðam ðe him to dugeðum      drihten sealde,

gleaw to þam gielde,      and þa gode selfum

torhtmod hæle      tiber onsægde,

cyninge engla.      Huru cuð dyde

nergend usser,      þa he Noe

1505
gebletsade      and his bearn somed,

þæt he þæt gyld on þanc      agifen hæfde

and on geogoðhade      godum dædum

ær geearnod      þæt[?] him ealra wæs

ara este      ælmihtig god,

1510
domfæst dugeþa.      þa gyt drihten cwæð,

wuldris aldor      word to Noe:

"Tymað nu and tiedrað,      tires brucað,

mid gefean fryðo;      fyllað eorðan,

eall geiceað.      Eow is eðelstol

1515
and[?] holmes hlæst      and heofonfuglas[?]

and wildu deor      on geweald geseald,

eorðe ælgrene      and eacen feoh.

Næfre ge mid blode      beodgereordu

unarlice      eowre þicgeað,

1520
besmiten mid synne      sawldreore.

ælc hine selfa      ærest begrindeð

gastes dugeðum      þæra[?] þe mid gares orde

oðrum aldor oðþringeð.      Ne ðearf he þy edleane gefeon

modgeþance,      ac ic monnes feorh

1525
to slagan sece[?]      swiðor micle,

and to broðor banan,      þæs þe blodgyte,

wællfyll weres      wæpnum gespedeð,

morð mid mundum.      Monn wæs to godes

anlicnesse      ærest gesceapen.

1530
ælc hafað magwlite      metodes and engla

þara þe healdan wile      halige þeawas.

Weaxað and wridað,      wilna brucað,

ara on eorðan;      æðelum fyllað

eowre fromcynne      foldan sceatas,

1535
teamum and tudre.      Ic eow treowa þæs

mine selle,      þæt ic on middangeard

næfre egorhere      eft gelæde,

wæter ofer widland.      Ge on wolcnum þæs

oft and[?] gelome      andgiettacen

1540
magon sceawigan,      þonne ic scurbogan

minne iewe,      þæt ic monnum þas

wære gelæste,      þenden woruld standeð."

ða wæs se snotra      sunu Lamehes

of fere acumen      flode on laste

1545
mid his eaforum þrim,      yrfes hyrde

(and heora feower wif;

nemde wæron      Percoba, Olla,

Olliua, Olliuani),

wærfæst metode[?],      wætra lafe.

1550
Hæleð hygerofe      hatene wæron,

suna Noes      Sem and Cham,

Iafeð þridda.      From þam gumrincum

folc geludon      and gefylled wearð

eall þes middangeard      monna bearnum.

1555
ða Noe ongan      niwan stefne

mid hleomagum      ham staðelian

and to eorðan him      ætes tilian;

won and worhte,      wingeard sette,

seow sæda fela,      sohte georne

1560
þa him wlitebeorhte      wæstmas brohte,

geartorhte gife,      grene folde.

ða þæt geeode,      þæt se eadega wer

on his wicum wearð      wine druncen,

swæf symbelwerig,      and him selfa sceaf

1565
reaf of lice.      Swa gerysne ne wæs,

læg þa limnacod.      He lyt ongeat

þæt him on his inne[?]      swa earme gelamp,

þa him on hreðre      heafodswima

on þæs halgan hofe      heortan clypte.

1570
Swiðe on slæpe      sefa nearwode

þæt he ne mihte      on gemynd drepen

hine handum self      mid hrægle wryon

and sceome þeccan,      swa gesceapu wæron

werum and wifum,      siððan wuldres þegn

1575
ussum fæder and meder      fyrene sweorde

on laste beleac      lifes eðel.

þa com ærest      Cam in siðian,

eafora Noes,      þær his aldor læg,

ferhðe forstolen.      þær he freondlice

1580
on his agenum fæder      are ne wolde

gesceawian,      ne þa sceonde huru

hleomagum helan,      ac he hlihende

broðrum sægde,      hu se beorn hine

reste on recede.      Hie þa raðe stopon,

1585
heora andwlitan      in bewrigenum

under loðum listum,      þæt hie leofum men

geoce gefremede;      gode wæron begen,

Sem and Iafeð.      ða of slæpe onbrægd

sunu Lamehes,      and þa sona ongeat

1590
þæt him cynegodum      Cham ne wolde,

þa him wæs are þearf,      ænige cyðan

hyldo and treowa.      þæt þam halgan wæs

sar on mode,      ongan þa his selfes bearn

wordum wyrgean,      cwæð, he wesan sceolde

1595
hean under heofnum,      hleomaga þeow,

Cham on eorþan;      him þa cwyde syððan

and his fromcynne      frecne scodon.

þa nyttade      Noe siððan

mid sunum sinum      sidan rices

1600
ðreohund wintra      þisses lifes,

freomen æfter flode,      and fiftig eac, þa he forð gewat.

Siððan his eaforan      ead bryttedon,

bearna stryndon;      him wæs beorht wela.

þa wearð Iafeðe      geogoð afeded,

1605
hyhtlic heorðwerod      heafodmaga,

sunu and dohtra.      He wæs selfa til,

heold a rice,      eðeldreamas,

blæd mid bearnum,      oðþæt breosta hord,

gast ellorfus      gangan sceolde

1610
to godes dome.      Geomor siððan

fæder flettgesteald      freondum dælde,

swæsum and gesibbum,      sunu Iafeðes;

þæs teames wæs      tuddor gefylled

unlytel dæl      eorðan gesceafta.

1615
Swilce Chames suno      cende wurdon,

eaforan on eðle;      þa yldestan

Chus and Chanan[?]      hatene wæron,

ful freolice feorh,      frumbearn Chames.

Chus wæs æðelum      heafodwisa,

1620
wilna brytta      and worulddugeða

broðrum sinum,      botlgestreona,

fæder on laste,      siððan forð gewat

Cham of lice,      þa him cwealm gesceod.

Se magoræswa      mægðe sinre

1625
domas sægde,      oðþæt his dogora wæs

rim aurnen.      þa se rinc ageaf

eorðcunde ead,      sohte oðer lif,

fæder Nebroðes[?].      Frumbearn siððan

eafora Chuses      yrfestole weold,

1630
widmære wer,      swa[?] us gewritu secgeað,

þæt he moncynnes      mæste hæfde

on þam mældagum      mægen and strengo.

Se wæs Babylones      bregorices fruma,

ærest æðelinga;      eðelðrym onhof,

1635
rymde and rærde.      Reord wæs þa gieta

eorðbuendum      an gemæne.

Swilce[?] of Cames      cneorisse woc

wermægða fela;      of þam widfolce[?]

cneorim micel      cenned wæron.

1640
þa wearð Seme      suna and dohtra

on woruldrice      worn afeded,

freora bearna,      ær ðon frod[?] cure

wintrum wælreste      werodes aldor.

On þære mægðe      wæron men tile,

1645
þara an wæs      Eber haten,

eafora Semes;      of þam eorle woc

unrim þeoda,      þa nu æðelingas,

ealle eorðbuend,      Ebrei hatað.

Gewiton him þa eastan      æhta lædan,

1650
feoh and feorme.      Folc wæs anmod;

rofe rincas      sohton rumre land,

oðþæt hie becomon      corðrum miclum,

folc ferende,      þær hie fæstlice

æðelinga bearn,      eard genamon.

1655
Gesetton þa Sennar      sidne and widne

leoda ræswan;      leofum mannum

heora geardagum      grene wongas,

fægre foldan,      him forðwearde

on ðære dægtide      duguðe wæron,

1660
wilna gehwilces      weaxende sped.

ða þær mon mænig      be his mægwine,

æðeling anmod,      oðerne bæd

þæs hie him to mærðe,      ær seo mengeo eft

geond foldan bearm[?]      tofaran sceolde,

1665
leoda mægðe      on landsocne

burh geworhte      and to beacne torr

up arærde      to rodortunglum.

þæs þe hie gesohton      Sennera feld,

swa þa foremeahtige      folces ræswan,

1670
þa yldestan      oft and gelome

liðsum gewunedon;      larum sohton

weras to weorce      and to wrohtscipe,

oðþæt for wlence      and for wonhygdum

cyðdon cræft heora,      ceastre worhton

1675
and to heofnum up      hlædræ rærdon,

strengum stepton      stænenne[?] weall

ofer monna gemet,      mærða georne,

hæleð mid honda.      þa com halig god

wera cneorissa      weorc sceawigan,

1680
beorna burhfæsten,      and þæt beacen somed,

þe to roderum up      ræran ongunnon

Adames eaforan,      and þæs unrædes

stiðferhð cyning      steore gefremede,

þa he reðemod      reorde gesette

1685
eorðbuendum      ungelice,

þæt hie þære spæce      sped ne ahton.

þa hie gemitton      mihtum spedge,

teoche æt torre,      getalum myclum,

weorces wisan,      ne þær wermægða

1690
ænig wiste      hwæt oðer cwæð.

Ne meahte hie gewurðan      weall stænenne

up forð timbran,      ac hie earmlice

heapum tohlocon[?],      hleoðrum gedælde;

wæs oðerre[?]      æghwilc worden

1695
mægburh fremde,      siððan metod tobræd

þurh his mihta sped      monna spræce.

Toforan þa      on feower wegas

æðelinga bearn      ungeþeode

on landsocne.      Him on laste bu

1700
stiðlic stantorr      and seo steape burh

samod samworht      on Sennar stod.

Weox þa under wolcnum      and wriðade

mægburh Semes,      oðþæt mon awoc

on þære cneorisse,      cynebearna rim,

1705
þancolmod wer,      þeawum hydig.

Wurdon þam æðelinge      eaforan acende,

in Babilone      bearn afeded

freolicu tu,      and þa frumgaran,

hæleð higerofe,      hatene wæron

1710
Abraham and Aaron;      þam eorlum wæs

frea engla bam      freond[?] and aldor.

ða wearð Aarone      eafora feded,

leoflic on life,      ðam wæs Loth noma.

ða magorincas      metode geþungon,

1715
Abraham and Loth,      unforcuðlice,

swa him from yldrum      æðelu wæron

on woruldrice;      forðon hie wide nu

dugeðum demað      drihtfolca[?] bearn[?].

þa þæs mæles wæs      mearc agongen

1720
þæt him Abraham      idese brohte,

wif to hame,      þær he wic ahte,

fæger and freolic.      Seo fæmne wæs

Sarra haten,      þæs þe us secgeað bec.

Hie þa wintra fela      woruld bryttedon,

1725
sinc ætsomne,      sibbe heoldon

geara mengeo.      Nohwæðre gifeðe wearð

Abrahame þa gyt      þæt him yrfeweard

wlitebeorht ides      on woruld brohte,

Sarra Abrahame,      suna and dohtra.

1730
Gewat him þa mid cnosle      ofer Caldea folc

feran mid feorme      fæder Abrahames;

snotor mid gesibbum      secean wolde

Cananea land.      Hine cneowmægas,

metode gecorene      mid siðedon

1735
of þære eðeltyrf,      Abraham and Loth.

Him þa cynegode      on Carran

æðelinga bearn      eard genamon,

weras mid wifum.      On þam wicum his

fæder Abrahames      feorh gesealde,

1740
wærfæst hæle;      wintra hæfde

twa hundteontig,      geteled rime,

and fife eac,      þa he forð gewat

misserum frod      metodsceaft seon.

ða se halga spræc,      heofonrices weard,

1745
to Abrahame,      ece drihten:

"Gewit þu nu feran      and þine fare lædan,

ceapas to cnosle.      Carran[?] ofgif,

fæder eðelstol.      Far, swa ic þe hate,

monna leofost,      and þu minum wel

1750
larum hyre,      and þæt land gesec

þe ic þe ælgrene      ywan wille,

brade foldan.      þu gebletsad scealt

on mundbyrde      minre lifigan.

Gif ðe ænig      eorðbuendra

1755
mid wean greteð,      ic hine wergðo on

mine sette      and modhete,

longsumne nið;      lisse selle,

wilna wæstme      þam þe wurðiað.

þurh þe eorðbuende      ealle onfoð,

1760
folcbearn freoðo      and freondscipe,

blisse minre      and bletsunge

on woruldrice.      Wriðende sceal

mægðe þinre      monrim wesan

swiðe under swegle      sunum and dohtrum,

1765
oðþæt fromcyme      folde weorðeð,

þeodlond monig      þine gefylled."

Him þa Abraham gewat      æhte lædan

of Egipta      eðelmearce,

gumcystum god,      golde and seolfre

1770
swiðfeorm and gesælig,      swa him sigora weard,

waldend usser      þurh his word abead,

ceapas from Carran;      sohton Cananea

lond and leodgeard.      þa com leof gode

on þa eðelturf      idesa lædan,

1775
swæse gebeddan      and his suhtrian

wif on willan.      Wintra hæfde

fif and hundseofontig      ða he faran sceolde,

Carran ofgifan      and cneowmagas.

Him þa feran gewat      fæder ælmihtiges

1780
lare gemyndig      land sceawian

geond þa folcsceare      be frean hæse

Abraham wide,      oðþæt ellenrof

to Sicem[?] com      siðe spedig,

cynne Cananeis.      þa hine cyning engla

1785
Abrahame      iewde selfa,

domfæst wereda      and drihten cwæð:

"þis is seo eorðe      þe ic ælgrene

tudre þinum      torhte wille

wæstmum gewlo      on geweald don,

1790
rume rice."      þa se rinc gode

wibed worhte      and þa waldende

lifes leohtfruman      lac onsægde

gasta helme.      Him þa gyt gewat

Abraham eastan      eagum wlitan

1795
on landa[?] cyst,      (lisse gemunde

heofonweardes gehat,      þa him þurh halig word

sigora selfcyning      soð gecyðde),

oðþæt drihtweras      duguþum geforan

þær is botlwela      Bethlem haten.

1800
Beorn bliðemod      and his broðor sunu

forð oferforan      folcmæro land

eastan mid æhtum,      æfæste men

weallsteapan hleoðu,      and him þa wic curon

þær him wlitebeorhte      wongas geþuhton.

1805
Abraham þa      oðere siðe

wibed worhte.      He þær wordum god

torhtum cigde,      tiber onsægde

his liffrean,      (him þæs lean ageaf

nalles hneawlice[?]      þurh his hand metend),

1810
on þam gledstyde      gumcystum til.

ðær ræsbora      þrage siððan

wicum wunode      and wilna breac,

beorn mid bryde,      oðþæt brohþrea

Cananea wearð      cynne getenge,

1815
hunger se hearda,      hamsittendum,

wælgrim werum.      Him þa wishydig

Abraham gewat      on Egypte,

drihtne gecoren,      drohtað secan,

fleah wærfæst wean;      wæs þæt wite to strang.

1820
Abraham maðelode,      geseah Egypta

hornsele hwite      and hea byrig

beorhte blican;      ongan þa his bryd frea,

wishydig wer,      wordum læran:

"Siððan Egypte      eagum moton

1825
on þinne wlite wlitan      wlance monige,

þonne æðelinga      eorlas wenað,

mæg ælfscieno,      þæt þu min sie

beorht gebedda,      þe wile beorna sum

him geagnian.      Ic me onegan[?] mæg

1830
þæt me wraðra sum      wæpnes ecge

for freondmynde      feore beneote.

Saga þu, Sarra,      þæt þu sie sweostor min,

lices mæge,      þonne þe leodweras

fremde fricgen      hwæt sie freondlufu

1835
ellðeodigra      uncer twega,

feorren cumenra.      þu him fæste hel

soðan spræce;      swa þu minum scealt

feore gebeorgan,      gif me freoðo drihten

on woruldrice,      waldend usser,

1840
an ælmihtig,      swa he ær dyde,

lengran lifes.      Se us þas lade sceop,

þæt we on Egiptum      are sceolde

fremena friclan      and us fremu secan."

þa com ellenrof      eorl siðian,

1845
Abraham mid æhtum      on Egypte,

þær him folcweras      fremde wæron,

wine uncuðe.      Wordum spræcon

ymb þæs wifes wlite      wlonce monige,

dugeðum dealle;      him drihtlicu mæg,

1850
on wlite modgum      mænegum ðuhte,

cyninges þegnum.      Hie þæt cuð dydon

heora folcfrean      þæt[?] fægerro lyt

for æðelinge      idesa[?] sunnon,

ac hie Sarran      swiðor micle,

1855
wynsumne wlite      wordum heredon,

oðþæt he lædan heht      leoflic wif to

his selfes sele.      Sinces brytta,

æðelinga helm      heht Abrahame

duguðum stepan.      Hwæðere drihten wearð,

1860
frea Faraone      fah and yrre

for wifmyne;      þæs wraðe ongeald

hearde mid hiwum      hægstealdra wyn.

Ongæt hwæðere      gumena aldor

hwæt him waldend wræc      witeswingum;

1865
heht him Abraham      to egesum geðreadne

brego Egipto,      and his bryd ageaf,

wif to gewealde;      heht him wine ceosan,

ellor æðelingas,      oðre dugeðe.

Abead þa þeodcyning      þegnum sinum,

1870
ombihtscealcum,      þæt hie hine arlice

ealles onsundne      eft gebrohten

of þære folcsceare,      þæt he on friðe wære.

ða Abraham      æhte lædde

of Egypta      eðelmearce;

1875
hie ellenrofe      idese feredon,

bryd and begas,      þæt hie to Bethlem

on cuðe wic      ceapas læddon,

eadge eorðwelan      oðre siðe,

wif on[?] willan      and heora woruldgestreon.

1880
Ongunnon him þa bytlian      and heora burh ræran,

and sele settan,      salo niwian.

Weras on wonge      wibed setton

neah þam þe Abraham      æror rærde

his waldende      þa westan com.

1885
þær se eadga eft      ecan drihtnes

niwan stefne      noman weorðade;

tilmodig eorl      tiber onsægde

þeodne engla,      þancode swiðe

lifes leohtfruman      lisse and ara.

1890
Wunedon on þam wicum,      hæfdon wilna geniht

Abraham and Loth.      Ead bryttedon,

oðþæt hie on þam lande      ne meahton leng somed

blædes brucan      and heora begra þær

æhte habban,      ac sceoldon arfæste,

1895
þa rincas þy      rumor secan

ellor eðelseld.      Oft wæron teonan

wærfæstra wera      weredum gemæne,

heardum hearmplega.      þa se halga ongan

ara gemyndig      Abraham sprecan

1900
fægre to Lothe:      "Ic eom fædera þin

sibgebyrdum,      þu min suhterga.

Ne sceolon unc betweonan      teonan weaxan,

wroht wriðian–      ne þæt wille god!

Ac wit synt gemagas;      unc gemæne ne sceal

1905
elles awiht,      nymþe eall tela

lufu langsumu.      Nu þu, Loth, geþenc,

þæt unc modige      ymb mearce sittað,

þeoda þrymfæste      þegnum and gesiððum,

folc Cananea      and Feretia,

1910
rofum rincum.      Ne willað rumor unc

landriht heora;      forðon wit lædan sculon,

teon[?] of þisse stowe,      and unc staðolwangas

rumor secan.      Ic ræd sprece,

bearn Arones,      begra uncer,

1915
soðne secge.      Ic þe selfes dom

life, leofa.      Leorna þe seolfa

and geþancmeta      þine mode

on hwilce healfe      þu wille hwyrft don,

cyrran mid ceape,      nu ic þe cyst abead."

1920
Him þa Loth gewat      land sceawigan

be Iordane,      grene eorðan.

Seo wæs wætrum weaht      and wæstmum þeaht,

lagostreamum leoht,      and gelic godes

neorxnawange[?],      oðþæt[?] nergend god

1925
for wera synnum      wylme gesealde

Sodoman and Gomorran,      sweartan lige.

Him þa eard geceas      and eðelsetl

sunu Arones      on Sodoma byrig;

æhte sine      ealle[?] lædde[?],

1930
beagas from Bethlem      and botlgestreon,

welan, wunden gold.      Wunode siððan

be Iordane      geara mænego.

þær folcstede      fægre wæron,

men arlease,      metode laðe.

1935
Wæron Sodomisc cynn      synnum þriste,

dædum gedwolene;      drugon heora selfra

ecne unræd.      æfre ne wolde

þam leodþeawum      Loth[?] onfon,

ac he þære mægðe      monwisan fleah,

1940
þeah þe he on þam lande      lifian sceolde,

facen and fyrene,      and hine fægre heold,

þeawfæst and geþyldig      on þam þeodscipe,

emne þon gelicost,      lara gemyndig,

þe he ne cuðe      hwæt þa cynn dydon.

1945
Abraham wunode      eðeleardum

Cananea forð.      Hine cyning engla,

metod moncynnes      mundbyrde heold,

wilna wæstmum      and worulddugeðum,

lufum and lissum;      forþon his lof secgað

1950
wide under wolcnum      wera cneorisse,

foldwonga[?] bearn.      He frean hyrde

estum on eðle,      ðenden he eardes breac,

halig and higefrod;      næfre hleowlora[?]

æt edwihtan      æfre weorðeð

1955
feorhberendra      forht and acol,

mon for metode,      þe him æfter a

þurh gemynda sped      mode[?] and dædum,

worde and gewitte,      wise þance,

oð his ealdorgedal      oleccan wile.

1960
ða ic aldor gefrægn      Elamitarna

fromne folctogan,      fyrd gebeodan,

Orlahomar;      him Ambrafel

of Sennar      side worulde

for on fultum.      Gewiton hie feower þa

1965
þeodcyningas      þrymme micle

secan suð ðanon      Sodoman and Gomorran.

þa wæs guðhergum      be Iordane

wera eðelland      wide geondsended,

folde feondum.      Sceolde forht monig

1970
blachleor ides      bifiende gan

on fremdes fæðm;      feollon wergend

bryda and beaga,      bennum seoce.

Him þa togeanes      mid guðþræce

fife foran      folccyningas

1975
sweotum suðon,      woldon Sodome burh

wraðum werian;      þa wintra [XII]

norðmonnum ær      niede sceoldon

gombon gieldan      and gafol sellan,

oðþæt þa leode      leng ne woldon

1980
Elamitarna      aldor swiðan

folcgestreonum,      ac him from swicon.

Foron þa tosomne      (francan wæron hlude),

wraðe wælherigas.      Sang se wanna fugel

under deoreðsceaftum,      deawigfeðera,

1985
hræs on wenan.      Hæleð onetton

on mægencorðrum,      modum þryðge[?],

oðþæt folcgetrume      gefaren hæfdon

sid tosomne      suðan and norðan,

helmum þeahte.      þær wæs heard plega,

1990
wælgara wrixl,      wigcyrm micel,

hlud hildesweg.      Handum brugdon

hæleð of scæðum      hringmæled sweord,

ecgum dihtig.      þær wæs eaðfynde

eorle orlegceap,      se ðe ær ne wæs

1995
niðes genihtsum.      Norðmen wæron

suðfolcum swice;      wurdon Sodomware

and Gomorre,      goldes bryttan,

æt þæm lindcrodan      leofum bedrorene,

fyrdgesteallum.      Gewiton feorh heora

2000
fram þam folcstyde      fleame nergan,

secgum ofslegene;      him on swaðe feollon

æðelinga bearn,      ecgum ofþegde,

willgesiððas.      Hæfde wigsigor

Elamitarna      ordes wisa,

2005
weold wælstowe.      Gewat seo wæpna laf

fæsten secan.      Fynd gold strudon,

ahyðdan[?] þa mid herge      hordburh wera,

Sodoman and Gomorran,      þa sæl ageald,

mære ceastra.      Mægð siðedon,

2010
fæmnan and wuduwan,      freondum beslægene,

from hleowstole.      Hettend læddon

ut mid æhtum      Abrahames mæg

of Sodoma byrig.      We þæt soð magon

secgan furður,      hwelc siððan wearð

2015
æfter þæm gehnæste      herewulfa sið,

þara þe læddon Loth      and leoda god,

suðmonna sinc,      sigore gulpon.

Him þa secg hraðe      gewat siðian,

an gara laf,      se ða guðe genæs,

2020
Abraham secan.      Se þæt orlegweorc

þam Ebriscan      eorle gecyðde,

forslegen swiðe      Sodoma folc,

leoda duguðe      and Lothes sið.

þa þæt inwitspell      Abraham sægde

2025
freondum sinum;      bæd him fultumes

wærfæst hæleð      willgeðoftan,

Aner and Manre,      Escol þriddan,

cwæð þæt him wære      weorce on mode,

sorga sarost,      þæt his suhtriga

2030
þeownyd þolode;      bæd him þræcrofe

þa rincas þæs      ræd ahicgan,

þæt his hyldemæg      ahreded[?] wurde,

beorn mid bryde.      Him þa broðor þry

æt spræce þære      spedum miclum

2035
hældon hygesorge      heardum wordum,

ellenrofe,      and Abrahame

treowa sealdon,      þæt hie his torn mid him

gewræcon on wraðum,      oððe on wæl feollan[?].

þa se halga heht      his heorðwerod

2040
wæpna onfon.      He þær wigena fand,

æscberendra,      [XVIII]

and [CCC] eac      þeodenholdra[?],

þara þe he wiste      þæt meahte wel æghwylc

on fyrd wegan      fealwe linde.

2045
Him þa Abraham gewat      and þa eorlas þry

þe him ær treowe sealdon      mid heora folcgetrume[?];

wolde his mæg huru,

Loth alynnan      of laðscipe.

Rincas wæron[?] rofe,      randas wægon

2050
forð fromlice      on foldwege.

Hildewulfas      herewicum neh

gefaren hæfdon.      þa he his frumgaran,

wishydig wer,      wordum sægde,

þares afera,      him wæs þearf micel

2055
þæt hie[?] on twa healfe

grimme guðgemot      gystum eowdon

heardne handplegan;      cwæð þæt him se halga,

ece drihten,      eaðe[?] mihte

æt þam spereniðe      spede lænan.

2060
þa ic neðan gefrægn      under nihtscuwan

hæleð to hilde.      Hlyn wearð on wicum

scylda and sceafta,      sceotendra fyll,

guðflana gegrind;      gripon unfægre

under sceat werum      scearpe garas,

2065
and feonda feorh      feollon ðicce,

þær hlihende      huðe feredon

secgas and gesiððas.      Sigor eft ahwearf

of norðmonna      niðgeteone,

æsctir wera.      Abraham sealde

2070
wig to wedde,      nalles wunden gold,

for his suhtrigan,      sloh and fylde

feond on fitte.      Him on fultum grap

heofonrices weard.      Hergas wurdon

feower on fleame,      folccyningas,

2075
leode ræswan.      Him on laste stod

hihtlic heorðwerod,      and hæleð lagon,

on swaðe sæton,      þa þe Sodoma

and Gomorra      golde berofan,

bestrudon stigwitum.      Him þæt stiðe geald

2080
fædera Lothes.      Fleonde wæron[?]

Elamitarna      aldorduguðe

dome bedrorene,      oðþæt hie Domasco

unfeor wæron.      Gewat him Abraham ða

on þa wigrode      wiðertrod seon

2085
laðra monna.      Loth wæs ahreded,

eorl mid æhtum,      idesa hwurfon,

wif on willan.      Wide gesawon

freora feorhbanan      fuglas slitan

on ecgwale.      Abraham ferede

2090
suðmonna eft      sinc and bryda,

æðelinga bearn,      oðle nior,

mægeð heora magum.      Næfre mon ealra

lifigendra her      lytle werede

þon wurðlicor      wigsið ateah,

2095
þara þe wið swa miclum      mægne geræsde.

þa wæs suð þanon      Sodoma folce[?]

guðspell wegen[?],      hwelc gromra wearð

feonda fromlad.      Gewat him frea leoda,

eorlum bedroren,      Abraham secan,

2100
freonda feasceaft.      Him ferede mid

Solomia      sinces hyrde;

þæt wæs se mæra      Melchisedec,

leoda bisceop.      Se mid lacum com

fyrdrinca fruman      fægre gretan,

2105
Abraham arlice,      and him on sette

godes bletsunge,      and swa gyddode:

"Wæs[?] ðu gewurðod      on wera rime

for þæs eagum      þe ðe æsca tir

æt guðe forgeaf!      þæt is god selfa,

2110
se ðe hettendra      herga þrymmas

on geweald gebræc,      and þe wæpnum læt

rancstræte forð      rume wyrcan,

huðe ahreddan      and hæleð fyllan.

On swaðe sæton;      ne meahton siðwerod

2115
guðe spowan,      ac hie god flymde,

se ðe æt feohtan      mid frumgarum

wið ofermægnes      egsan sceolde

handum sinum,      and halegu treow,

seo þu wið rodora weard      rihte healdest."

2120
Him þa se beorn      bletsunga lean

þurh hand ageaf,      and þæs hereteames

ealles teoðan sceat      Abraham sealde

godes bisceope.      þa spræc guðcyning,

Sodoma aldor,      secgum befylled,

2125
to Abrahame      (him wæs ara þearf).

"Forgif me mennen      minra leoda,

þe þu ahreddest      herges cræftum

wera wælclommum!      Hafa þe wunden gold

þæt ær agen wæs      ussum folce,

2130
feoh and frætwa!      Læt me freo lædan

eft on eðel      æðelinga bearn,

on weste wic      wif and cnihtas,

earme wydewan!      Eaforan syndon deade,

folcgesiðas,      nymðe fea ane,

2135
þe me mid sceoldon      mearce healdan."

Him þa Abraham      andswarode

ædre for eorlum,      elne gewurðod,

dome and sigore,      drihtlice spræc:

"Ic þe gehate,      hæleða waldend,

2140
for þam halgan,      þe heofona is

and[?] þisse eorðan      agendfrea,

wordum minum,      nis woruldfeoh,

þe ic me agan wille,

sceat ne scilling,      þæs ic on sceotendum,

2145
þeoden mæra,      þines ahredde,

æðelinga helm,      þy læs þu eft cweðe

þæt ic wurde,      willgesteallum,

eadig on eorðan      ærgestreonum

Sodoma rices[?];      ac þu selfa[?] most heonon

2150
huðe lædan,      þe ic þe æt hilde gesloh,

ealle buton dæle      þissa drihtwera,

Aneres and Mamres      and Escoles.

Nelle ic þa rincas      rihte benæman,

ac hie me fulleodon      æt æscþræce,

2155
fuhton þe æfter frofre.      Gewit þu ferian nu

ham hyrsted gold      and healsmægeð,

leoda idesa.      þu þe laðra ne þearft

hæleða hildþræce      hwile onsittan,

norðmanna wig;      ac[?] nefuglas

2160
under beorhhleoþum      blodige[?] sittað,

þeodherga wæle[?]      þicce gefylled."

Gewat him þa se healdend      ham siðian

mid þy hereteame      þe him se halga forgeaf,

Ebrea leod      arna gemyndig.

2165
þa gen Abrahame      eowde selfa

heofona heahcyning      halige spræce,

trymede tilmodigne      and him to reordode:

"Meda syndon micla þina!      Ne læt þu þe þin mod asealcan,

wærfæst willan mines!      Ne þearft þu þe wiht ondrædan,

2170
þenden þu mine lare læstest,      ac ic þe lifigende her

wið weana gehwam      wreo and scylde

folmum minum;      ne þearft þu forht wesan."

Abraham þa      andswarode,

dædrof drihtne sinum,      frægn hine dægrime frod:

2175
"Hwæt gifest þu me,      gasta waldend,

freomanna to frofre,      nu ic þus feasceaft eom?

Ne þearf ic yrfestol      eaforan bytlian

ænegum minra,      ac me æfter sculon

mine woruldmagas      welan bryttian.

2180
Ne sealdest þu me sunu;      forðon mec sorg dreceð

on sefan swiðe.      Ic sylf ne mæg

ræd ahycgan.      Gæð gerefa min

fægen freobearnum;      fæste mynteð

ingeþancum      þæt me æfter sie

2185
eaforan sine      yrfeweardas.

Geseoð þæt me of bryde      bearn ne wocon."

Him þa ædre god      andswarode:

"Næfre gerefan      rædað þine

eafora yrfe,      ac þin agen bearn

2190
frætwa healdeð,      þonne þin flæsc ligeð.

Sceawa heofon,      and[?] hyrste gerim,

rodores tungel,      þa nu rume heora

wuldorfæstne wlite      wide dælað

ofer brad brymu      beorhte scinan.

2195
Swilc bið mægburge[?]      menigo þinre

folcbearnum frome.      Ne læt þu þin ferhð wesan

sorgum asæled[?].      Gien þe sunu weorðeð,

bearn of bryde      þurh gebyrd cumen,

se ðe æfter bið      yrfes hyrde,

2200
gode mære.      Ne geomra þu!

Ic eom se waldend      se þe for wintra fela

of Caldea      ceastre alædde,

feowera sumne,      gehet þe folcstede

wide to gewealde.      Ic þe wære nu,

2205
mago Ebrea,      mine selle,

þæt sceal fromcynne      folde þine,

sidland manig,      geseted wurðan,

eorðan sceatas      oð Eufraten,

and from Egypta      eðelmearce

2210
swa mid niðas      swa[?] Nilus sceadeð

and eft Wendelsæ[?]      wide rice.

Eall þæt sculon agan      eaforan þine,

þeodlanda gehwilc,      swa þa þreo wæter

steape stanbyrig      streamum bewindað,

2215
famige flodas      folcmægða byht."

þa wæs Sarran      sar on mode,

þæt him Abrahame      ænig ne wearð

þurh gebedscipe      bearn gemæne,

freolic to frofre.      Ongann þa ferhðcearig

2220
to were sinum      wordum mæðlan:

"Me þæs forwyrnde      waldend heofona,

þæt ic mægburge      moste þinre

rim miclian      roderum under

eaforum þinum.      Nu ic eom orwena

2225
þæt unc se[?] eðylstæf[?]      æfre weorðe

gifeðe ætgædere.      Ic eom geomorfrod!

Drihten min,      do swa ic þe bidde!

Her is fæmne,      freolecu mæg,

ides Egyptisc,      an on gewealde.

2230
Hat þe þa recene      reste gestigan,

and afanda hwæðer      frea wille

ænigne þe      yrfewearda

on woruld lætan      þurh þæt wif cuman."

þa se eadega wer      idese larum

2235
geðafode,      heht him þeowmennen

on bedd gan      bryde larum.

Hire mod astah      þa heo wæs magotimbre

be Abrahame      eacen worden.

Ongan æfþancum      agendfrean

2240
halsfæst herian,      higeþryðe wæg,

wæs laðwendo,      lustum ne wolde

þeowdom þolian,      ac heo þriste ongan

wið Sarran      swiðe winnan.

þa ic þæt wif gefrægn      wordum cyðan

2245
hire mandrihtne      modes sorge,

sarferhð sægde      and swiðe cwæð:

"Ne fremest þu gerysnu      and riht wið me.

þafodest þu gena      þæt me þeowmennen,

siððan Agar ðe,      idese laste,

2250
beddreste gestah,      swa ic bena wæs,

drehte[?] dogora gehwam[?]      dædum and wordum

unarlice.      þæt Agar[?] sceal ongieldan[?],

gif ic mot for þe      mine wealdan,

Abraham leofa.      þæs sie ælmihtig,

2255
drihtna[?] drihten,      dema mid unc twih."

Hire þa ædre      andswarode

wishidig wer      wordum sinum:

"Ne forlæte ic þe,      þenden wit lifiað bu,

arna lease,      ac þu þin agen most

2260
mennen ateon,      swa þin mod freoð."

ða wearð unbliðe      Abrahames cwen,

hire worcþeowe      wrað on mode,

heard and hreðe,      higeteonan spræc

fræcne on fæmnan.      Heo þa fleon gewat

2265
þrea and þeowdom;      þolian ne wolde

yfel and ondlean,      þæs ðe ær dyde

to Sarran,      ac heo on sið gewat

westen secan.      þær hie wuldres þegn,

engel drihtnes      an gemitte

2270
geomormode,      se hie georne frægn:

"Hwider fundast þu,      feasceaft ides,

siðas dreogan?      þec Sarre ah."

Heo him ædre      andswarode:

"Ic fleah wean, wana      wilna gehwilces,

2275
hlæfdigan hete,      hean of wicum,

tregan and teonan.      Nu sceal tearighleor

on westenne      witodes bidan,

hwonne of heortan      hunger oððe wulf

sawle and sorge      somed abregde."

2280
Hire þa se engel      andswarode:

"Ne ceara þu feor heonon      fleame dælan

somwist incre,      ac þu sece eft,

earna þe ara,      eaðmod ongin

dreogan æfter dugeðum,      wes drihtenhold.

2285
þu scealt, Agar,      Abrahame sunu

on woruld bringan.      Ic þe wordum nu

minum secge,      þæt se magorinc sceal

mid yldum wesan      Ismahel haten.

Se bið unhyre,      orlæggifre,

2290
and[?] wiðerbreca      wera cneorissum,

magum sinum;      hine monige on

wraðe winnað      mid wæpenþræce.

Of þam frumgaran[?]      folc awæcniað[?],

þeod unmæte.      Gewit þu þinne eft

2295
waldend secan;      wuna þæm þe agon!"

Heo þa ædre gewat      engles larum

hire hlafordum,      swa se halga bebead,

godes ærendgast,      gleawan spræce.

þa wearð Abrahame      Ismael geboren,

2300
efne þa he on worulde      wintra hæfde

[VI] and [LXXX].      Sunu weox and ðah,

swa se engel ær      þurh his agen word,

fæle freoðoscealc,      fæmnan sægde.

þa se ðeoden      ymb [XIII] gear,

2305
ece drihten,      wið Abrahame spræc:

"Leofa, swa ic þe lære,      læst uncre wel

treowrædenne!      Ic þe on tida gehwone

duguðum stepe.      Wes þu dædum from

willan mines!      Ic þa wære forð

2310
soðe gelæste,      þe ic þe sealde geo

frofre to wedde,      þæs þin ferhð bemearn.

þu scealt halgian      hired þinne.

Sete sigores tacn      soð on gehwilcne

wæpnedcynnes,      gif þu wille on me

2315
hlaford habban      oððe holdne freond

þinum fromcynne.      Ic þæs folces beo

hyrde and healdend,      gif ge hyrað me

breostgehygdum      and bebodu willað

min fullian.      Sceal monna gehwilc

2320
þære cneorisse      cildisc wesan

wæpnedcynnes,      þæs þe on woruld cymð,

ymb seofon niht      sigores tacne

geagnod me,      oððe of eorðan

þurh feondscipe      feor adæled,

2325
adrifen from duguðum.      Doð swa ic hate!

Ic eow treowige,      gif ge þæt tacen gegaþ

soðgeleafan.      þu scealt sunu agan,

bearn be bryde þinre,      þone sculon burhsittende

ealle Isaac hatan.      Ne þearf þe þæs eaforan sceomigan,

2330
ac ic þam magorince      mine sylle

godcunde gife      gastes mihtum,

freondsped fremum.      He onfon sceal

blisse minre      and bletsunge,

lufan and lisse.      Of þam leodfruman

2335
brad folc cumað,      bregowearda fela

rofe arisað,      rices hyrdas,

woruldcyningas      wide mære."

Abraham ða      ofestum legde

hleor on eorðan,      and mid hucse bewand

2340
þa hleoðorcwydas      on hige sinum,

modgeðance.      He þæs mældæges

self ne wende      þæt him Sarra,

bryd blondenfeax      bringan meahte

on woruld sunu;      wiste gearwe

2345
þæt þæt wif huru      wintra hæfde

efne [C],      geteled rimes.

He þa metode oncwæð      missarum frod:

"Lifge Ismael      larum swilce,

þeoden, þinum,      and þe þanc wege,

2350
heardrædne hyge,      heortan strange,

to dreoganne      dæges and nihtes

wordum and dædum      willan þinne."

Him þa fægere      frea ælmihtig,

ece drihten,      andswarode:

2355
"þe sceal wintrum frod      on woruld bringan

Sarra sunu,      soð forð gan

wyrd æfter þissum      wordgemearcum.

Ic Ismael      estum wille

bletsian nu,      swa þu bena eart

2360
þinum frumbearne,      þæt feorhdaga

on woruldrice      worn gebide,

tanum tudre.      þu þæs tiða beo!

Hwæðre ic Isace,      eaforan þinum,

geongum bearne,      þam þe gen nis

2365
on woruld cumen,      willa spedum

dugeða gehwilcre      on dagum wille

swiðor stepan      and him soðe to

modes wære      mine gelæstan[?],

halige higetreowa[?],      and him hold wesan."

2370
Abraham fremede      swa him se eca bebead,

sette friðotacen      be frean hæse

on his selfes sunu,      heht þæt segn wegan[?]

heah gehwilcne,      þe his hina wæs

wæpnedcynnes,      wære gemyndig,

2375
gleaw on mode,      ða him god sealde

soðe treowa,      and þa seolf onfeng

torhtum tacne.      A his tir metod,

domfæst cyning,      dugeðum iecte

on woruldrice;      he him þæs worhte to,

2380
siððan he on fære      furðum meahte

his waldendes      willan fremman.

þa þæt wif ahloh      wereda drihtnes

nalles glædlice,      ac heo gearum frod

þone hleoðorcwyde      husce belegde

2385
on sefan swiðe.      Soð ne gelyfde,

þæt þære spræce      sped folgode.

þa þæt gehyrde      heofona waldend,

þæt on bure ahof      bryd Abrahames

hihtleasne hleahtor,      þa cwæð halig god:

2390
"Ne wile Sarran      soð gelyfan

wordum minum.      Sceal seo wyrd swa þeah

forð steallian      swa ic þe æt frymðe gehet.

Soð ic þe secge,      on þas sylfan tid

of idese bið      eafora wæcned.

2395
þonne ic þas ilcan      oðre siðe

wic gesece,      þe beoð wordgehat[?]

min gelæsted.      þu on magan wlitest,

þin agen bearn,      Abraham leofa!"

Gewiton him þa ædre      ellorfuse

2400
æfter þære spræce      spedum feran

of þam hleoðorstede,      halige gastas,

lastas legdon,      (him wæs Lothes[?] mæg

sylfa on gesiððe),      oðþæt hie on Sodoman,

weallsteape burg,      wlitan meahton.

2405
Gesawon ofer since      salo hlifian,

reced ofer readum golde.      Ongan þa rodera waldend,

arfæst wið Abraham sprecan,      sægde him unlytel spell:

"Ic on þisse byrig      bearhtm gehyre,

synnigra cyrm      swiðe hludne,

2410
ealogalra gylp,      yfele spræce

werod under weallum habban;      forþon wærlogona sint,

folces[?] firena hefige.      Ic wille fandigan nu,

mago Ebrea,      hwæt þa men don,

gif hie swa swiðe      synna fremmað

2415
þeawum and geþancum,      swa hie on þweorh sprecað

facen and inwit;      þæt sceal fyr[?] wrecan,

swefyl and sweart lig      sare and grimme,

hat and hæste      hæðnum folce."

Weras basnedon      witelaces[?],

2420
wean under weallum,      and heora wif somed.

Duguðum wlance      drihtne guldon

god mid gnyrne,      oðþæt gasta helm,

lifes leohtfruma      leng ne wolde

torn þrowigean,      ac him to sende

2425
stiðmod cyning      strange twegen

aras sine,      þa on æfentid

siðe gesohton      Sodoma ceastre.

Hie þa æt burhgeate      beorn gemitton

sylfne sittan      sunu Arones,

2430
þæt þam gleawan were      geonge þuhton

men for his eagum.      Aras þa metodes þeow

gastum togeanes,      gretan eode

cuman cuðlice,      cynna gemunde

riht and gerisno,      and þam rincum bead

2435
nihtfeormunge.      Him þa nergendes

æðele ærendracan[?]      andswarodon:

"Hafa arna þanc,      þara þe þu unc bude!

Wit be þisse stræte      stille þencað

sæles bidan,      siððan sunnan[?] eft

2440
forð to morgen      metod up forlæt."

þa to fotum Loth

þam giestum hnah,      and him georne bead

reste and gereorda      and his recedes hleow

and þegnunge.      Hie on þanc curon

2445
æðelinges est,      eodon sona,

swa him se Ebrisca      eorl wisade,

in undor edoras.      þær him se æðela geaf,

gleawferhð hæle,      giestliðnysse

fægre on flette,      oðþæt forð gewat

2450
æfenscima.      þa com æfter niht

on last dæge.      Lagustreamas wreah,

þrym mid þystro      þisses lifes,

sæs and sidland.      Comon Sodomware,

geonge and ealde,      gode unleofe

2455
corðrum miclum      cuman acsian,

þæt hie behæfdon      herges mægne

Loth mid giestum.      Heton lædan ut

of þam hean hofe      halige aras,

weras to gewealde,      wordum cwædon

2460
þæt mid þam hæleðum      hæman wolden

unscomlice,      arna ne gymden.

þa aras hraðe,      se ðe oft ræd ongeat,

Loth on recede,      eode lungre ut,

spræc þa ofer ealle      æðelinga gedriht

2465
sunu Arones,      snytra gemyndig:

"Her syndon inne      unwemme twa

dohtor mine.      Doð, swa ic eow bidde

(ne can þara idesa      owðer gieta

þurh gebedscipe      beorna neawest)

2470
and geswicað þære synne.      Ic eow sylle þa,

ær ge sceonde      wið gesceapu fremmen,

ungifre yfel      ylda bearnum.

Onfoð þæm fæmnum,      lætað frið agon

gistas mine,      þa ic for gode wille

2475
gemundbyrdan,      gif ic mot, for eow."

Him þa seo mænigeo      þurh gemæne word,

arlease cyn,      andswarode:

"þis þinceð gerisne      and riht micel,

þæt þu ðe aferige      of þisse folcsceare.

2480
þu þas werðeode      wræccan laste

freonda feasceaft      feorran gesohtest,

wineþearfende[?].      Wilt ðu, gif þu most,

wesan usser her      aldordema,

leodum lareow?"      þa ic on Lothe gefrægn

2485
hæðne heremæcgas      handum gripan,

faum folmum.      Him fylston wel

gystas sine,      and hine of gromra þa,

cuman arfæste,      clommum abrugdon

in under edoras,      and þa ofstlice

2490
anra gehwilcum      ymbstandendra

folces Sodoma      fæste forsæton

heafodsiena.      Wearð eal here sona

burhwarena blind.      Abrecan ne meahton

reðemode      reced æfter gistum,

2495
swa hie fundedon,      ac þær frome wæron

godes spellbodan.      Hæfde gistmægen

stiðe strengeo,      styrnde swiðe

werode mid wite.      Spræcon wordum þa

fæle freoðoscealcas      fægre to Lothe:

2500
"Gif þu sunu age      oððe swæsne mæg,

oððe on þissum folcum      freond ænigne

eac þissum idesum      þe we her on wlitað,

alæde of þysse leodbyrig,      þa ðe leofe sien,

ofestum miclum,      and þin ealdor nere,

2505
þy læs þu forweorðe      mid þyssum wærlogan.

Unc hit waldend heht      for wera synnum

Sodoma and Gomorra      sweartan lige,

fyre gesyllan      and þas folc slean,

cynn on ceastrum      mid cwealmþrea

2510
and his torn wrecan.      þære tide is

neah geþrungen.      Gewit þu nergean þin

feorh foldwege.      þe is frea milde."

Him þa ædre Loth      andswarode:

"Ne mæg ic mid idesum      aldornere mine

2515
swa feor heonon      feðegange

siðe gesecan.      Git me sibblufan

and freondscipe      fægre cyðað,

treowe and hyldo      tiðiað me.

Ic wat hea burh      her ane neah,

2520
lytle ceastre.      Lyfað me þær

are and reste,      þæt we aldornere

on Sigor up      secan moten.

Gif git þæt fæsten      fyre willað

steape forstandan,      on þære stowe we

2525
gesunde magon      sæles bidan,

feorh generigan."      Him þa freondlice

englas arfæste      andswaredon:

"þu scealt þære bene,      nu þu ymb þa burh sprycest[?],

tiða weorðan.      Teng recene to

2530
þam fæstenne;      wit þe friðe healdað

and mundbyrde.      Ne moton wyt

on wærlogum      wrecan torn godes,

swebban synnig cynn,      ær ðon þu on Sægor þin

bearn gelæde      and bryd somed."

2535
þa onette      Abrahames mæg

to þam fæstenne.      Feðe ne sparode

eorl mid idesum,      ac he ofstum forð

lastas legde,      oðþæt he gelædde

bryd mid bearnum      under burhlocan

2540
in Sægor his.      þa sunne up,

folca friðcandel,      furðum eode,

þa ic sendan gefrægn      swegles aldor

swefl of heofnum      and sweartne lig

werum to wite,      weallende fyr,

2545
þæs hie on ærdagum      drihten tyndon

lange þrage.      Him þæs lean forgeald

gasta waldend!      Grap heahþrea

on hæðencynn.      Hlynn wearð on ceastrum,

cirm arleasra      cwealmes on ore,

2550
laðan cynnes.      Lig eall fornam

þæt he grenes fond      goldburgum in,

swylce þær ymbutan      unlytel dæl

sidre foldan      geondsended wæs

bryne and brogan.      Bearwas wurdon

2555
to axan and to yslan,      eorðan wæstma,

efne swa wide      swa ða witelac

reðe geræhton      rum land wera.

Strudende fyr      steapes and geapes,

swogende leg[?],      forswealh eall geador[?]

2560
þæt on Sodoma byrig      secgas ahton

and on Gomorra.      Eall þæt god spilde,

frea mid þy folce.      þa þæt fyrgebræc,

leoda lifgedal,      Lothes gehyrde

bryd on burgum,      under bæc beseah

2565
wið þæs wælfylles.      Us gewritu secgað

þæt heo on sealtstanes      sona wurde

anlicnesse.      æfre siððan

se monlica      (þæt is mære spell)

stille wunode,      þær hie strang begeat

2570
wite, þæs heo wordum      wuldres þegna

hyran ne wolde.      Nu sceal heard and steap

on þam wicum      wyrde bidan,

drihtnes domes,      hwonne dogora rim,

woruld gewite.      þæt is wundra sum,

2575
þara ðe geworhte      wuldres aldor.

Him þa Abraham gewat      ana gangan

mid ærdæge      þæt he eft[?] gestod

þær wordum ær      wið his waldend spræc

frod frumgara.      He geseah from foldan up

2580
wide fleogan      wælgrimne rec.

Hie þæs wlenco onwod      and wingedrync

þæt hie firendæda      to frece wurdon,

synna þriste,      soð ofergeaton,

drihtnes domas,      and hwa him dugeða forgeaf,

2585
blæd on burgum.      Forþon him brego engla

wylmhatne lig      to wræce sende.

Waldend usser      gemunde wærfæst þa

Abraham arlice,      swa he oft dyde

leofne mannan.      Loth generede,

2590
mæg þæs oðres,      þa seo mænegeo forwearð.

Ne dorste þa      dædrof hæle

for frean egesan      on þam fæstenne

leng eardigean,      ac him Loth gewat

of byrig gangan      and his bearn somed

2595
wælstowe fyrr      wic sceawian,

oðþæt hie be hliðe      heare dune

eorðscræf fundon.      þær se eadega Loth

wærfæst wunode,      waldende leof,

dægrimes worn      and his dohtor twa.

2600
Hie dydon swa;      druncnum eode

seo yldre to      ær on reste

heora bega fæder.      Ne wiste blondenfeax

hwonne him fæmnan to bryde      him bu wæron,

on ferhðcofan      fæste genearwod[?]

2605
mode and gemynde,      þæt he mægða sið

wine druncen      gewitan ne meahte.

Idesa wurdon eacne,      eaforan brohtan

willgesweostor      on woruld sunu

heora ealdan fæder.      þara æðelinga

2610
modor oðerne      Moab nemde,

Lothes dohter,      seo on life wæs

wintrum yldre.      Us gewritu secgeað,

godcunde bec,      þæt seo gingre

hire agen bearn      Ammon hete.

2615
Of þam frumgarum      folces[?] unrim,

þrymfæste twa      þeoda awocon.

Oðre þara mægða      Moabitare

eorðbuende      ealle hatað,

widmære cynn,      oðre weras nemnað,

2620
æðelinga bearn,      Ammonitare.

Gewat him þa mid bryde      broðor Arones

under Abimelech      æhte lædan

mid his hiwum.      Hæleðum sægde

þæt Sarra his      sweostor wære,

2625
Abraham wordum      (bearh his aldre),

þy he wiste gearwe      þæt he winemaga,

on folce lyt      freonda hæfde.

þa se þeoden his      þegnas sende,

heht hie[?] bringan      to him selfum.

2630
þa wæs ellþeodig      oðre siðe

wif Abrahames[?]      from were læded

on fremdes fæðm.      Him þær fylste þa

ece drihten,      swa he oft dyde,

nergend usser.      Com nihtes self,

2635
þær se waldend læg      wine druncen.

Ongan þa soðcyning      þurh swefn sprecan

to þam æðelinge      and him yrre hweop:

"þu Abrahames      idese gename,

bryde æt beorne.      þe abregdan sceal

2640
for þære dæde      deað of breostum

sawle þine."      Him symbelwerig

sinces[?] brytta      þurh slæp oncwæð:

"Hwæt, þu æfre,      engla þeoden,

þurh þin yrre wilt      aldre lætan,

2645
heah beheowan[?],      þæne[?] þe her leofað

rihtum þeawum,      bið on ræde fæst,

modgeþance,      and him miltse

to þe seceð?      Me sægde ær

þæt wif hire      wordum selfa

2650
unfricgendum,      þæt heo Abrahames

sweostor wære.      Næbbe ic synne wið hie,

facna ænig      gefremed gena."

Him þa ædre eft      ece drihten,

soðfæst metod,      þurh þæt swefn oncwæð:

2655
"Agif Abrahame      idese sine,

wif to gewealde,      gif þu on worulde leng,

æðelinga helm,      aldres recce.

He is god and gleaw,      mæg self wið[?] god[?] sprecan,

geseon sweglcyning.      þu sweltan scealt

2660
mid feo and mid feorme,      gif ðu þam frumgaran

bryde wyrnest.      He abiddan mæg,

gif he ofstum me      ærendu[?] wile

þeawfæst and geþyldig      þin abeodan,

þæt ic þe lissa      lifigendum giet

2665
on dagum læte      duguþa brucan

sinces gesundne."      þa slæpe tobrægd

forht folces weard.      Heht him fetigean to

gesprecan[?] sine,      spedum sægde

eorlum Abimeleh,      egesan geðread,

2670
waldendes word.      Weras him ondredon

for þære dæde      drihtnes handa

sweng æfter swefne.      Heht sylf cyning

him þa Abraham to      ofstum miclum.

þa reordode      rice þeoden:

2675
"Mago Ebrea,      þæs þu me wylle

wordum secgean,      hu geworhte ic þæt,

siððan þu usic under,      Abraham, þine

on þas eðelturf      æhta læddest,

þæt þu me þus swiðe      searo renodest?

2680
þu ellþeodig      usic woldest

on þisse folcsceare      facne besyrwan,

synnum besmitan,      sægdest wordum

þæt Sarra þin      sweostor wære,

lices mæge,      woldest laðlice

2685
þurh þæt wif on me      wrohte alecgean,

ormæte yfel.      We þe arlice

gefeormedon,      and þe freondlice

on þisse werþeode      wic getæhton,

land to lissum.      þu us leanast nu,

2690
unfreondlice      fremena þancast!"

Abraham þa      andswarode:

"Ne dyde ic for facne      ne for feondscipe

ne for wihte þæs      ic þe wean uðe.

Ac ic me, gumena baldor,      guðbordes sweng

2695
leodmagum feor      lare gebearh,

siððan me se halga      of hyrde frean,

mines fæder      fyrn alædde[?].

Ic fela siððan      folca gesohte,

wina uncuðra,      and þis wif mid me,

2700
freonda feasceaft.      Ic þæs færes a

on wenum sæt      hwonne me wraðra sum

ellþeodigne      aldre beheowe,

se ðe him þas idese eft      agan wolde.

Forðon ic wigsmiðum      wordum sægde

2705
þæt Sarra min      sweostor wære

æghwær eorðan      þær wit earda leas

mid wealandum      winnan sceoldon.

Ic þæt ilce dreah      on þisse eðyltyrf,

siððan ic þina,      þeoden mæra,

2710
mundbyrde geceas.      Ne wæs me on mode cuð,

hwæðer on þyssum folce      frean ælmihtiges

egesa wære,      þa ic her ærest com.

Forþon ic þegnum      þinum dyrnde

and sylfum þe      swiðost micle

2715
soðan spræce,      þæt me Sarra[?]

bryde laste      beddreste gestah."

þa ongan Abimæleh      Abraham swiðan

woruldgestreonum      and him his wif ageaf.

Sealde him to bote,      þæs þe he his bryd genam,

2720
gangende feoh      and glæd seolfor

and weorcþeos[?].      Spræc[?] þa wordum eac

to Abrahame      æðelinga helm:

"wuna mid usic      and þe wic geceos

on þissum lande      þær þe leofost sie,

2725
eðelstowe,      þe ic agan sceal.

Wes us fæle freond,      we ðe feoh syllað!"

Cwæð þa eft raðe      oðre worde

to Sarran      sinces brytta:

"Ne þearf ðe on edwit      Abraham settan,

2730
ðin freadrihten,      þæt þu flettpaðas[?],

mæg ælfscieno,      mine træde,

ac him hygeteonan      hwitan seolfre

deope bete.      Ne ceara incit duguða

of ðisse eðyltyrf      ellor secan,

2735
winas uncuðe,      ac wuniað her."

Abraham fremede      swa hine his aldor heht,

onfeng freondscipe      be frean hæse,

lufum and lissum.      He wæs leof gode.

Forðon he sibbe      gesælig dreah

2740
and his scippende      under sceade gefor,

hleowfeðrum þeaht,      her þenden lifde.

þa gien wæs yrre      god Abimelehe

for þære synne      þe he wið Sarrai

and wið Abrahame      ær gefremede,

2745
þa he gedælde      him deore twa,

wif and wæpned.      He þæs weorc gehleat,

frecne wite.      Ne meahton freo ne þeowe

heora bregoweardas      bearnum ecan[?]

monrim mægeð,      ac him þæt metod forstod,

2750
oðþæt se halga      his hlaforde

Abraham ongan      arna[?] biddan

ecne drihten.      Him engla helm

getigðode,      tuddorsped onleac

folccyninge      freora and þeowra,

2755
wera and wifa;      let weaxan eft

heora rimgetel      rodora waldend,

ead and æhta.      ælmihtig wearð

milde on mode,      moncynnes weard[?],

Abimeleche,      swa hine Abraham bæd.

2760
þa com feran      frea ælmihtig

to Sarrai,      swa he self gecwæð,

waldend usser,      hæfde wordbeot

leofum gelæsted,      lifes aldor

eaforan and idese.      Abrahame woc

2765
bearn of bryde,      þone brego engla,

ær ðy magotudre      modor wære

eacen be eorle,      Isaac nemde.

Hine Abraham on      mid[?] his agene hand

beacen sette,      swa him bebead metod,

2770
wuldortorht ymb wucan,      þæs þe hine on woruld

to moncynne      modor brohte.

Cniht weox and þag,      swa him cynde wæron

æðele from yldrum.      Abraham hæfde

wintra hundteontig[?]      þa him wif sunu

2775
on þanc gebær.      He þæs ðrage bad,

siððan him ærest      þurh his agen word

þone dægwillan      drihten bodode.

þa seo wyrd gewearð      þæt þæt wif geseah

for Abrahame      Ismael plegan,

2780
ðær hie æt swæsendum      sæton bu tu,

halig on hige,      and heora hiwan eall,

druncon and drymdon.      þa cwæð drihtlecu mæg,

bryd to beorne:      "Forgif me, beaga weard,

min swæs frea,      hat siðian[?]

2785
Agar ellor      and Ismael

lædan mid hie!      Ne beoð we leng somed

willum minum,      gif ic wealdan mot.

Næfre Ismael      wið Isace,

wið min agen bearn      yrfe dæleð

2790
on laste þe,      þonne þu of lice

aldor asendest."      þa wæs Abrahame

weorce on mode      þæt he on wræc drife

his selfes sunu,      þa com soð metod

freom on fultum,      wiste ferhð guman

2795
cearum on clommum.      Cyning engla spræc

to Abrahame,      ece drihten:

"Læt þe aslupan      sorge of breostum,

modgewinnan,      and mægeð hire,

bryde þinre!      Hat bu tu aweg

2800
Agar feran      and Ismael,

cniht of cyððe!      Ic his cynn gedo

brad and bresne      bearna tudre,

wæstmum spedig,      swa ic þe wordum gehet."

þa se wer hyrde      his waldende,

2805
draf of wicum      dreorigmod tu,

idese of earde      and his agen bearn.

"Sweotol is and gesene      þæt þe soð metod

on gesiððe is,      swegles aldor,

se ðe sigor seleð      snytru[?] mihtum

2810
and þin mod trymeð,

godcundum gifum.      Forðon ðe giena speow,

þæs þu wið freond oððe feond      fremman ongunne

wordum oððe dædum.      Waldend scufeð,

frea on[?] forðwegas      folmum sinum

2815
willan þinne.      þæt is wide cuð

burhsittendum.      Ic þe bidde nu,

wine Ebrea,      wordum minum,

þæt þu tilmodig      treowa selle,

wæra þina,      þæt þu wille me

2820
wesan fæle freond      fremena to leane,

þara þe ic to duguðum ðe      gedon hæbbe,

siððan ðu feasceaft      feorran come

on þas werþeode      wræccan laste.

Gyld me mid hyldo,      þæt ic þe hneaw ne wæs

2825
landes and lissa.      Wes þissum leodum nu

and mægburge      minre arfæst,

gif þe alwalda,      ure drihten,

scirian wille,      se ðe gesceapu healdeð,

þæt þu randwigum      rumor mote

2830
on ðisse folcsceare      frætwa dælan,

modigra gestreon,      mearce settan."

ða Abraham      Abimelehe

wære sealde      þæt he wolde swa.

Siððan wæs se eadega      eafora þares

2835
in Filistea      folce eardfæst,

leod Ebrea      lange þrage,

feasceaft mid fremdum.      Him frea engla

wic getæhte      þæt[?] weras hatað

burhsittende      Bersabea lond[?].

2840
ðær se halga      heahsteap reced,

burh timbrede      and bearo sette,

weobedd worhte,      and his waldende

on þam glædstede      gild onsægde,

lac geneahe,      þam þe lif forgeaf,

2845
gesæliglic      swegle under.

þa þæs rinces      se rica ongan

cyning costigan,      cunnode georne

hwilc þæs æðelinges      ellen wære,

stiðum wordum      spræc him stefne to:

2850
"Gewit þu ofestlice,      Abraham, feran,

lastas lecgan      and þe læde mid

þin agen bearn.      þu scealt Isaac me

onsecgan, sunu ðinne,      sylf to tibre.

Siððan þu gestigest      steape dune,

2855
hrincg þæs hean landes,      þe ic þe heonon getæce,

up þinum agnum fotum,      þær þu scealt ad gegærwan,

bælfyr bearne þinum,      and blotan sylf

sunu mid sweordes ecge,      and þonne sweartan lige

leofes lic forbærnan      and me lac bebeodan."

2860
Ne forsæt he þy siðe,      ac sona ongann

fysan to fore.      Him wæs frean[?] engla

word ondrysne      and his waldend[?] leof.

þa se eadga      Abraham sine

nihtreste ofgeaf.      Nalles nergendes

2865
hæse wiðhogode,      ac hine se halga wer

gyrde grægan sweorde,      cyðde þæt him gasta weardes

egesa on breostum wunode.      Ongan þa his esolas bætan

gamolferhð goldes brytta,      heht hine geonge twegen

men mid siðian.      Mæg wæs his agen þridda

2870
and he feorða sylf.      þa he fus gewat

from his agenum hofe      Isaac lædan,

bearn unweaxen,      swa him bebead metod.

Efste þa swiðe      and onette

forð foldwege,      swa him frea tæhte

2875
wegas ofer westen,      oðþæt wuldortorht,

dæges þriddan up      ofer deop wæter

ord aræmde.      þa se eadega wer

geseah hlifigan      hea dune

swa him sægde ær      swegles aldor.

2880
ða Abraham spræc      to his ombihtum:

"Rincas mine,      restað incit

her on þissum wicum.      Wit eft cumað,

siððan wit ærende      uncer twega

gastcyninge      agifen habbað."

2885
Gewat him þa se æðeling      and his agen sunu

to þæs gemearces      þe him metod tæhte,

wadan ofer wealdas.      Wudu bær sunu,

fæder fyr and sweord.      ða þæs fricgean ongann

wer wintrum geong      wordum Abraham:

2890
"Wit her fyr and sweord,      frea min, habbað;

hwær is þæt tiber,      þæt þu torht gode

to þam brynegielde      bringan þencest?"

Abraham maðelode      (hæfde on an gehogod

þæt he gedæde[?]      swa hine drihten het):

2895
"Him þæt soðcyning      sylfa findeð,

moncynnes weard,      swa him gemet þinceð."

Gestah þa stiðhydig      steape dune

up mid his eaforan,      swa him se eca bebead,

þæt he on hrofe gestod      hean landes

2900
on þære stowe[?]      þe him se stranga to,

wærfæst metod      wordum tæhte.

Ongan þa ad hladan,      æled weccan,

and gefeterode      fet and honda

bearne sinum      and þa on bæl ahof

2905
Isaac geongne,      and þa ædre gegrap

sweord be gehiltum,      wolde his sunu cwellan

folmum sinum,      fyre scencan[?]

mæges dreore.      þa metodes ðegn,

ufan engla sum,      Abraham hlude

2910
stefne cygde.      He stille gebad

ares spræce      and þam engle oncwæð.

Him þa ofstum to      ufan of roderum

wuldorgast godes      wordum mælde:

"Abraham leofa,      ne sleah þin agen bearn,

2915
ac þu cwicne abregd      cniht of ade,

eaforan þinne!      Him an wuldres god!

Mago Ebrea,      þu medum scealt

þurh þæs halgan hand,      heofoncyninges,

soðum sigorleanum      selfa onfon,

2920
ginfæstum gifum.      þe wile gasta weard

lissum gyldan      þæt þe wæs leofre[?] his

sibb and hyldo      þonne þin sylfes bearn."

Ad stod onæled.      Hæfde Abrahame

metod moncynnes,      mæge Lothes,

2925
breost geblissad,      þa he him his bearn forgeaf,

Isaac cwicne.      ða se eadega bewlat,

rinc ofer exle,      and him þær rom geseah

unfeor þanon      ænne standan,

broðor Arones,      brembrum fæstne.

2930
þone Abraham genam      and hine on ad ahof

ofestum miclum      for his agen bearn.

Abrægd þa mid þy bille,      brynegield onhread,

reccendne weg      rommes blode,

onbleot þæt lac gode,      sægde leana þanc

2935
and ealra þara sælða[?]      þe he him sið and ær,

gifena drihten,      forgifen hæfde.

Exodus

Krapp, 1931 90-107; Krapp, G.P., The Junius Manuscript, ASPR 1 (New York).

Hwæt! We feor and neah      gefrigen habað

ofer middangeard      Moyses domas,

wræclico wordriht,      wera cneorissum,–

in uprodor      eadigra gehwam

5
æfter bealusiðe      bote lifes,

lifigendra gehwam      langsumne ræd,–

hæleðum secgan.      Gehyre se ðe wille!

þone on westenne      weroda[?] drihten,

soðfæst cyning,      mid his sylfes miht

10
gewyrðode,      and him wundra fela,

ece alwalda,      in æht forgeaf.

He wæs leof gode,      leoda aldor,

horsc and hreðergleaw,      herges wisa,

freom folctoga.      Faraones cyn,

15
godes andsacan[?],      gyrdwite band,

þær him gesealde      sigora waldend,

modgum magoræswan[?],      his maga feorh,

onwist eðles,      Abrahames sunum.

Heah wæs þæt handlean      and him hold frea,

20
gesealde wæpna geweald      wið wraðra gryre,

ofercom mid þy campe      cneomaga fela,

feonda[?] folcriht.      ða wæs forma sið

þæt hine weroda god      wordum nægde,

þær he him gesægde      soðwundra fela,

25
hu þas woruld worhte      witig drihten,

eorðan ymbhwyrft      and uprodor,

gesette sigerice,      and his sylfes naman,

ðone yldo bearn      ær ne cuðon,

frod fædera cyn,      þeah hie fela wiston.

30
Hæfde he þa geswiðed      soðum cræftum

and gewurðodne      werodes aldor,

Faraones feond,      on forðwegas.

þa wæs ingere      ealdum witum

deaðe gedrenced      drihtfolca mæst;

35
hordwearda hryre      heaf wæs geniwad,

swæfon seledreamas,      since berofene.

Hæfde mansceaðan      æt middere niht

frecne gefylled,      frumbearna fela,

abrocene burhweardas.      Bana wide scrað,

40
lað leodhata,      land drysmyde[?]

deadra hræwum,      dugoð forð gewat,

wop wæs wide,      worulddreama lyt.

Wæron hleahtorsmiðum      handa belocene,

alyfed laðsið      leode gretan;

45
folc ferende,      feond[?] wæs bereafod,

hergas on helle.      Heofung[?] þider becom,

druron deofolgyld.      Dæg wæs mære

ofer middangeard      þa seo mengeo for.

Swa þæs fæsten dreah      fela missera,

50
ealdwerige,      Egypta folc,

þæs þe hie wideferð      wyrnan þohton

Moyses magum,      gif hie metod lete,

on langne lust      leofes siðes.

Fyrd wæs gefysed,      from se ðe lædde,

55
modig magoræswa[?],      mægburh heora.

Oferfor he mid þy folce      fæstena worn,

land and leodweard      laðra manna,

enge anpaðas,      uncuð gelad,

oðþæt hie on Guðmyrce      gearwe bæron,

60
(wæron land heora      lyfthelme beþeaht),

mearchofu morheald.      Moyses ofer þa,

fela meoringa,      fyrde gelædde.

Heht þa ymb twa niht      tirfæste[?] hæleð,

siððan hie feondum      oðfaren hæfdon,

65
ymbwicigean      werodes bearhtme

mid ælfere      æthanes byrig,

mægnes mæste      mearclandum on.

Nearwe genyddon      on norðwegas,

wiston him be suðan      Sigelwara land,

70
forbærned burhhleoðu,      brune leode,

hatum heofoncolum.      þær halig god

wið færbryne      folc gescylde,

bælce oferbrædde      byrnendne heofon,

halgan nette      hatwendne lyft.

75
Hæfde wederwolcen      widum fæðmum

eorðan and uprodor      efne gedæled,

lædde leodwerod,      ligfyr adranc,

hate heofontorht.      Hæleð wafedon,

drihta gedrymost.      Dægsceades[?] hleo

80
wand ofer wolcnum;      hæfde witig god

sunnan siðfæt      segle[?] ofertolden,

swa þa mæstrapas      men ne cuðon,

ne ða seglrode      geseon meahton,

eorðbuende      ealle cræfte,

85
hu afæstnod wæs      feldhusa mæst,

siððan he mid wuldre      geweorðode

þeodenholde.      þa wæs þridda wic

folce to frofre.      Fyrd eall geseah

hu þær hlifedon      halige seglas,

90
lyftwundor leoht;      leode ongeton,

dugoð Israhela,      þæt þær drihten cwom

weroda drihten,      wicsteal metan.

Him beforan foran      fyr and wolcen

in beorhtrodor,      beamas twegen,

95
þara æghwæðer      efngedælde

heahþegnunga      haliges gastes,

deormodra sið      dagum and nihtum.

þa ic on morgen gefrægn      modes rofan

hebban herebyman      hludan stefnum,

100
wuldres woman.      Werod eall aras,

modigra mægen,      swa him Moyses bebead,

mære magoræswa,      metodes folce,

fus fyrdgetrum.      Forð gesawon

lifes latþeow      lifweg metan;

105
swegl siðe weold,      sæmen æfter

foron flodwege.      Folc wæs on salum,

hlud herges[?] cyrm.      Heofonbeacen astah

æfena gehwam,      oðer wundor,

syllic æfter sunnan      setlrade beheold,

110
ofer leodwerum      lige scinan,

byrnende beam.      Blace stodon

ofer sceotendum      scire leoman;

scinon scyldhreoðan,      sceado[?] swiðredon,

neowle nihtscuwan      neah ne mihton

115
heolstor ahydan;      heofoncandel barn.

Niwe nihtweard      nyde sceolde

wician ofer weredum,      þy læs him westengryre,

har hæðbroga[?],      holmegum wederum

on[?] ferclamme      ferhð getwæfde[?].

120
Hæfde foregenga      fyrene loccas,

blace beamas;      bellegsan hweop

in þam hereþreate,      hatan lige,

þæt he on westenne      werod forbærnde,

nymðe hie modhwate      Moyses hyrde.

125
Scean scir werod,      scyldas lixton,

gesawon randwigan      rihte stræte,

segn ofer sweoton,      oðþæt sæfæsten

landes æt ende      leodmægne[?] forstod,

fus on forðweg.      Fyrdwic aras;

130
wyrpton hie werige,      wiste genægdon

modige meteþegnas,      hyra mægen beton.

Bræddon æfter beorgum,      siððan byme sang,

flotan feldhusum.      þa wæs feorðe wic,

randwigena ræst,      be þan readan sæ.

135
ðær on fyrd hyra      færspell becwom,

oht inlende.      Egsan stodan,

wælgryre weroda;      wræcmon gebad

laðne lastweard,      se ðe him lange ær

eðelleasum      onnied gescraf,

140
wean witum fæst.      Wære ne gymdon,

ðeah þe se yldra cyning      ær ge/

þa wearð yrfeweard      ingefolca,

manna æfter maðmum,      þæt he swa miceles geðah.

Ealles þæs forgeton      siððan grame wurdon

145
Egypta cyn      ymbe[?] antwig;

ða heo[?] his mægwinum      morðor fremedon,

wroht berenedon,      wære fræton.

Wæron heaðowylmas      heortan getenge,

mihtmod wera;      manum treowum

150
woldon hie þæt feorhlean      facne gyldan,

þætte hie[?] þæt dægweorc      dreore gebohte,

Moyses leode,      þær him mihtig god

on ðam spildsiðe      spede forgefe.

þa him eorla mod      ortrywe wearð

155
siððan hie gesawon      of suðwegum

fyrd Faraonis      forð ongangan,

oferholt wegan,      eored lixan,

(garas trymedon,      guð hwearfode,

blicon bordhreoðan,      byman sungon),

160
þufas þunian,      þeod mearc tredan,

on hwæl

Hreopon[?] herefugolas,      hilde grædige,

deawigfeðere      ofer drihtneum,

wonn wælceasega.      Wulfas sungon

165
atol æfenleoð      ætes on wenan,

carleasan deor,      cwyldrof beodan

on laðra last      leodmægnes fyl[?].

Hreopon mearcweardas      middum nihtum,

fleah fæge gast,      folc wæs gehæged.

170
Hwilum of þam werode      wlance þegnas

mæton milpaðas      meara bogum.

Him þær segncyning      wið þone segn foran,

manna þengel,      mearcþreate rad;

guðweard gumena      grimhelm gespeon,

175
cyning cinberge,      (cumbol lixton),

wiges on wenum,      wælhlencan sceoc[?],

het his hereciste      healdan georne

fæst fyrdgetrum[?].      Freond onsegon[?]

laðum eagan      landmanna cyme.

180
Ymb hine wægon      wigend unforhte,

hare heorowulfas[?]      hilde gretton,

þurstige þræcwiges,      þeodenholde.

Hæfde him alesen      leoda dugeðe

tireadigra      twa þusendo,

185
þæt wæron cyningas      and cneowmagas,

on þæt eade riht,      æðelum deore.

Forðon anra gehwilc      ut alædde

wæpnedcynnes,      wigan æghwilcne

þara þe he on ðam fyrste      findan mihte.

190
Wæron ingemen      ealle ætgædere,

cyningas on corðre.      Cuð oft gebad

horn on heape      to hwæs hægstealdmen,

guðþreat gumena,      gearwe bæron.

Swa þær eorp werod,      ecan læddon,

195
lað æfter laðum,      leodmægnes worn,

þusendmælum;      þider wæron fuse.

Hæfdon hie gemynted      to þam mægenheapum

to þam ærdæge      Israhela cynn

billum abreotan      on hyra broðorgyld.

200
Forþon wæs in wicum      wop up ahafen,

atol æfenleoð,      egesan stodon,

weredon wælnet,      þa se woma cwom.

Flugon frecne spel,      feond wæs anmod,

werud wæs wigblac,      oðþæt wlance forsceaf

205
mihtig engel,      se ða menigeo beheold,

þæt þær gelaðe mid him      leng ne mihton

geseon tosomne;      sið wæs gedæled.

Hæfde nydfara      nihtlangne fyrst,

þeah ðe him on healfa gehwam      hettend seomedon,

210
mægen oððe merestream;      nahton maran hwyrft.

Wæron orwenan      eðelrihtes,

sæton æfter beorgum      in blacum reafum,

wean on wenum;      wæccende bad

eall seo sibgedriht      somod ætgædere

215
maran mægenes,      oð Moyses bebead

eorlas on uhttid      ærnum bemum[?]

folc somnigean,      frecan arisan,

habban heora hlencan,      hycgan on ellen,

beran beorht searo,      beacnum cigean

220
sweot sande near.      Snelle gemundon

weardas wigleoð,      werod wæs gefysed,

brudon ofer burgum,      (byman gehyrdon),

flotan feldhusum,      fyrd wæs on ofste.

Siððan hie getealdon      wið þam teonhete

225
on þam forðherge      feðan twelfe

moderofra[?];      mægen wæs onhrered.

Wæs on anra gehwam      æðelan cynnes

alesen under lindum      leoda duguðe

on folcgetæl      fiftig cista;

230
hæfde cista gehwilc      cuðes werodes

garberendra,      guðfremmendra,

[X] hund geteled,      tireadigra.

þæt wæs wiglic werod;      wace[?] ne gretton

in þæt rincgetæl      ræswan herges,

235
þa þe for geoguðe      gyt ne mihton

under bordhreoðan      breostnet wera

wið flane feond      folmum werigean,

ne him bealubenne      gebiden hæfdon

ofer linde lærig,      licwunde swor,

240
gylpplegan gares.      Gamele ne moston,

hare heaðorincas,      hilde onþeon,

gif him modheapum      mægen swiðrade,

ac hie be wæstmum      on[?] wig curon,

hu in leodscipe      læstan wolde

245
mod mid aran,      eac þan mægnes cræft,

garbeames feng.

þa wæs handrofra      here ætgædere,

fus forðwegas.      Fana up gerad[?],

beama beorhtost;      bidon[?] ealle þa gen

250
hwonne siðboda      sæstreamum neah

leoht ofer lindum      lyftedoras bræc.

Ahleop þa for hæleðum      hildecalla,

bald beohata,      bord up ahof,

heht þa folctogan      fyrde gestillan,

255
þenden modiges meðel      monige gehyrdon.

Wolde reordigean      rices hyrde

ofer hereciste      halgan stefne,

werodes wisa      wurðmyndum spræc:

"Ne beoð ge þy forhtran,      þeah þe Faraon brohte

260
sweordwigendra      side hergas,

eorla unrim!      Him eallum wile

mihtig drihten      þurh mine hand

to dæge þissum      dædlean gyfan,

þæt hie lifigende      leng ne moton

265
ægnian mid yrmðum      Israhela cyn.

Ne willað eow andrædan      deade feðan,

fæge ferhðlocan,      fyrst is æt ende

lænes lifes.      Eow is lar godes

abroden of breostum.      Ic on beteran ræd,

270
þæt ge gewurðien      wuldres aldor,

and eow liffrean      lissa bidde,

sigora gesynto,      þær ge siðien.

þis is se ecea      Abrahames god,

frumsceafta frea,      se ðas fyrd wereð,

275
modig and mægenrof,      mid þære miclan hand."

Hof ða for hergum      hlude stefne

lifigendra leod[?],      þa he to leodum spræc:

"Hwæt, ge nu eagum to      on lociað,

folca leofost,      færwundra sum,

280
hu ic sylfa sloh      and þeos swiðre hand

grene tacne      garsecges deop.

Yð up færeð,      ofstum wyrceð

wæter wealfæsten[?].      Wegas syndon dryge,

haswe herestræta,      holm gerymed,

285
ealde staðolas,      þa ic ær ne gefrægn

ofer middangeard      men geferan,

fage feldas,      þa forð heonon

in ece tid[?]      yðe þeahton,

sælde sægrundas.      Suðwind fornam

290
bæðweges blæst,      brim[?] is areafod,

sand sæcir spaw[?].      Ic wat soð gere

þæt eow mihtig god      miltse gecyðde,

eorlas ærglade.      Ofest is selost

þæt ge of feonda      fæðme weorðen,

295
nu se agend      up arærde

reade streamas      in randgebeorh.

Syndon þa foreweallas      fægre gestepte,

wrætlicu wægfaru,      oð wolcna hrof."

æfter þam wordum      werod eall aras,

300
modigra mægen.      Mere stille bad.

Hofon herecyste      hwite linde,

segnas on sande.      Sæweall astah,

uplang gestod      wið Israhelum

andægne fyrst.      Wæs seo eorla gedriht

305
anes modes,

fæstum fæðmum      freoðowære heold.

Nalles hige gehyrdon      haliges lare,

siððan leofes leoþ      læste near

sweg swiðrode      and sances bland.

310
þa þæt feorðe cyn      fyrmest eode,

wod on wægstream,      wigan on heape,

ofer grenne grund,      Iudisc feða

on[?] orette      on[?] uncuð gelad

for his mægwinum.      Swa him mihtig god

315
þæs dægweorces      deop lean forgeald,

siððan him gesælde      sigorworca hreð,

þæt he ealdordom      agan sceolde

ofer cynericu,      cneowmaga blæd.

Hæfdon him to segne,      þa hie on sund stigon,

320
ofer bordhreoðan      beacen aræred

in þam garheape,      gyldenne leon[?],

drihtfolca mæst,      deora cenost.

Be þam herewisan      hynðo ne woldon

be him lifigendum      lange þolian,

325
þonne hie to guðe      garwudu rærdon

ðeoda ænigre.      þracu[?] wæs on ore,

heard handplega,      hægsteald modige

wæpna wælslihtes,      wigend unforhte,

bilswaðu blodige,      beadumægnes ræs,

330
grimhelma gegrind,      þær Iudas for.

æfter þære fyrde      flota modgade,

Rubenes sunu.      Randas bæron

sæwicingas      ofer sealtne mersc,

manna[?] menio;      micel angetrum

335
eode unforht.      He his ealdordom

synnum aswefede,      þæt he siðor for

on leofes last.      Him on leodsceare

frumbearnes riht      freobroðor oðþah,

ead and æðelo;      he wæs gearu swa þeah.

340
þær forð[?] æfter him      folca þryðum

sunu Simeones      sweotum comon;

þridde þeodmægen      (þufas wundon

ofer garfare)      guðcyste onþrang

deawig sceaftum.      Dægwoma becwom

345
ofer garsecge[?],      godes beacna sum,

morgen mæretorht;      mægen forð gewat.

þa þær folcmægen      for æfter oðrum,

isernhergum.      An wisode

mægenþrymmum mæst,      þy he mære wearð,

350
on forðwegas      folc æfter wolcnum,

cynn æfter cynne.      Cuðe æghwilc

mægburga riht,      swa him Moises bead,

eorla æðelo.      Him wæs an fæder,

leof leodfruma,      landriht geþah,

355
frod on ferhðe,      freomagum leof.

Cende cneowsibbe      cenra manna

heahfædera sum,      halige þeode,

Israela cyn,      onriht godes,

swa þæt orþancum      ealde reccað

360
þa þe mægburge      mæst gefrunon,

frumcyn feora,      fæderæðelo gehwæs.

Niwe flodas      Noe oferlað,

þrymfæst þeoden,      mid his þrim sunum,

þone deopestan      drencefloda[?]

365
þara ðe gewurde      on woruldrice.

Hæfde him on hreðre      halige treowa;

forþon he gelædde      ofer lagustreamas

maðmhorda mæst,      mine gefræge[?].

On feorhgebeorh      foldan hæfde

370
eallum eorðcynne      ece lafe,

frumcneow gehwæs[?],      fæder and moder

tuddorteondra,      geteled rime

mismicelra      þonne men cunnon,

snottor sæleoda.      Eac þon sæda gehwilc

375
on bearm scipes      beornas feredon,

þara þe under heofonum      hæleð bryttigað.

Swa þæt wise men      wordum secgað

þæt from Noe      nigoða wære

fæder Abrahames      on folctale.

380
þæt is se Abraham      se him engla god

naman niwan asceop;      eac þon neah and feor

halige heapas      in gehyld bebead,

werþeoda geweald;      he on wræce lifde.

Siððan he gelædde      leofost feora

385
haliges hæsum;      heahlond stigon

sibgemagas,      on Seone beorh.

Wære hie þær fundon,      wuldor gesawon,

halige heahtreowe,      swa hæleð gefrunon.

þær eft se snottra      sunu Dauides,

390
wuldorfæst cyning,      witgan larum

getimbrede      tempel gode,

alh[?] haligne,      eorðcyninga

se wisesta      on woruldrice,

heahst and haligost,      hæleðum gefrægost,

395
mæst and mærost,      þara þe manna bearn,

fira æfter foldan,      folmum geworhte.

To þam meðelstede      magan gelædde

Abraham Isaac.      Adfyr onbran;

fyrst ferhðbana      no þy fægenra[?] wæs.

400
Wolde þone lastweard      lige gesyllan,

in bælblyse      beorna selost,

his swæsne sunu      to sigetibre,

angan ofer eorðan      yrfelafe,

feores frofre,      ða he swa forð gebad,

405
leodum to lafe,      langsumne hiht.

He þæt gecyðde,      þa he þone cniht genam

fæste mid folmum,      folccuð geteag

ealde lafe,      (ecg grymetode),

þæt he him lifdagas      leofran ne wisse

410
þonne he hyrde      heofoncyninge.

Up aræmde      Abraham[?] þa[?];

se eorl wolde slean      eaferan sinne

unweaxenne,      ecgum[?] reodan

magan mid mece,      gif hine metod[?] lete.

415
Ne wolde him beorht fæder      bearn ætniman,

halig tiber,      ac mid handa befeng.

þa him styran cwom      stefn of heofonum,

wuldres hleoðor,      word æfter spræc:

"Ne sleh þu, Abraham,      þin agen bearn,

420
sunu mid sweorde!      Soð is gecyðed,

nu þin cunnode      cyning alwihta,

þæt þu wið waldend      wære heolde,

fæste treowe,      seo þe freoðo sceal

in lifdagum      lengest weorðan,

425
awa to aldre      unswiciendo.

Hu þearf mannes sunu      maran treowe?

Ne behwylfan mæg      heofon and eorðe

his wuldres word,      widdra and siddra

þonne befæðman mæge      foldan sceattas,

430
eorðan ymbhwyrft      and uprodor,

garsecges gin      and þeos geomre lyft.

He[?] að swereð,      engla þeoden,

wyrda waldend      and wereda god,

soðfæst sigora,      þurh his sylfes lif,

435
þæt þines cynnes      and cneowmaga,

randwiggendra,      rim ne cunnon,

yldo ofer eorðan,      ealle cræfte

to gesecgenne      soðum wordum,

nymðe hwylc þæs snottor      in sefan weorðe

440
þæt he ana mæge      ealle geriman

stanas on eorðan,      steorran on heofonum,

sæbeorga sand[?],      sealte yða;

ac hie gesittað      be sæm tweonum

oð Egipte      incaðeode

445
land Cananea,      leode þine,

freobearn fæder,      folca selost."

Folc wæs afæred,      flodegsa becwom

gastas geomre,      geofon deaðe hweop.

Wæron beorhhliðu      blode bestemed,

450
holm heolfre spaw,      hream wæs on yðum,

wæter wæpna ful,      wælmist astah.

Wæron Egypte      eft oncyrde,

flugon forhtigende,      fær ongeton,

woldon herebleaðe      hamas findan,

455
gylp wearð gnornra.      Him ongen genap

atol yða gewealc,      ne ðær ænig becwom

herges to hame,      ac behindan beleac

wyrd mid wæge.      þær ær wegas lagon,

mere modgode,      mægen wæs adrenced.

460
Streamas stodon,      storm up gewat

heah to heofonum,      herewopa mæst.

Laðe cyrmdon,      (lyft up geswearc),

fægum stæfnum,      flod blod gewod.

Randbyrig wæron rofene,      rodor swipode

465
meredeaða mæst,      modige swulton,

cyningas on corðre,      cyre swiðrode

sæs æt ende.      Wigbord scinon

heah ofer hæleðum,      holmweall astah,

merestream modig.      Mægen wæs on cwealme

470
fæste gefeterod,      forðganges weg[?]

searwum æsæled,      sand basnodon[?],

witodre fyrde,      hwonne waðema stream,

sincalda sæ,      sealtum yðum

æflastum gewuna      ece staðulas,

475
nacud nydboda,      neosan come,

fah feðegast,      se ðe feondum geneop.

Wæs seo hæwene lyft      heolfre geblanden,

brim berstende      blodegesan hweop,

sæmanna sið,      oðþæt soð metod

480
þurh Moyses hand      modge rymde,

wide wæðde,      wælfæðmum sweop.

Flod famgode,      fæge crungon,

lagu land gefeol,      lyft wæs onhrered,

wicon weallfæsten,      wægas burston,

485
multon meretorras,      þa se mihtiga sloh

mid halige hand,      heofonrices weard,

on[?] werbeamas.      Wlance ðeode

ne mihton forhabban      helpendra pað,

merestreames mod,      ac he manegum gesceod

490
gyllende gryre.      Garsecg wedde,

up ateah, on sleap.      Egesan stodon,

weollon wælbenna.      Witrod gefeol

heah of heofonum      handweorc godes,

famigbosma      flodwearde sloh,

495
unhleowan wæg,      alde mece,

þæt ðy deaðdrepe      drihte swæfon,

synfullra sweot.      Sawlum lunnon

fæste befarene,      flodblac here,

siððan hie on bugon[?]      brun yppinge,

500
modewæga mæst.      Mægen eall gedreas

ða gedrencte[?] wæron[?]      dugoð Egypta,

Faraon mid his folcum.      He onfond[?] hraðe,

siððan grund[?] gestah      godes andsaca,

þæt wæs mihtigra      mereflodes weard;

505
wolde heorufæðmum[?]      hilde gesceadan,

yrre and egesfull.      Egyptum wearð

þæs dægweorces      deop lean gesceod,

forðam þæs heriges      ham eft ne com

ealles ungrundes      ænig to lafe,

510
þætte sið heora[?]      secgan moste,

bodigean æfter burgum      bealospella mæst,

hordwearda hryre,      hæleða cwenum,

ac þa mægenþreatas      meredeað geswealh,

spelbodan eac[?].      Se ðe sped ahte,

515
ageat gylp wera.      Hie wið god wunnon!

þanon Israhelum      ece rædas

on merehwearfe      Moyses[?] sægde,

heahþungen wer,      halige spræce,

deop ærende.      Dægword[?] nemnað

520
swa gyt werðeode,      on gewritum findað

doma gehwilcne,      þara ðe him drihten bebead

on þam siðfate      soðum wordum,

gif onlucan wile      lifes wealhstod,

beorht in breostum,      banhuses weard,

525
ginfæsten god      gastes cægon.

Run bið gerecenod,      ræd forð gæð,

hafað wislicu      word on fæðme,

wile meagollice      modum tæcan

þæt we gesne ne syn      godes þeodscipes,

530
metodes miltsa.      He us ma onlyhð,

nu us boceras      beteran secgað

lengran lifwynna[?].      þis is læne dream,

wommum awyrged,      wreccum alyfed,

earmra anbid.      Eðellease

535
þysne gystsele      gihðum healdað[?],

murnað on mode,      manhus witon

fæst under foldan,      þær bið fyr and wyrm,

open ece scræf.      Yfela gehwylces[?]

swa nu regnþeofas      rice dælað,

540
yldo oððe ærdeað.      Eftwyrd cymð,

mægenþrymma mæst      ofer middangeard,

dæg dædum fah.      Drihten sylfa

on þam meðelstede      manegum demeð,

þonne he soðfæstra      sawla lædeð,

545
eadige gastas,      on uprodor,

þær is[?] leoht and lif,      eac þon lissa blæd;

dugoð on dreame      drihten herigað,

weroda wuldorcyning,      to widan feore.

Swa reordode      ræda gemyndig

550
manna mildost,      mihtum swiðed,

hludan stefne;      here stille bad

witodes willan,      wundor ongeton,

modiges muðhæl;      he to mænegum spræc:

"Micel is þeos menigeo,      mægenwisa trum,

555
fullesta mæst,      se ðas fare lædeð;

hafað us[?] on Cananea      cyn gelyfed

burh and beagas,      brade rice;

wile nu gelæstan      þæt he lange gehet

mid aðsware,      engla drihten,

560
in fyrndagum      fæderyncynne,

gif ge gehealdað      halige lare,

þæt ge feonda gehwone      forð ofergangað,

gesittað sigerice      be sæm tweonum,

beorselas beorna.      Bið eower blæd micel!"

565
æfter þam wordum      werod wæs on salum,

sungon sigebyman,      (segnas stodon),

on fægerne sweg;      folc wæs on lande,

hæfde wuldres beam      werud gelæded,

halige heapas,      on hild godes.

570
Life gefegon[?]      þa hie oðlæded hæfdon

feorh of feonda dome,      þeah ðe hie hit frecne geneðdon,

weras under wætera hrofas.      Gesawon hie þær weallas standan,

ealle him brimu blodige þuhton,      þurh þa heora beadosearo wægon.

Hreðdon hildespelle,      siððan hie þam herge[?] wiðforon;

575
hofon hereþreatas      hlude stefne,

for þam dædweorce      drihten heredon,

weras wuldres sang;      wif on oðrum,

folcsweota mæst,      fyrdleoð golan[?]

aclum stefnum,      eallwundra fela.

580
þa wæs eðfynde      Afrisc meowle

on geofones staðe      golde geweorðod.

Handa hofon      halswurðunge,

bliðe wæron,      bote gesawon,

heddon herereafes,      hæft wæs onsæled.

585
Ongunnon sælafe      segnum dælan

on yðlafe,      ealde madmas,

reaf and randas.      Heo on riht sceodon[?]

gold and godweb,      Iosepes gestreon,

wera wuldorgesteald.      Werigend lagon

590
on deaðstede,      drihtfolca mæst[?].

Daniel

Krapp, 1931 111-32; Krapp, G.P., The Junius Manuscript, ASPR 1 (New York).

Gefrægn ic Hebreos      eadge lifgean

in Hierusalem,      goldhord dælan,

cyningdom habban,      swa him gecynde wæs,

siððan þurh metodes mægen      on Moyses hand

5
wearð wig gifen,      wigena mænieo,

and hie of Egyptum      ut aforon,

mægene micle.      þæt wæs modig cyn!

þenden hie þy rice      rædan moston,

burgum wealdan[?],      wæs him beorht wela.

10
þenden þæt folc mid him      hiera fæder wære

healdan woldon,      wæs him hyrde god,

heofonrices weard,      halig drihten,

wuldres waldend.      Se ðam werude geaf

mod and mihte,      metod alwihta,

15
þæt hie oft fela folca      feore gesceodon,

heriges helmum,      þara þe him hold ne wæs,

oðþæt hie wlenco anwod      æt winþege

deofoldædum,      druncne geðohtas.

þa hie æcræftas      ane forleton,

20
metodes mægenscipe,      swa no man scyle

his gastes lufan      wið gode dælan.

þa geseah ic þa[?] gedriht      in gedwolan hweorfan,

Israhela cyn      unriht don,

wommas wyrcean.      þæt wæs weorc gode!

25
Oft he þam leodum      to[?] lare sende,

heofonrices weard,      halige gastas,

þa þam werude      wisdom budon.

Hie þære snytro      soð gelyfdon

lytle hwile,      oðþæt hie[?] langung beswac

30
eorðan dreamas      eces rædes,

þæt hie æt siðestan      sylfe forleton

drihtnes domas,      curon deofles cræft.

þa wearð reðemod      rices ðeoden,

unhold þeodum[?]      þam þe æhte geaf.

35
Wisde[?] him æt frymðe,      ða ðe on fruman ær ðon

wæron mancynnes      metode dyrust,

dugoða dyrust,      drihtne leofost;

herepað[?] tæhte[?]      to þære hean byrig,

eorlum elðeodigum,      on eðelland

40
þær Salem stod      searwum afæstnod,

weallum geweorðod.      To þæs witgan foron,

Caldea cyn,      to ceastre forð,

þær Israela      æhta wæron,

bewrigene mid weorcum;      to þam þæt werod gefor,

45
mægenþreat mære,      manbealwes georn.

Awehte þone wælnið      wera aldorfrea,

Babilones brego,      on his burhstede,

Nabochodonossor,      þurh niðhete,

þæt he secan ongan      sefan gehygdum

50
hu he Israelum      eaðost meahte

þurh gromra gang      guman oðþringan.

Gesamnode þa      suðan and norðan

wælhreow werod,      and west foran[?]

herige hæðencyninga      to þære hean byrig.

55
Israela      eðelweardas

hæfdon[?] lufan, lifwelan,      þenden hie let metod.

þa ic[?] eðan gefrægn      ealdfeonda cyn

winburh wera.      þa wigan ne gelyfdon,

bereafodon þa receda wuldor      readan golde,

60
since and seolfre,      Salomones templ.

Gestrudan gestreona      under stanhliðum,

swilc eall swa þa eorlas      agan sceoldon,

oðþæt hie burga gehwone      abrocen hæfdon,

þara þe þam folce      to friðe stodon.

65
Gehlodon him to huðe      hordwearda gestreon,

feoh[?] and frætwa[?],      swilc þær funden wæs,

and þa mid þam æhtum      eft siðedon,

and gelæddon eac      on langne sið

Israela cyn,      on eastwegas

70
to Babilonia,      beorna unrim,

under hand hæleð      hæðenum deman.

Nabochodonossor      him on nyd dyde

Israela bearn      ofer[?] ealle lufen,

wæpna lafe      to weorcþeowum.

75
Onsende þa      sinra þegna

worn þæs werudes      west[?] toferan,

þæt him þara leoda[?]      land geheolde,

eðne eðel,      æfter Ebreum.

Het þa secan      sine gerefan

80
geond Israela      earme lafe,

hwilc þære geogoðe      gleawost wære

boca bebodes,      þe þær brungen wæs.

Wolde þæt þa cnihtas      cræft leornedon,

þæt him snytro on sefan      secgan mihte,

85
nales ðy þe he þæt moste      oððe gemunan wolde

þæt he þara gifena      gode þancode

þe him þær to duguðe      drihten scyrede.

þa hie þær fundon      þry[?] freagleawe

æðele cnihtas      and æfæste,

90
ginge and gode      in godsæde;

an wæs Annanias,      oðer Azarias,

þridda Misael,      metode gecorene.

þa þry comon      to þeodne foran,

hearde and higeþancle,      þær se hæðena sæt,

95
cyning corðres georn,      in Caldea byrig.

þa hie þam wlancan      wisdom sceoldon,

weras Ebrea,      wordum cyðan[?],

higecræft heane,      þurh halig mod,

þa se beorn bebead,      Babilone weard,

100
swiðmod cyning,      sinum þegnum,

þæt þa frumgaras      be feore dæde,

þæt þam gengum þrym      gad ne wære

wiste ne wæde      in woruldlife.

þa wæs breme      Babilone weard,

105
mære and modig      ofer middangeard,

egesful ylda bearnum.      No he æ fremede,

ac in oferhygde      æghwæs lifde.

þa þam folctogan      on frumslæpe,

siððan to reste gehwearf      rice þeoden,

110
com on sefan hwurfan      swefnes woma,

hu woruld wære      wundrum geteod,

ungelic yldum      oð edsceafte.

Wearð him on slæpe      soð gecyðed,

þætte rices gehwæs      reðe sceolde gelimpan,

115
eorðan dreamas,      ende wurðan.

þa onwoc wulfheort,      se ær wingal swæf,

Babilone weard.      Næs him bliðe hige,

ac him sorh astah,      swefnes woma.

No he gemunde      þæt him meted[?] wæs.

120
Het þa tosomne      sinra leoda

þa wiccungdom      widost bæron,

frægn þa ða mænigeo      hwæt hine gemætte,

þenden reordberend      reste wunode.

Wearð he on þam egesan      acol worden,

125
þa he ne wisse      word ne angin

swefnes sines;      het him secgan þeah.

þa him unbliðe      andswaredon

deofolwitgan      (næs him dom gearu

to asecganne      swefen cyninge):

130
"Hu magon we swa dygle,      drihten, ahicgan

on sefan þinne,      hu ðe swefnede,

oððe wyrda gesceaft      wisdom bude,

gif þu his ærest ne meaht      or areccan?"

þa him unbliðe      andswarode

135
wulfheort cyning,      witgum sinum:

"Næron ge swa eacne      ofer ealle men

modgeþances      swa ge me sægdon,

and þæt gecwædon[?],      þæt ge cuðon

mine aldorlege,      swa me æfter wearð,

140
oððe ic furðor      findan sceolde.

Nu[?] ge mætinge      mine ne cunnon,

þa þe me for werode      wisdom berað[?].

Ge sweltað deaðe,      nymþe ic dom wite

soðan swefnes,      þæs min sefa myndgað."

145
Ne meahte þa seo mænigeo      on þam meðelstede

þurh witigdom      wihte aþencean

ne ahicgan,      þa hit forhæfed gewearð

þætte hie sædon      swefn cyninge,

wyrda gerynu,      oðþæt witga cwom,

150
Daniel to dome,      se wæs drihtne gecoren,

snotor and soðfæst,      in þæt seld gangan.

Se wæs[?] ordfruma      earmre lafe

þære þe þam hæðenan      hyran sceolde.

Him god sealde      gife of heofnum

155
þurh hleoðorcwyde      haliges gastes,

þæt him engel godes      eall asægde

swa his mandrihten      gemæted wearð.

ða eode Daniel,      þa dæg lyhte,

swefen reccan      sinum frean,

160
sægde him wislice      wereda gesceafte,

þætte sona ongeat      swiðmod cyning

ord and ende      þæs þe him ywed wæs.

ða hæfde Daniel      dom micelne,

blæd in Babilonia      mid bocerum,

165
siððan he gesæde      swefen cyninge,

þæt he ær for fyrenum      onfon ne meahte,

Babilonie weard,      in his breostlocan.

No hwæðere þæt Daniel      gedon mihte

þæt he wolde metodes      mihte gelyfan,

170
ac he wyrcan ongan      weoh[?] on felda

þam þe deormode      Diran heton,

se wæs on ðære ðeode      ðe swa hatte,

bresne Babilonige.      þære burge weard

anne manlican      ofer metodes est,

175
gyld of golde,      gumum arærde,

for þam þe gleaw ne wæs,      gumrices weard,

reðe and rædleas,      riht [...]

þa wearð hæleða hlyst      þa hleoðor cwom

byman stefne      ofer burhware.

180
þa hie for þam cumble      on cneowum sæton,

onhnigon to þam herige      hæðne þeode,

wurðedon wihgyld,      ne wiston wræstran ræd,

efndon unrihtdom,      swa hyra aldor dyde,

mane gemenged,      mode gefrecnod.

185
Fremde folcmægen,      swa hyra frea ærest,

unræd efnde,      (him þæs æfter becwom

yfel endelean),      unriht dyde.

þær þry wæron      on þæs þeodnes byrig,

eorlas Israela,      þæt hie a noldon

190
hyra þeodnes dom      þafigan onginnan,

þæt hie to þam beacne      gebedu rærde,

ðeah ðe ðær on herige      byman sungon.

ða wæron æðelum god[?]      Abrahames bearn,

wæron wærfæste,      wiston drihten

195
ecne uppe,      ælmihtigne[?].

Cnihtas cynegode      cuð gedydon,

þæt hie him þæt gold      to gode noldon

habban ne healdan,      ac þone hean cyning,

gasta hyrde,      ðe him gife sealde.

200
Oft hie to bote      balde gecwædon

þæt hie þæs wiges      wihte ne rohton,

ne hie to þam gebede      mihte gebædon

hæðen heriges wisa,      þæt hie þider hweorfan wolden,

guman to þam gyldnan gylde,      þe he him to gode geteode.

205
þegnas þeodne sægdon      þæt hie þære geþeahte wæron,

hæftas hearan,      in þisse hean byrig,

þa þis hegan ne willað,      ne þysne wig wurðigean,

þe ðu þe to wuldre[?]      wundrum teodest.

ða him bolgenmod      Babilone weard

210
yrre andswarode,      eorlum onmælde

grimme þam gingum,      and geocre oncwæð,

þæt hie gegnunga      gyldan sceolde

oððe þrowigean      þreanied micel,

frecne fyres wylm,      nymðe hie friðes wolde

215
wilnian to þam wyrrestan,      weras Ebrea,

guman to þam golde,      þe he him to gode teode.

Noldon þeah þa hyssas      hyran larum

in hige hæðnum.      Hogedon georne

þæt æ godes      ealle gelæste,

220
and ne awacodon      wereda drihtne,

ne þan mæ gehwurfe[?]      in hæðendom,

ne hie to facne      freoðo wilnedan,

þeah þe him se bitera deað      geboden wære.

þa wearð yrre anmod cyning,      het he ofn onhætan

225
to cwale cnihta feorum      forðam þe hie his cræftas onsocon.

þa he wæs gegleded[?],      swa he grimmost mihte,

frecne fyres lige,      þa he þyder folc samnode,

and gebindan het,      Babilone weard,

grim and gealhmod,      godes spelbodan.

230
Het þa his scealcas      scufan þa hyssas

in bælblyse,      beornas geonge.

Gearo wæs se him geoce gefremede;      þeah þe hie swa grome nydde

in fæðm fyres lige,      hwæðere heora feorh generede

mihtig metodes weard.      Swa þæt mænige gefrunon,

235
halige him þær help geteode,      sende him of hean rodore

god, gumena weard,      gast þone halgan.

Engel in þone ofn innan becwom      þær hie þæt aglac drugon,

freobearn fæðmum beþeahte      under þam fyrenan hrofe.

Ne mihte þeah heora wlite      gewemman owiht[?]

240
wylm þæs wæfran liges,      þa hie se waldend nerede.

Hreohmod wæs se hæðena þeoden,      het hie hraðe bærnan.

æled wæs ungescead micel.      þa wæs se ofen onhæted,

isen eall ðurhgleded.      Hine ðær esnas mænige

wurpon wudu on innan,      swa him wæs on wordum gedemed;

245
bæron brandas on bryne      blacan fyres,

(wolde wulfheort cyning      wall onsteallan[?],

iserne ymb æfæste),      oðþæt up gewat

lig ofer leofum      and þurh lust gesloh

micle mare      þonne gemet wære.

250
ða se lig gewand      on laðe men,

hæðne of halgum.      Hyssas wæron

bliðemode,      burnon scealcas

ymb ofn utan,      alet gehwearf

teonfullum on teso.      ðær to geseah

255
Babilone brego.      Bliðe[?] wæron

eorlas Ebrea,      ofestum heredon

drihten on dreame,      dydon swa hie cuðon

ofne on innan,      aldre generede.

Guman glædmode      god wurðedon,

260
under þæs fæðme      þe geflymed wearð

frecne fyres hæto.      Freobearn wurdon

alæten liges gange,      ne hie him þær lað gedydon.

Næs him se sweg to sorge      ðon ma þe sunnan scima,

ne se bryne beot mæcgum      þe[?] in þam beote wæron,

265
ac þæt fyr fyr scyde      to ðam þe[?] ða scylde worhton,

hwearf[?] on þa hæðenan hæftas      fram þam halgan cnihton,

werigra wlite minsode,      þa ðe ðy worce gefægon.

Geseah ða swiðmod cyning[?],      ða he his sefan ontreowde,

wundor on wite agangen;      him þæt wræclic þuhte.

270
Hyssas hale hwurfon      in þam hatan ofne,

ealle æfæste ðry;      him eac þær wæs

an on gesyhðe,      engel ælmihtiges.

Him þær on[?] ofne[?]      owiht ne derede,

ac wæs þær inne      ealles gelicost

275
efne þonne on sumera      sunne scineð,

and deaw dryge[?]      on dæge weorðeð,

winde geondsawen.      þæt wæs wuldres god

þe hie generede      wið þam niðhete.

ða Azarias      ingeþancum

280
hleoðrade halig      þurh hatne lig,

dreag[?] dæda georn,      drihten herede,

wer womma leas,      and þa word acwæð:

"Metod alwihta, hwæt!      þu eart mihtum swið

niðas to nergenne.      Is þin nama mære,

285
wlitig and wuldorfæst      ofer werðeode.

Siendon þine domas      in daga gehwam

soðe and geswiðde      and gesigefæste,

swa þu eac sylfa eart.

Syndon þine willan      on woruldspedum

290
rihte and gerume,      rodora waldend.

Geoca user georne nu,      gasta scyppend,

and þurh hyldo[?] help,      halig drihten,

nu we þec for þreaum      and for ðeonydum

and for eaðmedum      arna biddað,

295
lige belegde.      We ðæs lifgende

worhton on worulde,      eac ðon wom dyde

user yldran;      for oferhygdum

bræcon bebodo      burhsittende[?],

had oferhogedon      halgan lifes.

300
Siendon we towrecene      geond widne grund,

heapum tohworfene,      hyldelease;

is user lif      geond landa fela

fracoð and gefræge      folca manegum,

þa usic[?] bewræcon      to þæs wyrrestan

305
eorðcyninga      æhta gewealde,

on hæft heorugrimra,      and we nu hæðenra

þeowned þoliað.      þæs þe þanc sie,

wereda wuldorcyning,      þæt þu us þas wrace teodest.

Ne forlet þu usic ane[?],      ece drihten,

310
for ðam miltsum      ðe ðec men hligað,

and for ðam treowum      þe þu, tirum fæst,

niða nergend,      genumen hæfdest

to Abrahame      and to Isaace

and to Iacobe,      gasta scyppend.

315
þu him þæt gehete      þurh hleoðorcwyde,

þæt þu hyra frumcyn      in fyrndagum

ican wolde,      þætte æfter him

on cneorissum      cenned wurde,

and seo mænigeo      mære wære,

320
had[?] to hebbanne      swa heofonsteorran

bebugað bradne hwyrft,      oððe[?] brimfaroþes[?],

sæfaroða sand,      geond sealtne wæg

in[?] eare[?] gryndeð,      þæt his unrim a

in wintra worn      wurðan sceolde.

325
Fyl nu frumspræce,      ðeah heora fea lifigen!

Wlitiga þinne wordcwyde      and þin wuldor on us!

Gecyð cræft and miht      þæt þa[?] Caldeas

and folca fela      gefrigen habbað,

ða þe under heofenum      hæðene lifigeað,

330
and þæt þu ana eart      ece drihten,

weroda waldend,      woruldgesceafta,

sigora settend,      soðfæst metod!"

Swa se halga wer      hergende wæs

metodes miltse      and his mihta sped

335
rehte þurh reorde.      ða of roderum wæs

engel ælbeorht      ufan onsended,

wlitescyne wer      on his wuldorhaman,

se him cwom to frofre      and to feorhnere

mid lufan and mid lisse.      Se ðone lig tosceaf,

340
halig and heofonbeorht,      hatan fyres,

tosweop hine and toswende      þurh þa swiðan miht,

ligges leoman[?],      þæt hyra[?] lice ne wæs

owiht geegled,      ac he on andan sloh

fyr on feondas      for fyrendædum.

345
þa wæs on þam ofne,      þær se engel becwom,

windig and wynsum,      wedere gelicost

þonne hit on sumeres tid      sended weorðeð

dropena drearung      on dæges hwile,

wearmlic wolcna scur.      Swylc bið wedera cyst,

350
swylc wæs on þam fyre      frean mihtum

halgum to helpe.      Wearð se hata lig

todrifen and todwæsced      þær þa dædhwatan

geond þone ofen eodon,      and se engel mid,

feorh nerigende,      se ðær feorða wæs,

355
Annanias      and Azarias

and Misael.      þær þa modhwatan

þry on geðancum      ðeoden heredon,

bædon bletsian      bearn Israela

eall landgesceaft      ecne drihten,

360
ðeoda waldend.      Swa hie þry cwædon,

modum horsce,      þurh gemæne word:

"ðe gebletsige,      bylywit fæder,

woruldcræfta wlite      and weorca gehwilc!

Heofonas and englas,      and hluttor wæter,

365
þa ðe ofer[?] roderum      on rihtne gesceaft

wuniað in wuldre,      ða þec wurðiað!

And þec, ælmihtig,      ealle gesceafte,

rodorbeorhtan tunglu,      þa þe ryne healdað,

sunna and mona,      sundor anra gehwilc

370
herige in hade!      And heofonsteorran,

deaw and deor scur,      ða ðec domige!

And þec, mihtig god,      gastas lofige!

Byrnende fyr      and beorht sumor

nergend hergað!      Niht somod and dæg,

375
and þec landa gehwilc,      leoht and þeostro,

herige on hade,      somod hat and ceald!

And þec, frea mihtig,      forstas and snawas,

winterbiter weder      and wolcenfaru,

lofige on lyfte!      And þec ligetu,

380
blace, berhtmhwate,      þa þec bletsige!

Eall eorðan grund,      ece drihten,

hyllas and hrusan      and hea beorgas,

sealte sæwægas,      soðfæst metod,

eastream yða      and upcyme,

385
wætersprync wylla,      ða ðec wurðiað!

Hwalas ðec herigað,      and hefonfugolas,

lyftlacende,      þa ðe lagostreamas,

wæterscipe wecgað!      And wildu deor

and neata gehwilc      naman bletsie!

390
And manna bearn      modum lufiað,

and þec Israela,      æhta scyppend,

herigað in hade,      herran sinne[?]!

And þec haligra      heortan cræftas,

soðfæstra gehwæs      sawle and gastas,

395
lofiað liffrean,      lean sellende

eallum eadmodum[?],      ece drihten!

Annanias ðec      and Adzarias

and Misael      metod domige

breostgeðancum!      We þec bletsiað,

400
frea folca gehwæs,      fæder ælmihtig,

soð sunu metodes,      sawla nergend,

hæleða helpend,      and þec, halig gast,

wurðiað[?] in wuldre,      witig drihten!

We ðec herigað,      halig drihten,

405
and gebedum bremað!      þu gebletsad eart,

gewurðad wideferhð[?]      ofer worulde hrof,

heahcyning heofones,      halgum mihtum,

lifes leohtfruma,      ofer landa gehwilc!"

ða þæt ehtode      ealdor[?] þeode,

410
Nabochodonossor,      wið þam nehstum[?]

folcgesiðum:      "þæt eower fela geseah,

þeode[?] mine,      þæt we þry sendon[?],

geboden to bæle      in byrnende

fyres leoman.      Nu ic þær feower men

415
geseo to soðe,      nales me sefa[?] leogeð."

ða cwæð se ðe wæs      cyninges ræswa,

wis and wordgleaw:      "þæt is wundra sum

þæt we ðær eagum      on lociað.

Geðenc, ðeoden min,      þine gerysna!

420
Ongyt georne      hwa þa gyfe sealde

gingum gædelingum[?]!      Hie god herigað,

anne ecne,      and ealles him

be naman gehwam      on neod sprecað,

þanciað þrymmes      þristum wordum,

425
cweðað he sie ana      ælmihtig god,

witig wuldorcyning,      worlde and heofona.

Aban þu þa beornas,      brego Caldea,

ut of ofne.      Nis hit owihtes god

þæt hie sien on þam laðe      leng þonne þu þurfe."

430
Het þa se cyning to him      cnihtas gangan.

Hyssas hearde      hyrdon lare,

cyrdon cynegode      swa hie gecyðde wæron,

hwurfon hæleð geonge      to þam hæðenan foran.

Wæron þa bende[?] forburnene      þe him on banum lagon,

435
laðsearo leoda cyninges,      and hyra lice geborgen.

Næs hyra wlite gewemmed,      ne nænig wroht on hrægle,

ne feax fyre beswæled,      ac hie on friðe drihtnes

of ðam grimman gryre      glade treddedon,

gleawmode guman,      on gastes hyld.

440
ða gewat se engel up      secan him ece dreamas

on heanne hrof      heofona rices,

heh þegn and hold      halgum metode.

Hæfde on þam wundre gewurðod      ðe þa gewyrhto ahton.

Hyssas heredon[?] drihten      for þam hæðenan folce,

445
septon[?] hie soðcwidum      and him sædon fela

soðra tacna,      oðþæt he sylfa gelyfde

þæt se wære mihta waldend      se ðe hie of ðam mirce generede.

Gebead þa se bræsna      Babilone weard

swiðmod sinum leodum,      þæt se wære his aldre scyldig,

450
se ðæs onsoce      þætte soð wære

mære mihta waldend,      se hie of þam morðre alysde.

Agæf him þa his leoda lafe      þe þær gelædde wæron

on[?] æht[?] ealdfeondum,      þæt hie are hæfdon.

Wæs heora blæd in Babilone,      siððan hie þone bryne fandedon,

455
dom wearð æfter duguðe gecyðed,      siððan hie drihtne gehyrdon.

Wæron hyra rædas rice,      siððan hie rodera waldend,

halig heofonrices weard,      wið þone hearm gescylde.

þa ic secan gefrægn      soðum wordum,

siððan he wundor onget,

460
Babilone weard,      þurh fyres bryne,

hu þa hyssas þry      hatan ofnes,

færgryre fyres,      oferfaren hæfdon.

Wylm þurhwodon,      swa him wiht ne sceod

grim gleda nið,      godes[?] spelbodan,

465
frecnan fyres,      ac him frið drihtnes

wið þæs egesan gryre      aldor gescylde.

ða se ðeoden ongan      geðinges wyrcan;

het þa tosomne      sine leode,

and þa on þam meðle      ofer menigo bebead

470
wyrd gewordene      and wundor godes,

þætte on þam cnihtum      gecyðed wæs:

"Onhicgað nu      halige mihte,

wise wundor godes!      We gesawon

þæt he wið cwealme gebearh      cnihtum on ofne,

475
lacende lig,      þam þe his lof bæron;

forþam he is ana      ece drihten,

dema[?] ælmihtig,      se ðe him dom forgeaf,

spowende sped,      þam þe his spel berað.

Forðon witigað      þurh wundor monig

480
halgum gastum      þe his hyld curon.

Cuð is þæt me Daniel      dyglan swefnes

soð[?] gesæde,      þæt ær swiðe oðstod

manegum on mode      minra leoda,

forþam ælmihtig      eacenne gast

485
in sefan sende,      snyttro cræftas."

Swa wordum spræc      werodes ræswa,

Babilone weard,      siððan he beacen onget,

swutol tacen godes.      No þy sel dyde,

ac þam æðelinge      oferhygd gesceod,

490
wearð him hyrra hyge      and on heortan geðanc

mara on[?] modsefan      þonne gemet wære,

oðþæt hine mid nyde      nyðor asette

metod ælmihtig,      swa he manegum deð

þara þe þurh oferhyd      up astigeð.

495
þa him wearð on slæpe      swefen ætywed,

Nabochodonossor;      him þæt neh gewearð.

þuhte him þæt on foldan      fægre stode

wudubeam wlitig,      se wæs wyrtum fæst,

beorht on blædum.      Næs he bearwe gelic,

500
ac he hlifode[?]      to heofontunglum,

swilce he oferfæðmde      foldan sceatas,

ealne middangeard,      oð merestreamas,

twigum and telgum.      ðær he to geseah,

þuhte him þæt se wudubeam      wilddeor scylde,

505
ane æte      eallum heolde,

swylce fuglas eac      heora feorhnere

on þæs beames      bledum name.

ðuhte him þæt engel      ufan of roderum

stigan cwome      and stefne abead,

510
torhtan reorde.      Het þæt treow ceorfan

and þa wildan[?] deor      on weg fleon,

swylce eac þa fugolas,      þonne his fyll come.

Het þonne besnædan      seolfes blædum,

twigum and telgum,      and þeh tacen wesan,

515
wunian wyrtruman[?]      þæs wudubeames

eorðan fæstne,      oðþæt eft cyme

grene bleda,      þonne god sylle.

Het eac gebindan      beam þone miclan

ærenum clammum      and isernum,

520
and gesæledne      in susl don,

þæt his mod wite      þæt migtigra

wite wealdeð      þonne he him wið mæge.

þa of slæpe onwoc,      (swefn wæs æt ende),

eorðlic æðeling,      him þæs egesa stod,

525
gryre fram ðam gaste      ðe þyder god sende.

Het þa tosomne      sine leode,

folctogan feran[?],      frægn ofer ealle

swiðmod cyning      hwæt þæt swefen bude,

nalles þy he wende      þæt hie hit wiston,

530
ac he cunnode      hu hie cweðan woldon.

ða wæs to ðam dome      Daniel haten,

godes spelboda.      Him wæs gæst geseald,

halig of heofonum,      se his hyge trymede.

On þam drihtenweard      deopne wisse

535
sefan sidne geþanc      and snytro cræft,

wisne wordcwide.      Oft[?] he wundor manig,

metodes mihta,      for men ætbær.

þa he secgan ongan      swefnes woman,

heahheort and hæðen      heriges wisa,

540
ealne þone egesan      þe him eowed wæs.

Bæd hine areccan      hwæt seo run bude,

hofe haligu word      and in hige funde

to gesecganne      soðum wordum

hwæt se beam bude      þe he blican geseah,

545
and him witgode      wyrda geþingu.

He ða swigode,      hwæðere soð ongeat,

Daniel æt þam dome,      þæt his drihten wæs,

gumena aldor,      wið god scyldig.

Wandode se wisa,      hwæðre he worde cwæð,

550
æcræftig[?] ar,      to þam æðelinge:

"þæt is, weredes weard,      wundor unlytel,

þæt þu gesawe      þurh swefen cuman,

heofonheane beam      and þa halgan word,

yrre and egeslicu,      þa se engel cwæð,

555
þæt þæt treow sceolde,      telgum besnæded,

foran afeallan,      þæt ær fæste stod,

and þonne mid deorum      dreamleas beon,

westen wunian,      and his wyrtruman

foldan befolen,      fyrstmearc wesan

560
stille on staðole,      swa seo stefn gecwæð,

ymb seofon tida      sæde eft onfon.

Swa þin blæd lið.      Swa se beam geweox,

heah to heofonum,      swa þu hæleðum eart

ana eallum      eorðbuendum

565
weard and wisa.      Nis þe wiðerbreca,

man on moldan,      nymðe metod ana.

Se ðec aceorfeð      of cyningdome,

and ðec wineleasne      on wræc sendeð,

and þonne onhweorfeð      heortan þine,

570
þæt þu ne gemyndgast[?]      æfter mandreame,

ne gewittes wast      butan wildeora þeaw,

ac þu lifgende      lange þrage

heorta hlypum      geond holt wunast.

Ne bið þec mælmete      nymþe mores græs,

575
ne rest witod,      ac þec regna scur

weceð and wreceð      swa wildu deor,

oðþæt þu ymb seofon winter      soð gelyfest,

þæt sie an metod      eallum mannum,

reccend and rice,      se on roderum is.

580
Is me swa þeah willa      þæt se wyrtruma

stille wæs on staðole,      swa seo stefn gecwæð,

and ymbe seofan tide      sæde onfenge.

Swa þin rice      restende bið,

anwalh[?] for eorlum,      oðþæt þu eft cymst.

585
Gehyge þu, frea min,      fæstlicne ræd.

Syle ælmyssan,      wes earmra hleo,

þinga for ðeodne,      ær ðam seo þrah cyme

þæt he þec aworpe      of woruldrice.

Oft metod alæt      monige ðeode

590
wyrcan bote[?],      þonne hie woldon sylfe,

fyrene fæstan,      ær him fær godes

þurh egesan gryre      aldre gesceode."

No þæs fela Daniel      to his drihtne gespræc

soðra worda      þurh snytro cræft,

595
þæt þæs a se rica      reccan wolde,

middangeardes weard,      ac his mod astah,

heah fram heortan;      he þæs hearde ongeald.

Ongan ða gyddigan      þurh gylp micel

Caldea cyning      þa he ceastergeweorc[?],

600
Babilone burh,      on his blæde geseah,

Sennera feld      sidne bewindan,

heah hlifigan;      þæt se heretyma

werede geworhte      þurh wundor micel,

wearð ða anhydig      ofer ealle men,

605
swiðmod in sefan,      for ðære sundorgife

þe him god sealde,      gumena rice,

world to gewealde      in wera life:

"ðu eart seo micle      and min seo mære burh

þe ic geworhte      to wurðmyndum,

610
rume rice.      Ic reste on þe,

eard and eðel,      agan wille."

ða for ðam gylpe      gumena drihten

forfangen wearð      and on fleam gewat,

ana on oferhyd      ofer ealle men.

615
Swa wod[?] wera      on gewindagum

geocrostne sið      in godes wite,

ðara þe eft lifigende      leode begete,

Nabochodonossor,      siððan him nið godes,

hreð of heofonum,      hete gesceode.

620
Seofon winter samod      susl þrowode,

wildeora westen,      winburge cyning.

ða se earfoðmæcg      up locode,

wilddeora gewita,      þurh wolcna gang.

Gemunde þa on mode      þæt metod wære,

625
heofona heahcyning,      hæleða bearnum

ana ece gast.      þa he eft onhwearf

wodan gewittes,      þær þe he ær wide bær

herewosan hige,      heortan getenge.

þa his gast ahwearf      in godes gemynd,

630
mod to mannum,      siððan he metod onget.

Gewat þa earmsceapen      eft siðian,

nacod nydgenga,      nið geðafian,

wundorlic wræcca      and wæda leas,

mætra on modgeðanc,      to mancynne,

635
ðonne gumena weard      in gylpe wæs.

Stod middangeard      æfter mandrihtne,

eard and eðel      æfter þam æðelinge,

seofon winter samod,      swa no swiðrode

rice under roderum      oðþæt se ræswa com.

640
þa wæs eft geseted      in aldordom

Babilone weard,      hæfde beteran ðeaw,

leohtran geleafan      in liffruman,

þætte god sealde      gumena gehwilcum

welan swa wite,      swa he wolde sylf.

645
Ne lengde þa      leoda aldor

witegena wordcwyde,      ac he wide bead

metodes mihte      þær he meld ahte,

siðfæt sægde      sinum leodum,

wide waðe      þe he mid wilddeorum ateah,

650
oðþæt him frean godes      in gast becwom

rædfæst sefa,      ða he to roderum beseah.

Wyrd wæs geworden,      wundor gecyðed,

swefn geseðed,      susl awunnen,

dom gedemed,      swa ær Daniel cwæð,

655
þæt se folctoga      findan sceolde

earfoðsiðas      for his ofermedlan.

Swa he ofstlice      godspellode

metodes mihtum      for mancynne,

siððan in Babilone      burhsittendum

660
lange hwile      lare sægde,

Daniel domas.      Siððan deora gesið,

wildra wærgenga,      of waðe cwom,

Nabochodonossor      of niðwracum,

siððan weardode      wide rice,

665
heold hæleða gestreon      and þa hean burh,

frod, foremihtig      folca ræswa,

Caldea cyning,      oðþæt him cwelm gesceod,

swa him ofer eorðan      andsaca ne wæs

gumena ænig      oðþæt him god wolde

670
þurh hryre hreddan      hea rice.

Siððan þær his aferan      ead bryttedon,

welan, wunden gold,      in þære widan byrig,

ealhstede eorla,      unwaclice,

heah hordmægen,      þa hyra hlaford læg.

675
ða in ðære ðeode awoc      his þæt þridde cneow.

Wæs Baldazar      burga aldor,

weold wera rices,      oðþæt him wlenco gesceod,

oferhyd egle.      ða wæs endedæg

ðæs ðe Caldeas      cyningdom ahton.

680
ða metod onlah      Medum and Persum

aldordomes      ymb[?] lytel fæc,

let Babilone      blæd swiðrian,

þone þa hæleð      healdan sceoldon.

Wiste he ealdormen      in unrihtum,

685
ða ðe ðy rice      rædan sceoldon.

ða þæt gehogode      hamsittende,

Meda aldor,      þæt ær man ne ongan,

þæt he Babilone      abrecan wolde,

alhstede eorla,      þær æðelingas

690
under wealla hleo      welan brytnedon.

þæt wæs þara fæstna      folcum cuðost,

mæst and mærost      þara þe men bun,

Babilon burga,      oðþæt Baldazar

þurh gylp grome      godes frasade[?].

695
Sæton him æt wine      wealle belocene,

ne onegdon na      orlegra nið,

þeah ðe feonda folc      feran cwome

herega gerædum      to þære heahbyrig

þæt hie Babilone      abrecan mihton.

700
Gesæt þa to symble      siðestan dæge

Caldea cyning      mid cneomagum,

þær medugal wearð      mægenes wisa.

Het þam æðelum[?] beran      Israela gestreon,

huslfatu halegu,      on hand werum,

705
þa ær Caldeas      mid cyneðrymme,

cempan in ceastre,      clæne genamon,

gold in Gerusalem,      ða hie Iudea

blæd forbræcon      billa ecgum,

and þurh hleoðorcyme,      herige genamon

710
beorhte frætwe.      ða hie tempel strudon,

Salomanes seld,      swiðe gulpon.

ða wearð bliðemod      burga aldor,

gealp gramlice      gode on andan,

cwæð þæt his hergas      hyrran wæron

715
and mihtigran      mannum to friðe

þonne Israela      ece drihten.

Him þæt tacen wearð      þær he to starude,

egeslic for eorlum      innan healle,

þæt he for leodum      ligeword gecwæð,

720
þa þær in egesan      engel drihtnes

let his hand cuman      in þæt hea seld,

wrat þa in wage      worda gerynu,

baswe bocstafas,      burhsittendum.

ða wearð folctoga      forht on mode,

725
acul for þam egesan.      Geseah he engles hand

in sele writan      Sennera wite.

þæt gyddedon      gumena mænigeo,

hæleð in healle,      hwæt seo hand write

to þam beacne      burhsittendum.

730
Werede comon      on þæt wundor seon.

Sohton þa swiðe      in sefan gehydum,

hwæt seo hand write      haliges gastes.

Ne mihton arædan      runcræftige men

engles ærendbec,      æðelinga cyn,

735
oðþæt Daniel com,      drihtne gecoren,

snotor and soðfæst,      in þæt seld gangan.

ðam wæs on gaste      godes cræft micel,

to þam ic georne gefrægn      gyfum ceapian

burhge weardas      þæt he him bocstafas

740
arædde and arehte,      hwæt seo run bude.

Him æcræftig      andswarode,

godes spelboda,      gleaw geðances:

"No ic wið feohsceattum      ofer folc bere

drihtnes domas,      ne ðe dugeðe can,

745
ac þe unceapunga      orlæg secge,

worda gerynu,      þa þu wendan ne miht.

þu for anmedlan      in æht bere

huslfatu halegu,      on hand werum.

On þam ge deoflu      drincan ongunnon,

750
ða ær Israela      in æ hæfdon

æt godes earce,      oðþæt hie gylp beswac,

windruncen gewit,      swa þe wurðan sceal.

No þæt þin aldor      æfre wolde

godes goldfatu      in gylp beran,

755
ne ðy hraðor hremde,      ðeah ðe here brohte

Israela gestreon      in his æhte geweald,

ac þæt oftor gecwæð      aldor ðeoda

soðum wordum      ofer sin mægen,

siððan him wuldres weard      wundor gecyðde,

760
þæt he wære ana      ealra gesceafta

drihten and waldend,      se him dom forgeaf,

unscyndne blæd      eorðan rices,

and þu lignest nu      þæt sie lifgende,

se ofer deoflum      dugeþum wealdeð."

Christ and Satan

Krapp, 1931 135-58; Krapp, G.P., The Junius Manuscript, ASPR 1 (New York).

þæt wearð underne      eorðbuendum,

þæt meotod hæfde      miht and strengðo

ða he gefestnade      foldan sceatas.

Seolfa he gesette      sunnan and monan,

5
stanas and eorðan,      stream ut on sæ,

wæter and wolcn,      ðurh his wundra miht.

Deopne ymblyt[?]      clene ymbhaldeð

meotod on mihtum,      and alne middangeard.

He selfa mæg      sæ geondwlitan,

10
grundas in geofene[?],      godes agen bearn,

and he ariman mæg      rægnas scuran,

dropena gehwelcne.      Daga enderim

seolua he gesette      þurh his soðan miht.

Swa se wyrhta      þurh his wuldres gast

15
serede and sette      on six dagum

eorðan dæles,      up on heofonum,

and[?] heanne holm[?].      Hwa is þæt ðe cunne

orðonc clene      nymðe ece god?

Dreamas he gedelde,      duguðe and geþeode,

20
Adam ærest,      and þæt æðele cyn,

engla ordfruman,      þæt þe eft forwarð.

ðuhte him on mode      þæt hit mihte swa,

þæt hie weron seolfe      swegles brytan,

wuldres waldend.      Him ðær wirse[?] gelamp,

25
ða heo in helle      ham staðeledon,

an æfter oðrum,      in þæt atole scref,

þær heo brynewelme      bidan sceolden

saran sorge,      nales swegles leoht

habban in heofnum      heahgetimbrad,

30
ac gedufan sceolun      in ðone deopan wælm

niðær undęr nessas      in ðone neowlan grund,

gredige and gifre.      God ana wat

hu he þæt scyldige werud      forscrifen hęfde!

Cleopað[?] ðonne se alda      ut of helle,

35
wriceð wordcwedas      weregan reorde,

eisegan stefne:      "Hwær com engla ðrym,

þe[?] we on heofnum      habban sceoldan?

þis is ðeostræ ham,      ðearle gebunden

fæstum fyrclommum;      flor is on welme

40
attre onæled.      Nis nu ende feor

þæt we sceolun ætsomne      susel þrowian,

wean and wergu[?],      nalles wuldres[?] blæd

habban in heofnum,      hehselda wyn.

Hwæt, we for dryhtene iu      dreamas hefdon,

45
song on swegle      selrum tidum,

þær nu ymb ðone æcan      æðele stondað,

heleð ymb hehseld,      herigað drihten

wordum[?] and wercum,      and ic in wite sceal

bidan in bendum,      and me bættran ham

50
for oferhygdum      æfre ne wene."

ða him andsweradan      atole gastas,

swarte and synfulle,      susle begnornende[?]:

"þu us gelærdæst      ðurh lyge ðinne

þæt we helende      heran ne scealdon.

55
ðuhte þe anum      þæt ðu ahtest alles gewald,

heofnes and eorþan,      wære halig god,

scypend seolfa.      Nu earttu sceaðana[?] sum,

in fyrlocan      feste gebunden.

Wendes ðu ðurh wuldor      ðæt þu woruld ahtest,

60
alra onwald,      and we englas mid ðec.

Atol is þin onseon!      Habbað we alle swa

for ðinum leasungum      lyðre gefered.

Segdest us to soðe      þæt ðin sunu wære

meotod moncynnes;      hafustu nu mare susel!"

65
Swa firenfulle      facnum wordum

heora aldorðægn      on[?] reordadon,

on cearum cwidum.      Crist heo afirde,

dreamum bedelde.      Hæfdan dryhtnes liht

for oferhygdum      ufan forleton,

70
hæfdon hym to hyhte      helle floras,

beornende bealo.      Blace hworfon

scinnan forscepene,      sceaðan hwearfedon[?],

earme æglecan,      geond þæt atole scref,

for ðam anmedlan      þe hie ær drugon.

75
Eft reordade      oðre siðe

feonda aldor.      Wæs þa forht[?] agen,

seoððan he ðes wites      worn gefelde.

He spearcade[?],      ðonne he spreocan ongan

fyre and atre;      ne bið swelc fæger dream

80
ðonne he in witum      wordum[?] indraf:

"Ic wæs iu in heofnum      halig ængel,

dryhtene deore;      hefde me dream mid gode,

micelne for meotode,      and ðeos menego swa some.

þa ic in mode      minum hogade

85
þæt ic wolde towerpan      wuldres[?] leoman,

bearn helendes,      agan me burga gewald

eall to æhte,      and ðeos earme heap

þe ic hebbe to helle      ham geledde.

Wene þæt tacen sutol      þa[?] ic aseald wes on[?] wærgðu,

90
niðer under nessas      in ðone neowlan grund.

Nu ic eow hebbe to hæftum      ham gefærde[?]

alle of earde.      Nis her eadiges tir,

wloncra winsele,      ne worulde dream,

ne ængla ðreat,      ne we upheofon

95
agan moten.      Is ðes atola ham

fyre onæled.      Ic eom fah wið god.

æce æt helle duru      dracan eardigað,

hate on reðre;      heo us helpan ne magon.

Is ðæs walica ham      wites afylled;

100
nagan we ðæs heolstres      þæt we us gehydan mægon

in ðissum neowlan genipe.      Hær is nedran swæg,

wyrmas gewunade.      Is ðis wites clom

feste gebunden.      Feond seondon reðe,

dimme and deorce.      Ne her dæg lyhteð

105
for scedes sciman,      sceppendes leoht.

Iu[?] ahte ic gewald      ealles wuldres,

ær[?] ic moste in ðeossum atolan      æðele gebidan

hwæt me drihten god      deman wille,

fagum on flora.      Nu ic feran com

110
deofla menego      to ðissum dimman ham.

Ac ic sceal on flyge      and on flyhte ðragum

earda neosan,      and eower ma,

þe ðes oferhydes      ord onstaldon.

Ne ðurfon we ðes wenan,      þæt us wuldorcyning

115
æfre wille      eard alefan,

æðel to æhte,      swa he ær dyde,

ecne onwald;      ah him alles gewald,

wuldres and wita,      waldendes sunu.

Forðon ic sceal hean and earm      hweorfan ðy widor,

120
wadan wræclastas,      wuldre benemed,

duguðum bedeled,      nænigne dream agan

uppe mid ænglum,      þes ðe ic ær gecwæð

þæt ic wære seolfa      swægles brytta,

wihta[?] wealdend.      Ac hit me[?] wyrse gelomp!"

125
Swa se werega gast      wordum sæde

his earfoðo      ealle ætsomne,

fah in fyrnum,      (fyrleoma stod

geond þæt atole scræf      attre geblonden):

"Ic eom limwæstmum      þæt ic gelutian ne mæg

130
on þyssum sidan sele,      synnum forwundod.

Hwæt, her hat and ceald      hwilum mencgað;

hwilum ic gehere      hellescealcas,

gnornende cynn,      grundas mænan,

niðer under næssum;      hwilum nacode men

135
winnað ymb wyrmas.      Is þes windiga sele

eall inneweard      atole gefylled.

Ne mot ic hihtlicran      hames brucan,

burga ne bolda,      ne on þa beorhtan gescæft

ne mot ic æfre ma      eagum starian.

140
Is me nu wyrsa      þæt ic wuldres leoht

uppe mid englum      æfre cuðe,

song on swegle,      þær sunu meotodes

habbað eadige[?] bearn      ealle ymbfangen

seolfa mid sange.      Ne ic þam sawlum ne mot

145
ænigum sceððan,

butan þam anum      þe he agan[?] nyle;

þa ic mot to hæftum      ham geferian,

bringan to bolde      in þone biteran grund.

Ealle we syndon      ungelice

150
þonne þe we iu in heofonum      hæfdon ærror

wlite and weorðmynt.      Ful oft wuldres sweg[?]

brohton to bearme      bearn hælendes,

þær we ymb hine utan      ealle hofan,

leomu ymb leofne,      lofsonga word,

155
drihtne sædon.      Nu ic eom dædum fah,

gewundod mid wommum;      sceal nu þysne wites clom

beoran beornende      in bæce minum,

hat on helle,      hyhtwillan leas."

þa gyt feola cwiðde      firna herde[?],

160
atol æglæca,      ut of helle,

witum werig.      Word spearcum fleah

attre gelicost,      þonne he ut þorhdraf:

"Eala drihtenes þrym!      Eala duguða helm!

Eala meotodes miht!      Eala middaneard!

165
Eala dæg leohta!      Eala dream godes!

Eala engla þreat!      Eala upheofen!

Eala þæt ic eam ealles leas      ecan dreames,

þæt ic mid handum ne mæg      heofon geræcan,

ne mid eagum ne mot      up locian,

170
ne huru mid earum ne sceal      æfre geheran

þære byrhtestan      beman stefne!

ðæs ic wolde of selde      sunu meotodes,

drihten adrifan,      and agan me þæs dreames gewald,

wuldres and wynne,      me þær wyrse gelamp

175
þonne ic to hihte      agan moste.

Nu ic eom asceaden      fram þære sciran driht,

alæded fram leohte      in þone laðan ham.

Ne mæg ic þæt gehicgan      hu ic in ðæm becwom,

in þis neowle genip,      niðsynnum[?] fah,

180
aworpen of worulde.      Wat ic nu þa

þæt bið alles leas      ęcan dreamas

se ðe heofencyninge      heran ne þenceð,

meotode cweman.      Ic þæt morðer[?] sceal,

wean and witu      and wrace dreogan,

185
goda bedæled,      iudædum fah,

þæs ðe ic geþohte adrifan      drihten of selde,

weoroda waldend;      sceal nu wreclastas

settan sorhgcearig,      siðas[?] wide."

Hwearf þa to helle      þa he gehened wæs,

190
godes andsaca;      dydon his gingran swa,

gifre and grædige,      þa hig god bedraf

in þæt hate hof      þam is hel nama.

Forþan sceal gehycgan      hæleða æghwylc

þæt he ne abælige      bearn waldendes.

195
Læte him to bysne      hu þa blacan feond

for oferhygdum      ealle forwurdon.

Neoman us to wynne      weoroda drihten,

uppe[?] ecne gefean,      engla waldend.

He þæt gecydde      þæt he mægencræft hæfde,

200
mihta miccle,      þa he þa mænego adraf,

hæftas of ðæm hean selde.      Gemunan we þone halgan drihten,

ecne in wuldre      mid alra gescefta ealdre[?];

ceosan us eard in wuldre      mid ealra cyninga cyninge,

se is Crist genemned;

205
beoran on breostum      bliðe geþohtas,

sibbe and snytero;      gemunan soð and riht,

þonne we to hehselde      hnigan þencað,

and þone anwaldan      ara biddan.

þonne behofað      se ðe her wunað

210
weorulde wynnum      þæt him wlite scine

þonne he oðer lif      eft geseceð,

fægere[?] land      þonne þeos folde seo;

is þær wlitig and wynsum,      wæstmas scinað,

beorhte ofer burgum.      þær is brade lond,

215
hyhtlicra ham      in heofonrice,

Criste gecwemra.      Uta cerran þider

þær he sylfa sit,      sigora waldend,

drihten hælend,      in ðæm deoran ham,

and ymb þæt hehsetl      hwite standað

220
engla feðan      and eadigra[?],

halige heofenþreatas      herigað drihten

wordum and weorcum.      Heora wlite scineð

geond ealra worulda woruld      mid wuldorcyninge.

ða get ic furðor gefregen      feond[?] ondetan;

225
wæs him eall ful strang wom and witu;      hæfdon wuldorcyning

for oferhigdum      anforlæten;

cwædon eft hraðe      oðre worde:

"Nu is gesene      þæt we syngodon

uppe on earde.      Sceolon nu æfre þæs

230
dreogan domlease gewinn      drihtnes mihtum.

Hwæt, we in wuldres wlite      wunian moston

þær we halgan gode      heran woldon,

and him sang ymb seld      secgan sceoldon

þusendmælum.      þa we þær wæron,

235
wunodon on wynnum,      geherdon wuldres sweg,

beman stefne.      Byrhtword aras

engla ordfruma,      and to þæm æþelan

hnigan him sanctas;      sigetorht aras

ece drihten,      ofer us gestod

240
and gebletsode      bilewitne heap

dogra gehwilcne,      and his se deora sunu,

gasta scyppend.      God seolfa wæs

eallum andfeng      þe ðær up becom,

and hine on eorðan      ær gelefde.

245
þa ðæs ofþuhte      þæt se þeoden wæs

strang and stiðmod.      Ongan ic þa steppan forð

ana wið englum,      and to him eallum spræc:

'Ic can eow læran      langsumne ræd,

gif ge willað minre      mihte gelefan.

250
Uta oferhycgan      helm þone micclan,

weroda waldend,      agan us þis wuldres leoht,

eall to æhte.      þis is idel gylp

þæt we ær drugon      ealle hwile.'

ða gewearð usic      þæt we woldon swa

255
drihten adrifan      of þam deoran ham,

cyning of cestre.      Cuð is wide

þæt wreclastas      wunian moton,

grimme grundas.      God seolfa him

rice haldeð.      He is ana cyning,

260
þe us eorre gewearð,      ece drihten,

meotod mihtum swið[?].      Sceal nu þeos menego her

licgan on leahtrum,      sume on lyft scacan,

fleogan ofer foldan;      fyr bið ymbutan

on æghwylcum,      þæh he uppe seo.

265
Ne mot he þam sawlum      þe ðær secað up,

eadige of eorþan      æfre gehrinan,

ah ic be hondum mot      hæþenre sceale[?]

gripan to grunde,      godes andsacan.

Sume sceolon hweorfan      geond hæleða land

270
and unsibbe      oft onstyrian

monna mægðum      geond middaneard.

Ic her geþolian sceal      þinga æghwylces,

bitres niðæs[?]      beala gnornian,

sic and sorhful,      þæs ic seolfa weold,

275
þonne ic on heofonum      ham staðelode,

hwæðer us se eca      æfre wille

on heofona rice      ham alefan,

eðel[?] to æhte,      swa he ær dyde."

Swa gnornedon      godes andsacan,

280
hate on helle.      Him wæs hælend god

wrað geworden      for womcwidum.

Forþon mæg gehycgan,      se ðe his heorte deah,

þæt he him afirre      frecne geþohtas,

laðe leahtras,      lifigendra gehwylc.

285
Gemunan symle on mode      meotodes strengðo;

gearwian us togenes      grene stræte

up to englum,      þær is se ælmihtiga god.

And us befæðman wile      freobearn godes,

gif we þæt on eorðan      ær geþencað,

290
and us to þam halgan      helpe gelefað.

þonne he us no forlæteð,      ah lif syleð

uppe mid englum,      eadigne dream.

Tæceð us se torhta      trumlicne ham,

beorhte burhweallas.      Beorhte scinað

295
gesælige sawle,      sorgum bedælde,

þær heo æfre forð      wunian moten

cestre and cynestol.      Uton cyþan þæt!

Deman we on eorðan,      ærror lifigend,

onlucan mid listum      locen waldendes,

300
ongeotan gastlice!      Us ongean cumað

þusend engla,      gif þider moton,

and þæt on eorðan      ær gewyrcað.

Forþon se bið eadig      se ðe æfre wile

man oferhycgen,      meotode cweman,

305
synne adwæscan.      Swa he sylfa cwæð:

"Soðfæste men,      sunnan gelice,

fægre gefrætewod      in heora fæder rice

scinað in sceldbyrig."      þær heo sceppend seolf

friðe[?] befæðmeð,      fæder mancynnes,

310
ahefeð holdlice      in heofones leoht,

þær heo mid wuldorcyninge      wunian moton

awa to aldre,

agan dreama dream      mid drihtne gode,

a to worulde      a buton ende.

315
Eala hwæt! Se awyrgda      wraðe geþohte

þæt he heofencyninge      heran ne wolde,

fæder frefergendum.      Flor attre weol,

hat under hæftum;      hreopan[?] deofla,

wide geond windsele      wean[?] cwanedon,

320
man and morður.      Wæs seo[?] menego þær

swylce onæled;      wæs þæt eall full strong,

þonne wæs heora aldor,      þe ðær ærest com

forð on feþan,      fæste gebunden

fyre and lige.      þæt wæs fæstlic þreat;

325
ec sceoldon his þegnas      þær gewunian

atolan eðles,      nalles up þanon

geheran in heofonum      haligne dream,

þær heo oft fægerne      folgað hæfdon

uppe mid englum.      Wæron þa alles þæs

330
goda lease,      ah nymþe gryndes ad[?]

wunian ne[?] moten      and þone werigan sele

þær is wom and wop      wide gehered,

and gristbitungc[?]      and gnornungc[?] mecga.

Nabbað he[?] to hyhte      nymþe cyle and fyr,

335
wean and witu      and wyrma þreat,

dracan and næddran      and þone dimman ham.

Forðon mihte geheran,      se ðe æt hylle wæs

twelf milum neh,      þæt ðær wæs toða geheaw,

hlude and geomre.      Godes andsacan

340
hweorfan geond helle      hate onæled

ufan and utan      (him wæs æghwær wa),

witum werige,      wuldres bescyrede,

dreamum bedælde.      Heofon deop gehygd,

þa heo on heofonum      ham staðelodon,

345
þæt hie woldon benæman      nergendne Crist

rodera rices,      ah he on riht geheold

hired heofona      and þæt halige seld.

Nis nænig swa snotor      ne swa cræftig,

ne þæs swa gleaw,      nymþe god seolfa,

350
þæt asecgan mæge      swegles leoman,

hu scima[?] þær      scineð ymbutan

meotodes mihte,      geond þæt mære cynn,

þær habbað englas      eadigne dream,

sanctas singað      (þæt is se seolfa) for god.

355
þonne beoð þa eadigan      þe of eorðan cumað,

bringað to bearme      blostman stences,

wyrte wynsume      (þæt synd word godes),

þonne hie befæðmeð      fæder mancynnes,

and hie gesegnað      mid his swiðran hond,

360
lædeð[?] to lihte,      þær hi lif agon

a to aldre,      uplicne ham,

byrhtne burhstyde.      Blæd bið æghwæm

þæm ðe hælende      heran þenceð,

and wel is þam      ðe þæt wyrcan[?] mot.

365
Wæs þæt encgelcyn      ær genemned,

Lucifer haten,      leohtberende,

on geardagum      in godes rice.

þa he in wuldre      wrohte onstalde

þæt he oferhyda      agan wolde.

370
þa[?] Satanus      swearte geþohte

þæt he wolde on heofonum      hehseld wyrcan

uppe mid þam ecan.      þæt wæs ealdor heora,

yfeles ordfruma[?].      Him þæt eft gehreaw,

þa he to helle      hnigan sceolde,

375
and his hired mid hine,      in hynðo[?] geglidan,

nergendes nið,      and no seoððan

þæt hi mosten in þone ecan      andwlitan seon[?]

buton ende.      þa him egsa becom,

dyne for deman,      þa he duru in helle

380
bræc and begde.      Blis wearð monnum

þa hi hælendes      heafod gesawon.

þonne wæs þam atolan      þe we ær nemdon

þa wæron mid egsan      ealle afyrhte,

wide geond windsele      wordum mændon:

385
"þis is stronglic,      nu þes storm becom,

þegen mid þreate,      þeoden engla.

Him beforan fereð      fægere leoht

þonne we æfre ær      eagum gesawon,

buton þa we mid englum      uppe wæron.

390
Wile nu ure witu      þurh his wuldres cræft

eall toweorpan.      Nu ðes egsa com,

dyne for drihtne,      sceal þes dreorga heap

ungeara nu      atol þrowian.

Hit is se seolfa      sunu waldendes,

395
engla drihten.      Wile uppe heonan

sawla lædan,      and we seoððan a

þæs yrreweorces      henðo geþoliað."

Hwearf þa to helle      hæleða bearnum,

meotod þurh mihte;      wolde manna rim,

400
fela þusenda,      forð gelædan

up to eðle.      þa com engla sweg,

dyne on dægred;      hæfde drihten seolf

feond oferfohten.      Wæs seo fæhðe þa gyt

open on uhtan,      þa se egsa becom.

405
Let þa up faran      eadige sawle,

Adames cyn,      ac[?] ne moste Efe þa gyt

wlitan in wuldre      ær heo wordum cwæð:

"Ic þe æne abealh,      ece drihten,

þa wit Adam twa      eaples þigdon

410
þurh næddran nið,      swa wit na ne sceoldon.

Gelærde unc se atola,      se ðe æfre nu

beorneð on bendum,      þæt wit blæd ahton,

haligne ham,      heofon to gewalde.

þa wit ðæs awærgdan      wordum gelyfdon,

415
namon mid handum      on þam halgan treo

beorhte blæda;      unc þæs bitere forgeald

þa wit in þis hate scræf      hweorfan sceoldon,

and wintra rim      wunian seoððan,

þusenda feolo,      þearle onæled.

420
Nu ic þe halsige,      heofenrices weard,

for þan hirede      þe ðu hider læddest,

engla þreatas,      þæt ic up heonon

mæge and mote      mid minre mægðe.

And ymb þreo niht com      þegen hælendes

425
ham to helle;      is nu hæftum strong,

witum werig,      swylce him wuldorcyning

for onmædlan      eorre geworden.

Segdest us to soðe      þætte seolfa god

wolde helwarum      ham gelihtan.

430
Aras þa anra gehwylc,      and wið earm gesæt,

hleonade wið handa.      þeah hylle gryre

egeslic þuhte,      wæron ealle þæs

fægen in firnum      þæt freodrihten[?]

wolde him to helpe      helle gesecan."

435
Ræhte þa mid handum      to heofencyninge,

bæd meotod miltse      þurh Marian had:

"Hwæt, þu fram minre[?] dohtor,      drihten, onwoce

in middangeard      mannum to helpe.

Nu is gesene      þæt ðu eart sylfa god

440
and ece ordfruma      ealra gesceafta."

Let þa up faran      ece drihten;

wuldre hæfde      wites clomma

feondum oðfæsted,      and heo furðor sceaf

in þæt neowle genip,      nearwe gebeged,

445
þær nu Satanus      swearte þingað,

earm aglæca,      and þa atolan mid him,

witum werige.      Nalles wuldres leoht

habban moton,      ah in helle grund,

ne hi edcerres      æfre moton

450
wenan seoððan.      Him wæs drihten god

wrað geworden,      sealde him wites clom,

atole to æhte,      and egsan gryre,

dimne[?] and deorcne      deaðes scuwan,

hatne helle grund,      hinsiðgryre[?].

455
þæt, la, wæs fæger,      þæt se feða com

up to earde,      and se eca mid him,

meotod mancynnes      in þa mæran burh!

Hofon hine mid him      handum halige

witigan up to eðle,      Abrahames cynn.

460
Hæfde þa drihten seolf      deað oferwunnen,

feond geflemed;      þæt in fyrndagum

witegan sædon      þæt he swa[?] wolde.

þis wæs on uhtan      eall geworden,

ær dægrede,      þæt se dyne becom,

465
hlud of heofonum,      þa he helle duru

forbræc and forbegde;      ban weornodon

þa hie swa leohtne      leoman gesawon.

Gesæt þa mid þære fyrde      frumbearn godes,

sæde soðcwidum:      "Snotre gastas,

470
ic eow þurh mine      mihte geworhte,

Adam ærest      and þæt æðele wif.

þa hie begeton      on godes willan

feowertig bearna,      þæt forð þonon

on[?] middangeard      menio onwocon,

475
and wintra feola      wunian moston,

eorlas on eðle,      oððæt eft gelamp

þæt hie[?] afyrde[?] eft      feond in firenum;

fah is æghwær.

Ic on neorxnawonge      niwe asette

480
treow mid telgum,      þæt ða tanas up

æpla bæron,      and git æton þa

beorhtan blæda,      swa inc se balewa het,

handþegen helle.      Hæfdon forþon hatne grund,

þæs git ofergymdon      hælendes word,

485
æten þa egsan.      Wæs se atola beforan,

se inc bam forgeaf      balewe geþohtas.

þa me gereaw      þæt min handgeweorc

þæs[?] carcernes      clom ðrowade.

Næs ða monna gemet,      ne mægen engla,

490
ne witegena weorc,      ne wera snytero,

þæt eow mihte helpan,      nimðe hælend god,

se þæt wite ær      to wrece gesette.

Ferde to foldan      þurh fæmnan had

ufan from eðle,      and on eorþan gebad

495
tintregan fela[?]      and[?] teonan micelne.

Me seredon ymb      secgas monige

dæges and nihtes,      hu heo me deaðes cwealm,

rices rædboran[?],      hrefnan mihten.

þa wæs þæs mæles      mearc agangen

500
þæt on worulde wæs      wintra gerimes

þreo and þritig geara      ær ic þrowode.

Gemunde ic ðæs mænego      on[?] þam[?] minnan ham

lange þæs ðe ic of hæftum      ham gelædde

up to earde,      þæt heo agan sceolon[?]

505
drihtnes domas      and duguðe þrym;

wuniað in wynnum,      habbað wuldres blæd

þusendmælum.      Ic eow þingade

þa me on beame      beornas sticedon,

garum on galgum.      Heow se giunga þær,

510
and ic eft up becom      ece dreamas

to haligum drihtne."

Swa wuldres weard      wordum sæde,

meotod moncynnes      ær on morgen

þæs þe drihten god      of deaðe aras.

515
Næs nan þæs stronglic      stan[?] gefæstnod,

þeah he wære mid irne      eall ymbfangen,

þæt mihte þam miclan      mægne wiðhabban,

ah he ut eode,      engla drihten,

on þæm fæstenne,      and gefatian het

520
englas eallbeorhte      andleofan gingran,

and[?] huru secgan het      Simon Petre

þæt he moste in Galileam      god sceawian,

ecne and trumne,      swa he ær dyde.

þa ic gongan gefregn      gingran ætsomne

525
ealle to Galileam;      hæfdon gastes bled,

ongeton[?] haligne      godes sunu

swa heo gesegon      hwær sunu meotodes

þa[?] on upp gestod[?],      ece drihten,

god in Galileam.      To ðæs gingran þider

530
ealle urnon,      þær se eca wæs.

Feollon on foldan,      and to fotum hnigon;

þanceden þeodne      þæt hit þus gelomp

þæt hi sceawodon      scyppend engla.

þa sona spræc      Simon Petrus:

535
"Eart þu þis, drihten,      dome gewurðad?

We ðe gesawon      æt sumum cyrre,

þec gelegdon      on laðne bend

hæþene[?] mid hondum;      him þæt gehreowan mæg

þonne heo endestæf      eft gesceawiað."

540
Sume hie ne mihton      mode[?] oncnawan

þæt wæs se deora      (Didimus wæs haten)

ær he mid hondum      hælend genom

sylfne be sidan      þær he his swat forlet;

feollon to foldan      fulwihtes bæðe.

545
Fæger wæs þæt ongin      þæt freodrihten

geþrowode,      þeoden ure.

He on beame astah      and his blod ageat,

god on galgan,      þurh his gastes mægen.

Forþon men sceolon      mæla gehwylce

550
secgan drihtne þanc      dædum and weorcum,

þæs ðe he us of hæftum      ham gelædde

up to eðle,      þær we agan sceolon[?]

drihtnes domas,

and we in wynnum      wunian moton.

555
Us is wuldres leoht

torht ontyned,      þam ðe teala þenceð.

þa wæs on eorðan      ece drihten

feowertig daga      folgad folcum,

gecyðed mancynne[?],      ær he in þa mæran gesceaft,

560
burhleoda fruma,      bringan wolde

haligne gast      to heofonrice.

Astah up on heofonum      engla scyppend,

weoroda waldend.      þa com wolcna sweg,

halig of heofonum.      Mid wæs hond godes,

565
onfeng freodrihten,      and hine forð lædde

to þam halgan ham      heofna ealdor.

Him ymbflugon      engla þreatas

þusendmælum.      þa hit þus gelomp,

þa gyt nergende Crist      gecwæð[?] þæt he þæs

570
ymb tene[?] niht      twelf apostolas

mid his gastes gife,      gingran geswiðde.

Hæfde þa gesette      sawla unrim

god lifigende.      þa wæs Iudas of,

se ðe ær on tifre      torhtne gesalde,

575
drihten hælend;      him seo dæd ne geþeah,

þæs he bebohte      bearn wealdendes

on seolfres sinc;      him þæt swearte forgeald

earm æglæca      innon helle.

Siteð nu on þa swiðran hond      sunu his fæderes;

580
dæleð dogra gehwæm      drihten weoroda

help and hælo      hæleþa bearnum

geond middangeard.      þæt is monegum cuð

þæt he ana is      ealra gescefta

wyrhta and waldend      þurh his wuldres cræft.

585
Siteð him on heofnum      halig encgel,

waldend mid witegum.      Hafað wuldres bearn

his seolfes seld      swegl betolden[?].

Leaðað us þider to leohte      þurh his læcedom,

þær we moton seolfe      sittan mid drihtne,

590
uppe mid englum,      habban þæt ilce leoht,

þær his hired nu      halig eardað,

wunað in wynnum,      þær is wuldres bled

torht ontyned.      Uton teala[?] hycgan

þæt we hælende      heran georne,

595
Criste cweman.      þær is cuðre lif

þonne we on eorðan mægen      æfre gestreonan.

Hafað nu geþingod to us      þeoden mæra,

ælmihtig god,

on domdæge      drihten seolfa.

600
Hateð hehenglas      hluddre stefne

beman blawan      ofer burga geseotu

geond foldan sceatas.

þonne of þisse moldan      men onwecnað;

deade of duste arisað      þurh drihtnes miht.

605
þæt bið daga lengust,      and dinna[?] mæst

hlud gehered,      þonne hælend cymeð,

waldend mid wolcnum      in þas woruld færeð.

Wile þonne gesceadan[?]      wlitige and unclæne

on twa healfe,      tile and yfle.

610
Him þa soðfæstan      on þa swiðran hond

mid rodera weard      reste gestigað.

þonne beoð bliðe      þa in burh moton

gongan in godes rice,

and heo gesenað      mid his swiðran hond

615
cynincg alwihta,      cleopað ofer ealle:

"Ge sind wilcuman!      Gað in wuldres leoht

to heofona rice,      þær ge habbað

a to aldre      ece reste."

þonne stondað þa forworhtan,      þa ðe firnedon;

620
beoð beofigende      hwonne him bearn godes

deman wille      þurh his dæda sped.

Wenað þæt heo moten      to þære mæran byrig

up to englum      swa oðre dydon,

ac him bið reordende

625
ece drihten,      ofer ealle gecwæð:

"Astigað nu, awyrgde,      in þæt witehus

ofostum miclum.      Nu ic eow ne con."

Sona æfter þæm wordum      werige gastas,

helle hæftas,      hwyrftum scriþað

630
þusendmælum,      and þider leaðað[?]

in þæt sceaðena scræf,      scufað to grunde

in þæt nearwe nið,      and no seoððan

þæt hie up þonan      æfre moton,

ah þær geþolian sceolon      earmlic wite,

635
clom and carcern,      and þone caldan grund

deopne adreogan      and deofles spellunge,

hu hie him on edwit      oft asettað

swarte suslbonan,      stæleð feondas[?]

fæhðe and firne[?],      þær ðe hie freodrihten[?],

640
ecne anwaldan,      oft forgeaton,

þone þe hie him to hihte      habban sceoldon.

Uton, la, geþencan      geond þas worulde,

þæt we hælende      heran onginnen!

Georne þurh godes gife      gemunan gastes bled,

645
hu eadige þær      uppe sittað

selfe mid swegle,      sunu[?] hælendes!

þær is geat gylden      gimmum gefrætewod,

wynnum bewunden,      þæm þe in wuldres leoht

gongan moten      to godes rice,

650
and ymb þa weallas      wlitige scinað

engla gastas      and eadige sawla,

þa ðe heonon ferað.

þær martiras      meotode cwemað,

and herigað hehfæder      halgum stefnum,

655
cyning in cestre.      Cweþað ealle þus:

"þu eart hæleða helm      and heofendema[?],

engla ordfruma,      and eorðan tudor

up[?] gelæddest[?]      to þissum eadigan ham."

Swa wuldres weard      wordum herigað

660
þegnas ymb þeoden,      þær is þrym micel,

sang æt selde,      is sylf cyning,

ealra aldor,      in ðære ecan gesceft.

þæt is se drihten,      seðe deað for us

geþrowode,      þeoden engla.

665
Swylce he fæste      feowertig daga,

metod mancynnes,      þurh his mildsa sped.

þa gewearð þone weregan,      þe ær aworpen wæs

of heofonum      þæt he in helle gedeaf,

þa costode      cyning alwihta.

670
Brohte him to bearme      brade stanas,

bæd him for hungre      hlafas wyrcan–

"gif þu swa micle      mihte hæbbe."

þa him andswarode      ece drihten:

"Wendest þu, awyrgda,      þæt awriten nære,

675
nymþe me ænne

ac geseted hafast,      sigores agend,

lifigendum liht,      lean butan ende,

on heofenrice,      halige dreamas."

þa he mid hondum genom

680
atol þurh edwit,      and on esle ahof,

herm bealowes gast,      and on beorh astah,

asette on dune      drihten hælend:

"Loca nu ful wide      ofer londbuende.

Ic þe geselle      on[?] þines seolfes[?] dom[?]

685
folc and foldan.      Foh hider to me

burh and breotone      bold to gewealde,

rodora rices,      gif þu seo riht cyning

engla and monna,      swa ðu ær myntest."

þa him andswarode      ece drihten:

690
"Gewit þu, awyrgda,      in þæt witescræf,

Satanus seolf;      þe is susl weotod

gearo togegnes,      nalles godes rice.

Ah ic þe hate      þurh þa hehstan miht

þæt ðu hellwarum      hyht ne abeode,

695
ah þu him secgan miht      sorga mæste,

þæt ðu gemettes      meotod alwihta,

cyning moncynnes.      Cer ðe on bæcling!

Wite þu eac, awyrgda,      hu wid and sid

helheoðo dreorig,      and mid hondum amet.

700
Grip wið þæs grundes;      gang þonne swa

oððæt þu þone ymbhwyrft      alne cunne,

and ærest amet      ufan to grunde,

and hu sid seo[?]      se swarta eðm.

Wast þu þonne þe geornor      þæt þu wið god wunne,

705
seoððan þu þonne hafast      handum ametene

hu heh and deop      hell inneweard seo,

grim græfhus.      Gong ricene to,

ær twa seondon      tida agongene,

þæt ðu merced hus      ameten hæbbe."

710
þa þam werigan wearð      wracu getenge.

Satan seolua ran      and on susle gefeol,

earm æglęce.      Hwilum mid folmum mæt

wean and witu.      Hwilum se wonna læg

læhte wið þes laþan.      Hwilum he licgan geseah

715
hæftas in hylle.      Hwilum hream astag,

ðonne he on þone atolan      eagum gesawun.

Hæfdon gewunnon      godes andsacan

blac bealowes gast,      þæt he on botme stod.

þa him þuhte      þæt þanon wære

720
to helleduru      hund þusenda

mila gemearcodes,      swa hine se mihtiga het

þæt þurh sinne[?] cræft      susle amæte.

ða[?] he gemunde      þæt he on grunde stod.

Locade leas wiht      geond þæt laðe scræf,

725
atol mid egum,      oððæt egsan gryre

deofla mænego      þonne up astag.

Wordum in witum      ongunnon þa[?] werigan gastas

reordian and cweðan:

"La, þus beo nu on yfele!      Noldæs ær teala!"

730
[Finit Liber II. Amen].

Andreas

Krapp, 1932a 3-51; Krapp, G.P., The Vercelli Book, ASPR 2 (New York).

Hwæt! We gefrunan      on fyrndagum

twelfe under tunglum      tireadige hæleð,

þeodnes þegnas.      No hira þrym alæg

camprædenne[?]      þonne cumbol hneotan,

5
syððan hie gedældon,      swa him dryhten sylf,

heofona heahcyning,      hlyt[?] getæhte.

þæt wæron mære      men ofer eorðan,

frome folctogan      ond fyrdhwate,

rofe rincas,      þonne rond ond hand

10
on herefelda      helm ealgodon,

on meotudwange.      Wæs hira Matheus sum,

se mid Iudeum ongan      godspell ærest

wordum writan      wundorcræfte.

þam halig god      hlyt geteode

15
ut on þæt igland      þær ænig þa git

ellþeodigra      eðles ne mihte

blædes brucan.      Oft him bonena hand

on herefelda      hearde gesceode.

Eal wæs þæt mearcland      morðre bewunden,

20
feondes facne,      folcstede gumena,

hæleða eðel.      Næs þær hlafes wist

werum on þam wonge,      ne wæteres drync

to bruconne,      ah hie blod ond fel,

fira flæschoman,      feorrancumenra,

25
ðegon geond þa þeode.      Swelc wæs þeaw hira

þæt hie æghwylcne      ellðeodigra

dydan him to mose      meteþearfendum,

þara þe þæt ealand      utan sohte.

Swylc wæs þæs folces      freoðoleas tacen,

30
unlædra eafoð,      þæt hie eagena gesihð,

hettend[?] heorogrimme,      heafodgimmas[?]

agetton[?] gealgmode      gara ordum.

Syððan him geblendan[?]      bitere tosomne,

dryas þurh dwolcræft,      drync unheorne,

35
se onwende gewit,      wera ingeþanc,

heortan on[?] hreðre,      (hyge wæs oncyrred),

þæt hie ne murndan      æfter mandreame,

hæleþ heorogrædige,      ac hie hig ond gærs

for meteleaste      meðe gedrehte.

40
þa wæs Matheus      to þære mæran byrig

cumen in þa ceastre.      þær wæs cirm micel

geond Mermedonia,      manfulra hloð,

fordenera gedræg,      syþþan deofles þegnas[?]

geascodon      æðelinges sið.

45
Eodon him þa togenes,      garum gehyrsted,

lungre under linde,      (nalas late wæron),

eorre æscberend,      to þam orlege.

Hie þam halgan þær      handa gebundon

ond fæstnodon      feondes cræfte,

50
hæleð hellfuse,      ond his heafdes segl

abreoton mid billes ecge.      Hwæðre he in breostum þa git

herede in heortan      heofonrices weard,

þeah ðe he atres drync      atulne onfenge.

Eadig ond onmod,      he mid elne forð

55
wyrðode wordum      wuldres aldor,

heofonrices weard,      halgan stefne,

of carcerne.      Him wæs Cristes lof

on fyrhðlocan      fæste bewunden.

He þa wepende      weregum tearum

60
his sigedryhten      sargan reorde

grette, gumena brego,      geomran stefne,

weoruda wilgeofan,      ond þus wordum cwæð:

"Hu me elþeodige      inwitwrasne

searonet seowað[?]!      A ic symles wæs

65
on wega gehwam      willan þines

georn on mode;      nu ðurh geohða sceal

dæde fremman      swa þa dumban neat.

þu ana canst      ealra gehygdo,

meotud mancynnes,      mod in hreðre.

70
Gif þin willa sie,      wuldres aldor,

þæt me wærlogan      wæpna ecgum,

sweordum, aswebban,      ic beo sona gearu

to adreoganne      þæt ðu, drihten min,

engla eadgifa,      eðelleasum,

75
dugeða dædfruma,      deman wille.

Forgif me to are,      ælmihtig god,

leoht on þissum life,      þy læs ic lungre scyle,

ablended in burgum,      æfter billhete

þurh hearmcwide      heorugrædigra,

80
laðra leodsceaðena,      leng þrowian

edwitspræce.      Ic to anum þe,

middangeardes weard,      mod staþolige,

fæste fyrhðlufan,      ond þe, fæder engla,

beorht blædgifa,      biddan wille

85
ðæt ðu me ne gescyrige      mid scyldhetum,

werigum wrohtsmiðum,      on þone wyrrestan,

dugoða demend,      deað ofer eorðan."

æfter þyssum wordum      com wuldres tacen

halig of heofenum,      swylce hadre segl[?]

90
to þam carcerne.      þær gecyðed wearð

þæt halig god      helpe gefremede,

ða wearð gehyred      heofoncyninges stefn

wrætlic under wolcnum,      wordhleoðres sweg

mæres þeodnes.      He his maguþegne

95
under hearmlocan      hælo ond frofre

beadurofum abead      beorhtan stefne:

"Ic þe, Matheus,      mine sylle

sybbe under swegle.      Ne beo ðu on sefan to forht,

ne on mode ne[?] murn.      Ic þe mid wunige

100
ond þe alyse      of þyssum leoðubendum,

ond ealle þa menigo      þe þe mid wuniað

on nearonedum.      þe is neorxnawang,

blæda beorhtost,      boldwela fægrost,

hama hyhtlicost,      halegum mihtum

105
torht ontyned.      þær ðu tyres most,

to widan feore      willan brucan.

Geþola þeoda þrea!      Nis seo þrah micel

þæt þe wærlogan      witebendum,

synnige[?] ðurh searocræft,      swencan motan.

110
Ic þe Andreas      ædre onsende

to hleo ond to hroðre      in þas hæðenan burg.

He ðe alyseð      of þyssum leodhete.

Is to þære tide      tælmet hwile

emne mid soðe      seofon ond twentig

115
nihtgerimes,      þæt ðu of nede most,

sorgum geswenced,      sigore gewyrðod,

hweorfan[?] of henðum      in gehyld godes."

Gewat[?] him þa se halga      helm ælwihta,

engla scyppend,      to þam uplican

120
eðelrice.      He is on riht cyning,

staðolfæst styrend,      in stowa gehwam.

ða wæs Matheus      miclum onbryrded

niwan stefne.      Nihthelm toglad,

lungre leorde.      Leoht æfter com,

125
dægredwoma.      Duguð samnade,

hæðne hildfrecan,      heapum þrungon,

(guðsearo gullon,      garas hrysedon),

bolgenmode,      under bordhreoðan.

Woldon cunnian      hwæðer cwice lifdon

130
þa þe on carcerne      clommum fæste

hleoleasan wic      hwile wunedon,

hwylcne hie to æte      ærest mihton

æfter fyrstmearce      feores berædan.

Hæfdon hie on rune      ond on rimcræfte

135
awriten, wælgrædige,      wera endestæf,

hwænne[?] hie to mose      meteþearfendum

on þære werþeode      weorðan sceoldon.

Cirmdon caldheorte,      (corðor oðrum getang),

reðe ræsboran.      Rihtes ne gimdon,

140
meotudes mildse.      Oft hira mod onwod

under dimscuan      deofles larum,

þonne hie unlædra      eafeðum[?] gelyfdon.

Hie ða gemetton      modes glawne,

haligne hæle,      under heolstorlocan

145
bidan beadurofne      þæs[?] him beorht cyning,

engla ordfruma,      unnan wolde.

ða wæs first agan      frumrædenne

þinggemearces      butan þrim nihtum,

swa hit wælwulfas      awriten hæfdon

150
þæt hie banhringas      abrecan þohton,

lungre tolysan      lic ond sawle,

ond þonne todælan      duguðe ond geogoðe,

werum to wiste      ond to wilþege,

fæges flæschoman.      Feorh ne bemurndan,

155
grædige guðrincas,      hu þæs gastes sið

æfter swyltcwale      geseted wurde.

Swa hie symble ymb þritig      þing gehedon

nihtgerimes;      wæs him neod micel

þæt hie tobrugdon      blodigum ceaflum

160
fira flæschoman      him to foddorþege.

þa wæs gemyndig,      se ðe middangeard

gestaðelode      strangum mihtum,

hu he in ellþeodigum      yrmðum wunode,

belocen leoðubendum,      þe oft[?] his lufan adreg

165
for Ebreum      ond Israhelum;

swylce he Iudea      galdorcræftum

wiðstod stranglice.      þa sio stefn gewearð

gehered of heofenum,      þær se halga wer

in Achaia,      Andreas, wæs,

170
(leode lærde      on lifes weg),

þa him cirebaldum      cininga wuldor,

meotud mancynnes,      modhord onleac,

weoruda drihten,      ond þus wordum cwæð:

"ðu scealt feran      ond frið lædan,

175
siðe gesecan,      þær sylfætan

eard weardigað,      eðel healdaþ

morðorcræftum.      Swa is þære menigo þeaw

þæt hie uncuðra      ængum ne willað

on þam folcstede      feores geunnan

180
syþþan manfulle      on Mermedonia

onfindaþ feasceaftne.      þær sceall feorhgedal,

earmlic ylda cwealm,      æfter wyrþan.

ðær ic seomian wat      þinne sigebroðor

mid þam burgwarum      bendum fæstne.

185
Nu bið fore þreo niht      þæt he on þære þeode sceal

fore hæðenra      handgewinne

þurh gares gripe      gast onsendan,

ellorfusne,      butan ðu ær cyme."

ædre him Andreas      agef andsware:

190
"Hu mæg ic, dryhten min,      ofer deop gelad

fore gefremman      on feorne weg

swa hrædlice,      heofona scyppend,

wuldres waldend,      swa ðu worde becwist?

ðæt mæg engel þin      eað geferan,

195
halig[?] of heofenum      con him holma begang,

sealte sæstreamas[?]      ond swanrade,

waroðfaruða gewinn      ond wæterbrogan,

wegas ofer widland.      Ne synt me winas cuðe,

eorlas elþeodige,      ne þær æniges wat

200
hæleða gehygdo,      ne me herestræta

ofer cald wæter      cuðe sindon."

Him ða ondswarude      ece dryhten:

"Eala, Andreas,      þæt ðu a woldest

þæs siðfætes      sæne weorþan!

205
Nis þæt uneaðe      eallwealdan gode

to gefremmanne      on foldwege,

ðæt sio ceaster hider      on þas cneorisse

under swegles gang      aseted wyrðe,

breogostol breme,      mid þam burgwarum,

210
gif hit worde becwið      wuldres agend.

Ne meaht ðu þæs siðfætes      sæne weorðan,

ne on gewitte to wac,      gif ðu wel þencest

wið þinne waldend      wære gehealdan,

treowe tacen.      Beo ðu on tid gearu;

215
ne mæg þæs ærendes      ylding wyrðan.

ðu scealt þa fore geferan      ond þin feorh beran

in gramra gripe,      ðær þe guðgewinn

þurh hæðenra      hildewoman,

beorna beaducræft,      geboden wyrðeð[?].

220
Scealtu æninga      mid ærdæge,

emne to morgene,      æt meres ende

ceol gestigan      ond on cald wæter

brecan ofer bæðweg.      Hafa bletsunge

ofer middangeard      mine, þær ðu fere!"

225
Gewat him þa se halga      healdend ond wealdend,

upengla fruma,      eðel secan,

middangeardes weard,      þone mæran ham,

þær soðfæstra      sawla moton

æfter lices hryre      lifes brucan.

230
þa wæs ærende      æðelum cempan

aboden in burgum,      ne wæs him bleað hyge,

ah he wæs anræd      ellenweorces,

heard ond higerof,      nalas hildlata,

gearo, guðe fram,      to godes campe.

235
Gewat him þa on uhtan      mid ærdæge

ofer sandhleoðu      to sæs faruðe,

þriste on geþance,      ond his þegnas mid,

gangan on greote.      Garsecg hlynede,

beoton brimstreamas.      Se beorn wæs on hyhte,

240
syðþan he on waruðe      widfæðme scip

modig gemette.      þa com morgentorht

beacna beorhtost      ofer breomo sneowan,

halig of heolstre.      Heofoncandel blac

ofer lagoflodas.      He ðær lidweardas,

245
þrymlice þry      þegnas gemette[?],

modiglice menn,      on merebate

sittan siðfrome,      swylce hie ofer sæ comon.

þæt wæs drihten sylf,      dugeða wealdend,

ece ælmihtig,      mid his englum twam.

250
Wæron hie on gescirplan      scipferendum,

eorlas onlice      ealiðendum,

þonne hie on flodes fæðm      ofer feorne weg

on cald wæter      ceolum lacað.

Hie ða gegrette,      se ðe on greote stod,

255
fus on faroðe,      fægn[?] reordade:

"Hwanon comon ge      ceolum liðan,

macræftige menn,      on mereþissan,

ane ægflotan?      Hwanon eagorstream

ofer yða gewealc      eowic brohte?"

260
Him ða ondswarode      ælmihti god,

swa þæt ne wiste,      se ðe þæs wordes bad,

hwæt se manna wæs      meðelhegendra,

þe he þær on waroðe      wiðþingode:

"We of Marmedonia      mægðe syndon

265
feorran geferede.      Us mid flode bær

on hranrade      heahstefn naca,

snellic sæmearh,      snude bewunden,

oðþæt we þissa[?] leoda      land gesohton,

wære bewrecene,      swa us wind fordraf."

270
Him þa Andreas      eaðmod oncwæð:

"Wolde ic þe biddan,      þeh ic þe beaga lyt,

sincweorðunga,      syllan meahte,

þæt ðu us gebrohte      brante ceole,

hea hornscipe,      ofer hwæles eðel

275
on þære mægðe.      Bið ðe meorð wið god,

þæt ðu us on lade      liðe weorðe."

Eft him ondswarode      æðelinga helm

of yðlide,      engla scippend:

"Ne magon þær gewunian      widferende,

280
ne þær elþeodige      eardes brucað,

ah in þære ceastre      cwealm þrowiað,

þa ðe feorran þyder      feorh gelædaþ,

ond þu wilnast nu      ofer widne mere

þæt ðu on þa fægðe      þine feore spilde."

285
Him þa Andreas      agef ondsware:

"Usic lust hweteð      on þa leodmearce,

mycel modes hiht,      to þære mæran byrig,

þeoden leofesta,      gif ðu us[?] þine wilt

on merefaroðe      miltse gecyðan."

290
Him ondswarode      engla þeoden,

neregend fira,      of nacan stefne:

"We ðe estlice      mid us willað

ferigan freolice      ofer fisces bæð

efne to þam lande      þær þe lust myneð

295
to gesecanne,      syððan ge eowre

gafulrædenne      agifen habbað,

sceattas gescrifene,      swa eow scipweardas,

aras ofer yðbord,      unnan willað."

Him þa ofstlice      Andreas wið,

300
wineþearfende,      wordum mælde:

"Næbbe ic fæted gold      ne feohgestreon,

welan ne wiste      ne wira gespann,

landes ne locenra beaga,      þæt ic þe mæge lust ahwettan,

willan in worulde,      swa ðu worde becwist."

305
Him þa beorna breogo,      þær he on bolcan sæt,

ofer waroða geweorp      wiðþingode:

"Hu gewearð þe þæs,      wine leofesta,

ðæt ðu sæbeorgas      secan woldes,

merestreama gemet,      maðmum bedæled[?],

310
ofer cald cleofu      ceoles neosan?

Nafast þe to frofre      on faroðstræte

hlafes wiste      ne hlutterne

drync to dugoðe.      Is se drohtað strang

þam þe lagolade      lange cunnaþ."

315
ða him Andreas      ðurh ondsware,

wis on gewitte,      wordhord onleac:

"Ne gedafenað þe,      nu þe dryhten geaf

welan ond wiste      ond woruldspede,

ðæt ðu ondsware      mid oferhygdum,

320
sece sarcwide.      Selre bið æghwam

þæt he eaðmedum      ellorfusne

oncnawe cuðlice,      swa þæt Crist bebead,

þeoden þrymfæst.      We his[?] þegnas synd

gecoren to cempum.      He is cyning on riht,

325
wealdend ond wyrhta      wuldorþrymmes,

an ece god      eallra gesceafta,

swa he ealle befehð      anes cræfte,

hefon ond eorðan,      halgum mihtum,

sigora selost.      He ðæt sylfa cwæð,

330
fæder folca gehwæs,      ond us feran het

geond ginne grund      gasta streonan:

'Farað nu geond ealle      eorðan sceatas

emne swa wide      swa wæter bebugeð,

oððe stedewangas      stræte gelicgaþ.

335
Bodiað æfter burgum      beorhtne geleafan

ofer foldan fæðm.      Ic eow freoðo healde.

Ne ðurfan ge on þa fore      frætwe lædan,

gold ne seolfor.      Ic eow goda gehwæs

on eowerne agenne dom      est ahwette.'

340
Nu ðu seolfa miht      sið userne

gehyran hygeþancol.      Ic sceal hraðe cunnan

hwæt ðu us to duguðum[?]      gedon wille."

Him þa ondswarode      ece[?] dryhten:

"Gif ge syndon þegnas      þæs þe þrym ahof

345
ofer middangeard,      swa ge me secgaþ,

ond ge geheoldon þæt eow      se halga bead,

þonne ic eow mid gefean      ferian wille

ofer brimstreamas,      swa ge benan sint."

þa in ceol stigon      collenfyrhðe,

350
ellenrofe,      æghwylcum wearð

on merefaroðe      mod geblissod.

ða ofer yða geswing      Andreas ongann

mereliðendum      miltsa biddan

wuldres aldor,      ond þus wordum cwæð:

355
"Forgife þe dryhten      domweorðunga,

willan in worulde      ond in wuldre blæd,

meotud manncynnes,      swa ðu me hafast

on þyssum siðfæte      sybbe gecyðed!"

Gesæt him þa se halga      helmwearde[?] neah,

360
æðele be æðelum.      æfre ic ne hyrde

þon cymlicor      ceol gehladenne

heahgestreonum.      Hæleð in sæton,

þeodnas þrymfulle,      þegnas wlitige.

ða reordode      rice þeoden,

365
ece ælmihtig,      heht his engel gan,

mærne maguþegn,      ond mete syllan,

frefran feasceafte[?]      ofer flodes wylm,

þæt hie þe eað mihton      ofer yða geþring

drohtaþ adreogan.      þa gedrefed wearð,

370
onhrered hwælmere.      Hornfisc plegode,

glad geond garsecg,      ond se græga mæw

wælgifre wand.      Wedercandel swearc,

windas weoxon,      wægas grundon,

streamas styredon,      strengas gurron,

375
wædo gewætte.      Wæteregsa stod

þreata þryðum.      þegnas wurdon

acolmode.      ænig ne wende

þæt he lifgende      land begete,

þara þe mid Andreas      on eagorstream

380
ceol gesohte.      Næs him cuð þa gyt

hwa þam sæflotan      sund wisode.

Him þa se halga      on holmwege

ofer argeblond,      Andreas þa git,

þegn þeodenhold,      þanc gesægde,

385
ricum ræsboran,      þa he gereordod wæs:

"ðe þissa swæsenda      soðfæst meotud,

lifes leohtfruma,      lean forgilde,

weoruda waldend,      ond þe wist gife,

heofonlicne hlaf,      swa ðu hyldo wið me

390
ofer firigendstream      freode gecyðdest!

Nu synt geþreade      þegnas mine,

geonge guðrincas.      Garsecg hlymmeð,

geofon[?] geotende.      Grund is onhrered,

deope gedrefed,      duguð[?] is geswenced,

395
modigra mægen      myclum gebysgod."

Him of helman[?] oncwæð      hæleða scyppend:

"Læt nu geferian      flotan userne,

lid to lande      ofer lagufæsten,

ond þonne gebidan      beornas þine,

400
aras on earde,      hwænne ðu eft cyme."

Edre him þa eorlas      agefan ondsware,

þegnas þrohthearde,      þafigan ne woldon

ðæt hie forleton      æt lides stefnan

leofne lareow      ond him land curon:

405
"Hwider hweorfað we      hlafordlease,

geomormode,      gode orfeorme,

synnum wunde,      gif we swicað þe?

We bioð laðe      on landa gehwam,

folcum fracoðe,      þonne fira bearn,

410
ellenrofe,      æht besittaþ,

hwylc hira selost      symle gelæste

hlaforde æt hilde,      þonne hand ond rond

on beaduwange      billum forgrunden[?]

æt niðplegan      nearu þrowedon."

415
þa reordade      rice þeoden,

wærfæst cining,      word stunde ahof:

"Gif ðu þegn sie      þrymsittendes,

wuldorcyninges,      swa ðu worde becwist,

rece þa gerynu,      hu he reordberend

420
lærde under lyfte.      Lang is þes siðfæt

ofer fealuwne flod;      frefra þine

mæcgas on mode.      Mycel is nu gena

lad ofer lagustream,      land swiðe feorr

to gesecanne.      Sund[?] is geblonden,

425
grund wið greote.      God eaðe mæg

heaðoliðendum      helpe gefremman."

Ongan þa gleawlice      gingran sine,

wuldorspedige weras      wordum trymman:

"Ge þæt gehogodon,      þa ge on holm stigon,

430
þæt ge on fara folc      feorh gelæddon,

ond for dryhtnes lufan      deað þrowodon,

on ælmyrcna      eðelrice

sawle gesealdon.      Ic þæt sylfa wat,

þæt us gescyldeð      scyppend engla,

435
weoruda dryhten.      Wæteregesa sceal,

geðyd ond geðreatod      þurh þryðcining,

lagu lacende,      liðra wyrðan.

Swa gesælde iu,      þæt we on sæbate

ofer waruðgewinn      wæda cunnedan,

440
faroðridende.      Frecne þuhton

egle ealada.      Eagorstreamas

beoton bordstæðu,      brim oft oncwæð,

yð oðerre.      Hwilum upp astod

of brimes bosme      on bates fæðm

445
egesa ofer yðlid.      ælmihtig þær,

meotud mancynnes,      on mereþyssan

beorht basnode.      Beornas wurdon

forhte on mode,      friðes wilnedon,

miltsa to mærum.      þa seo menigo ongan

450
clypian on ceole,      cyning sona aras,

engla eadgifa,      yðum stilde,

wæteres wælmum.      Windas þreade,

sæ sessade,      smylte wurdon

merestreama gemeotu.      ða ure mod ahloh

455
syððan we gesegon      under swegles gang

windas ond wægas      ond wæterbrogan

forhte gewordne      for frean egesan.

Forþan ic eow to soðe      secgan wille,

þæt næfre forlæteð      lifgende god

460
eorl on eorðan,      gif his ellen deah."

Swa hleoðrode      halig cempa,

ðeawum geþancul.      þegnas lærde

eadig oreta,      eorlas trymede,

oððæt hie semninga      slæp ofereode,

465
meðe be mæste.      Mere sweoðerade,

yða ongin      eft oncyrde,

hreoh holmþracu.      þa þam halgan wearð

æfter gryrehwile      gast geblissod.

Ongan ða reordigan      rædum snottor,

470
wis on gewitte,      wordlocan onspeonn:

"Næfre ic sælidan      selran mette,

macræftigran,      þæs ðe me þynceð,

rowend rofran,      rædsnotterran,

wordes wisran.      Ic wille þe,

475
eorl unforcuð,      anre nu gena

bene biddan,      þeah ic þe beaga lyt,

sincweorðunga,      syllan mihte,

fætedsinces.      Wolde ic freondscipe,

þeoden þrymfæst,      þinne[?], gif ic mehte,

480
begitan godne.      þæs ðu gife hleotest,

haligne hyht      on heofonþrymme,

gif ðu lidwerigum      larna þinra

este[?] wyrðest.      Wolde ic anes to ðe,

cynerof hæleð,      cræftes neosan,

485
ðæt ðu me getæhte,      nu þe tir cyning

ond miht forgef,      manna scyppend,

hu ðu wægflotan      wære bestemdon,

sæhengeste,      sund wisige.

Ic wæs on gifeðe      iu ond nu þa[?]

490
syxtyne siðum      on sæbate,

mere hrerendum      mundum freorig,

eagorstreamas,      (is ðys ane ma),

swa ic æfre ne geseah      ænigne mann,

þryðbearn hæleða[?],      þe gelicne,

495
steoran ofer stæfnan.      Streamwelm hwileð,

beateþ[?] brimstæðo.      Is þes bat ful scrid,

færeð famigheals,      fugole gelicost

glideð on geofone.      Ic georne wat

þæt ic æfre ne geseah      ofer yðlade[?]

500
on sæleodan      syllicran cræft.

Is þon geliccost      swa he on landsceare[?]

stille stande,      þær hine storm ne mæg,

wind awecgan,      ne wæterflodas

brecan brondstæfne,      hwæðere on brim snoweð

505
snel under segle.      ðu eart seolfa geong,

wigendra hleo,      nalas wintrum frod,

hafast þe on fyrhðe,      faroðlacende,

eorles ondsware.      æghwylces canst

worda for worulde      wislic andgit."

510
Him ondswarode      ece dryhten:

"Oft þæt gesæleð,      þæt we on sælade,

scipum under scealcum,      þonne sceor cymeð,

brecað ofer bæðweg,      brimhengestum.

Hwilum us on yðum      earfoðlice

515
gesæleð on sæwe,      þeh we sið nesan,

frecne geferan.      Flodwylm ne mæg

manna ænigne      ofer meotudes est

lungre gelettan:      ah him lifes geweald,

se ðe brimu bindeð,      brune yða

520
ðyð ond þreatað.      He þeodum sceal

racian mid rihte,      se ðe rodor ahof

ond gefæstnode      folmum sinum,

worhte ond wreðede,      wuldras fylde

beorhtne boldwelan,      swa gebledsod wearð

525
engla eðel      þurh his anes miht.

Forþan is gesyne,      soð orgete,

cuð oncnawen,      þæt ðu cyninges eart

þegen geþungen,      þrymsittendes,

forþan þe sona      sæholm oncneow,

530
garsecges begang,      þæt ðu gife hæfdes

haliges gastes.      Hærn eft onwand,

aryða geblond.      Egesa gestilde,

widfæðme wæg.      Wædu swæðorodon

seoðþan hie ongeton      þæt ðe god hæfde

535
wære bewunden[?],      se ðe wuldres blæd

gestaðolade      strangum mihtum."

þa hleoðrade      halgan stefne

cempa collenferhð,      cyning wyrðude,

wuldres waldend,      ond þus wordum cwæð:

540
"Wes ðu gebledsod,      brego mancynnes,

dryhten hælend!      A þin dom lyfað!

Ge neh ge feor      is þin nama halig,

wuldre gewlitegad      ofer werþeoda,

miltsum gemærsod.      Nænig manna is

545
under heofonhwealfe,      hæleða cynnes,

ðætte areccan mæg      oððe rim wite

hu ðrymlice,      þeoda baldor,

gasta geocend,      þine gife dælest.

Huru is gesyne,      sawla nergend,

550
þæt ðu þissum hysse      hold gewurde

ond hine geongne      geofum wyrðodest,

wis on gewitte      ond wordcwidum.

Ic æt efenealdum      æfre ne mette

on modsefan      maran snyttro."

555
Him ða of ceole oncwæð      cyninga wuldor,

frægn fromlice      fruma ond ende:

"Saga, þances gleaw      þegn, gif ðu cunne,

hu ðæt gewurde      be werum tweonum,

þæt ða arleasan      inwidþancum,

560
Iudea cynn      wið godes bearne

ahof hearmcwide.      Hæleð unsælige

no ðær gelyfdon      in hira liffruman,

grome gealgmode,      þæt he god wære,

þeah ðe he wundra feala      weorodum gecyðde,

565
sweotulra ond gesynra.      Synnige ne mihton

oncnawan þæt cynebearn,      se ðe acenned wearð

to hleo ond to hroðre      hæleða cynne,

eallum eorðwarum.      æþelinge weox

word ond wisdom,      ah he þara wundra a,

570
domagende,      dæl nænigne[?]

frætre þeode      beforan cyðde."

Him ða Andreas      agef andsware:

"Hu mihte þæt gewyrðan      in werþeode,

þæt ðu ne gehyrde      hælendes miht,

575
gumena leofost,      hu he his gif cyðde

geond woruld wide,      wealdendes bearn?

Sealde he dumbum gesprec,      deafe gehyrdon,

healtum ond hreofum      hyge blissode,

ða þe limseoce      lange wæron,

580
werige, wanhale,      witum gebundene,

æfter burhstedum      blinde gesegon.

Swa he on grundwæge      gumena cynnes

manige missenlice      men of deaðe

worde awehte.      Swylce he eac wundra feala

585
cynerof cyðde      þurh his cræftes miht.

He gehalgode      for heremægene

win of wætere      ond wendan het,

beornum to blisse,      on þa beteran gecynd.

Swylce he afedde      of fixum twam

590
ond of fif hlafum      fira cynnes

fif ðusendo.      Feðan sæton,

reonigmode[?],      reste gefegon,

werige æfter waðe,      wiste þegon,

menn on moldan,      swa him gemedost wæs.

595
Nu ðu miht gehyran,      hyse leofesta,

hu us wuldres weard      wordum ond dædum

lufode in life,      ond þurh lare speon

to þam fægeran gefean,      þær freo moton,

eadige mid englum,      eard weardigan,

600
þa ðe æfter deaðe      dryhten secað."

ða gen weges weard      wordhord onleac,

beorn ofer bolcan,      beald reordade:

"Miht ðu me gesecgan,      þæt ic soð wite,

hwæðer wealdend þin      wundor on eorðan,

605
þa he gefremede      nalas feam siðum,

folcum to frofre      beforan cyðde,

þær bisceopas      ond boceras

ond ealdormenn      æht besæton,

mæðelhægende?      Me þæt þinceð,

610
ðæt hie for æfstum      inwit syredon

þurh deopne gedwolan.      Deofles larum

hæleð hynfuse      hyrdon to georne,

wraðum wærlogan.      Hie seo wyrd beswac,

forleolc ond forlærde.      Nu hie lungre sceolon,

615
werige mid werigum,      wræce þrowian,

biterne bryne      on banan fæðme."

Him ða Andreas      agef ondsware:

"Secge ic ðe to soðe      ðæt he swiðe oft

beforan fremede      folces ræswum

620
wundor æfter wundre      on wera gesiehðe,

swylce deogollice      dryhten gumena

folcræd fremede,      swa he to friðe hogode."

Him ondswarode      æðelinga helm:

"Miht ðu, wis hæleð,      wordum gesecgan,

625
maga mode rof,      mægen þa he cyðde,

deormod on digle,      ða mid dryhten oft,

rodera rædend,      rune besæton?"

Him þa Andreas      ondsware agef:

"Hwæt frinest ðu me,      frea leofesta,

630
wordum wrætlicum,      ond þe wyrda gehwære

þurh snyttra cræft      soð oncnawest?"

ða git him wæges weard      wiðþingode:

"Ne[?] frine ic ðe for tæle      ne ðurh teoncwide

on hranrade,      ac min hige blissað,

635
wynnum wridað,      þurh þine wordlæðe,

æðelum ecne.      Ne eom ic ana ðæt,

ac manna gehwam      mod bið on hyhte,

fyrhð afrefred,      þam þe feor oððe neah

on mode geman      hu se maga fremede,

640
godbearn on grundum.      Gastas hweorfon,

sohton siðfrome      swegles dreamas,

engla eðel      þurh þa æðelan miht."

Edre him Andreas      agef ondsware:

"Nu ic on þe sylfum      soð oncnawe,

645
wisdomes gewit,      wundorcræfte

sigesped geseald,      (snyttrum bloweð,

beorhtre blisse,      breost innanweard),

nu ic þe sylfum      secgan wille

oor ond ende,      swa ic þæs æðelinges

650
word ond wisdom      on wera gemote

þurh his sylfes muð      symle gehyrde.

Oft gesamnodon      side herigeas,

folc unmæte,      to frean dome,

þær hie hyrcnodon      haliges lare.

655
ðonne eft gewat      æðelinga helm,

beorht blædgifa,      in bold oðer,

ðær him togenes,      god herigende,

to ðam meðelstede      manige comon,

snottre selerædend.      Symble gefegon,

660
beornas bliðheorte,      burhweardes cyme.

Swa gesælde iu      þæt se sigedema

ferde, frea mihtig.      Næs þær folces ma

on siðfate,      sinra leoda,

nemne ellefne      orettmæcgas,

665
geteled tireadige.      He wæs twelfta sylf.

þa we becomon      to þam cynestole,

þær getimbred wæs      tempel dryhtnes,

heah ond horngeap,      hæleðum gefrege,

wuldre gewlitegod.      Huscworde ongan

670
þurh inwitðanc      ealdorsacerd

herme hyspan,      hordlocan onspeon,

wroht webbade.      He on gewitte oncneow

þæt we soðfæstes      swaðe folgodon,

læston larcwide.      He lungre ahof

675
woðe wiðerhydig      wean onblonden:

'Hwæt, ge syndon earme      ofer ealle menn!

Wadað widlastas,      weorn geferað

earfoðsiða,      ellþeodiges nu

butan leodrihte      larum hyrað,

680
eadiges orhlytte      æðeling cyðað,

secgað soðlice      þæt mid suna meotudes

drohtigen dæghwæmlice.      þæt is duguðum cuð

hwanon þam ordfruman      æðelu onwocon.

He wæs afeded      on þysse folcsceare,

685
cildgeong acenned      mid his cneomagum.

þus syndon haten      hamsittende,

fæder ond modur,      þæs we gefrægen habbað

þurh modgemynd,      Maria ond Ioseph.

Syndon him on æðelum      oðere twegen

690
beornas geborene,      broðorsybbum,

suna Iosephes,      Simon ond Iacob.'

Swa hleoðrodon      hæleða ræswan,

dugoð domgeorne,      dyrnan þohton

meotudes mihte.      Man eft gehwearf,

695
yfel endeleas,      þær hit ær aras.

þa se þeoden gewat      þegna heape

fram þam meðelstede      mihtum geswiðed,

dugeða dryhten,      secan digol land.

He þurh wundra feala      on þam westenne

700
cræfta gecyðde      þæt he wæs cyning on riht

ofer middangeard,      mægene geswiðed,

waldend ond wyrhta      wuldorþrymmes,

an ece god      eallra gesceafta.

Swylce he oðerra      unrim cyðde

705
wundorworca      on wera gesyhðe.

Syþþan eft gewat      oðre siðe

getrume mycle,      þæt he in temple gestod,

wuldres aldor.      Wordhleoðor astag

geond heahræced.      Haliges lare

710
synnige ne swulgon,      þeah he[?] soðra swa feala

tacna gecyðde,      þær hie to segon.

Swylce he wrætlice      wundor agræfene,

anlicnesse      engla sinra

geseh, sigora frea,      on seles wage,

715
on twa healfe      torhte gefrætwed,

wlitige geworhte.      He worde cwæð:

'ðis is anlicnes      engelcynna

þæs bremestan      þe[?] mid þam burgwarum

in þære ceastre is.      [Cheruphim et Seraphim]

720
þa on swegeldreamum      syndon nemned.

Fore onsyne      ecan dryhtnes

standað stiðferðe,      stefnum herigað,

halgum hleoðrum,      heofoncyninges þrym,

meotudes mundbyrd.      Her amearcod is

725
haligra hiw,      þurh handmægen

awriten on wealle      wuldres þegnas.'

þa gen worde cwæð      weoruda dryhten,

heofonhalig gast,      fore þam heremægene:

'Nu ic bebeode      beacen ætywan,

730
wundor geweorðan      on wera gemange,

ðæt þeos onlicnes      eorðan sece,

wlitig of wage,      ond word sprece,

secge soðcwidum,      (þy sceolon gelyfan

eorlas on cyððe),      hwæt min æðelo sien.'

735
Ne dorste þa forhylman      hælendes bebod

wundor fore weorodum,      ac of wealle ahleop,

frod fyrngeweorc,      þæt he on foldan stod,

stan fram stane.      Stefn æfter cwom,

hlud þurh heardne,      hleoðor dynede,

740
wordum wemde.      Wrætlic þuhte

stiðhycgendum      stanes ongin.

Septe sacerdas      sweotolum tacnum,

witig werede      ond worde cwæð:

'Ge synd unlæde,      earmra geþohta

745
searowum beswicene,      oððe sel nyton,

mode gemyrde.      Ge mon cigað[?]

godes ece bearn,      þone[?] þe grund ond sund,

heofon ond eorðan      ond hreo wægas,

salte sæstreamas      ond swegl uppe

750
amearcode      mundum sinum.

þis is se ilca      ealwalda god

ðone on fyrndagum      fæderas cuðon.

He Abrahame      ond Isace

ond Iocobe      gife bryttode,

755
welum weorðode,      wordum sægde

ærest Habrahame      æðeles geþingu,

þæt of his cynne      cenned sceolde

weorðan wuldres god.      Is seo wyrd mid eow

open, orgete,      magan eagum nu

760
geseon sigores god,      swegles agend.'

æfter þyssum wordum      weorud hlosnode

geond þæt side sel,      (swigodon ealle),

ða ða yldestan      eft ongunnon

secgan synfulle,      (soð ne oncneowan),

765
þæt hit drycræftum      gedon wære,

scingelacum,      þæt se scyna stan

mælde for mannum.      Man wridode

geond beorna breost,      brandhata nið

weoll on gewitte,      weorm blædum fag,

770
attor ælfæle.      þær orcnawe wearð[?]

þurh teoncwide      tweogende mod,

mæcga misgehygd      morðre bewunden.

ða se þeoden bebead      þryðweorc faran,

stan on[?] stræte      of stedewange,

775
ond forð gan      foldweg tredan,

grene grundas,      godes ærendu

larum lædan      on þa leodmearce

to Channaneum,      cyninges worde

beodan Habrahame      mid his eaforum twæm

780
of eorðscræfe      ærest fremman,

lætan landreste,      leoðo gadrigean,

gaste onfon      ond geogoðhade,

edniwinga      andweard cuman,

frode fyrnweotan,      folce gecyðan,

785
hwylcne hie god mihtum      ongiten hæfdon.

Gewat he þa feran,      swa him frea mihtig,

scyppend wera,      gescrifen hæfde,

ofer mearcpaðu,      þæt he on Mambre becom

beorhte blican,      swa him bebead meotud,

790
þær þa lichoman      lange þrage,

heahfædera hra,      beheled wæron.

Het þa ofstlice      up astandan

Habraham ond Isaac,      æðeling þriddan

Iacob of greote      to godes geþinge,

795
sneome of slæpe þæm fæstan.      Het hie to þam siðe gyrwan,

faran to frean dome.      Sceoldon hie þam folce gecyðan

hwa æt frumsceafte      furðum teode

eorðan eallgrene      ond upheofon,

hwær se wealdend wære      þe þæt weorc staðolade.

800
Ne dorston þa gelettan      leng owihte

wuldorcyninges word.      Geweotan ða ða witigan þry

modige mearcland tredan.      Forlætan moldern wunigean

open eorðscræfu,      woldon hie ædre gecyðan

frumweorca fæder.      þa þæt folc gewearð

805
egesan geaclod,      þær þa æðelingas

wordum weorðodon      wuldres aldor.

Hie ða ricene het      rices hyrde

to eadwelan      oþre siðe

secan mid sybbe      swegles dreamas,

810
ond þæs to widan feore      willum neotan.

Nu ðu miht gehyran,      hyse leofesta,

hu he wundra worn      wordum cyðde,

swa þeah ne gelyfdon      larum sinum

modblinde menn.      Ic wat manig nu gyt

815
mycel mære spell      ðe se maga fremede,

rodera rædend,      ða ðu aræfnan ne miht,

hreðre behabban,      hygeþances gleaw."

þus Andreas      ondlangne dæg

herede hleoðorcwidum      haliges lare,

820
oððæt hine semninga      slæp ofereode

on hronrade      heofoncyninge neh.

ða gelædan het      lifes brytta

ofer yða geþræc      englas sine,

fæðmum ferigean      on fæder wære

825
leofne mid lissum      ofer lagufæsten,

oððæt sæwerige      slæp ofereode.

þurh lyftgelac      on land becwom

to þære ceastre      þe him cining engla

ða þa aras siðigean,

830
eadige on upweg,      eðles neosan.

Leton þone halgan      be herestræte

swefan on sybbe      under swegles hleo,

bliðne bidan      burhwealle neh,

his niðhetum,      nihtlangne fyrst,

835
oðþæt dryhten forlet      dægcandelle

scire scinan.      Sceadu sweðerodon,

wonn under wolcnum.      þa com wederes blæst,

hador heofonleoma,      ofer hofu blican.

Onwoc þa wiges heard,      (wang sceawode),

840
fore burggeatum.      Beorgas steape,

hleoðu hlifodon,      ymbe harne stan

tigelfagan trafu,      torras stodon,

windige weallas.      þa se wisa[?] oncneow

þæt he Marmedonia      mægðe hæfde

845
siðe gesohte,      swa him sylf bebead,

þa[?] he him fore gescraf,      fæder mancynnes.

Geseh he þa on greote      gingran sine,

beornas beadurofe,      biryhte him

swefan on slæpe.      He sona ongann

850
wigend weccean,      ond worde cwæð:

"Ic eow secgan mæg      soð orgete,

þæt us gystrandæge      on geofones stream

ofer arwelan      æðeling ferede.

In þam ceole wæs      cyninga wuldor,

855
waldend werðeode[?].      Ic his word oncneow,

þeh he his mægwlite      bemiðen hæfde."

Him þa æðelingas      ondsweorodon,

geonge gencwidum,      gastgerynum:

"We ðe, Andreas,      eaðe gecyðað

860
sið userne,      þæt ðu sylfa miht

ongitan gleawlice      gastgehygdum.

Us sæwerige      slæp ofereode.

þa comon earnas      ofer yða wylm

faran[?] on flyhte,      feðerum hremige,

865
us ofslæpendum      sawle abrugdon,

mid gefean feredon      flyhte on lyfte,

brehtmum bliðe,      beorhte ond liðe.

Lissum lufodon      ond in lofe wunedon,

þær wæs singal sang      ond swegles gong,

870
wlitig weoroda heap      ond wuldres þreat.

Utan ymbe æðelne      englas stodon,

þegnas ymb þeoden,      þusendmælum,

heredon on hehðo      halgan stefne

dryhtna dryhten.      Dream wæs on hyhte.

875
We ðær heahfæderas      halige oncneowon

ond martyra      mægen unlytel,

sungon sigedryhtne      soðfæstlic lof,

dugoð domgeorne.      þær wæs Dauid mid,

eadig oretta,      Essages sunu,

880
for Crist cumen,      cining Israhela.

Swylce we gesegon      for suna meotudes,

æðelum ecne,      eowic standan,

twelfe getealde,      tireadige hæleð.

Eow þegnodon      þrymsittende,

885
halige heahenglas.      ðam bið hæleða well

þe þara blissa      brucan moton.

þær wæs wuldres wynn,      wigendra þrym,

æðelic onginn,      næs þær ænigum gewinn.

þam bið wræcsið witod,      wite geopenad,

890
þe þara gefeana[?] sceal      fremde weorðan,

hean hwearfian,      þonne heonon gangaþ."

þa wæs modsefa      myclum geblissod

haliges on hreðre,      syðþan hleoðorcwide

gingran gehyrdon,      þæt hie god wolde

895
onmunan swa mycles      ofer menn ealle,

ond þæt word gecwæð      wigendra hleo:

"Nu ic, god dryhten,      ongiten hæbbe

þæt ðu on faroðstræte      feor ne wære,

cyninga wuldur,      þa ic on ceol gestah,

900
ðeh ic on yðfare,      engla þeoden,

gasta geocend,      ongitan ne cuðe.

Weorð me nu milde,      meotud ælmihtig,

bliðe, beorht cyning!      Ic on brimstreame

spræc worda worn,      wat æfter nu

905
hwa me wyrðmyndum      on wudubate

ferede ofer flodas.      þæt is frofre gast

hæleða cynne.      þær is help gearu,

milts æt mærum,      manna gehwylcum,

sigorsped geseald,      þam þe seceð to him."

910
ða him fore eagum      onsyne wearð[?]

æðeling oðywed      in þa ilcan tid,

cining cwicera gehwæs,      þurh cnihtes had.

þa he worde cwæð,      wuldres aldor:

"Wes ðu, Andreas, hal,      mid þas willgedryht,

915
ferðgefeonde!      Ic þe friðe healde,

þæt þe ne moton      mangeniðlan,

grame grynsmiðas,      gaste gesceððan."

Feoll þa to foldan,      frioðo wilnode

wordum wis hæleð,      winedryhten frægn:

920
"Hu geworhte ic þæt,      waldend fira,

synnig wið seolfne,      sawla nergend,

þæt ic þe swa godne      ongitan ne meahte

on wægfære,      þær ic worda gespræc

minra for meotude      ma þonne ic sceolde?"

925
Him andswarode      ealwalda god:

"No ðu swa swiðe      synne gefremedest

swa ðu in Achaia      ondsæc dydest,

ðæt ðu on feorwegas      feran ne cuðe

ne in þa ceastre      becuman mehte,

930
þing gehegan      þreora nihta

fyrstgemearces,      swa ic þe feran het

ofer wega gewinn.      Wast nu þe gearwor

þæt ic eaðe mæg      anra gehwylcne

fremman ond fyrþran      freonda minra

935
on landa gehwylc,      þær me leofost bið.

Aris nu hrædlice,      ræd ædre ongit,

beorn gebledsod,      swa þe beorht fæder

geweorðað wuldorgifum      to widan aldre,

cræfte ond mihte.      ðu in þa ceastre gong

940
under burglocan,      þær þin broðor is.

Wat ic Matheus      þurh mænra hand

hrinen[?] heorudolgum,      heafodmagan[?]

searonettum[?] beseted.      þu hine secan scealt,

leofne alysan      of laðra hete,

945
ond eal þæt mancynn      þe him mid wunige,

elþeodigra      inwitwrasnum,

bealuwe gebundene.      Him sceal bot hraðe

weorþan in worulde      ond in wuldre lean,

swa ic him sylfum ær      secgende wæs.

950
Nu ðu, Andreas, scealt      edre geneðan

in gramra gripe.      Is þe guð weotod,

heardum heoruswengum      scel þin hra dæled[?]

wundum weorðan,      wættre geliccost

faran flode blod.      Hie þin feorh ne magon

955
deaðe gedælan,      þeh ðu drype ðolie,

synnigra slege.      ðu þæt sar aber;

ne læt þe ahweorfan      hæðenra þrym,

grim gargewinn,      þæt ðu gode swice,

dryhtne þinum.      Wes a domes georn;

960
læt ðe on gemyndum      hu þæt manegum wearð

fira gefrege      geond feala landa,

þæt me bysmredon      bennum fæstne

weras wansælige.      Wordum tyrgdon,

slogon ond swungon,      synnige ne mihton

965
þurh sarcwide      soð gecyðan.

þa ic mid Iudeum      gealgan þehte,

(rod wæs aræred),      þær rinca sum

of minre sidan      swat ut forlet,

dreor to foldan.      Ic adreah feala

970
yrmþa ofer eorðan.      Wolde ic eow on ðon

þurh bliðne hige      bysne onstellan,

swa on ellþeode      ywed wyrðeð.

Manige syndon      in þysse mæran byrig

þara þe ðu gehweorfest      to heofonleohte

975
þurh minne naman,      þeah hie morðres feala

in fyrndagum      gefremed habban."

Gewat him þa se halga      heofonas secan,

eallra cyninga cining,      þone clænan ham,

eaðmedum upp,      þær is ar gelang

980
fira gehwylcum,      þam þe hie findan cann.

ða wæs gemyndig      modgeþyldig,

beorn beaduwe heard,      eode in burh hraðe,

anræd oretta,      elne gefyrðred,

maga mode rof,      meotude getreowe,

985
stop on stræte,      (stig wisode),

swa him nænig gumena      ongitan ne mihte,

synfulra geseon.      Hæfde sigora weard

on þam wangstede      wære betolden

leofne leodfruman      mid lofe sinum.

990
Hæfde þa se æðeling      in geþrungen,

Cristes cempa,      carcerne neh.

Geseh he hæðenra      hloð ætgædere,

fore hlindura      hyrdas standan,

seofone ætsomne.      Ealle swylt fornam,

995
druron domlease.      Deaðræs forfeng

hæleð heorodreorige[?].      ða se halga gebæd

bilwytne fæder,      breostgehygdum

herede on hehðo      heofoncyninges þrym[?],

godes[?] dryhtendom.      Duru sona onarn

1000
þurh handhrine[?]      haliges gastes,

ond þær in eode,      elnes gemyndig,

hæle hildedeor.      Hæðene swæfon,

dreore druncne,      deaðwang rudon.

Geseh he Matheus      in þam morðorcofan,

1005
hæleð higerofne      under heolstorlocan,

secgan dryhtne lof,      domweorðinga

engla ðeodne.      He ðær ana sæt

geohðum geomor      in þam gnornhofe.

Geseh þa under swegle      swæsne geferan,

1010
halig haligne.      Hyht wæs geniwad.

Aras þa togenes,      gode þancade

þæs ðe hie onsunde      æfre moston

geseon under sunnan.      Syb wæs gemæne

bam þam gebroðrum,      blis edniwe.

1015
æghwæðer oðerne      earme beþehte,

cyston hie ond clypton.      Criste wæron begen

leofe on mode.      Hie leoht ymbscan

halig ond heofontorht.      Hreðor innan wæs

wynnum awelled.      þa worde ongan

1020
ærest Andreas      æðelne geferan

on clustorcleofan      mid cwide sinum

gretan godfyrhtne,      sæde him guðgeðingu,

feohtan fara monna:      "Nu is þis[?] folc on luste,

hæleð hyder on

1025
gewyrht      eardes neosan."

æfter þyssum wordum      wuldres þegnas,

begen þa gebroðor,      to gebede hyldon,

sendon hira bene      fore bearn godes.

Swylce se halga      in þam hearmlocan

1030
his god grette[?]      ond him geoce bæd,

hælend helpe,      ær þan hra crunge

fore hæðenra      hildeþrymme,

ond þa gelædde      of leoðobendum

fram þam fæstenne      on frið dryhtnes

1035
tu ond hundteontig      geteled rime,

swylce feowertig,

generede fram niðe,      (þær he nænigne[?] forlet

under burglocan      bennum fæstne),

ond[?] þær wifa þa gyt,      weorodes to eacan,

1040
anes wana þe fiftig

forhte gefreoðode.      Fægen wæron siðes,

lungre leordan,      nalas leng bidon

in þam gnornhofe      guðgeþingo.

Gewat þa Matheus      menigo lædan

1045
on gehyld godes,      swa him se halga bebead.

Weorod on wilsið      wolcnum beþehte,

þe læs him scyldhatan      scyððan comon

mid earhfare,      ealdgeniðlan.

þær þa modigan mid him      mæðel gehedan,

1050
treowgeþoftan,      ær hie on tu hweorfan.

ægðer þara eorla      oðrum trymede

heofonrices hyht,      helle witu

wordum werede.      Swa ða wigend mid him,

hæleð higerofe,      halgum stefnum

1055
cempan coste      cyning weorðadon,

wyrda waldend,      þæs wuldres ne bið

æfre mid eldum      ende befangen.

Gewat him þa Andreas      inn on ceastre

glædmod gangan,      to þæs ðe he gramra gemot,

1060
fara folcmægen,      gefrægen hæfde,

oððæt he gemette      be mearcpaðe

standan stræte neah      stapul ærenne.

Gesæt him þa be healfe,      hæfde hluttre lufan,

ece upgemynd      engla blisse;

1065
þanon basnode      under burhlocan

hwæt him guðweorca      gifeðe wurde.

þa gesamnedon      side herigeas,

folces frumgaras.      To þam fæstenne

wærleasra werod      wæpnum comon,

1070
hæðne hildfrecan,      to þæs þa hæftas ær

under hlinscuwan      hearm þrowedon.

Wendan ond woldon      wiðerhycgende

þæt hie on elþeodigum      æt geworhton,

weotude wiste.      Him seo wen gelah,

1075
syððan mid corðre      carcernes duru

eorre æscberend      opene fundon,

onhliden hamera geweorc,      hyrdas deade.

Hie þa unhyðige      eft gecyrdon,

luste belorene,      laðspell beran,

1080
sægdon þam folce      þæt ðær feorrcundra,

ellreordigra,      ænigne to lafe

in carcerne      cwicne ne[?] gemetton[?],

ah þær heorodreorige      hyrdas lagan,

gæsne on greote,      gaste berofene,

1085
fægra flæschaman.      þa wearð forht manig

for þam færspelle      folces ræswa,

hean, hygegeomor,      hungres on wenum,

blates beodgastes.      Nyston beteran ræd,

þonne hie þa belidenan[?]      him to lifnere

1090
deade[?] gefeormedon.      Duruþegnum wearð

in ane tid      eallum ætsomne

þurh heard gelac      hildbedd styred.

ða ic lungre gefrægn      leode tosomne

burgwaru bannan.      Beornas comon,

1095
wiggendra þreat,      wicgum gengan,

on mearum modige,      mæðelhegende,

æscum dealle.      þa wæs eall geador

to þam þingstede      þeod gesamnod.

Leton him þa betweonum      taan wisian

1100
hwylcne hira ærest      oðrum sceolde

to foddurþege      feores ongyldan;

hluton hellcræftum,      hæðengildum

teledon betwinum.      ða se tan gehwearf

efne ofer ænne      ealdgesiða,

1105
se wæs uðweota      eorla dugoðe,

heriges on ore.      Hraðe siððan wearð

fetorwrasnum fæst,      feores orwena.

Cleopode þa collenferhð      cearegan reorde,

cwæð he his sylfes sunu      syllan wolde

1110
on æhtgeweald,      eaforan geongne[?],

lifes to lisse.      Hie ða lac hraðe

þegon to þance.      þeod wæs oflysted,

metes modgeomre,      næs him to maðme wynn,

hyht to hordgestreonum.      Hungre wæron

1115
þearle geþreatod,      swa se ðeodsceaða

reow[?] ricsode.      þa wæs rinc manig,

guðfrec guma,      ymb þæs geongan feorh

breostum onbryrded.      To þam beadulace

wæs þæt weatacen      wide gefrege,

1120
geond þa burh bodad      beorne manegum,

þæt hie þæs cnihtes cwealm      corðre gesohton,

duguðe ond eogoðe,      dæl onfengon

lifes to leofne.      Hie lungre to þæs,

hæðene herigweardas,      here samnodan

1125
ceastrewarena.      Cyrm upp astah

ða se geonga ongann      geomran stefne,

gehæfted for herige,      hearmleoð galan,

freonda feasceaft,      friðes wilnian.

Ne mihte earmsceapen      are findan,

1130
freoðe æt þam folce,      þe him feores wolde,

ealdres geunnan.      Hæfdon æglæcan

sæcce gesohte.      Sceolde sweordes ecg,

scerp ond scurheard,      of sceaðan folme,

fyrmælum fag,      feorh acsigan.

1135
ða þæt Andrea      earmlic þuhte,

þeodbealo þearlic      to geðolianne,

þæt he swa unscyldig      ealdre sceolde

lungre linnan.      Wæs se leodhete

þrist[?] ond[?] þrohtheard.      þrymman sceocan,

1140
modige maguþegnas,      morðres on luste,

woldon æninga,      ellenrofe,

on þam hysebeorðre      heafolan gescenan,

garum agetan.      Hine god forstod,

halig of hehðo,      hæðenum folce.

1145
Het wæpen wera      wexe gelicost

on þam orlege      eall formeltan,

þy læs scyldhatan      sceððan[?] mihton,

egle ondsacan,      ecga þryðum.

Swa wearð alysed      of leodhete,

1150
geong of gyrne.      Gode ealles þanc,

dryhtna dryhtne,      þæs ðe he dom gifeð

gumena gehwylcum,      þara þe geoce to him

seceð mid snytrum.      þær bið symle gearu

freod[?] unhwilen,      þam þe hie findan cann.

1155
þa wæs wop hæfen      in wera burgum,

hlud heriges cyrm.      Hreopon friccan,

mændon meteleaste,      meðe stodon,

hungre gehæfte.      Hornsalu wunedon,

weste winræced,      welan ne benohton

1160
beornas to brucanne      on þa bitran tid,

gesæton searuþancle      sundor to rune

ermðu eahtigan.      Næs him to eðle wynn.

Fregn þa gelome      freca oðerne:

"Ne hele se ðe hæbbe      holde lare,

1165
on sefan snyttro!      Nu is sæl cumen,

þrea ormæte,      is nu þearf mycel

þæt we wisfæstra      wordum hyran."

þa for þære dugoðe      deoful ætywde,

wann ond wliteleas,      hæfde weriges hiw.

1170
Ongan þa meldigan      morþres brytta,

hellehinca,      þone halgan wer

wiðerhycgende,      ond þæt word gecwæð:

"Her is gefered      ofer feorne weg

æðelinga sum      innan ceastre,

1175
ellþeodigra,      þone ic Andreas

nemnan herde.      He eow neon gesceod

ða he aferede      of fæstenne

manncynnes ma      þonne gemet wære.

Nu ge magon eaðe      oncyðdæda

1180
wrecan on gewyrhtum[?].      Lætað wæpnes[?] spor

iren ecgheard,      ealdorgeard[?] sceoran,

fæges feorhhord.      Gað fromlice

þæt ge wiðerfeohtend      wiges gehnægan."

Him þa Andreas      agef ondsware:

1185
"Hwæt, ðu þristlice      þeode lærest,

bældest to beadowe!      Wæst þe bæles cwealm,

hatne in helle,      ond þu here fysest,

feðan to gefeohte.      Eart ðu fag wið god,

dugoða demend.      Hwæt, ðu deofles stræl,

1190
icest þine yrmðo.      ðe se ælmihtiga

heanne gehnægde,      ond on[?] heolstor besceaf,

þær þe cyninga cining      clamme belegde,

ond þe syððan a      Satan[?] nemdon,

ða ðe dryhtnes a      deman cuðon."

1195
ða gyt se wiðermeda      wordum lærde

folc to gefeohte,      feondes cræfte:

"Nu ge gehyrað      hæleða gewinnan,

se ðyssum herige mæst      hearma gefremede.

ðæt is Andreas,      se me on fliteð

1200
wordum wrætlicum      for wera menigo."

ða wæs beacen boden      burhsittendum.

Ahleopon hildfrome      heriges brehtme

ond to weallgeatum      wigend þrungon,

cene under cumblum,      corðre mycle

1205
to ðam orlege,      ordum ond bordum.

þa worde cwæð      weoroda dryhten,

meotud mihtum swið      sægde his magoþegne:

"Scealt ðu, Andreas,      ellen fremman!

Ne mið ðu for menigo,      ah þinne modsefan

1210
staðola wið strangum!      Nis seo stund latu

þæt þe wælreowe      witum belecgaþ,

cealdan clommum.      Cyð þe sylfne,

herd hige þinne,      heortan staðola,

þæt hie min on ðe      mægen oncnawan.

1215
Ne magon hie ond ne moton      ofer mine est

þinne lichoman,      lehtrum scyldige,

deaðe gedælan,      ðeah ðu drype þolige,

mirce manslaga.      Ic þe mid wunige."

æfter þam wordum com      werod unmæte,

1220
lyswe larsmeoðas,      mid lindgecrode,

bolgenmode;      bæron ut hræðe

ond þam halgan þær      handa gebundon.

Siþþan geypped wæs      æðelinga wynn,

ond hie andweardne      eagum meahton

1225
gesion sigerofne,      þær wæs sec manig

on þam welwange      wiges oflysted

leoda duguðe.      Lyt sorgodon

hwylc him þæt edlean      æfter wurde.

Heton þa lædan      ofer landsceare,

1230
ðragmælum teon,      torngeniðlan,

swa hie hit frecnost      findan meahton.

Drogon deormodne[?]      æfter dunscræfum,

ymb stanhleoðo,      stærcedferþne[?],

efne swa wide swa      wegas to lagon,

1235
enta ærgeweorc,      innan burgum,

stræte stanfage.      Storm upp aras

æfter ceasterhofum,      cirm unlytel

hæðnes heriges.      Wæs þæs halgan lic

sarbennum soden,      swate bestemed,

1240
banhus abrocen.      Blod yðum weoll,

hatan[?] heolfre.      Hæfde him on innan

ellen untweonde[?],      wæs þæt æðele mod

asundrad fram synnum,      þeah he sares swa feala

deopum dolgslegum      dreogan sceolde.

1245
Swa wæs ealne dæg      oððæt æfen com

sigetorht[?] swungen.      Sar eft gewod

ymb þæs beornes breost,      oðþæt beorht gewat

sunne swegeltorht      to sete glidan.

Læddan þa leode      laðne gewinnan

1250
to carcerne.      He wæs Criste swa þeah

leof on mode.      Him wæs leoht sefa

halig heortan neh,      hige untyddre.

þa se halga wæs      under heolstorscuwan,

eorl ellenheard,      ondlange niht

1255
searoþancum beseted.      Snaw eorðan band

wintergeworpum.      Weder coledon

heardum hægelscurum,      swylce hrim ond forst,

hare hildstapan,      hæleða eðel

lucon, leoda gesetu.      Land wæron freorig

1260
cealdum cylegicelum,      clang wæteres þrym

ofer eastreamas,      is brycgade

blæce brimrade.      Bliðheort wunode

eorl unforcuð,      elnes gemyndig,

þrist ond þrohtheard      in þreanedum

1265
wintercealdan niht.      No on gewitte blon,

acol for þy egesan,      þæs þe he ær ongann,

þæt he a domlicost      dryhten herede,

weorðade wordum,      oððæt wuldres gim

heofontorht onhlad.      ða com hæleða þreat

1270
to ðære dimman ding,      duguð unlytel,

wadan wælgifre      weorodes brehtme.

Heton ut hræðe      æðeling lædan

in wraðra geweald,      wærfæstne hæleð.

ða wæs eft swa ær      ondlangne dæg

1275
swungen sarslegum.      Swat yðum weoll

þurh bancofan,      blodlifrum swealg,

hatan heolfre.      Hra weorces ne sann,

wundum werig.      þa cwom wopes hring

þurh þæs beornes breost,      blat ut faran,

1280
weoll waðuman stream,      ond he worde cwæð:

"Geseoh nu, dryhten god,      drohtað minne,

weoruda willgeofa!      þu wæst ond const

anra gehwylces      earfeðsiðas.

Ic gelyfe to ðe,      min liffruma,

1285
þæt ðu mildheort me      for þinum mægenspedum,

nerigend fira,      næfre wille,

ece ælmihtig,      anforlætan,

swa ic þæt gefremme,      þenden feorh leofað,

min on moldan,      þæt ic, meotud, þinum

1290
larum leofwendum      lyt geswice.

þu eart gescyldend[?]      wið sceaðan wæpnum,

ece eadfruma,      eallum þinum;

ne læt nu bysmrian      banan manncynnes,

facnes frumbearn,      þurh feondes cræft

1295
leahtrum belecgan      þa þin lof berað."

ða ðær ætywde      se atola gast,

wrað wærloga.      Wigend lærde

for þam heremægene      helle dioful

awerged in witum,      ond þæt word gecwæð:

1300
"Sleað synnigne      ofer seolfes muð,

folces gewinnan!      Nu to feala reordaþ."

þa wæs orlege      eft onhrered,

niwan stefne.      Nið upp aras

oþðæt sunne gewat      to sete glidan

1305
under niflan næs.      Niht helmade,

brunwann oferbræd      beorgas steape,

ond se halga wæs      to hofe læded,

deor ond domgeorn,      in þæt dimme ræced;

sceal þonne in neadcofan      nihtlangne fyrst

1310
wærfæst wunian      wic unsyfre.

þa com seofona sum      to sele geongan,

atol æglæca      yfela gemyndig,

morðres manfrea      myrce gescyrded,

deoful deaðreow      duguðum bereafod,

1315
ongan þa þam halgan      hospword sprecan:

"Hwæt hogodest ðu, Andreas,      hidercyme þinne

on wraðra geweald?      Hwæt is wuldor þin,

þe ðu oferhigdum      upp arærdest,

þa ðu goda ussa      gild[?] gehnægdest?

1320
Hafast nu þe anum      eall getihhad

land ond leode,      swa dyde lareow þin.

Cyneþrym ahof,      þam wæs Crist nama,

ofer middangeard,      þynden hit meahte swa.

þone Herodes      ealdre besnyðede,

1325
forcom æt campe      cyning Iudea,

rices berædde,      ond hine rode befealg,

þæt he on gealgan      his gast onsende.

Swa ic nu bebeode      bearnum minum,

þegnum þryðfullum,      ðæt hie ðe hnægen,

1330
gingran æt guðe.      Lætað gares ord,

earh ættre gemæl,      in gedufan

in fæges ferð.      Gað fromlice,

ðæt ge guðfrecan      gylp forbegan."

Hie wæron reowe,      ræsdon on sona

1335
gifrum grapum.      Hine god forstod,

staðulfæst steorend,      þurh his strangan miht.

Syððan hie oncneowon      Cristes rode[?]

on his mægwlite,      mære tacen,

wurdon hie ða acle      on þam onfenge,

1340
forhte, afærde,      ond on fleam numen.

Ongan eft swa ær      ealdgeniðla,

helle hæftling,      hearmleoð galan:

"Hwæt wearð eow swa rofum,      rincas mine,

lindgesteallan,      þæt eow swa lyt gespeow?"

1345
Him[?] þa[?] earmsceapen[?]      agef ondsware,

fah fyrnsceaþa,      ond his fæder oncwæð:

"Ne magan we him lungre      lað ætfæstan,

swilt þurh searwe.      Ga þe sylfa to!

þær þu gegninga      guðe findest,

1350
frecne feohtan,      gif ðu furður dearst

to þam anhagan      aldre geneðan.

We ðe magon eaðe,      eorla leofost,

æt þam secgplegan      selre gelæran;

ær ðu gegninga      guðe fremme,

1355
wiges woman,      weald, hu ðe sæle

æt þam gegnslege.      Utan gangan eft,

þæt we bysmrigen      bendum fæstne,

oðwitan him his wræcsið.      Habbað word gearu

wið þam æglæcan      eall getrahtod!"

1360
þa hleoðrade      hludan stefne,

witum bewæled,      ond þæt word gecwæð:

"þu þe, Andreas,      aclæccræftum

lange feredes!      Hwæt, ðu leoda feala

forleolce ond forlærdest!      Nu leng ne miht

1365
gewealdan þy weorce.      þe synd witu þæs grim

weotud be gewyrhtum.      þu scealt werigmod,

hean, hroðra leas,      hearm þrowigan,

sare swyltcwale.      Secgas mine

to þam guðplegan      gearwe sindon,

1370
þa þe æninga      ellenweorcum

unfyrn faca      feorh ætþringan.

Hwylc is þæs mihtig      ofer middangeard,

þæt he þe alyse      of leoðubendum,

manna cynnes,      ofer mine est?"

1375
Him þa Andreas      agef ondsware:

"Hwæt, me eaðe      ælmihtig god,

niða neregend,      se ðe in niedum[?] iu

gefæstnode      fyrnum clommum!

þær ðu syððan a,      susle gebunden,

1380
in wræc wunne,      wuldres blunne,

syððan ðu forhogedes      heofoncyninges word.

þær wæs yfles or,      ende næfre

þines wræces weorðeð.      ðu scealt widan feorh

ecan þine yrmðu.      þe bið a symble

1385
of dæge on dæg      drohtaþ strengra."

ða wearð on fleame      se ðe ða fæhðo iu

wið god geara      grimme gefremede.

Com þa on uhtan      mid ærdæge

hæðenra hloð      haliges neosan

1390
leoda weorude.      Heton lædan ut

þrohtheardne þegn      þriddan siðe,

woldon aninga      ellenrofes

mod gemyltan.      Hit ne mihte swa!

ða wæs niowinga      nið onhrered,

1395
heard ond hetegrim.      Wæs se halga wer

sare geswungen,      searwum gebunden,

dolgbennum þurhdrifen,      ðendon dæg lihte.

Ongan þa geomormod      to gode cleopian,

heard of hæfte,      halgan stefne

1400
weop werigferð,      ond þæt word gecwæð:

"Næfre ic geferde      mid frean willan

under heofonhwealfe      heardran drohtnoð,

þær ic dryhtnes æ      deman sceolde.

Sint me leoðu[?] tolocen,      lic sare gebrocen,

1405
banhus blodfag,      benne weallað,

seonodolg swatige.      Hwæt, ðu sigora weard,

dryhten hælend,      on dæges tide

mid Iudeum      geomor wurde

ða ðu of gealgan,      god lifigende,

1410
fyrnweorca frea,      to fæder cleopodest,

cininga wuldor,      ond cwæde ðus:

'Ic ðe, fæder engla,      frignan wille,

lifes leohtfruma,      hwæt forlætest ðu me?'

Ond ic nu þry dagas      þolian sceolde

1415
wælgrim witu.      Bidde ic, weoroda god,

þæt ic gast minne      agifan mote,

sawla symbelgifa,      on þines sylfes hand.

ðu ðæt gehete      þurh þin halig word,

þa ðu us twelfe      trymman ongunne,

1420
þæt us heterofra      hild ne gesceode,

ne lices dæl      lungre oððeoded,

ne synu ne ban      on swaðe lagon,

ne loc of heafde      to forlore wurde,

gif we þine lare      læstan woldon.

1425
Nu sint sionwe toslopen,      is min swat adropen,

licgað æfter lande      loccas todrifene,

fex on foldan.      Is me feorhgedal

leofre mycle      þonne þeos lifcearo."

Him þa stefn oncwæð,      stiðhycgendum,

1430
wuldorcyninges      word hloðrode:

"Ne wep þone wræcsið,      wine leofesta,

nis þe to frecne.      Ic þe friðe healde,

minre mundbyrde      mægene besette.

Me is miht ofer eall,

1435
sigorsped geseald.      Soð þæt gecyðeð

mænig æt meðle      on þam myclan dæge,

þæt ðæt geweorðeð,      þæt ðeos wlitige gesceaft,

heofon ond eorðe,      hreosaþ togadore,

ær awæged sie      worda ænig

1440
þe ic þurh minne muð      meðlan onginne.

Geseoh nu seolfes swæðe,      swa þin swat aget

þurh bangebrec      blodige stige,

lices[?] lælan.      No þe laðes ma

þurh daroða gedrep      gedon motan,

1445
þa þe heardra mæst      hearma gefremedan."

þa on last beseah      leoflic cempa

æfter wordcwidum      wuldorcyninges.

Geseh he geblowene      bearwas standan

blædum gehrodene,      swa he ær his blod aget.

1450
ða worde cwæð      wigendra hleo:

"Sie ðe ðanc ond lof,      þeoda waldend,

to widan feore      wuldor on heofonum,

ðæs ðu me on sare,      sigedryhten min,

ellþeodigne,      an ne forlæte."

1455
Swa se dædfruma      dryhten herede

halgan stefne      oððæt hador sægl

wuldortorht gewat      under waðu scriðan.

þa þa folctogan      feorðan siðe,

egle ondsacan,      æðeling læddon

1460
to þam carcerne,      woldon cræfta gehygd,

magorædendes      mod oncyrran

on þære deorcan niht.      þa com dryhten god

in þæt hlinræced,      hæleða wuldor,

ond þa wine synne      wordum grette

1465
ond frofre gecwæð,      fæder manncynnes,

lifes lareow,      heht his lichoman

hales brucan:      "Ne scealt ðu in henðum a leng

searohæbbendra      sar[?] þrowian."

Aras þa mægene rof,      sægde meotude þanc,

1470
hal of hæfte      heardra wita.

Næs him gewemmed wlite,      ne wloh of hrægle

lungre alysed[?],      ne loc of heafde,

ne ban gebrocen,      ne blodig wund

lice[?] gelenge,      ne laðes dæl,

1475
þurh dolgslege      dreore bestemed,

ac wæs eft swa ær      þurh þa æðelan miht

lof lædende,      ond on his lice trum.

Hwæt[?], ic hwile nu      haliges lare,

leoðgiddinga,      lof þæs þe worhte,

1480
wordum wemde,      wyrd undyrne

ofer min gemet.      Mycel is to secganne,

langsum leornung,      þæt he in life adreag,

eall æfter orde.      þæt scell æglæwra

mann on moldan      þonne ic me tælige

1485
findan on ferðe,      þæt fram fruman cunne

eall þa earfeðo      þe he mid elne adreah,

grimra guða.      Hwæðre git sceolon

lytlum sticcum      leoðworda dæl

furður reccan.      þæt is fyrnsægen,

1490
hu he weorna feala      wita geðolode,

heardra hilda,      in þære hæðenan byrig.

He be wealle geseah      wundrum fæste[?]

under sælwage[?]      sweras unlytle,

stapulas standan,      storme bedrifene,

1495
eald enta geweorc.      He wið anne þæra,

mihtig ond modrof[?],      mæðel gehede,

wis, wundrum gleaw,      word stunde ahof:

"Geher ðu, marmanstan,      meotudes rædum,

fore þæs onsyne      ealle gesceafte

1500
forhte geweorðað,      þonne hie fæder geseoð

heofonas ond eorðan      herigea mæste

on middangeard      mancynn secan.

Læt nu of þinum staþole      streamas weallan,

ea inflede,      nu ðe ælmihtig

1505
hateð, heofona cyning,      þæt ðu hrædlice

on þis fræte folc      forð onsende

wæter widrynig      to wera cwealme,

geofon[?] geotende.      Hwæt, ðu golde eart,

sincgife, sylla!      On ðe sylf cyning

1510
wrat, wuldres god,      wordum cyðde

recene geryno,      ond ryhte æ

getacnode      on tyn wordum,

meotud mihtum swið.      Moyse sealde,

swa hit soðfæste      syðþan heoldon,

1515
modige magoþegnas,      magas sine,

godfyrhte guman,      Iosua[?] ond Tobias.

Nu ðu miht gecnawan      þæt þe cyning engla

gefrætwode      furður mycle

giofum geardagum      þonne eall gimma cynn.

1520
þurh his halige hæs      þu scealt hræðe cyðan

gif ðu his ondgitan      ænige hæbbe."

Næs þa wordlatu      wihte þon mare

þæt se stan togan.      Stream ut aweoll,

fleow ofer foldan.      Famige walcan

1525
mid ærdæge      eorðan þehton,

myclade mereflod.      Meoduscerwen wearð

æfter symbeldæge,      slæpe tobrugdon

searuhæbbende[?].      Sund grunde onfeng,

deope gedrefed.      Duguð wearð afyrhted

1530
þurh þæs flodes fær.      Fæge swulton,

geonge on geofene      guðræs fornam

þurh sealtne[?] weg[?].      þæt wæs sorgbyrþen,

biter beorþegu.      Byrlas ne gældon,

ombehtþegnas.      þær wæs ælcum genog

1535
fram dæges orde      drync sona gearu.

Weox wæteres þrym.      Weras cwanedon,

ealde æscberend.      Wæs him ut myne

fleon fealone stream,      woldon feore beorgan,

to dunscræfum      drohtað secan,

1540
eorðan ondwist.      Him þæt engel forstod,

se ða burh oferbrægd      blacan lige,

hatan heaðowælme.      Hreoh wæs þær inne

beatende brim.      Ne mihte beorna hloð

of þam fæstenne      fleame spowan.

1545
Wægas weoxon,      wadu[?] hlynsodon,

flugon fyrgnastas,      flod yðum weoll.

ðær wæs yðfynde      innan burgum

geomorgidd wrecen.      Gehðo mændan[?]

forhtferð manig,      fusleoð golon[?].

1550
Egeslic æled      eagsyne wearð,

heardlic hereteam,      hleoðor gryrelic.

þurh lyftgelac      leges blæstas

weallas ymbwurpon,      wæter mycladon.

þær wæs wop wera      wide gehyred,

1555
earmlic ylda gedræg.      þa þær an ongann,

feasceaft hæleð,      folc gadorigean,

hean, hygegeomor,      heofende spræc:

"Nu ge magon sylfe      soð gecnawan,

þæt we mid unrihte      ellþeodigne

1560
on carcerne      clommum belegdon,

witebendum.      Us seo wyrd scyðeð,

heard ond hetegrim.      þæt is her[?] swa cuð,

is hit mycle selre,      þæs þe ic soð talige,

þæt we hine alysan      of leoðobendum,

1565
ealle anmode,      (ofost is selost),

ond us þone halgan      helpe biddan,

geoce ond frofre.      Us bið gearu sona

sybb æfter sorge,      gif we secaþ to him."

þa þær Andrea      orgete wearð

1570
on fyrhðlocan      folces gebæro,

þær wæs modigra      mægen[?] forbeged,

wigendra þrym.      Wæter fæðmedon,

fleow firgendstream,      flod wæs on luste,

oþþæt breost oferstag,      brim weallende,

1575
eorlum oð exle.      þa se æðeling het

streamfare stillan,      stormas restan

ymbe stanhleoðu.      Stop ut hræðe

cene collenferð,      carcern ageaf,

gleawmod, gode leof.      Him wæs[?] gearu sona

1580
þurh streamræce      stræt gerymed.

Smeolt wæs se sigewang,      symble wæs dryge

folde fram flode,      swa his fot gestop.

Wurdon burgware      bliðe on mode,

ferhðgefeonde.      þa wæs forð cumen

1585
geoc æfter gyrne.      Geofon[?] swaðrode

þurh haliges hæs,      hlyst yst forgeaf,

brimrad gebad.      þa se beorg tohlad,

eorðscræf egeslic,      ond þær in forlet

flod fæðmian,      fealewe wægas,

1590
geotende gegrind      grund eall forswealg.

Nalas he þær yðe      ane bisencte,

ach þæs weorodes eac      ða wyrrestan,

faa folcsceaðan,      feowertyne

gewiton mid þy wæge      in forwyrd sceacan

1595
under eorþan grund.      þa wearð acolmod,

forhtferð manig      folces on laste.

Wendan hie wifa[?]      ond wera cwealmes,

þearlra geþinga      ðrage hnagran,

syððan mane faa,      morðorscyldige,

1600
guðgelacan      under grund hruron.

Hie ða anmode      ealle cwædon:

"Nu is gesyne      ðæt þe soð meotud,

cyning eallwihta,      cræftum wealdeð,

se ðisne ar      hider onsende

1605
þeodum to helpe.      Is nu þearf mycel

þæt we gumcystum      georne hyran."

þa se halga ongann      hæleð blissigean,

wigendra þreat      wordum retan:

"Ne beoð ge to forhte,      þeh þe fell curen

1610
synnigra cynn.      Swylt þrowode,

witu be gewyrhtum.      Eow is wuldres leoht

torht ontyned,      gif ge teala hycgað."

Sende þa his bene      fore bearn godes,

bæd haligne      helpe gefremman

1615
gumena geogoðe,      þe on geofene ær

þurh flodes fæðm      feorh gesealdon,

ðæt þa gastas,      gode orfeorme,

in wita forwyrd,      wuldre bescyrede,

in feonda geweald      gefered ne[?] wurdan.

1620
þa ðæt ærende      ealwealdan gode

æfter hleoðorcwidum      haliges gastes

wæs on þanc sprecen,      ðeoda ræswan[?].

Het þa onsunde      ealle arisan,

geonge of greote,      þa ær geofon cwealde.

1625
þa þær ofostlice      upp astodon

manige on meðle,      mine gefrege,

eaforan unweaxne,      ða wæs eall eador

leoðolic ond gastlic,      þeah hie lungre ær

þurh flodes fær      feorh aleton.

1630
Onfengon fulwihte      ond freoðuwære,

wuldres wedde      witum aspedde,

mundbyrd meotudes.      þa se modiga het,

cyninges cræftiga,      ciricean getimbran,

gerwan godes tempel,      þær sio geogoð aras

1635
þurh fæder fulwiht      ond se flod onsprang.

þa gesamnodon      secga þreate

weras geond þa winburg      wide ond side,

eorlas anmode,      ond hira idesa mid,

cwædon holdlice      hyran woldon,

1640
onfon fromlice      fullwihtes bæð

dryhtne to willan,      ond diofolgild,

ealde eolhstedas,      anforlætan.

þa wæs mid þy folce      fulwiht hæfen,

æðele mid eorlum,      ond æ godes

1645
riht aræred,      ræd on lande

mid þam ceasterwarum,      cirice gehalgod.

þær se[?] ar godes      anne gesette,

wisfæstne wer,      wordes gleawne,

in þære beorhtan byrig      bisceop þam leodum,

1650
ond gehalgode      fore þam heremægene

þurh apostolhad,      Platan nemned,

þeodum on þearfe,      ond þriste bebead

þæt hie[?] his lare      læston georne,

feorhræd fremedon.      Sægde his fusne hige,

1655
þæt he þa goldburg      ofgifan wolde,

secga seledream      ond sincgestreon,

beorht beagselu,      ond him brimþisan

æt sæs faroðe[?]      secan wolde.

þæt wæs þam weorode      weorc[?] to geþoligenne,

1660
þæt hie se leodfruma      leng ne wolde

wihte gewunian.      þa him wuldres god

on þam siðfæte      sylfum ætywde,

ond þæt word gecwæð,      weoruda dryhten:

"folc of firenum?      Is[?] him fus hyge

1665
gað geomriende,      geohðo mænað

weras wif samod.      Hira wop becom,

murnende mod

fore sneowan.

Ne scealt ðu þæt eowde      anforlætan

1670
on swa niowan gefean,      ah him naman minne

on ferðlocan      fæste getimbre.

Wuna in þære winbyrig,      wigendra hleo,

salu sinchroden,      seofon nihta fyrst.

Syððan ðu mid mildse      minre ferest."

1675
þa eft gewat      oðre siðe

modig, mægene rof,      Marmedonia

ceastre secan.      Cristenra weox

word ond wisdom,      syððan wuldres þegn,

æþelcyninges ar,      eagum sawon.

1680
Lærde þa þa leode      on geleafan weg,

trymede torhtlice,      tireadigra

wenede to wuldre      weorod unmæte,

to þam halgan ham      heofona rices,

þær fæder ond sunu      ond frofre gast

1685
in þrinnesse      þrymme wealdeð

in woruld worulda      wuldorgestealda.

Swylce se halga      herigeas þreade,

deofulgild todraf      ond gedwolan fylde.

þæt wæs Satane      sar to geþolienne,

1690
mycel modes sorg,      þæt he ða menigeo geseah

hweorfan higebliðe      fram helltrafum

þurh Andreas      este lare

to fægeran gefean,      þær næfre feondes ne bið,

gastes gramhydiges,      gang on lande.

1695
þa wæron gefylde      æfter frean dome

dagas on rime,      swa him dryhten bebead,

þæt he þa wederburg      wunian sceolde.

Ongan hine þa fysan      ond to flote gyrwan,

blissum hremig,      wolde on brimþisan

1700
Achaie      oðre siðe

sylfa gesecan,      þær he sawulgedal,

beaducwealm gebad.      þæt þam banan ne wearð

hleahtre behworfen,      ah in helle ceafl

sið asette,      ond syððan[?] no,

1705
fah, freonda leas,      frofre benohte.

ða ic lædan gefrægn      leoda weorode

leofne lareow      to lides stefnan,

mæcgas modgeomre.      þær manegum wæs

hat æt heortan      hyge weallende.

1710
Hie ða gebrohton      æt brimes næsse

on wægþele      wigan unslawne.

Stodon him ða on ofre      æfter reotan

þendon hie on yðum      æðelinga wunn

ofer seolhpaðu      geseon mihton,

1715
ond þa weorðedon      wuldres agend,

cleopodon on corðre,      ond cwædon þus:

"An is ece god      eallra gesceafta!

Is his miht ond his æht      ofer middangeard

breme gebledsod,      ond his blæd ofer eall

1720
in heofonþrymme      halgum scineð,

wlitige on wuldre      to widan ealdre,

ece mid englum.      þæt is æðele cyning!"

The Fates of the Apostles

Krapp, 1932a 51-4; Krapp, G.P., The Vercelli Book, ASPR 2 (New York).

Hwæt! Ic þysne sang      siðgeomor fand

on seocum sefan,      samnode wide

hu þa æðelingas      ellen cyðdon,

torhte ond tireadige.      Twelfe wæron[?],

5
dædum domfæste,      dryhtne gecorene,

leofe on life.      Lof wide sprang,

miht ond mærðo,      ofer middangeard,

þeodnes þegna,      þrym unlytel.

Halgan heape      hlyt wisode

10
þær hie dryhtnes æ      deman sceoldon,

reccan fore rincum.      Sume on Romebyrig,

frame, fyrdhwate,      feorh ofgefon

þurg Nerones      nearwe[?] searwe,

Petrus ond Paulus.      Is se apostolhad

15
wide geweorðod      ofer werþeoda!

Swylce Andreas      in Achagia

for Egias      aldre geneðde.

Ne þreodode he fore þrymme      ðeodcyninges,

æniges on eorðan,      ac him ece geceas

20
langsumre lif,      leoht unhwilen,

syþþan hildeheard,      heriges byrhtme,

æfter guðplegan      gealgan þehte.

Hwæt, we eac gehyrdon      be Iohanne

æglæawe menn      æðelo reccan!

25
Se manna wæs,      mine gefrege,

þurh cneorisse      Criste leofast

on weres hade,      syððan wuldres cyning,

engla ordfruma,      eorðan sohte

þurh fæmnan hrif,      fæder manncynnes.

30
He in Effessia      ealle þrage

leode lærde,      þanon lifes weg

siðe gesohte,      swegle dreamas,

beorhtne boldwelan.      Næs his broðor læt,

siðes sæne,      ac ðurh sweordes bite

35
mid Iudeum      Iacob sceolde

fore Herode      ealdre gedælan,

feorh wið flæsce.      Philipus wæs

mid Asseum,      þanon ece lif

þurh rode cwealm      ricene gesohte,

40
syððan on galgan      in Gearapolim

ahangen wæs      hildecorðre.

Huru, wide wearð      wurd undyrne

þæt to Indeum      aldre gelædde

beaducræftig beorn,      Bartholameus!

45
þone heht Astrias      in Albano,

hæðen ond hygeblind,      heafde beneotan,

forþan he ða hæðengild      hyran ne wolde,

wig weorðian.      Him wæs wuldres dream,

lifwela leofra      þonne þas leasan godu.

50
Swylce Thomas eac      þriste geneðde

on Indea      oðre dælas,

þær manegum wearð      mod onlihted,

hige onhyrded,      þurh his halig word.

Syððan collenferð      cyninges broðor

55
awehte for weorodum,      wundorcræfte,

þurh dryhtnes miht,      þæt he of deaðe aras,

geong ond guðhwæt,      ond him wæs Gad nama,

ond ða þæm folce      feorg gesealde,

sin æt sæcce.      Sweordræs fornam

60
þurh hæðene hand,      þær se halga gecrang,

wund for weorudum,      þonon wuldres leoht

sawle gesohte      sigores to leane.

Hwæt, we þæt gehyrdon      þurg halige bec,

þæt mid Sigelwarum      soð yppe wearð,

65
dryhtlic dom godes!      Dæges or onwoc,

leohtes geleafan,      land wæs gefælsod

þurh Matheus      mære lare.

þone het Irtacus      ðurh yrne hyge,

wælreow cyning,      wæpnum aswebban.

70
Hyrde we þæt Iacob      in Ierusalem

fore sacerdum      swilt þrowode.

ðurg stenges sweng      stiðmod gecrang,

eadig for æfestum.      Hafað nu ece lif

mid wuldorcining,      wiges to leane.

75
Næron ða twegen      tohtan sæne,

lindgelaces,      land Persea

sohton siðfrome,      Simon ond Thaddeus,

beornas beadorofe!      Him wearð bam samod

an endedæg.      æðele sceoldon

80
ðurh wæpenhete      weorc þrowigan,

sigelean secan,      ond þone soðan gefean,

dream æfter deaðe,      þa gedæled wearð

lif wið lice,      ond þas lænan gestreon,

idle æhtwelan,      ealle[?] forhogodan.

85
ðus ða æðelingas      ende gesealdon,

[XII] tilmodige.      Tir unbræcne

wegan on gewitte      wuldres þegnas.

Nu ic þonne bidde      beorn se ðe lufige

þysses giddes begang      þæt he geomrum me

90
þone halgan[?] heap      helpe bidde,

friðes ond fultomes.      Hu, ic freonda beþearf

liðra on lade,      þonne ic sceal langne ham,

eardwic uncuð,      ana gesecan[?],

lætan[?] me on laste      lic, eorðan dæl,

95
wælreaf wunigean      weormum to hroðre.

Her mæg findan      foreþances[?] gleaw,

se ðe hine lysteð      leoðgiddunga,

hwa þas fitte fegde.      F þær on ende standeþ[?],

eorlas þæs on eorðan brucaþ.      Ne moton hie awa ætsomne,

100
woruldwunigende;      W sceal gedreosan,

U on eðle,      æfter tohreosan[?]

læne[?] lices frætewa,      efne swa L toglideð.

þonne[?] Cond[?] Y[?]      cræftes neosað[?]

nihtes nearowe,      on him N[?] ligeð[?],

105
cyninges[?] þeodom.      Nu ðu cunnon[?] miht

hwa[?] on[?] þam[?] wordum[?] wæs      werum oncyðig.

Sie þæs gemyndig,      mann[?] se[?] ðe[?] lufige

þisses galdres begang,      þæt he geoce me[?]

ond[?] frofre[?] fricle.      Ic sceall feor heonan,

110
an elles forð[?],      eardes[?] neosan,

sið asettan,      nat ic sylfa hwær,

of[?] þisse[?] worulde.      Wic sindon uncuð,

eard ond eðel,      swa bið[?] ælcum menn

nemþe he godcundes      gastes bruce.

115
Ah utu we þe geornor      to gode cleopigan,

sendan usse bene      on þa beorhtan gesceaft,

þæt we þæs botles      brucan motan,

hames in hehðo,      þær is hihta mæst,

þær cyning engla      clænum gildeð[?]

120
lean unhwilen.      Nu a his lof standeð,

mycel ond mære,      ond his miht seomaþ,

ece ond edgiong,      ofer ealle gesceaft.

[Finit].

Soul and Body

Krapp, 1932a 54-9; Krapp, G.P., The Vercelli Book, ASPR 2 (New York).

Huru, ðæs behofað      hæleða æghwylc

þæt he his sawle sið[?]      sylfa geþence,

hu þæt bið deoplic      þonne se deað cymeð,

asyndreð þa sybbe      þe ær samod wæron,

5
lic ond sawle!      Lang bið syððan

þæt se gast nimeð      æt gode sylfum

swa wite swa wuldor,      swa him on worulde ær

efne þæt eorðfæt      ær geworhte.

Sceal se gast cuman      geohðum hremig,

10
symble ymbe seofon niht      sawle findan

þone lichoman      þe hie ær lange wæg,

þreo hund wintra,      butan ær þeodcyning,

ælmihtig god,      ende worulde

wyrcan wille,      weoruda dryhten.

15
Cleopað þonne swa cearful      cealdan reorde,

spreceð grimlice      se gast to þam duste:

"Hwæt, druh ðu dreorega,      to hwan drehtest ðu me,

eorðan fulnes      eal forwisnad,

lames gelicnes!      Lyt ðu gemundest

20
to hwan þinre sawle þing      siðþan wurde,

syððan of lichoman      læded wære!

Hwæt, wite ðu[?] me, weriga!      Hwæt, ðu huru wyrma gyfl

lyt geþohtest,      þa ðu lustgryrum eallum

ful geeodest[?],      hu ðu on eorðan scealt

25
wyrmum to wiste!      Hwæt, ðu on worulde ær

lyt geþohtest      hu þis is þus lang hider!

Hwæt, þe la engel      ufan of roderum

sawle onsende      þurh his sylfes hand,

meotod ælmihtig,      of his mægenþrymme,

30
ond þe gebohte      blode þy halgan,

ond þu me mid þy heardan      hungre gebunde

ond gehæftnedest      helle witum!

Eardode ic þe on innan.      Ne meahte ic ðe of cuman,

flæsce befangen,      ond me fyrenlustas

35
þine geþrungon.      þæt me þuhte ful oft

þæt hit wære[?] [XXX]      þusend wintra

to þinum deaðdæge.      A ic uncres gedales onbad

earfoðlice.      Nis nu huru se ende to god[?]!

Wære þu þe wiste wlanc      ond wines sæd,

40
þrymful þunedest,      ond ic[?] ofþyrsted wæs

godes lichoman,      gastes drynces.

Forðan þu ne hogodest      her on life,

syððan ic ðe on worulde      wunian sceolde,

þæt ðu wære þurh flæsc      ond þurh fyrenlustas

45
strange gestryned      ond gestaðolod þurh me,

ond ic wæs gast on ðe      fram gode sended.

Næfre ðu me wið[?] swa heardum      helle witum

ne generedest      þurh þinra nieda[?] lust.

Scealt ðu minra gesynta      sceame þrowian

50
on ðam myclan dæge      þonne eall manna cynn

se ancenneda[?]      ealle gesamnað.

Ne eart ðu þon leofra      nænigum lifigendra

men to gemæccan,      ne meder ne fæder

ne nænigum gesybban,      þonne se swearta hrefen,

55
syððan ic ana of ðe      ut siðode

þurh þæs sylfes hand      þe ic ær onsended wæs.

Ne magon[?] þe nu heonon adon      hyrsta þa[?] readan

ne gold ne seolfor      ne þinra goda nan,

ne þinre bryde beag      ne þin boldwela[?],

60
ne nan þara goda      þe ðu iu ahtest,

ac her sceolon onbidan      ban bereafod,

besliten synum,      ond þe þin sawl sceal

minum unwillum[?]      oft gesecan,

wemman þe mid wordum,      swa ðu worhtest to me.

65
Eart ðu nu dumb ond deaf,      ne synt þine dreamas awiht.

Sceal ic ðe nihtes swa þeah      nede gesecan,

synnum gesargod,      ond eft sona fram þe

hweorfan on hancred,      þonne halige men

lifiendum gode      lofsang doð,

70
secan þa hamas      þe ðu me her scrife,

ond þa arleasan      eardungstowe,

ond þe sculon her moldwyrmas      manige ceowan,

slitan sarlice      swearte wihta,

gifre ond grædige.      Ne synt þine æhta awihte

75
þe ðu her on moldan      mannum eowdest.

Forðan þe wære selre      swiðe mycle

þonne þe wæron ealle      eorðan speda,

(butan þu hie gedælde      dryhtne sylfum),

þær ðu wurde æt frymðe fugel      oððe fisc on sæ,

80
oððe on eorðan neat      ætes tilode,

feldgangende      feoh butan snyttro,

oððe on westenne      wildra[?] deora

þæt wyrreste,      þær swa god wolde,

ge þeah ðu wære      wyrma[?] cynna

85
þæt grimmeste,      þær swa god wolde,

þonne ðu æfre on moldan      man gewurde

oððe æfre fulwihte      onfon sceolde.

þonne ðu for unc bæm      andwyrdan scealt

on ðam miclan dæge,      þonne mannum beoð

90
wunda onwrigene,      þa ðe on worulde ær

fyrenfulle men      fyrn geworhton,

ðonne wyle dryhten sylf      dæda gehyran

hæleða gehwylces,      heofena scippend,

æt ealra manna gehwæs      muðes reorde

95
wunde wiðerlean.      Ac hwæt wylt ðu þær

on þam domdæge      dryhtne secgan?

þonne ne bið nan na to þæs lytel lið      on lime aweaxen,

þæt ðu ne scyle for anra      gehwylcum onsundrum

riht agildan,      þonne reðe bið

100
dryhten æt þam dome.      Ac hwæt do wyt unc?

Sculon wit þonne eft ætsomne      siððan brucan

swylcra yrmða,      swa ðu unc her ær scrife!"

Fyrnað þus þæt flæschord,      sceall þonne feran onweg,

secan hellegrund,      nallæs heofondreamas,

105
dædum gedrefed.      Ligeð[?] dust þær hit wæs,

ne mæg him ondsware      ænige gehatan,

geomrum gaste,      geoce oððe frofre.

Bið þæt heafod tohliden,      handa toliðode,

geaglas toginene,      goman toslitene,

110
sina beoð asocene,      swyra becowen,

fingras tohrorene.

Rib reafiað      reðe wyrmas,

beoð hira tungan totogenne      on tyn healfa

hungregum to frofre;      forþan hie ne magon huxlicum

115
wordum wrixlian      wið þone werian gast.

Gifer hatte se wyrm,      þe þa eaglas beoð

nædle scearpran.      Se genydde to[?]

ærest eallra      on þam eorðscræfe,

þæt he þa tungan totyhð      ond þa teð þurhsmyhð

120
ond þa eagan þurheteð      ufan on þæt heafod

ond to ætwelan      oðrum gerymeð,

wyrmum to wiste,      þonne þæt werie

lic acolod bið      þæt he[?] lange ær

werede mid wædum.      Bið þonne wyrma gifel,

125
æt[?] on eorþan.      þæt mæg æghwylcum

men to gemynde,      modsnotra gehwam!

ðonne bið hyhtlicre      þæt sio halige sawl

færeð to ðam flæsce,      frofre bewunden.

Bið þæt ærende      eadiglicre

130
funden on ferhðe.      Mid gefean seceð

lustum þæt lamfæt      þæt hie ær lange wæg.

þonne þa gastas      gode word sprecað[?],

snottre, sigefæste,      ond þus soðlice

þone lichoman      lustum gretaþ:

135
"Wine leofesta,      þeah[?] ðe[?] wyrmas gyt

gifre gretaþ,      nu is þin gast cumen,

fægere gefrætewod,      of mines fæder rice,

arum[?] bewunden.      Eala, min dryhten,

þær ic þe moste      mid me lædan,

140
þæt wyt englas      ealle gesawon,

heofona wuldor,      swylc swa ðu me ær her scrife!

Fæstest ðu on foldan      ond gefyldest me

godes lichoman,      gastes drynces.

Wære ðu on wædle,      sealdest me wilna geniht.

145
Forðan ðu ne þearft sceamian,      þonne sceadene beoþ

þa synfullan      ond þa soðfæstan

on þam mæran dæge,      þæs ðu me geafe,

ne ðe hreowan þearf      her on life

ealles swa mycles      swa ðu me sealdest

150
on gemotstede      manna ond engla.

Bygdest ðu þe for hæleðum      ond ahofe me on ecne dream.

Forþan me a langaþ,      leofost manna,

on minum hige hearde,      þæs þe ic þe on þyssum hynðum wat

wyrmum to wiste,      ac þæt wolde god,

155
þæt þu æfre þus laðlic      legerbed cure.

Wolde ic þe ðonne secgan      þæt ðu ne sorgode,

forðan wyt bioð gegæderode      æt godes dome.

Moton wyt þonne ætsomne      syþan brucan

ond unc on heofonum      heahþungene beon.

160
Ne þurfon wyt beon cearie      æt cyme dryhtnes,

ne þære andsware      yfele habban

sorge in hreðre[?],      ac wyt sylfe magon

æt ðam dome þær      dædum agilpan,

hwylce earnunga      uncre wæron.

165
Wat ic þæt þu wære      on woruldrice

geþungen þrymlice      þysses"

Homiletic Fragment I

Krapp, 1932a 59-60; Krapp, G.P., The Vercelli Book, ASPR 2 (New York).

sorh cymeð

manig ond mislic      in manna dream.

Eorl oðerne      mid æfþancum

ond mid teonwordum      tæleð behindan,

5
spreceð fægere beforan,      ond þæt facen swa[?] þeah

hafað in his heortan,      hord unclæne.

Byð þonne þæs wommes gewita      weoruda dryhten.

Forðan se witiga cwæð:

"Ne syle ðu me ætsomne      mid þam synfullum

10
in wita forwyrd,      weoruda dryhten,

ne me on life forleos      mid þam ligewyrhtum,

þam þe ful smeðe      spræce habbað,

ond in gastcofan      grimme geþohtas,

gehatað holdlice,      swa hyra hyht ne gæð,

15
wære mid welerum."      Wea bið in mode,

siofa synnum fah,      sare geblonden,

gefylled mid facne,      þeah he fæger word

utan ætywe.      ænlice beoð,

swa ða beon berað      buta ætsomne

20
arlicne anleofan,      ond ætterne tægel

hafað on hindan,      hunig on muðe,

wynsume wist.      Hwilum wundiaþ

sare mid stinge[?],      þonne se sæl cymeð.

Swa bioð gelice      þa leasan men,

25
þa ðe mid tungan      treowa gehataþ

fægerum wordum,      facenlice þencaþ,

þonne hie æt nehstan      nearwe beswicaþ,

hafað on gehatum      hunigsmæccas,

smeðne sybcwide,      ond in siofan innan

30
þurh deofles cræft      dyrne wunde.

Swa is nu þes middangeard      mane geblonden,

wanað ond weaxeð.      Wacað se ealda,

dweleð ond drefeð      dæges ond nihtes

miltse mid mane,      mægene getryweð,

35
ehteð æfestra,      inwit saweð,

nið mid geneahe.      Nænig oðerne

freoð in fyrhðe      nimþe feara hwylc,

þæt he soðlice      sybbe healde,

gastlice lufe,      swa him god bebead.

40
Forþan eallunga      hyht geceoseð,

woruld wynsume,      se ðe wis ne bið,

snottor, searocræftig      sawle rædes.

Uton to þam beteran,      nu we bot[?] cunnon,

hycgan ond hyhtan,      þæt we heofones leoht

45
uppe mid englum      agan moton

gastum to geoce,      þonne god wile

eorðan lifes      ende gewyrcan!

Dream of the Rood

Krapp, 1932a 61-5; Krapp, G.P., The Vercelli Book, ASPR 2 (New York).

Hwæt! Ic swefna cyst      secgan wylle,

hwæt[?] me gemætte      to midre nihte,

syðþan reordberend      reste wunedon!

þuhte me þæt ic gesawe      syllicre treow

5
on lyft lædan,      leohte bewunden,

beama beorhtost.      Eall þæt beacen wæs

begoten mid golde.      Gimmas stodon

fægere æt foldan sceatum,      swylce þær fife wæron

uppe on þam eaxlegespanne.      Beheoldon þær engel dryhtnes ealle,

10
fægere þurh forðgesceaft.      Ne wæs ðær huru fracodes gealga,

ac hine þær beheoldon      halige gastas,

men ofer moldan,      ond eall þeos mære gesceaft.

Syllic wæs se sigebeam,      ond ic synnum fah,

forwunded mid wommum.      Geseah ic wuldres treow,

15
wædum geweorðode,      wynnum scinan,

gegyred mid golde;      gimmas hæfdon

bewrigene weorðlice      wealdendes[?] treow.

Hwæðre ic þurh þæt gold      ongytan meahte

earmra ærgewin,      þæt hit ærest ongan

20
swætan on þa swiðran healfe.      Eall ic wæs mid sorgum[?] gedrefed,

forht ic wæs for þære fægran gesyhðe.      Geseah ic þæt fuse beacen

wendan wædum ond bleom;      hwilum hit wæs mid wætan bestemed,

beswyled mid swates gange,      hwilum mid since gegyrwed.

Hwæðre ic þær licgende      lange hwile

25
beheold hreowcearig      hælendes treow,

oððæt ic gehyrde      þæt hit hleoðrode.

Ongan þa word sprecan      wudu selesta:

"þæt wæs geara iu,      (ic þæt gyta geman),

þæt ic wæs aheawen      holtes on ende,

30
astyred of stefne minum.      Genaman me ðær strange feondas,

geworhton him þær to wæfersyne,      heton me heora wergas hebban.

Bæron me ðær beornas on eaxlum,      oððæt hie me on beorg asetton,

gefæstnodon me þær feondas genoge.      Geseah ic þa frean mancynnes

efstan elne mycle      þæt he me wolde on gestigan.

35
þær ic þa ne dorste      ofer dryhtnes word

bugan oððe berstan,      þa ic bifian geseah

eorðan sceatas.      Ealle ic mihte

feondas gefyllan,      hwæðre ic fæste stod.

Ongyrede hine þa geong hæleð,      (þæt wæs god ælmihtig),

40
strang ond stiðmod.      Gestah he on gealgan heanne,

modig on manigra gesyhðe,      þa he wolde mancyn lysan.

Bifode ic þa me se beorn ymbclypte.      Ne dorste ic hwæðre bugan to eorðan,

feallan to foldan sceatum,      ac ic sceolde fæste standan.

Rod wæs ic aræred.      Ahof ic ricne cyning,

45
heofona hlaford,      hyldan me ne dorste.

þurhdrifan hi me mid deorcan næglum.      On me syndon þa dolg gesiene,

opene inwidhlemmas.      Ne dorste ic hira nænigum sceððan.

Bysmeredon hie unc butu ætgædere.      Eall ic wæs mid blode bestemed,

begoten of þæs guman sidan,      siððan he hæfde his gast onsended.

50
Feala ic on þam beorge      gebiden hæbbe

wraðra wyrda.      Geseah ic weruda god

þearle þenian.      þystro hæfdon

bewrigen mid wolcnum      wealdendes hræw,

scirne sciman,      sceadu forðeode,

55
wann under wolcnum.      Weop eal gesceaft,

cwiðdon cyninges fyll.      Crist wæs on rode.

Hwæðere þær fuse      feorran cwoman

to þam æðelinge.      Ic þæt eall beheold.

Sare ic wæs mid sorgum[?] gedrefed,      hnag ic hwæðre þam secgum to handa,

60
eaðmod elne mycle.      Genamon hie þær ælmihtigne god,

ahofon hine of ðam hefian wite.      Forleton me þa hilderincas

standan steame bedrifenne;      eall ic wæs mid strælum forwundod.

Aledon hie ðær limwerigne,      gestodon him æt his lices heafdum,

beheoldon hie ðær heofenes dryhten,      ond he hine ðær hwile reste,

65
meðe æfter ðam miclan gewinne.      Ongunnon him þa moldern wyrcan

beornas on banan gesyhðe;      curfon hie ðæt of beorhtan stane,

gesetton hie ðæron sigora wealdend.      Ongunnon him þa sorhleoð galan

earme on þa æfentide,      þa hie woldon eft siðian,

meðe fram þam mæran þeodne.      Reste he ðær mæte weorode.

70
Hwæðere we ðær greotende[?]      gode hwile

stodon on staðole,      syððan stefn[?] up gewat

hilderinca.      Hræw colode,

fæger feorgbold.      þa us man fyllan ongan

ealle to eorðan.      þæt wæs egeslic wyrd!

75
Bedealf us man on deopan seaþe.      Hwæðre me þær dryhtnes þegnas,

freondas gefrunon,

ond[?] gyredon me      golde ond seolfre.

Nu ðu miht gehyran,      hæleð min se leofa,

þæt ic bealuwara weorc      gebiden hæbbe,

80
sarra sorga.      Is nu sæl cumen

þæt me weorðiað      wide ond side

menn ofer moldan,      ond eall þeos mære gesceaft,

gebiddaþ him to þyssum beacne.      On me bearn godes

þrowode hwile.      Forþan ic þrymfæst nu

85
hlifige under heofenum,      ond ic hælan mæg

æghwylcne anra,      þara þe him bið egesa to me.

Iu ic wæs geworden      wita heardost,

leodum laðost,      ærþan ic him lifes weg

rihtne gerymde,      reordberendum.

90
Hwæt, me þa geweorðode      wuldres ealdor

ofer holmwudu,      heofonrices weard!

Swylce swa he his modor eac,      Marian sylfe,

ælmihtig god      for ealle menn

geweorðode      ofer eall wifa cynn.

95
Nu ic þe hate,      hæleð min se leofa,

þæt ðu þas gesyhðe      secge mannum,

onwreoh wordum      þæt hit is wuldres beam,

se ðe ælmihtig god      on þrowode

for mancynnes      manegum synnum

100
ond Adomes      ealdgewyrhtum.

Deað he þær byrigde,      hwæðere eft dryhten aras

mid his miclan mihte      mannum to helpe.

He ða on heofenas astag.      Hider eft fundaþ

on þysne middangeard      mancynn secan

105
on domdæge      dryhten sylfa,

ælmihtig god,      ond his englas mid,

þæt he þonne wile deman,      se ah domes geweald,

anra gehwylcum      swa he him ærur her

on þyssum lænum      life geearnaþ.

110
Ne mæg þær ænig      unforht wesan

for þam worde      þe se wealdend cwyð.

Frineð he for þære mænige      hwær se man sie,

se ðe for dryhtnes naman      deaðes wolde

biteres onbyrigan,      swa he ær on ðam beame dyde.

115
Ac hie þonne forhtiað,      ond fea þencaþ

hwæt hie to Criste      cweðan onginnen.

Ne þearf ðær þonne ænig      anforht[?] wesan

þe him ær in breostum bereð      beacna selest,

ac ðurh ða rode sceal      rice gesecan

120
of eorðwege      æghwylc sawl,

seo þe mid wealdende      wunian þenceð."

Gebæd ic me þa to þan beame      bliðe mode,

elne mycle,      þær ic ana wæs

mæte werede.      Wæs modsefa

125
afysed on forðwege,      feala ealra gebad

langunghwila.      Is me nu lifes hyht

þæt ic þone sigebeam      secan mote

ana oftor      þonne ealle men,

well weorþian.      Me is willa to ðam

130
mycel on mode,      ond min mundbyrd is

geriht to þære rode.      Nah ic ricra feala

freonda on foldan,      ac hie forð heonon

gewiton of worulde dreamum,      sohton him wuldres cyning,

lifiaþ nu on heofenum      mid heahfædere,

135
wuniaþ on wuldre,      ond ic wene me

daga gehwylce      hwænne me dryhtnes rod,

þe ic her on eorðan      ær sceawode,

on þysson lænan      life gefetige

ond me þonne gebringe      þær is blis mycel,

140
dream on heofonum,      þær is dryhtnes folc

geseted to symle,      þær is singal blis,

ond me[?] þonne asette      þær ic syþþan mot

wunian on wuldre,      well mid þam halgum

dreames brucan.      Si me dryhten freond,

145
se ðe her on eorþan      ær þrowode

on þam gealgtreowe      for guman synnum.

He us onlysde      ond us lif forgeaf,

heofonlicne ham.      Hiht wæs geniwad

mid bledum ond mid blisse      þam þe þær bryne þolodan.

150
Se sunu wæs sigorfæst      on þam siðfate,

mihtig ond spedig,      þa he mid manigeo com,

gasta weorode,      on godes rice,

anwealda ælmihtig,      englum to blisse

ond eallum ðam halgum      þam þe on heofonum ær

155
wunedon on wuldre,      þa heora wealdend cwom,

ælmihtig god,      þær his eðel wæs.

Elene

Krapp 1932a, 66-102; Krapp 1932a, The Vercelli Book, ASPR 2 (New York).

þa wæs agangen      geara hwyrftum

tu hund ond þreo      geteled rimes,

swylce [XXX] eac,      þinggemearces,

wintra for worulde,      þæs þe wealdend god

5
acenned wearð,      cyninga wuldor,

in middangeard      þurh mennisc heo,

soðfæstra leoht.      þa wæs syxte gear

Constantines      caserdomes,

þæt he Romwara      in rice wearð

10
ahæfen, hildfruma,      to hereteman.

Wæs se leodhwata      lindgeborga

eorlum arfæst.      æðelinges[?] weox

rice under roderum.      He wæs riht cyning,

guðweard[?] gumena.      Hine god trymede

15
mærðum ond mihtum,      þæt he manegum wearð

geond middangeard      mannum to hroðer,

werþeodum to wræce,      syððan wæpen ahof

wið hetendum.      Him wæs hild boden,

wiges woma.      Werod samnodan

20
Huna leode      ond Hreðgotan,

foron fyrdhwate      Francan ond Hugas[?].

Wæron hwate weras,

gearwe to guðe.      Garas lixtan,

wriðene wælhlencan.      Wordum ond bordum

25
hofon herecombol.      þa wæron heardingas

sweotole gesamnod      ond eal sib[?] geador.

For folca gedryht.      Fyrdleoð agol

wulf on wealde,      wælrune ne mað.

Urigfeðera      earn sang ahof,

30
laðum on laste.      Lungre scynde

ofer burg enta      beaduþreata mæst,

hergum to hilde,      swylce Huna cyning

ymbsittendra      awer meahte

abannan to beadwe      burgwigendra.

35
For fyrda mæst.      Feðan trymedon

eoredcestum,      þæt on ælfylce

deareðlacende      on Danubie,

stærcedfyrhðe,      stæðe wicedon

ymb þæs wæteres wylm.      Werodes breahtme

40
woldon Romwara      rice geþringan,

hergum ahyðan.      þær wearð Huna cyme

cuð ceasterwarum.      þa se casere heht

ongean gramum      guðgelæcan

under earhfære      ofstum myclum

45
bannan to beadwe,      beran ut þræce

rincas under roderum.      Wæron Romware,

secgas sigerofe,      sona gegearwod

wæpnum to wigge,      þeah hie werod læsse

hæfdon to hilde      þonne[?] Huna cining;

50
ridon ymb rofne,      þonne rand dynede,

campwudu clynede,      cyning þreate for,

herge to hilde.      Hrefen uppe gol,

wan ond wælfel.      Werod wæs on tyhte.

Hleopon hornboran,      hreopan friccan,

55
mearh moldan træd.      Mægen samnode,

cafe to cease.      Cyning wæs afyrhted,

egsan geaclad,      siððan elþeodige,

Huna ond Hreða      here sceawede[?],

ðæt he on Romwara      rices ende

60
ymb þæs wæteres stæð      werod samnode,

mægen unrime.      Modsorge wæg

Romwara cyning,      rices ne wende

for werodleste,      hæfde wigena to lyt,

eaxlgestealna      wið ofermægene,

65
hrora to hilde.      Here wicode,

eorlas ymb æðeling,      egstreame neah

on neaweste      nihtlangne fyrst,

þæs þe hie[?] feonda gefær      fyrmest gesægon.

þa wearð on slæpe      sylfum ætywed

70
þam casere,      þær he on corðre swæf,

sigerofum gesegen      swefnes woma.

þuhte him wlitescyne      on weres hade

hwit ond hiwbeorht      hæleða nathwylc

geywed ænlicra      þonne he ær oððe sið

75
gesege under swegle.      He of slæpe onbrægd,

eofurcumble beþeaht.      Him se ar hraðe,

wlitig wuldres boda,      wið þingode

ond be naman nemde,      (nihthelm toglad):

"Constantinus,      heht þe cyning engla,

80
wyrda wealdend,      wære beodan,

duguða dryhten.      Ne ondræd þu ðe,

ðeah þe elþeodige      egesan hwopan,

heardre hilde.      þu to heofenum beseoh

on wuldres weard,      þær ðu wraðe findest,

85
sigores tacen."      He wæs sona gearu

þurh þæs halgan hæs,      hreðerlocan onspeon,

up locade,      swa him se ar abead,

fæle friðowebba.      Geseah he frætwum beorht

wliti wuldres treo      ofer wolcna hrof,

90
golde geglenged[?],      (gimmas lixtan);

wæs se blaca beam      bocstafum awriten,

beorhte ond leohte:      "Mid þys beacne ðu

on þam frecnan fære      feond oferswiðesð,

geletest lað werod."      þa þæt leoht gewat,

95
up siðode,      ond se ar somed,

on clænra gemang.      Cyning wæs þy bliðra

ond þe sorgleasra,      secga aldor,

on fyrhðsefan,      þurh þa fægeran gesyhð.

Heht þa onlice      æðelinga hleo,

100
beorna beaggifa,      swa he þæt beacen geseah,

heria hildfruma,      þæt him on heofonum ær

geiewed wearð,      ofstum myclum,

Constantinus,      Cristes rode,

tireadig cyning,      tacen gewyrcan.

105
Heht þa on uhtan      mid ærdæge

wigend wreccan,      ond wæpenþræce

hebban heorucumbul,      ond þæt halige treo

him beforan ferian      on feonda gemang,

beran beacen godes.      Byman sungon

110
hlude for hergum.      Hrefn weorces gefeah,

urigfeðra,      earn sið beheold,

wælhreowra wig.      Wulf sang ahof,

holtes gehleða.      Hildegesa stod.

þær wæs borda gebrec      ond beorna geþrec,

115
heard handgeswing      ond herga gring,

syððan heo earhfære      ærest metton.

On þæt fæge folc      flana scuras,

garas ofer geolorand      on gramra gemang,

hetend heorugrimme[?],      hildenædran,

120
þurh fingra geweald      forð onsendan.

Stopon stiðhidige,      stundum wræcon,

bræcon bordhreðan,      bil in dufan,

þrungon þræchearde.      þa wæs þuf hafen,

segn for sweotum[?],      sigeleoð galen.

125
Gylden grima,      garas lixtan

on herefelda[?].      Hæðene grungon,

feollon friðelease.      Flugon instæpes

Huna leode,      swa þæt halige treo

aræran heht      Romwara cyning,

130
heaðofremmende.      Wurdon heardingas

wide towrecene.      Sume wig fornam.

Sume unsofte      aldor generedon

on þam heresiðe.      Sume healfcwice

flugon on fæsten      ond feore burgon

135
æfter stanclifum,      stede weardedon

ymb Danubie.      Sume drenc fornam

on lagostreame      lifes æt ende.

ða wæs modigra      mægen on luste,

ehton elþeoda      oð þæt æfen forð

140
fram dæges orde.      Daroðæsc flugon,

hildenædran.      Heap wæs gescyrded,

laðra lindwered.      Lythwon becwom

Huna herges      ham eft þanon.

þa wæs gesyne      þæt sige forgeaf

145
Constantino      cyning ælmihtig

æt þam dægweorce,      domweorðunga,

rice under roderum,      þurh his rode treo.

Gewat þa heriga helm      ham eft þanon,

huðe hremig,      (hild wæs gesceaden),

150
wigge geweorðod.      Com þa wigena hleo

þegna þreate      þryðbold[?] secan[?],

beadurof cyning      burga neosan.

Heht þa wigena weard      þa wisestan

snude to sionoðe,      þa þe snyttro cræft

155
þurh fyrngewrito      gefrigen hæfdon,

heoldon higeþancum      hæleða rædas.

ða þæs fricggan ongan      folces aldor,

sigerof cyning,      ofer sid weorod,

wære þær ænig      yldra oððe gingra

160
þe him to soðe      secggan meahte,

galdrum cyðan,      hwæt se god wære,

boldes brytta,      "þe þis his beacen wæs

þe me swa leoht oðywde      ond mine leode generede,

tacna torhtost,      ond me tir forgeaf,

165
wigsped wið wraðum,      þurh þæt wlitige treo."

Hio him ondsware      ænige ne meahton

agifan togenes,      ne ful geare cuðon

sweotole gesecggan      be þam sigebeacne.

þa þa wisestan      wordum cwædon

170
for þam heremægene      þæt hit heofoncyninges

tacen wære,      ond þæs tweo nære.

þa þæt gefrugnon      þa þurh fulwihte

lærde wæron,      (him wæs leoht sefa,

ferhð gefeonde,      þeah hira fea wæron),

175
ðæt hie for þam casere      cyðan moston

godspelles gife,      hu se gasta helm,

in þrynesse      þrymme geweorðad,

acenned wearð,      cyninga wuldor,

ond hu on galgan wearð      godes agen bearn

180
ahangen for hergum      heardum witum.

Alysde leoda bearn      of locan deofla,

geomre gastas,      ond him gife sealde

þurh þa ilcan gesceaft      þe him geywed wearð

sylfum on gesyhðe,      sigores tacen[?],

185
wið þeoda þræce.      Ond hu ðy þriddan dæge

of byrgenne      beorna wuldor

of deaðe aras,      dryhten ealra

hæleða cynnes,      ond to heofonum astah.

ðus gleawlice      gastgerynum

190
sægdon sigerofum,      swa fram Siluestre

lærde wæron.      æt þam se leodfruma

fulwihte onfeng      ond þæt forð geheold

on his dagana tid,      dryhtne to willan.

ða wæs on sælum      sinces brytta,

195
niðheard cyning.      Wæs him niwe gefea

befolen in fyrhðe,      wæs him frofra mæst

ond hyhta[?] nihst      heofonrices weard.

Ongan þa dryhtnes æ      dæges ond nihtes

þurh gastes gife      georne cyðan,

200
ond hine soðlice      sylfne getengde

goldwine gumena      in godes þeowdom,

æscrof, unslaw.      þa se æðeling fand,

leodgebyrga,      þurh larsmiðas,

guðheard, garþrist,      on godes bocum

205
hwær ahangen wæs      heriges beorhtme

on rode treo      rodora waldend

æfstum þurh inwit,      swa se ealda feond

forlærde ligesearwum,      leode fortyhte,

Iudea cyn,      þæt hie god sylfne

210
ahengon, herga fruman.      þæs hie in hynðum sculon

to widan feore      wergðu dreogan!

þa wæs Cristes lof      þam casere

on firhðsefan,      forð gemyndig

ymb þæt mære treo,      ond þa his modor het

215
feran foldwege      folca þreate

to Iudeum,      georne secan

wigena þreate      hwær se wuldres beam,

halig under hrusan,      hyded wære,

æðelcyninges rod.      Elene ne wolde

220
þæs siðfates      sæne weorðan,

ne ðæs wilgifan      word gehyrwan,

hiere sylfre suna,      ac wæs sona gearu,

wif on willsið,      swa hire weoruda helm,

byrnwiggendra,      beboden hæfde.

225
Ongan þa ofstlice      eorla mengu

to flote fysan.      Fearoðhengestas

ymb geofenes stæð      gearwe stodon,

sælde sæmearas,      sunde getenge.

ða wæs orcnæwe      idese siðfæt,

230
siððan wæges helm      werode gesohte.

þær wlanc manig      æt Wendelsæ

on stæðe stodon.      Stundum wræcon

ofer mearcpaðu,      mægen æfter oðrum,

ond þa gehlodon      hildesercum,

235
bordum ond ordum,      byrnwigendum,

werum ond wifum,      wæghengestas.

Leton þa ofer fifelwæg      famige scriðan

bronte brimþisan.      Bord oft onfeng

ofer earhgeblond      yða swengas;

240
sæ swinsade.      Ne hyrde ic sið ne ær

on egstreame      idese lædan,

on merestræte,      mægen fægerre[?].

þær meahte gesion,      se ðone sið beheold,

brecan ofer bæðweg,      brimwudu snyrgan

245
under swellingum[?],      sæmearh plegean,

wadan wægflotan.      Wigan wæron bliðe,

collenferhðe,      cwen siðes gefeah,

syþþan to hyðe      hringedstefnan

ofer lagofæsten      geliden hæfdon

250
on Creca land.      Ceolas leton

æt sæfearoðe,      sande bewrecene,

ald yðhofu[?],      oncrum fæste

on brime bidan      beorna geþinges,

hwonne[?] heo sio guðcwen      gumena þreate

255
ofer eastwegas      eft gesohte.

ðær wæs on eorle      eðgesyne

brogden byrne      ond bill gecost,

geatolic guðscrud,      grimhelm manig,

ænlic eoforcumbul.      Wæron æscwigan,

260
secggas ymb sigecwen,      siðes gefysde.

Fyrdrincas frome      foron on luste

on Creca land,      caseres bodan,

hilderincas,      hyrstum gewerede.

þær wæs gesyne      sincgim locen

265
on þam hereþreate,      hlafordes gifu.

Wæs seo eadhreðige      Elene gemyndig,

þriste on geþance,      þeodnes willan

georn on mode      þæt hio Iudeas

ofer herefeldas      heape gecoste

270
lindwigendra      land gesohte,

secga þreate.      Swa hit siððan gelamp

ymb lytel fæc      þæt ðæt leodmægen,

guðrofe hæleþ      to Hierusalem

cwomon in þa ceastre      corðra mæste,

275
eorlas æscrofe,      mid þa æðelan cwen.

Heht ða gebeodan      burgsittendum

þam snoterestum      side ond wide

geond Iudeas,      gumena gehwylcum,

meðelhegende[?],      on gemot cuman,

280
þa ðe deoplicost      dryhtnes geryno

þurh rihte æ      reccan cuðon.

ða wæs gesamnod      of sidwegum

mægen unlytel,      þa ðe Moyses æ

reccan cuðon.      þær on rime wæs

285
þreo [M]      þæra leoda

alesen to lare.      Ongan þa leoflic wif

weras Ebrea      wordum negan:

"Ic þæt gearolice      ongiten hæbbe

þurg witgena      wordgeryno

290
on godes bocum      þæt ge geardagum

wyrðe wæron      wuldorcyninge,

dryhtne dyre      ond dædhwæte.

Hwæt, ge ealle[?] snyttro      unwislice,

wraðe wiðweorpon,      þa ge wergdon þane

295
þe eow of wergðe      þurh his wuldres[?] miht,

fram ligcwale,      lysan þohte,

of hæftnede.      Ge mid horu speowdon

on þæs ondwlitan      þe eow eagena leoht,

fram blindnesse      bote gefremede

300
edniowunga      þurh þæt æðele spald,

ond fram unclænum      oft generede

deofla gastum.      Ge to[?] deaþe þone

deman ongunnon,      se ðe of deaðe sylf

woruld awehte      on wera corþre

305
in þæt ærre lif      eowres cynnes.

Swa ge modblinde      mengan ongunnon

lige wið soðe,      leoht wið þystrum,

æfst wið are,      inwitþancum

wroht webbedan.      Eow seo wergðu forðan

310
sceðþeð scyldfullum.      Ge þa sciran miht

deman ongunnon,      ond gedweolan lifdon,

þeostrum geþancum,      oð þysne dæg.

Gangaþ nu snude,      snyttro geþencaþ,

weras wisfæste,      wordes cræftige,

315
þa ðe eowre æ      æðelum cræftige

on ferhðsefan      fyrmest hæbben,

þa me soðlice      secgan cunnon,

ondsware cyðan      for eowic[?] forð

tacna gehwylces      þe ic him to sece."

320
Eodan þa on geruman[?]      reonigmode

eorlas æcleawe,      egesan geþreade,

gehðum geomre,      georne[?] sohton

þa wisestan      wordgeryno,

þæt hio þære cwene      oncweðan meahton

325
swa tiles swa trages,      swa hio him to sohte.

Hio þa on þreate      [M] manna

fundon ferhðgleawra,      þa þe fyrngemynd

mid Iudeum      gearwast cuðon.

þrungon þa on þreate      þær on þrymme bad

330
in cynestole      caseres mæg,

geatolic guðcwen      golde gehyrsted.

Elene maþelode      ond for eorlum spræc:

"Gehyrað, higegleawe,      halige rune,

word ond wisdom.      Hwæt, ge witgena

335
lare onfengon,      hu se liffruma

in cildes had      cenned wurde,

mihta wealdend.      Be þam Moyses sang,

ond þæt word[?] gecwæð      weard Israhela:

'Eow acenned bið      cniht on degle,

340
mihtum mære,      swa þæs modor ne bið

wæstmum geeacnod      þurh weres frige.'

Be ðam Dauid cyning      dryhtleoð agol,

frod fyrnweota,      fæder Salomones,

ond þæt word gecwæþ      wigona baldor:

345
'Ic frumþa god      fore sceawode,

sigora dryhten.      He on gesyhðe wæs,

mægena wealdend,      min on þa swiðran,

þrymmes hyrde.      þanon ic ne wende[?]

æfre to aldre      onsion mine.'

350
Swa hit eft be eow      Essaias,

witga for weorodum,      wordum mælde,

deophycggende      þurh dryhtnes gast:

'Ic up ahof      eaforan gingne

ond bearn cende,      þam ic blæd forgeaf,

355
halige higefrofre,      ac hie hyrwdon me[?],

feodon þurh feondscipe,      nahton foreþances,

wisdomes gewitt;      ond þa weregan neat,

þe man daga gehwam      drifeð ond þirsceð,

ongitaþ hira goddend,      nales gnyrnwræcum

360
feogað frynd hiera      þe him fodder gifað[?],

ond me Israhela      æfre ne woldon

folc oncnawan,      þeah ic feala for him

æfter woruldstundum      wundra gefremede.'

Hwæt, we þæt gehyrdon      þurh halige bec

365
þæt eow dryhten geaf      dom unscyndne,

meotod mihta sped,      Moyse sægde

hu ge heofoncyninge      hyran sceoldon,

lare læstan.      Eow þæs lungre aþreat,

ond ge þam ryhte      wiðroten hæfdon,

370
onscunedon þone sciran      scippend eallra,

dryhtna[?] dryhten,      ond gedwolan fylgdon

ofer riht godes.      Nu ge raþe gangaþ

ond findaþ gen      þa þe fyrngewritu

þurh snyttro cræft      selest cunnen,

375
æriht eower,      þæt me ondsware

þurh sidne sefan      secgan cunnen."

Eodan ða mid mengo      modcwanige,

collenferhðe,      swa him sio cwen bead.

Fundon[?] þa [D]      forþsnottera

380
alesen leodmæga,      þa ðe leornungcræft

þurh modgemynd      mæste hæfdon,

on sefan snyttro.      Heo to salore eft

ymb lytel fæc      laðode wæron,

ceastre weardas.      Hio sio cwen ongan

385
wordum genegan,      (wlat ofer ealle):

"Oft ge dyslice      dæd gefremedon,

werge wræcmæcggas,      ond gewritu herwdon,

fædera lare,      næfre furður þonne nu,

ða ge blindnesse      bote forsegon,

390
ond ge wiðsocon      soðe ond rihte,

þæt in Bethleme      bearn wealdendes,

cyning anboren,      cenned wære[?],

æðelinga ord.      þeah ge þa æ cuðon,

witgena word,      ge ne woldon þa,

395
synwyrcende,      soð oncnawan."

Hie þa anmode      ondsweredon:

"Hwæt, we Ebreisce      æ leornedon,

þa on fyrndagum      fæderas cuðon

æt godes earce,      ne we geare[?] cunnon

400
þurh hwæt ðu ðus hearde,      hlæfdige, us

eorre wurde.      We ðæt æbylgð nyton

þe we gefremedon      on þysse folcscere,

þeodenbealwa,      wið þec æfre."

Elene maðelade      ond for eorlum spræc,

405
undearninga      ides reordode

hlude for herigum:      "Ge nu hraðe gangað,

sundor asecaþ      þa ðe snyttro mid eow,

mægn ond modcræft,      mæste hæbben,

þæt me þinga gehwylc      þriste gecyðan,

410
untraglice,      þe ic him to sece."

Eodon þa fram rune,      swa him sio rice cwen,

bald in burgum,      beboden hæfde,

geomormode,      georne smeadon,

sohton searoþancum,      hwæt sio syn wære

415
þe hie on þam folce      gefremed hæfdon

wið þam casere,      þe him sio cwen wite.

þa þær for eorlum      an reordode,

gidda gearosnotor,      (ðam wæs Iudas nama,

wordes cræftig):      "Ic wat geare

420
þæt hio wile secan      be ðam sigebeame

on ðam þrowode      þeoda waldend,

eallra gnyrna[?] leas,      godes agen bearn,

þone orscyldne[?]      eofota gehwylces

þurh hete hengon      on heanne beam

425
in fyrndagum      fæderas usse.

þæt wæs þrealic geþoht!      Nu is þearf mycel

þæt we fæstlice      ferhð staðelien,

þæt we ðæs morðres      meldan ne weorðen

hwær þæt halige trio      beheled wurde

430
æfter wigþræce,      þy læs toworpen sien

frod fyrngewritu      ond þa fæderlican

lare forleten[?].      Ne bið lang ofer ðæt

þæt Israhela      æðelu moten

ofer middangeard      ma ricsian,

435
æcræft eorla,      gif ðis yppe bið,

swa þa þæt ilce gio      min yldra fæder

sigerof sægde,      (þam wæs Sachius nama),

frod fyrnwiota,      fæder minum,

eaferan,

440
wende hine of worulde      ond þæt word gecwæð:

'Gif þe þæt gelimpe      on lifdagum

þæt ðu gehyre      ymb þæt halige treo

frode frignan,      ond geflitu ræran

be ðam sigebeame      on þam soðcyning

445
ahangen wæs,      heofonrices weard,

eallre sybbe bearn,      þonne þu snude gecyð,

min swæs sunu,      ær þec swylt nime.

Ne mæg æfre ofer þæt      Ebrea þeod

rædþeahtende      rice healdan,

450
duguðum wealdan,      ac þara dom leofað

ond hira dryhtscipe,

in woruld weorulda      willum gefylled,

ðe þone ahangnan cyning      heriaþ ond lofiað.'

þa ic fromlice      fæder minum,

455
ealdum æwitan,      ageaf ondsware:

'Hu wolde þæt geweorðan      on woruldrice

þæt on þone halgan      handa sendan

to feorhlege      fæderas usse

þurh wrað gewitt,      gif hie wiston ær

460
þæt he Crist wære,      cyning on roderum,

soð sunu meotudes,      sawla nergend?'

ða me yldra min      ageaf ondsware,

frod on fyrhðe      fæder reordode:

'Ongit, guma ginga,      godes heahmægen,

465
nergendes naman.      Se is niða gehwam

unasecgendlic,      þone sylf ne mæg

on moldwege      man aspyrigean.

Næfre ic þa geþeahte      þe þeos þeod ongan

secan wolde,      ac ic symle mec

470
asced þara scylda,      nales sceame worhte

gaste minum.      Ic him georne oft

þæs unrihtes      ondsæc fremede,

þonne uðweotan      æht bisæton,

on sefan sohton      hu hie sunu meotudes

475
ahengon, helm wera,      hlaford eallra

engla ond elda,      æðelust bearna.

Ne meahton hie swa disige      deað oðfæstan,

weras wonsælige,      swa hie wendon ær,

sarum settan,      þeah he sume hwile

480
on galgan his      gast onsende,

sigebearn godes.      þa siððan wæs

of rode ahæfen      rodera wealdend,

eallra þrymma þrym,      þreo niht siððan

in byrgenne      bidende wæs

485
under þeosterlocan,      ond þa þy þriddan dæg

ealles leohtes leoht      lifgende aras,

ðeoden engla,      ond his þegnum hine[?],

soð sigora frea,      seolfne geywde,

beorht on blæde.      þonne broðor þin

490
onfeng æfter fyrste      fulwihtes bæð,

leohtne geleafan.      þa for lufan dryhtnes

Stephanus wæs      stanum worpod;

ne geald he yfel yfele,      ac his ealdfeondum

þingode þrohtherd,      bæd þrymcyning

495
þæt he him þa weadæd      to wræce ne sette,

þæt hie[?] for æfstum      unscyldigne,

synna leasne,      Sawles larum

feore beræddon,      swa he þurh feondscipe

to cwale monige      Cristes folces

500
demde to deaþe.      Swa þeah him dryhten eft

miltse gefremede,      þæt he manegum wearð[?]

folca to frofre,      syððan him frymða god,

niða nergend,      naman oncyrde,

ond he syððan wæs      sanctus Paulus

505
be naman haten,      ond him nænig wæs

ælærendra      oðer betera

under swegles hleo      syðþan æfre,

þara þe wif oððe wer      on woruld cendan,

þeah he Stephanus      stanum hehte

510
abreotan on beorge,      broðor þinne.

Nu ðu meaht gehyran,      hæleð min se leofa,

hu arfæst is      ealles wealdend,

þeah we æbylgð wið hine      oft gewyrcen,

synna wunde,      gif we sona eft

515
þara bealudæda      bote gefremmaþ

ond þæs unrihtes      eft geswicaþ.

Forðan ic soðlice      ond min swæs fæder

syðþan gelyfdon

þæt geþrowade      eallra þrymma god,

520
lifes lattiow,      laðlic wite

for oferþearfe      ilda cynnes.

Forðan ic þe lære      þurh leoðorune,

hyse leofesta,      þæt ðu hospcwide,

æfst ne eofulsæc      æfre ne fremme,

525
grimne geagncwide,      wið godes bearne.

þonne ðu geearnast      þæt þe bið ece lif,

selust sigeleana,      seald in heofonum.'

ðus mec fæder min      on fyrndagum

unweaxenne      wordum lærde,

530
septe soðcwidum,      (þam wæs Symon nama),

guma gehðum[?] frod.      Nu ge geare cunnon

hwæt eow þæs on sefan      selest þince

to gecyðanne,      gif ðeos cwen usic

frigneð ymb ðæt treo,      nu ge fyrhðsefan

535
ond modgeþanc      minne cunnon."

Him þa togenes      þa gleawestan

on wera þreate      wordum mældon:

"Næfre we hyrdon      hæleð ænigne

on þysse þeode,      butan þec nu ða,

540
þegn oðerne      þyslic cyðan

ymb swa dygle wyrd.      Do swa þe þynce,

fyrngidda frod,      gif ðu frugnen sie

on wera corðre.      Wisdomes beðearf,

worda wærlicra      ond witan snyttro,

545
se ðære æðelan sceal      ondwyrde agifan

for þyslicne      þreat on meþle."

Weoxan word cwidum,      weras þeahtedon

on healfa gehwær,      sume hyder, sume þyder,

þrydedon ond þohton.      þa cwom þegna heap

550
to þam heremeðle.      Hreopon friccan,

caseres bodan:      "Eow þeos cwen laþaþ,

secgas to salore,      þæt ge seonoðdomas

rihte reccen.      Is eow rædes þearf

on meðelstede,      modes snyttro."

555
Heo wæron gearwe,      geomormode

leodgebyrgean,      þa hie laðod wæron

þurh heard gebann;      to hofe eodon,

cyðdon cræftes miht.      þa sio cwen ongan

weras Ebresce      wordum negan,

560
fricggan fyrhðwerige      ymb fyrngewritu,

hu on worulde ær      witgan[?] sungon,

gasthalige guman,      be godes bearne,

hwær se þeoden      geþrowade,

soð sunu meotudes,      for sawla lufan.

565
Heo wæron stearce,      stane heardran,

noldon þæt geryne      rihte cyðan,

ne hire andsware      ænige secgan,

torngeniðlan,      þæs hio him to sohte,

ac hio worda gehwæs      wiðersæc fremedon,

570
fæste on fyrhðe,      þæt heo frignan ongan,

cwædon þæt hio on aldre      owiht swylces

ne ær ne sið      æfre hyrdon.

Elene maþelade      ond him yrre oncwæð:

"Ic eow to soðe      secgan wille,

575
ond þæs in life      lige ne wyrðeð,

gif ge þissum lease      leng gefylgað

mid fæcne gefice,      þe me fore standaþ,

þæt eow in beorge      bæl fornimeð,

hattost heaðowelma,      ond eower hra bryttað,

580
lacende lig,      þæt eow sceal þæt leas

apundrad weorðan      to woruldgedale.

Ne magon ge ða word geseðan      þe ge hwile nu on unriht

wrigon under womma sceatum,      ne magon ge þa wyrd bemiðan,

bedyrnan þa deopan mihte."      ða wurdon hie deaðes on wenan,

585
ades ond endelifes,      ond þær þa ænne betæhton

giddum gearusnottorne,      (þam wæs Iudas nama

cenned for cneomagum),      þone hie þære cwene agefon,

sægdon hine sundorwisne:      "He þe mæg soð gecyðan,

onwreon wyrda geryno,      swa ðu hine wordum frignest,

590
æriht from orde[?]      oð ende forð.

He is for eorðan      æðeles cynnes,

wordcræftes wis      ond witgan sunu,

bald on meðle;      him gebyrde is

þæt he gencwidas      gleawe hæbbe,

595
cræft in breostum.      He gecyðeð þe

for wera mengo      wisdomes gife

þurh þa myclan miht,      swa þin mod lufaþ."

Hio on sybbe forlet      secan gehwylcne

agenne eard,      ond þone ænne genam,

600
Iudas to gisle,      ond þa georne bæd

þæt he be ðære rode      riht getæhte

þe ær in legere wæs      lange bedyrned,

ond hine seolfne      sundor acigde.

Elene maþelode      to þam anhagan,

605
tireadig cwen:      "þe synt tu gearu,

swa lif swa deað,      swa þe leofre bið

to geceosanne.      Cyð ricene nu

hwæt ðu þæs to þinge      þafian wille."

Iudas hire ongen þingode      (ne meahte he þa gehðu bebugan,

610
oncyrran rex geniðlan;      he wæs on þære cwene gewealdum):

"Hu mæg þæm geweorðan      þe on westenne

meðe ond meteleas      morland trydeð,

hungre gehæfted,      ond him hlaf ond stan

on gesihðe bu      samod[?] geweorðað,

615
streac ond hnesce,      þæt he þone stan nime

wið hungres hleo,      hlafes ne gime,

gewende to wædle,      ond þa wiste wiðsæce,

beteran wiðhyccge,      þonne he bega beneah?"

Him þa seo eadige      ondwyrde ageaf

620
Elene for eorlum      undearnunga:

"Gif ðu in heofonrice      habban wille

eard mid englum      ond on eorðan lif,

sigorlean in swegle,      saga ricene me

hwær seo rod wunige      radorcyninges,

625
halig under hrusan,      þe ge hwile nu

þurh morðres man      mannum dyrndun."

Iudas maðelade,      (him wæs geomor sefa,

hat æt heortan,      ond gehwæðres wa,

ge he heofonrices      hyht[?] swa mode

630
ond þis ondwearde      anforlete,

rice under roderum,      ge he ða rode ne tæhte):

"Hu mæg ic þæt findan      þæt swa fyrn gewearð

wintra gangum?      Is nu worn sceacen,

[CC] oððe ma      geteled rime.

635
Ic ne mæg areccan,      nu ic þæt rim ne can.

Is nu feala[?] siðþan      forðgewitenra

frodra ond godra      þe us fore wæron,

gleawra gumena.      Ic on geogoðe wearð

on siðdagum      syððan acenned,

640
cnihtgeong hæleð.      Ic ne can þæt ic nat,

findan on fyrhðe      þæt swa fyrn gewearð."

Elene maðelade      him on ondsware:

"Hu is þæt geworden      on þysse werþeode

þæt ge swa monigfeald      on gemynd witon,

645
alra tacna gehwylc      swa Troiana

þurh gefeoht fremedon?      þæt wæs fyr[?] mycle[?],

open ealdgewin,      þonne þeos æðele gewyrd,

geara gongum.      Ge þæt geare cunnon

edre gereccan,      hwæt þær eallra wæs

650
on manrime      morðorslehtes,

dareðlacendra      deadra gefeallen

under bordhagan.      Ge þa byrgenna

under stanhleoðum,      ond þa stowe swa some,

ond þa wintergerim      on gewritu setton."

655
Iudas maðelade,      gnornsorge wæg:

"We þæs hereweorces,      hlæfdige min,

for nydþearfe      nean myndgiaþ,

ond þa wiggþræce      on gewritu setton,

þeoda gebæru,      ond þis næfre

660
þurh æniges mannes      muð gehyrdon

hæleðum[?] cyðan,      butan her nu ða."

Him seo æðele cwen      ageaf ondsware:

"Wiðsæcest ðu to swiðe      soðe ond rihte

ymb þæt lifes treow,      ond nu lytle ær

665
sægdest soðlice      be þam sigebeame

leodum þinum,      ond nu on lige cyrrest."

Iudas hire ongen þingode,      cwæð þæt he þæt on gehðu gespræce

ond on[?] tweon swiðost,      wende him trage hnagre.

Him oncwæð hraðe      caseres mæg:

670
"Hwæt, we ðæt hyrdon      þurh halige bec

hæleðum cyðan      þæt ahangen wæs

on Caluarie      cyninges freobearn,

godes gastsunu.      þu scealt geagninga

wisdom onwreon,      swa gewritu secgaþ,

675
æfter stedewange      hwær seo stow sie

Caluarie[?],      ær þec cwealm nime,

swilt for synnum,      þæt ic hie syððan mæge

geclænsian      Criste to willan,

hæleðum to helpe,      þæt me halig god

680
gefylle, frea mihtig,      feores ingeþanc,

weoruda wuldorgeofa,      willan minne,

gasta geocend."      Hire Iudas oncwæð

stiðhycgende:      "Ic þa stowe ne can,

ne þæs wanges wiht      ne þa wisan cann."

685
Elene maðelode      þurh eorne hyge:

"Ic þæt geswerige      þurh sunu meotodes,

þone ahangnan god,      þæt ðu hungre scealt

for cneomagum      cwylmed weorðan,

butan þu forlæte      þa leasunga

690
ond me sweotollice      soð gecyðe."

Heht þa swa cwicne      corðre lædan,

scufan scyldigne      (scealcas ne gældon)

in drygne seað,      þær he duguða leas

siomode in sorgum      [VII] nihta fyrst

695
under hearmlocan      hungre geþreatod,

clommum beclungen,      ond þa cleopigan ongan

sarum besylced      on þone seofeðan dæg,

meðe ond meteleas,      (mægen wæs geswiðrod):

"Ic eow healsie      þurh heofona god

700
þæt ge me of ðyssum earfeðum      up forlæten,

heanne fram hungres geniðlan.      Ic þæt halige treo

lustum cyðe,      nu ic hit leng ne mæg

helan for hungre.      Is þes hæft to ðan strang,

þreanyd þæs þearl      ond þes þroht to ðæs heard

705
dogorrimum.      Ic adreogan ne mæg,

ne leng helan      be ðam lifes treo,

þeah ic ær mid dysige      þurhdrifen wære

ond ðæt soð to late      seolf gecneowe."

þa ðæt gehyrde      sio þær hæleðum scead,

710
beornes gebæro,      hio bebead hraðe

þæt hine man of nearwe      ond of nydcleofan,

fram þam engan hofe,      up forlete.

Hie ðæt ofstlice      efnedon sona,

ond hine mid arum      up gelæddon

715
of carcerne,      swa him seo cwen bebead.

Stopon þa to þære stowe      stiðhycgende

on þa dune up      ðe dryhten ær

ahangen wæs,      heofonrices weard,

godbearn on galgan,      ond hwæðre geare nyste,

720
hungre gehyned,      hwær sio halige[?] rod,

þurh feondes[?] searu      foldan getyned,

lange legere fæst      leodum dyrne

wunode wælreste.      Word stunde ahof

elnes oncyðig,      ond on Ebrisc spræc:

725
"Dryhten hælend,      þu ðe ahst doma geweald,

ond þu geworhtest      þurh þines wuldres miht

heofon ond eorðan      ond holmþræce,

sæs sidne fæðm,      samod ealle gesceaft,

ond þu amæte      mundum þinum

730
ealne ymbhwyrft      ond uprador,

ond þu sylf sitest,      sigora waldend,

ofer þam æðelestan      engelcynne,

þe geond lyft farað      leohte bewundene,

mycle mægenþrymme.      Ne mæg þær manna gecynd

735
of eorðwegum      up geferan

in lichoman      mid þa leohtan gedryht,

wuldres aras.      þu geworhtest þa

ond to þegnunge      þinre gesettest,

halig ond heofonlic.      þara on hade sint

740
in sindreame      syx genemned,

þa ymbsealde synt      mid syxum eac

fiðrum gefrætwad,      fægere scinaþ.

þara sint[?] [IIII]      þe on flihte a

þa þegnunge      þrymme beweotigaþ

745
fore onsyne      eces deman,

singallice      singaþ in wuldre

hædrum stefnum      heofoncininges lof,

woða wlitegaste,      ond þas word cweðaþ

clænum stefnum,      (þam is ceruphin nama):

750
'Halig is se halga      heahengla god,

weoroda wealdend!      Is ðæs wuldres ful

heofun ond eorðe      ond eall heahmægen,

tire getacnod.'      Syndon tu on þam,

sigorcynn on swegle,      þe man seraphin

755
be naman hateð.      He sceal neorxnawang

ond lifes treo      legene sweorde

halig healdan.      Heardecg cwacaþ,

beofaþ brogdenmæl,      ond bleom wrixleð

grapum gryrefæst.      þæs ðu, god dryhten,

760
wealdest widan fyrhð,      ond þu womfulle

scyldwyrcende      sceaðan of radorum

awurpe wonhydige.      þa sio werge sceolu

under heolstorhofu      hreosan sceolde

in wita forwyrd,      þær hie in wylme nu

765
dreogaþ deaðcwale      in dracan fæðme,

þeostrum forþylmed.      He þinum wiðsoc

aldordome.      þæs he in ermðum sceal,

ealra fula ful,      fah þrowian,

þeowned þolian.      þær he þin ne mæg

770
word aweorpan,      is in witum fæst,

ealre synne fruma,      susle gebunden.

Gif þin willa sie,      wealdend engla,

þæt ricsie      se ðe on rode wæs,

ond þurh Marian      in middangeard

775
acenned wearð      in cildes had,

þeoden engla,      (gif he þin nære

sunu synna leas,      næfre he soðra swa feala

in woruldrice      wundra gefremede

dogorgerimum;      no ðu of deaðe hine

780
swa þrymlice,      þeoda wealdend,

aweahte for weorodum,      gif he in wuldre þin

þurh ða beorhtan      bearn ne wære),

gedo nu, fæder engla,      forð beacen þin.

Swa ðu gehyrdest      þone halgan wer

785
Moyses on meðle,      þa ðu, mihta god,

geywdest[?] þam eorle      on þa æðelan tid

under beorhhliðe      ban Iosephes,

swa ic þe, weroda wyn,      gif hit sie willa þin,

þurg þæt beorhte gesceap      biddan wille

790
þæt me þæt goldhord,      gasta scyppend,

geopenie,      þæt yldum wæs

lange behyded.      Forlæt nu, lifes fruma,

of ðam wangstede      wynsumne up

under radores ryne      rec astigan

795
lyftlacende.      Ic gelyfe þe sel

ond þy fæstlicor      ferhð staðelige,

hyht untweondne,      on þone ahangnan Crist,

þæt he sie soðlice      sawla nergend,

ece ælmihtig,      Israhela cining,

800
walde widan ferhð      wuldres on heofenum,

a butan ende      ecra gestealda."

ða of ðære stowe      steam up aras

swylce rec under radorum.      þær aræred wearð

beornes breostsefa.      He mid bæm handum,

805
eadig ond ægleaw,      upweard plegade.

Iudas maþelode,      gleaw in geþance:

"Nu ic þurh soð hafu      seolf gecnawen

on heardum hige      þæt ðu hælend eart

middangeardes.      Sie ðe, mægena god,

810
þrymsittendum      þanc butan ende,

þæs ðu me swa meðum      ond swa manweorcum

þurh þin wuldor inwrige      wyrda geryno.

Nu ic þe, bearn godes,      biddan wille,

weoroda willgifa,      nu ic wat þæt ðu eart

815
gecyðed ond acenned      allra cyninga þrym,

þæt ðu ma ne sie      minra gylta,

þara þe ic gefremede      nalles feam siðum,

metud, gemyndig.      Læt mec, mihta god,

on rimtale      rices þines

820
mid haligra      hlyte wunigan

in þære beorhtan byrig,      þær is broðor min

geweorðod in wuldre,      þæs he wære wið þec,

Stephanus, heold,      þeah he stangreopum

worpod wære.      He hafað wigges lean,

825
blæd butan blinne.      Sint in bocum his

wundor þa he worhte      on gewritum cyðed."

Ongan þa wilfægen      æfter þam wuldres treo,

elnes anhydig,      eorðan delfan

under turfhagan,      þæt he on [XX]

830
fotmælum feor      funde behelede,

under neolum niðer      næsse gehydde

in þeostorcofan.      He ðær [III] mette

in þam reonian hofe      roda ætsomne,

greote begrauene,      swa hio geardagum

835
arleasra sceolu      eorðan beþeahton,

Iudea cynn[?].      Hie wið godes bearne

nið ahofun,      swa hie no sceoldon,

þær hie leahtra fruman      larum ne hyrdon.

þa wæs modgemynd      myclum geblissod,

840
hige onhyrded,      þurh þæt halige treo,

inbryrded breostsefa,      syððan beacen geseh,

halig under hrusan.      He mid handum befeng

wuldres wynbeam,      ond mid weorode ahof

of foldgræfe.      Feðegestas

845
eodon, æðelingas,      in on þa ceastre.

Asetton þa on gesyhðe      sigebeamas [III]

eorlas anhydige      fore Elenan cneo,

collenferhðe.      Cwen weorces gefeah

on ferhðsefan,      ond þa frignan ongan

850
on hwylcum þara beama      bearn wealdendes,

hæleða hyhtgifa,      hangen wære:

"Hwæt, we þæt hyrdon      þurh halige bec

tacnum cyðan,      þæt twegen mid him

geþrowedon,      ond he wæs þridda sylf

855
on rode treo.      Rodor eal geswearc

on þa sliðan tid.      Saga, gif ðu cunne,

on hwylcre þyssa þreora      þeoden engla

geþrowode,      þrymmes hyrde."

Ne meahte hire Iudas,      ne ful gere wiste,

860
sweotole gecyþan      be ðam sigebeame,

on hwylcne[?] se hælend      ahafen wære,

sigebearn godes,      ær he asettan heht

on þone middel      þære mæran byrig

beamas mid bearhtme,      ond gebidan þær

865
oððæt him gecyðde      cyning ælmihtig

wundor for weorodum      be ðam wuldres treo.

Gesæton sigerofe,      sang ahofon,

rædþeahtende,      ymb þa roda þreo

oð þa nigoðan tid,      hæfdon neowne gefean

870
mærðum gemeted.      þa þær menigo cwom,

folc unlytel,      ond gefærenne man

brohton on bære      beorna þreate

on neaweste,      (wæs þa nigoðe tid),

gingne gastleasne.      þa ðær Iudas wæs

875
on modsefan      miclum geblissod.

Heht þa asettan      sawlleasne,

life belidenes      lic on eorðan,

unlifgendes,      ond up ahof

rihtes wemend      þara roda twa

880
fyrhðgleaw on fæðme      ofer þæt fæge hus,

deophycgende.      Hit wæs dead swa ær,

lic legere fæst.      Leomu colodon

þreanedum beþeaht.      þa sio þridde wæs

ahafen halig.      Hra wæs on anbide

885
oððæt him uppan      æðelinges wæs

rod aræred,      rodorcyninges beam,

sigebeacen soð.      He sona aras

gaste gegearwod,      geador bu samod

lic ond sawl.      þær wæs lof hafen

890
fæger mid þy folce.      Fæder weorðodon,

ond þone soðan      sunu wealdendes

wordum heredon.      Sie him wuldor ond þanc

a butan ende      eallra gesceafta!

ða wæs þam folce      on ferhðsefan,

895
ingemynde,      swa him a scyle,

wundor þa þe worhte      weoroda dryhten

to feorhnere      fira cynne,

lifes lattiow.      þa þær ligesynnig

on lyft astah      lacende feond.

900
Ongan þa hleoðrian      helledeofol,

eatol æclæca,      yfela gemyndig:

"Hwæt is þis, la, manna,      þe minne eft

þurh fyrngeflit      folgaþ wyrdeð,

iceð ealdne nið,      æhta strudeð?

905
þis is singal sacu.      Sawla ne moton

manfremmende      in minum leng

æhtum wunigan.      Nu cwom elþeodig,

þone ic ær on firenum      fæstne talde,

hafað mec bereafod      rihta gehwylces,

910
feohgestreona.      Nis ðæt fæger sið.

Feala me se hælend      hearma gefremede,

niða nearolicra,      se ðe in Nazareð

afeded wæs.      Syððan furþum weox

of cildhade,      symle cirde to him

915
æhte mine.      Ne mot ænige nu

rihte spowan.      Is his rice brad

ofer middangeard.      Min is geswiðrod

ræd under roderum.      Ic þa rode ne þearf

hleahtre herigean.      Hwæt, se hælend me

920
in þam engan ham      oft getynde,

geomrum to sorge!      Ic þurh Iudas ær

hyhtful gewearð,      ond nu gehyned eom,

goda geasne,      þurh Iudas eft,

fah ond freondleas.      Gen ic findan can[?]

925
þurh wrohtstafas      wiðercyr siððan[?]

of ðam wearhtreafum,      ic awecce wið ðe

oðerne cyning,      se ehteð þin,

ond he forlæteð      lare þine

ond manþeawum      minum folgaþ,

930
ond þec þonne sendeð      in þa sweartestan

ond þa wyrrestan      witebrogan,

þæt ðu, sarum forsoht,      wiðsæcest fæste

þone ahangnan cyning,      þam ðu hyrdest ær."

Him ða gleawhydig      Iudas oncwæð,

935
hæleð hildedeor,      (him wæs halig gast

befolen fæste,      fyrhat lufu,

weallende gewitt      þurh witgan[?] snyttro),

ond þæt word gecwæð,      wisdomes ful:

"Ne þearft ðu swa swiðe,      synna gemyndig,

940
sar niwigan      ond sæce ræran,

morðres manfrea,      þæt þe[?] se mihtiga cyning

in neolnesse      nyðer bescufeð,

synwyrcende,      in susla grund

domes leasne,      se ðe deadra feala

945
worde awehte.      Wite ðu þe gearwor

þæt ðu unsnyttrum      anforlete

leohta beorhtost      ond lufan dryhtnes,

þone fægran gefean,      ond on fyrbæðe

suslum beþrungen      syððan wunodest,

950
ade onæled,      ond þær awa scealt,

wiðerhycgende,      wergðu dreogan,

yrmðu butan ende."      Elene gehyrde

hu se feond ond se freond      geflitu rærdon,

tireadig ond trag,      on twa halfa,

955
synnig ond gesælig.      Sefa wæs þe glædra

þæs þe heo gehyrde      þone hellesceaþan

oferswiðedne[?],      synna bryttan,

ond þa wundrade      ymb þæs weres snyttro,

hu he swa geleafful      on swa lytlum fæce

960
ond swa uncyðig      æfre wurde,

gleawnesse þurhgoten.      Gode þancode,

wuldorcyninge,      þæs hire se willa gelamp

þurh bearn godes      bega gehwæðres,

ge æt þære gesyhðe      þæs sigebeames,

965
ge ðæs geleafan      þe hio swa leohte oncneow,

wuldorfæste gife      in þæs weres breostum.

ða wæs gefrege      in þære folcsceare,

geond þa werþeode      wide læded,

mære morgenspel      manigum on andan

970
þara þe dryhtnes æ      dyrnan woldon,

boden[?] æfter burgum,      swa brimo fæðmeð,

in ceastra gehwære,      þæt Cristes rod[?],

fyrn foldan begræfen,      funden wære,

selest sigebeacna      þara þe sið oððe ær

975
halig under heofenum      ahafen wurde,

ond wæs Iudeum      gnornsorga mæst,

werum wansæligum,      wyrda laðost,

þær hie hit for worulde      wendan meahton,

cristenra gefean.      ða sio cwen bebead

980
ofer eorlmægen      aras fysan

ricene to rade.      Sceoldon Romwarena

ofer heanne holm      hlaford secean

ond þam wiggende      wilspella mæst

seolfum gesecgan,      þæt[?] ðæt sigorbeacen

985
þurh meotodes est      meted wære,

funden in foldan,      þæt ær feala mæla

behyded wæs      halgum to teonan,

cristenum folce.      þa ðam cininge wearð

þurh þa mæran word      mod geblissod,

990
ferhð gefeonde.      Næs þa fricgendra

under goldhoman      gad in burgum,

feorran geferede.      Wæs him frofra mæst

geworden in worlde      æt ðam willspelle,

hlihende hyge,      þe him hereræswan

995
ofer eastwegas,      aras brohton,

hu gesundne sið      ofer swonrade[?]

secgas mid sigecwen      aseted[?] hæfdon

on Creca land.      Hie se casere heht

ofstum myclum      eft gearwian

1000
sylfe to siðe.      Secgas ne gældon

syððan andsware      edre gehyrdon,

æðelinges word.      Heht he Elenan hæl

abeodan beadurofre,      gif hie brim nesen

ond gesundne sið      settan mosten,

1005
hæleð hwætmode,      to þære halgan byrig.

Heht hire þa aras      eac gebeodan

Constantinus      þæt hio cirican þær

on þam beorhhliðe      begra rædum

getimbrede,      tempel dryhtnes

1010
on Caluarie      Criste to willan,

hæleðum to helpe,      þær sio halige rod

gemeted wæs,      mærost beama

þara þe gefrugnen      foldbuende

on eorðwege.      Hio geefnde swa,

1015
siððan winemagas      westan brohton

ofer lagufæsten      leofspell manig.

ða seo cwen bebead      cræftum getyde

sundor asecean      þa selestan,

þa þe wrætlicost      wyrcan cuðon

1020
stangefogum,      on þam stedewange

girwan godes tempel,      swa hire gasta weard

reord of roderum.      Heo þa rode heht

golde beweorcean      ond gimcynnum,

mid þam æðelestum      eorcnanstanum

1025
besettan[?] searocræftum      ond þa in seolfren fæt

locum belucan.      þær þæt lifes treo,

selest sigebeama,      siððan wunode

æðelum[?] anbręce.      þær bið a gearu

wraðu wannhalum      wita gehwylces,

1030
sæce ond sorge.      Hie sona þær

þurh þa halgan gesceaft      helpe findaþ,

godcunde gife.      Swylce Iudas onfeng

æfter fyrstmearce      fulwihtes bæð,

ond geclænsod wearð      Criste getrywe,

1035
lifwearde leof.      His geleafa wearð

fæst on ferhðe,      siððan frofre gast

wic gewunode      in þæs weres breostum,

bylde to bote.      He þæt betere geceas,

wuldres wynne,      ond þam wyrsan wiðsoc,

1040
deofulgildum,      ond gedwolan fylde,

unrihte æ.      Him wearð ece rex,

meotud milde, god,      mihta wealdend.

þa wæs gefulwad      se ðe ær feala tida

leoht gearu

1045
inbryrded breostsefa      on þæt betere lif,

gewended to wuldre.      Huru, wyrd gescreaf

þæt he swa geleaffull      ond swa leof gode

in worldrice      weorðan sceolde,

Criste gecweme.      þæt gecyðed wearð,

1050
siððan Elene heht      Eusebium

on rædgeþeaht,      Rome bisceop,

gefetian on fultum,      forðsnoterne,

hæleða gerædum      to þære halgan byrig,

þæt he gesette      on sacerdhad

1055
in Ierusalem      Iudas þam folce

to bisceope      burgum on innan,

þurh gastes gife      to godes temple

cræftum gecorene,      ond hine Cyriacus

þurh snyttro geþeaht      syððan nemde

1060
niwan stefne.      Nama wæs gecyrred

beornes in burgum      on þæt betere forð,

æ hælendes.      þa gen Elenan wæs

mod gemynde      ymb þa mæran wyrd,

geneahhe for þam næglum      þe ðæs nergendes

1065
fet þurhwodon      ond his folme swa some,

mid þam on rode wæs      rodera wealdend

gefæstnod, frea mihtig.      Be ðam frignan ongan

cristenra cwen,      Cyriacus bæd

þæt hire þa gina      gastes mihtum

1070
ymb wundorwyrd      willan gefylde,

onwrige wuldorgifum,      ond þæt word acwæð

to þam bisceope,      bald reordode:

"þu me, eorla hleo,      þone æðelan beam,

rode rodera cininges[?]      ryhte getæhtesð,

1075
on þa ahangen wæs      hæðenum folmum

gasta geocend,      godes agen bearn,

nerigend fira.      Mec þæra nægla gen

on fyrhðsefan      fyrwet myngaþ.

Wolde ic þæt ðu funde      þa ðe in foldan gen

1080
deope bedolfen      dierne sindon,

heolstre behyded.      A min hige sorgað,

reonig reoteð,      ond geresteð no

ærþan me gefylle      fæder ælmihtig,

wereda wealdend,      willan minne,

1085
niða nergend,      þurh þara nægla cyme,

halig of hiehða.      Nu ðu hrædlice

eallum eaðmedum,      ar selesta,

þine bene onsend      in ða beorhtan gesceaft,

on wuldres wyn.      Bide wigena þrym

1090
þæt þe gecyðe,      cyning ælmihtig,

hord under hrusan      þæt gehyded gen,

duguðum dyrne,      deogol bideð."

þa se halga ongan      hyge staðolian,

breostum onbryrded,      bisceop þæs folces.

1095
Glædmod eode      gumena þreate

god hergendra,      ond þa geornlice

Cyriacus      on Caluarię

hleor onhylde,      hygerune ne mað,

gastes mihtum      to gode cleopode

1100
eallum eaðmedum,      bæd him engla weard

geopenigean      uncuðe wyrd,

niwan on nearwe,      hwær he þara nægla swiðost

on þam wangstede      wenan þorfte.

Leort ða tacen forð,      þær hie to sægon,

1105
fæder, frofre gast,      ðurh fyres bleo

up eðigean      þær þa æðelestan

hæleða gerædum      hydde wæron

þurh nearusearwe,      næglas on eorðan.

ða cwom semninga      sunnan beorhtra

1110
lacende lig.      Leode gesawon

hira willgifan      wundor cyðan,

ða ðær of heolstre,      swylce heofonsteorran

oððe goldgimmas[?],      grunde getenge,

næglas of nearwe      neoðan scinende

1115
leohte lixton.      Leode gefægon,

weorud willhreðig,      sægdon wuldor gode

ealle anmode,      þeah hie ær wæron

þurh deofles spild      in gedwolan lange,

acyrred fram Criste.      Hie cwædon þus:

1120
"Nu we seolfe geseoð      sigores tacen,

soðwundor godes,      þeah we wiðsocun ær

mid leasingum.      Nu is in leoht cymen,

onwrigen, wyrda bigang.      Wuldor þæs age

on heannesse      heofonrices god!"

1125
ða wæs geblissod      se ðe to bote gehwearf

þurh bearn godes,      bisceop þara leoda,

niwan stefne.      He þam[?] næglum[?] onfeng,

egesan geaclod,      ond þære arwyrðan

cwene brohte.      Hæfde Ciriacus

1130
eall gefylled,      swa him seo æðele bebead,

wifes willan.      þa wæs wopes hring,

hat heafodwylm      ofer hleor goten,

(nalles for torne      tearas feollon

ofer wira gespon),      wuldres gefylled

1135
cwene willa.      Heo on cneow sette

leohte geleafan,      lac weorðode,

blissum hremig,      þe hire brungen wæs

gnyrna to geoce.      Gode þancode,

sigora dryhtne,      þæs þe hio soð gecneow

1140
ondweardlice      þæt wæs oft bodod

feor ær beforan      fram fruman worulde,

folcum to frofre.      Heo gefylled wæs

wisdomes gife,      ond þa wic beheold

halig heofonlic gast,      hreðer weardode,

1145
æðelne innoð,      swa hie ælmihtig

sigebearn godes      sioððan freoðode.

Ongan þa geornlice      gastgerynum

on sefan secean      soðfæstnesse

weg to wuldre.      Huru, weroda[?] god

1150
gefullæste,      fæder on roderum,

cining ælmihtig,      þæt seo cwen begeat

willan in worulde.      Wæs se witedom

þurh fyrnwitan      beforan sungen

eall æfter orde,      swa hit eft gelamp

1155
ðinga gehwylces.      þeodcwen ongan

þurh gastes gife      georne secan

nearwe geneahhe,      to hwan hio þa næglas selost

ond deorlicost      gedon meahte,

dugoðum to hroðer,      hwæt þæs wære dryhtnes willa.

1160
Heht ða gefetigean      forðsnotterne

ricene to rune,      þone þe rædgeþeaht

þurh gleawe miht      georne cuðe,

frodne on ferhðe,      ond hine frignan ongan

hwæt him þæs on sefan      selost þuhte

1165
to gelæstenne,      ond his lare geceas

þurh þeodscipe.      He hire þriste[?] oncwæð:

"þæt is gedafenlic      þæt ðu dryhtnes word

on hyge healde,      halige rune,

cwen seleste[?],      ond þæs cininges bebod

1170
georne begange,      nu þe god sealde

sawle sigesped      ond snyttro cræft,

nerigend fira.      þu ðas næglas hat

þam æðelestan      eorðcyninga

burgagendra      on his bridels don,

1175
meare to midlum.      þæt manigum sceall

geond middangeard      mære weorðan,

þonne æt sæcce mid þy      oferswiðan mæge

feonda gehwylcne,      þonne fyrdhwate

on twa healfe      tohtan secaþ,

1180
sweordgeniðlan,      þær hie ymb sige[?] winnað[?],

wrað wið wraðum.      He ah æt wigge sped,

sigor æt sæcce,      ond sybbe gehwær,

æt gefeohte frið,      se ðe foran[?] lædeð

bridels on blancan,      þonne beadurofe

1185
æt garþræce,      guman gecoste,

berað bord ond ord.      þis bið beorna gehwam

wið æglæce      unoferswiðed

wæpen æt wigge.      Be ðam se witga sang,

snottor searuþancum,      (sefa deop gewod,

1190
wisdomes gewitt),      he þæt word gecwæð:

'Cuþ þæt gewyrðeð      þæt þæs cyninges sceal

mearh under modegum      midlum geweorðod,

bridelshringum.      Bið þæt beacen gode

halig nemned,      ond se hwæteadig,

1195
wigge weorðod,      se þæt wicg byrð.'"

þa þæt ofstlice      eall gelæste

Elene for eorlum.      æðelinges heht,

beorna beaggifan,      bridels frætwan,

hire selfre suna      sende to lace

1200
ofer geofenes stream      gife unscynde.

Heht þa tosomne      þa heo seleste

mid Iudeum      gumena wiste,

hæleða cynnes,      to þære halgan byrig

cuman in þa ceastre.      þa seo cwen ongan

1205
læran leofra heap      þæt hie lufan dryhtnes,

ond sybbe swa same      sylfra betweonum,

freondræddenne,      fæste gelæston

leahtorlease      in hira lifes tid,

ond þæs latteowes      larum hyrdon,

1210
cristenum þeawum,      þe him Cyriacus

bude, boca gleaw.      Wæs se bissceophad

fægere befæsted.      Oft him feorran to

laman, limseoce,      lefe cwomon,

healte, heorudreorige,      hreofe ond blinde,

1215
heane, hygegeomre,      symle hælo þær

æt þam bisceope,      bote fundon

ece to aldre.      ða gen him Elene forgeaf

sincweorðunga,      þa hio wæs siðes fus

eft to eðle,      ond þa eallum bebead

1220
on þam gumrice      god hergendum,

werum ond wifum,      þæt hie weorðeden

mode ond mægene      þone mæran dæg,

heortan gehigdum,      in ðam sio halige rod

gemeted wæs,      mærost beama

1225
þara þe of eorðan      up aweoxe,

geloden under leafum.      Wæs þa lencten agan

butan [VI] nihtum      ær sumeres cyme

on Maias kalend.      Sie þara manna gehwam

behliden helle duru,      heofones ontyned,

1230
ece geopenad      engla rice,

dream unhwilen,      ond hira dæl scired

mid Marian,      þe on gemynd nime

þære deorestan      dægweorðunga

rode under roderum,      þa se ricesta[?]

1235
ealles oferwealdend      earme beþeahte. [Finit].

þus ic frod ond fus      þurh þæt fæcne hus

wordcræftum[?] wæf      ond wundrum læs,

þragum þreodude      ond geþanc reodode

nihtes nearwe.      Nysse ic gearwe

1240
be ðære rode[?] riht      ær me rumran geþeaht

þurh ða mæran miht      on modes þeaht

wisdom onwreah.      Ic wæs weorcum fah,

synnum asæled,      sorgum gewæled,

bitrum gebunden,      bisgum[?] beþrungen,

1245
ær me lare onlag      þurh leohtne had

gamelum to geoce,      gife unscynde

mægencyning amæt      ond on gemynd begeat,

torht ontynde,      tidum gerymde,

bancofan onband,      breostlocan onwand,

1250
leoðucræft onleac.      þæs ic lustum breac,

willum in worlde.      Ic þæs wuldres treowes

oft, nales æne,      hæfde ingemynd

ær ic þæt wundor      onwrigen hæfde

ymb þone beorhtan beam,      swa ic on bocum fand,

1255
wyrda gangum,      on gewritum cyðan

be ðam sigebeacne.      A wæs secg[?] oð ðæt

cnyssed cearwelmum,      C drusende,

þeah he in medohealle      maðmas þege,

æplede gold.      Y gnornode

1260
N gefera,      nearusorge dreah,

enge rune,      þær him E fore

milpaðas mæt,      modig þrægde

wirum gewlenced.      W is geswiðrad,

gomen æfter gearum,      geogoð is gecyrred,

1265
ald onmedla.      U wæs geara

geogoðhades glæm.      Nu synt geardagas

æfter fyrstmearce      forð gewitene,

lifwynne geliden,      swa L toglideð,

flodas gefysde.      F æghwam bið

1270
læne under lyfte;      landes frætwe

gewitaþ under wolcnum      winde geliccost,

þonne he for hæleðum      hlud astigeð,

wæðeð be wolcnum,      wedende færeð

ond eft semninga      swige gewyrðeð,

1275
in nedcleofan      nearwe geheaðrod,

þream forþrycced.

Swa a[?] þeos world      eall gewiteð,

ond eac swa some      þe hire on wurdon

atydrede,      tionleg nimeð,

1280
ðonne dryhten sylf      dom geseceð

engla weorude.      Sceall æghwylc ðær

reordberendra      riht gehyran

dæda gehwylcra      þurh þæs deman muð,

ond worda swa same      wed gesyllan,

1285
eallra unsnyttro      ær gesprecenra,

þristra geþonca.      þonne on þreo dæleð

in fyres feng      folc anra gehwylc,

þara þe gewurdon      on widan feore

ofer sidne grund.      Soðfæste bioð

1290
yfemest in þam ade,      eadigra gedryht,

duguð domgeorne,      swa hie adreogan magon

ond butan earfeðum      eaðe geþolian,

modigra mægen.      Him gemetgaþ eall

ældes[?] leoma,      swa him eðost bið,

1295
sylfum geseftost.      Synfulle beoð,

mane gemengde,      in ðam midle þread,

hæleð higegeomre,      in hatne wylm,

þrosme beþehte.      Bið se þridda dæl,

awyrgede womsceaðan,      in þæs wylmes grund,

1300
lease leodhatan,      lige befæsted

þurh ærgewyrht,      arleasra sceolu,

in gleda gripe.      Gode no syððan

of ðam morðorhofe      in gemynd cumað,

wuldorcyninge,      ac hie worpene beoð

1305
of ðam heaðuwylme      in hellegrund,

torngeniðlan.      Bið þam twam dælum

ungelice.      Moton engla frean

geseon, sigora god.      Hie asodene beoð,

asundrod fram synnum,      swa smæte gold

1310
þæt in wylme bið      womma gehwylces

þurh ofnes fyr      eall geclænsod,

amered ond gemylted.      Swa bið þara manna ælc

ascyred ond asceaden      scylda gehwylcre,

deopra firena,      þurh þæs domes fyr.

1315
Moton þonne siðþan      sybbe brucan,

eces eadwelan.      Him bið engla weard

milde ond bliðe,      þæs ðe hie mana gehwylc

forsawon, synna weorc,      ond to suna metudes

wordum cleopodon.      Forðan hie nu on wlite scinaþ

1320
englum gelice,      yrfes brucaþ

wuldorcyninges      to widan feore.

Amen.

Christ

Krapp and Dobbie, 1936 3-49; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

cyninge.

ðu eart se weallstan      þe ða wyrhtan iu

wiðwurpon to weorce.      Wel þe geriseð

þæt þu heafod[?] sie      healle mærre,

5
ond gesomnige      side weallas

fæste gefoge,      flint unbræcne,

þæt geond eorðb/ /g eall      eagna gesihþe

wundrien to worlde      wuldres ealdor.

Gesweotula nu þurh searocræft      þin sylfes weorc,

10
soðfæst, sigorbeorht,      ond sona forlęt

weall wið wealle.      Nu is þam weorce þearf

þæt se cræftga[?] cume      ond se cyning sylfa,

ond þonne gebete,      nu gebrosnad is,

hus under hrofe.      He þæt hra gescop,

15
leomo læmena;      nu sceal liffrea

þone wergan heap      wraþum ahreddan,

earme from egsan,      swa he oft dyde.

Eala þu[?] reccend      ond þu riht cyning,

se þe locan healdeð,      lif ontyneð,

20
eadga/ upwegas,      oþrum forwyrneð

wlitigan wilsiþes,      gif his weorc ne deag.

Huru we for þearfe      þas word sprecað,

ond m/ /giað      þone þe mon gescop

þæt he ne /ete/      /ceose weorðan

25
cearfulra þing,      þe we in carcerne

sittað sorgende,      sunnan wenað,

hwonne us liffrea      leoht ontyne,

weorðe ussum mode      to mundboran,

ond þæt tydre gewitt      tire bewinde,

30
gedo usic þæs wyrðe,      þe he to wuldre forlet,

þa we[?] heanlice      hweorfan sceoldan

to þis enge lond,      eðle bescyrede.

Forþon secgan mæg,      se ðe soð spriceð,

þæt he ahredde,      þa forhwyrfed wæs,

35
frumcyn fira.      Wæs seo fæmne geong,

mægð manes leas,      þe he him to meder geceas;

þæt wæs geworden      butan weres frigum,

þæt þurh bearnes gebyrd      bryd eacen wearð.

Nænig efenlic þam,      ær ne siþþan,

40
in worlde gewearð      wifes gearnung;

þæt degol wæs,      dryhtnes geryne.

Eal giofu gæstlic      grundsceat geondspreot;

þær wisna fela      wearð inlihted

lare longsume      þurh lifes fruman

45
þe ær under hoðman      biholen lægon,

witgena woðsong,      þa se waldend cwom,

se þe reorda gehwæs      ryne gemiclað

ðara þe geneahhe      noman scyppendes

þurh horscne[?] had      hergan willað.

50
Eala sibbe gesihð,      sancta Hierusalem,

cynestola cyst,      Cristes burglond,

engla eþelstol,      ond þa ane in þe

saule soðfæstra      simle gerestað,

wuldrum hremge.      Næfre wommes tacn

55
in þam eardgearde      eawed weorþeð,

ac þe firina gehwylc      feor abugeð,

wærgðo ond gewinnes.      Bist to wuldre full

halgan hyhtes,      swa þu gehaten eart.

Sioh nu sylfa þe geond      þas sidan gesceaft,

60
swylce rodores hrof      rume geondwlitan

ymb healfa gehwone,      hu þec heofones cyning

siðe geseceð,      ond sylf cymeð,

nimeð eard in þe,      swa hit ær gefyrn

witgan wisfæste      wordum sægdon,

65
cyðdon Cristes gebyrd,      cwædon þe to frofre,

burga betlicast.      Nu is þæt bearn cymen,

awæcned to wyrpe      weorcum Ebrea,

bringeð blisse þe,      benda onlyseð

niþum genedde[?].      Nearoþearfe conn,

70
hu se earma sceal      are gebidan.

Eala wifa wynn      geond wuldres þrym,

fæmne freolicast      ofer ealne foldan sceat

þæs þe æfre sundbuend      secgan hyrdon,

arece us þæt geryne      þæt þe of roderum cwom,

75
hu þu eacnunge      æfre onfenge

bearnes þurh gebyrde,      ond þone gebedscipe

æfter monwisan      mod ne cuðes.

Ne we soðlice      swylc ne gefrugnan

in ærdagum      æfre gelimpan,

80
þæt ðu in sundurgiefe      swylce befenge,

ne we þære wyrde      wenan þurfon

toweard in tide.      Huru treow in þe

weorðlicu wunade,      nu þu wuldres þrym

bosme gebære,      ond no gebrosnad wearð

85
mægðhad se micla.      Swa eal manna bearn

sorgum sawað,      swa eft ripað,

cennað to cwealme.      Cwæð sio eadge mæg

symle sigores full,      sancta Maria:

"Hwæt is þeos wundrung      þe ge wafiað,

90
ond geomrende      gehþum mænað,

sunu Solimę      somod his dohtor?

Fricgað þurh fyrwet      hu ic fæmnan had,

mund minne geheold,      ond eac modor gewearð

mære meotudes suna.      Forþan þæt monnum nis

95
cuð geryne,      ac Crist onwrah

in Dauides      dyrre mægan

þæt is Euan scyld      eal forpynded,

wærgða aworpen,      ond gewuldrad is

se heanra had.      Hyht is onfangen

100
þæt nu bletsung mot      bæm gemæne,

werum ond wifum,      a to worulde forð

in þam uplican      engla dreame

mid soðfæder      symle wunian."

Eala earendel,      engla beorhtast,

105
ofer middangeard      monnum sended,

ond soðfæsta      sunnan leoma,

torht ofer tunglas,      þu tida gehwane

of sylfum þe      symle inlihtes!

Swa þu, god of gode      gearo acenned,

110
sunu soþan fæder,      swegles in wuldre

butan anginne      æfre wære,

swa þec nu for þearfum      þin agen geweorc

bideð þurh byldo,      þæt þu þa beorhtan us

sunnan onsende,      ond þe sylf cyme

115
þæt ðu inleohte      þa þe longe ær,

þrosme beþeahte      ond in þeostrum her,

sæton sinneahtes;      synnum bifealdne

deorc deaþes sceadu      dreogan sceoldan.

Nu we hyhtfulle      hælo gelyfað

120
þurh þæt word godes      weorodum brungen,

þe on frymðe wæs      fæder ælmihtigum

efenece mid god,      ond nu eft gewearð

flæsc firena leas,      þæt seo fæmne gebær

geomrum to geoce.      God wæs mid us

125
gesewen butan synnum;      somod eardedon

mihtig meotudes bearn      ond se monnes sunu

geþwære on þeode.      We þæs þonc magon

secgan sigedryhtne      symle bi gewyrhtum,

þæs þe he hine sylfne us      sendan wolde.

130
Eala gæsta god,      hu þu gleawlice

mid noman ryhte      nemned wære

Emmanuhel,      swa hit engel gecwæð

ærest on Ebresc!      þæt is eft[?] gereht,

rume bi gerynum:      "Nu is rodera weard,

135
god sylfa mid us."      Swa þæt gomele gefyrn

ealra cyninga cyning      ond þone clænan eac

sacerd soðlice      sægdon toweard,

swa se mæra iu,      Melchisedech,

gleaw in gæste      godþrym onwrah

140
eces alwaldan.      Se wæs æ bringend,

lara lædend,      þam longe his

hyhtan hidercyme,      swa him gehaten wæs,

þætte sunu meotudes      sylfa wolde

gefælsian      foldan mægðe,

145
swylce grundas eac      gæstes mægne

siþe gesecan.      Nu hie softe þæs

bidon in bendum      hwonne bearn godes

cwome to cearigum.      Forþon cwædon swa,

suslum geslæhte:      "Nu þu sylfa cum,

150
heofones heahcyning.      Bring us hælolif,

werigum witeþeowum,      wope forcymenum,

bitrum brynetearum.      Is seo bot gelong

eal æt þe anum      [...] oferþearfum.

Hæftas hygegeomre      hider /es;

155
ne læt þe behindan,      þonne þu heonan cyrre,

mænigo þus micle,      ac þu miltse on us

gecyð cynelice,      Crist nergende,

wuldres æþeling,      ne læt awyrgde ofer us

onwald agan.      Læf us ecne gefean

160
wuldres þines,      þæt þec weorðien,

weoroda wuldorcyning,      þa þu geworhtes ær

hondum þinum.      þu in heannissum

wunast wideferh      mid waldend fæder."

"Eala Ioseph min,      Iacobes bearn,

165
mæg Dauides,      mæran cyninges,

nu þu freode scealt      fæste gedælan,

alætan lufan mine!"      "Ic lungre eam

deope gedrefed,      dome bereafod,

forðon ic worn for þe      worde hæbbe

170
sidra sorga      ond sarcwida,

hearmes gehyred,      ond me hosp sprecað,

tornworda fela.      Ic tearas sceal

geotan geomormod.      God eaþe mæg

gehælan hygesorge      heortan minre,

175
afrefran feasceaftne.      Eala fæmne geong,

mægð Maria!"      Hwæt bemurnest ðu,

cleopast cearigende?      Ne ic culpan in þe,

incan ænigne,      æfre onfunde,

womma geworhtra,      ond þu þa word spricest

180
swa þu sylfa sie      synna gehwylcre

firena gefylled."      Ic to fela hæbbe

þæs byrdscypes      bealwa onfongen!

Hu mæg ic ladigan      laþan spræce,

oþþe ondsware      ænige findan

185
wraþum towiþere?      Is þæt wide cuð

þæt ic of þam torhtan      temple dryhtnes

onfeng freolice      fæmnan clæne,

womma lease,      ond nu gehwyrfed is

þurh nathwylces.      Me nawþer deag,

190
secge ne swige.      Gif ic soð sprece,

þonne sceal Dauides      dohtor sweltan,

stanum astyrfed.      Gen strengre is

þæt ic morþor hele;      scyle manswara,

laþ leoda gehwam      lifgan siþþan,

195
fracoð in folcum."      þa seo fæmne onwrah

ryhtgeryno,      ond þus reordade:

"Soð ic secge      þurh sunu meotudes,

gæsta geocend,      þæt ic gen ne conn

þurh gemæcscipe      monnes ower,

200
ænges on eorðan,      ac me eaden wearð,

geongre in geardum,      þæt me Gabrihel,

heofones heagengel,      hælo gebodade.

Sægde soðlice      þæt me swegles gæst

leoman onlyhte,      sceolde ic lifes þrym

205
geberan, beorhtne sunu,      bearn eacen godes,

torhtes tirfruman[?].      Nu ic his tempel eam

gefremed butan facne,      in me frofre gæst

geeardode.      Nu þu ealle forlæt

sare sorgceare.      Saga ecne þonc

210
mærum meotodes sunu      þæt ic his modor gewearð,

fæmne forð seþeah,      ond þu fæder cweden

woruldcund bi wene;      sceolde witedom

in him sylfum beon      soðe gefylled."

Eala þu soða      ond þu sibsuma

215
ealra cyninga cyning,      Crist ælmihtig,

hu þu ær wære      eallum geworden

worulde þrymmum      mid þinne wuldorfæder

cild acenned      þurh his cræft ond meaht!

Nis ænig nu      eorl under lyfte,

220
secg searoþoncol,      to þæs swiðe gleaw

þe þæt asecgan mæge      sundbuendum,

areccan mid ryhte,      hu þe rodera weard

æt frymðe genom      him to freobearne.

þæt wæs þara þinga      þe her þeoda cynn

225
gefrugnen mid folcum      æt fruman ærest

geworden under wolcnum,      þæt witig god,

lifes ordfruma,      leoht ond þystro

gedælde dryhtlice,      ond him wæs domes geweald,

ond þa wisan abead      weoroda ealdor:

230
"Nu sie geworden forþ      a to widan feore

leoht, lixende gefea,      lifgendra gehwam

þe in cneorissum      cende weorðen."

Ond þa sona gelomp,      þa hit swa sceolde,

leoma leohtade      leoda mægþum,

235
torht mid tunglum,      æfter þon tida bigong.

Sylfa sette      þæt þu sunu wære

efeneardigende      mid þinne engan frean

ærþon oht þisses      æfre gewurde.

þu eart seo snyttro      þe þas sidan gesceaft

240
mid þi waldende      worhtes ealle.

Forþon nis ænig þæs horsc,      ne þæs hygecræftig,

þe þin fromcyn mæge      fira bearnum

sweotule geseþan.      Cum, nu, sigores weard,

meotod moncynnes,      ond þine miltse[?] her

245
arfæst ywe!      Us is eallum neod

þæt we þin medrencynn      motan cunnan,

ryhtgeryno,      nu we areccan ne mægon

þæt fædrencynn      fier owihte.

þu þisne middangeard      milde geblissa

250
þurh ðinne hercyme,      hælende Crist,

ond þa gyldnan geatu,      þe in geardagum

ful longe ær      bilocen stodan,

heofona heahfrea,      hat ontynan,

ond usic þonne gesece      þurh þin sylfes gong

255
eaðmod to eorþan.      Us is þinra arna þearf!

Hafað se awyrgda      wulf tostenced,

deor dædscua,      dryhten, þin eowde,

wide towrecene.      þæt ðu, waldend, ær

blode gebohtes,      þæt se bealofulla

260
hyneð heardlice,      ond him on hæft nimeð

ofer usse nioda lust.      Forþon we, nergend, þe

biddað geornlice      breostgehygdum

þæt þu hrædlice      helpe gefremme

wergum wreccan,      þæt se wites bona

265
in helle grund      hean gedreose,

ond þin hondgeweorc,      hæleþa scyppend,

mote arisan      ond on ryht cuman

to þam upcundan      æþelan rice,

þonan us ær þurh synlust      se swearta gæst

270
forteah ond fortylde,      þæt we, tires wone,

a butan ende      sculon ermþu dreogan,

butan þu usic þon ofostlicor,      ece dryhten,

æt þam leodsceaþan,      lifgende god,

helm alwihta,      hreddan wille.

275
Eala þu mæra      middangeardes

seo clæneste      cwen ofer eorþan

þara þe gewurde      to widan feore,

hu þec mid ryhte      ealle reordberend

hatað ond secgað,      hæleð geond foldan,

280
bliþe mode,      þæt þu bryd sie

þæs selestan      swegles bryttan.

Swylce þa hyhstan      on heofonum eac,

Cristes þegnas,      cweþað ond singað

þæt þu sie hlæfdige      halgum meahtum

285
wuldorweorudes,      ond worldcundra[?]

hada under heofonum,      ond helwara.

Forþon þu þæt ana      ealra monna

geþohtest þrymlice,      þristhycgende,

þæt þu þinne mægðhad      meotude brohtes,

290
sealdes butan synnum.      Nan swylc ne cwom

ænig oþer      ofer ealle men,

bryd beaga hroden,      þe þa beorhtan lac

to heofonhame      hlutre mode

siþþan sende.      Forðon heht sigores fruma

295
his heahbodan      hider gefleogan

of his mægenþrymme      ond þe meahta sped

snude cyðan,      þæt þu sunu dryhtnes

þurh clæne gebyrd      cennan sceolde

monnum to miltse,      ond þe, Maria, forð

300
efne unwemme      a gehealdan[?].

Eac we þæt gefrugnon,      þæt gefyrn bi þe

soðfæst sægde      sum woðbora

in ealddagum,      Esaias,

þæt he wære gelæded      þæt he lifes gesteald

305
in þam ecan ham      eal sceawode.

Wlat þa swa wisfæst[?]      witga geond þeodland

oþþæt he gestarode      þær gestaþelad wæs

æþelic ingong.      Eal wæs gebunden

deoran since      duru ormæte,

310
wundurclommum bewriþen.      Wende swiðe

þæt ænig elda      æfre ne[?] meahte

swa fæstlice      forescyttelsas

on ecnesse      o inhebban[?],

oþþe ðæs ceasterhlides      clustor onlucan,

315
ær him godes engel      þurh glædne geþonc

þa wisan onwrah      ond þæt word acwæð:

"Ic þe mæg secgan      þæt soð gewearð

þæt ðas gyldnan gatu      giet sume siþe

god sylf wile      gæstes mægne

320
gefælsian,      fæder ælmihtig,

ond þurh þa fæstan locu      foldan neosan,

ond hio þonne æfter him      ece stondað[?]

simle singales      swa beclysed

þæt nænig oþer,      nymðe nergend god,

325
hy æfre ma      eft onluceð."

Nu þæt is gefylled      þæt se froda þa

mid eagum þær      on wlatade.

þu eart þæt wealldor,      þurh þe waldend frea

æne on þas eorðan      ut siðade,

330
ond efne swa þec gemette,      meahtum gehrodene,

clæne ond gecorene,      Crist ælmihtig.

Swa ðe æfter him      engla þeoden

eft unmæle      ælces þinges

lioþucægan bileac,      lifes brytta.

335
Iowa us nu þa are      þe se engel þe,

godes spelboda,      Gabriel brohte.

Huru þæs biddað      burgsittende

þæt ðu þa frofre      folcum cyðe,

þinre sylfre sunu.      Siþþan we motan[?]

340
anmodlice      ealle hyhtan,

nu we on þæt bearn foran      breostum stariað.

Geþinga us nu      þristum wordum

þæt he us ne læte      leng owihte

in þisse deaðdene      gedwolan hyran,

345
ac þæt he usic geferge      in fæder rice,

þær we sorglease      siþþan motan

wunigan in wuldre      mid weoroda god.

Eala þu halga      heofona dryhten,

þu mid fæder þinne      gefyrn wære

350
efenwesende      in þam æþelan ham.

Næs ænig þa giet      engel geworden,

ne þæs miclan      mægenþrymmes nan

ðe in roderum up      rice biwitigað,

þeodnes þryðgesteald      ond his þegnunga,

355
þa þu ærest wære      mid þone ecan frean

sylf settende      þas sidan gesceaft,

brade brytengrundas.      Bæm inc is gemæne

heahgæst hleofæst.      We þe, hælend Crist,

þurh eaðmedu      ealle biddað

360
þæt þu gehyre      hæfta stefne,

þinra niedþiowa[?],      nergende god,

hu we sind geswencte      þurh ure sylfra gewill.

Habbað wræcmæcgas      wergan gæstas,

hetlen helsceaþa,      hearde genyrwad[?],

365
gebunden bealorapum.      Is seo bot gelong

eall æt þe anum,      ece dryhten.

Hreowcearigum help,      þæt þin hidercyme

afrefre feasceafte,      þeah we fæhþo wið þec

þurh firena lust      gefremed hæbben.

370
Ara nu onbehtum      ond usse yrmþa geþenc,

hu we[?] tealtrigað      tydran mode,

hwearfiað heanlice.      Cym nu, hæleþa cyning,

ne lata to lange.      Us is lissa þearf,

þæt þu us ahredde      ond us hælogiefe

375
soðfæst sylle,      þæt we siþþan forð

þa sellan þing      symle moten

geþeon on þeode,      þinne willan.

Eala seo wlitige,      weorðmynda full,

heah ond halig,      heofoncund þrynes,

380
brade geblissad      geond brytenwongas

þa mid ryhte sculon      reordberende,

earme eorðware      ealle mægene

hergan healice,      nu us hælend god

wærfæst onwrah      þæt we hine witan moton.

385
Forþon hy, dædhwæte,      dome geswiðde,

þæt soðfæste      seraphinnes cynn,

uppe mid englum      a bremende,

unaþreotendum      þrymmum singað

ful healice      hludan stefne,

390
fægre feor ond neah.      Habbaþ folgoþa

cyst mid cyninge.      Him þæt Crist forgeaf,

þæt hy motan his ætwiste      eagum brucan

simle singales,      swegle gehyrste,

weorðian waldend      wide ond side,

395
ond mid hyra fiþrum      frean ælmihtges

onsyne weardiað[?],      ecan dryhtnes,

ond ymb þeodenstol      þringað georne

hwylc hyra nehst mæge      ussum nergende

flihte lacan      friðgeardum in.

400
Lofiað leoflicne      ond in leohte him

þa word cweþað,      ond wuldriað

æþelne ordfruman      ealra gesceafta:

"Halig eart þu, halig,      heahengla brego,

soð sigores frea,      simle þu bist halig,

405
dryhtna dryhten!      A þin dom wunað

eorðlic mid ældum      in ælce tid

wide geweorþad.      þu eart weoroda god,

forþon þu gefyldest      foldan ond rodoras,

wigendra hleo,      wuldres þines,

410
helm alwihta.      Sie þe in heannessum

ece hælo,      ond in eorþan lof,

beorht mid beornum.      þu gebletsad leofa,

þe in dryhtnes noman      dugeþum cwome

heanum to hroþre.      þe in heahþum sie

415
a butan ende      ece herenis."

Eala hwæt, þæt is wræclic wrixl      in wera life,

þætte moncynnes      milde scyppend

onfeng æt fæmnan      flæsc unwemme,

ond sio weres friga      wiht[?] ne cuþe,

420
ne þurh sæd ne cwom      sigores agend

monnes ofer moldan;      ac þæt wæs ma cræft

þonne hit eorðbuend      ealle cuþan

þurh geryne,      hu he, rodera þrim,

heofona heahfrea,      helpe gefremede

425
monna cynne      þurh his modor hrif.

Ond swa forðgongende      folca nergend

his forgifnesse      gumum to helpe

dæleð dogra gehwam,      dryhten weoroda.

Forþon we hine domhwate      dædum ond wordum

430
hergen holdlice.      þæt is healic ræd

monna gehwylcum      þe gemynd hafað,

þæt he symle oftost      ond inlocast

ond geornlicost      god weorþige.

He him þære lisse      lean forgildeð,

435
se gehalgoda      hælend sylfa,

efne in þam eðle      þær he ær ne cwom,

in lifgendra      londes wynne,

þær he gesælig      siþþan eardað,

ealne widan feorh      wunað butan ende. Amen.

440
Nu ðu geornlice      gæstgerynum,

mon se mæra,      modcræfte sec

þurh sefan snyttro,      þæt þu soð wite

hu þæt geeode,      þa se ælmihtiga

acenned wearð      þurh clænne had,

445
siþþan he Marian,      mægða weolman,

mærre meowlan,      mundheals geceas,

þæt þær in hwitum      hræglum gewerede

englas ne oðeowdun,      þa se æþeling cwom,

beorn in Betlem.      Bodan wæron gearwe

450
þa þurh hleoþorcwide      hyrdum cyðdon,

sægdon soðne gefean,      þætte sunu wære

in middangeard      meotudes acenned,

in Betleme.      Hwæþre in bocum ne cwið

þæt hy in hwitum þær      hræglum oðywden

455
in þa æþelan tid,      swa hie eft dydon

ða se brega mæra      to Bethania,

þeoden þrymfæst,      his þegna gedryht

gelaðade, leof weorud.      Hy þæs lareowes

on þam wildæge      word ne gehyrwdon,

460
hyra sincgiefan.      Sona wæron gearwe,

hæleð mid hlaford,      to þære halgan byrg,

þær him tacna fela      tires brytta

onwrah, wuldres helm,      wordgerynum,

ærþon up stige      ancenned sunu,

465
efenece bearn,      agnum fæder,

þæs ymb feowertig      þe he of foldan ær

from deaðe aras,      dagena rimes.

Hæfde þa gefylled,      swa ær biforan sungon,

witgena word      geond woruld innan

470
þurh his þrowinga.      þegnas heredon,

lufedun leofwendum      lifes agend,

fæder frumsceafta.      He him fægre þæs

leofum gesiþum      lean æfter geaf,

ond þæt word acwæð      waldend engla,

475
gefysed, frea mihtig,      to fæder rice:

"Gefeoð ge on ferððe!      Næfre ic from hweorfe,

ac ic lufan symle      læste wið eowic,

ond eow meaht giefe      ond mid wunige,

awo to ealdre,      þæt eow æfre ne bið

480
þurh gife mine      godes onsien.

Farað nu geond ealne      yrmenne grund,

geond widwegas,      weoredum cyðað,

bodiað ond bremað      beorhtne geleafan,

ond fulwiað      folc under roderum.

485
Hweorfað to hæþnum[?],      hergas breotaþ,

fyllað ond feogað,      feondscype dwæscað,

sibbe sawað      on sefan manna

þurh meahta sped.      Ic eow mid wunige,

forð on frofre,      ond eow friðe healde

490
strengðu staþolfæstre      on stowa gehware."

ða wearð semninga      sweg on lyfte[?]

hlud gehyred.      Heofonengla þreat,

weorud wlitescyne,      wuldres aras,

cwomun on corðre.      Cyning ure gewat

495
þurh þæs temples hrof      þær hy to segun,

þa þe leofes þa gen      last weardedun[?]

on þam þingstede,      þegnas gecorene.

Gesegon hi on heahþu      hlaford stigan,

godbearn of grundum.      Him wæs geomor sefa

500
hat æt heortan,      hyge murnende,

þæs þe hi swa leofne      leng ne mostun

geseon under swegle.      Song ahofun

aras ufancunde,      æþeling heredun[?],

lofedun liffruman,      leohte gefegun

505
þe of þæs hælendes      heafelan lixte.

Gesegon hy ælbeorhte      englas twegen

fægre ymb þæt frumbearn      frætwum blican,

cyninga wuldor.      Cleopedon of heahþu

wordum wrætlicum      ofer wera mengu

510
beorhtan reorde:      "Hwæt bidað ge,

Galilesce      guman on hwearfte?

Nu ge sweotule geseoð      soðne dryhten

on swegl faran;      sigores agend

wile up heonan      eard gestigan,

515
æþelinga ord,      mid þas engla gedryht,

ealra folca fruma,      fæder eþelstoll.

We mid þyslice      þreate willað

ofer heofona gehlidu      hlaford fergan

to þære beorhtan byrg      mid þas bliðan gedryht[?],

520
ealra sigebearna      þæt seleste

ond æþeleste,      þe ge her on stariað

ond in frofre geseoð      frætwum blican.

Wile eft swa þeah      eorðan mægðe

sylfa gesecan      side herge,

525
ond þonne gedeman      dæda gehwylce

þara ðe gefremedon      folc under roderum."

ða wæs wuldres weard      wolcnum bifongen[?],

heahengla cyning,      ofer hrofas upp,

haligra helm.      Hyht wæs geniwad,

530
blis in burgum,      þurh þæs beornes cyme.

Gesæt sigehremig      on þa swiþran hand

ece eadfruma      agnum fæder.

Gewitan him þa gongan      to Hierusalem

hæleð hygerofe,      in þa halgan burg,

535
geomormode,      þonan hy god nyhst

up stigende      eagum segun,

hyra wilgifan.      þær wæs wopes hring,

torne bitolden;      wæs seo treowlufu

hat æt heortan,      hreðer[?] innan weoll,

540
beorn breostsefa.      Bidon ealle þær

þegnas þrymfulle      þeodnes gehata

in þære torhtan byrig      tyn niht þa gen,

swa him sylf bibead      swegles agend,

ærþon up stige      ealles waldend

545
on heofona gehyld.      Hwite cwoman

eorla eadgiefan      englas togeanes.

ðæt is wel cweden,      swa gewritu secgað,

þæt him albeorhte      englas togeanes

in þa halgan tid      heapum cwoman,

550
sigan on swegle.      þa wæs symbla mæst

geworden in wuldre.      Wel þæt gedafenað

þæt to þære blisse,      beorhte gewerede,

in þæs þeodnes burg      þegnas cwoman,

weorud wlitescyne.      Gesegon wilcuman

555
on heahsetle      heofones waldend,

folca feorhgiefan,      frætwum ealles waldend

middangeardes      ond mægenþrymmes.

"Hafað nu se halga      helle bireafod

ealles þæs gafoles      þe hi geardagum

560
in þæt orlege      unryhte swealg.

Nu sind forcumene      ond in cwicsusle

gehynde ond gehæfte,      in helle grund

duguþum bidæled,      deofla cempan.

Ne meahtan wiþerbrogan      wige spowan,

565
wæpna wyrpum,      siþþan wuldres cyning,

heofonrices helm,      hilde gefremede

wiþ his ealdfeondum      anes meahtum,

þær he of hæfte ahlod      huþa mæste

of feonda byrig,      folces unrim,

570
þisne ilcan þreat      þe ge her on stariað.

Wile nu gesecan      sawla nergend

gæsta giefstol,      godes agen bearn,

æfter guðplegan.      Nu ge geare cunnon

hwæt se hlaford is      se þisne here lædeð,

575
nu ge fromlice      freondum togeanes

gongað glædmode.      Geatu, ontynað!

Wile in to eow      ealles waldend,

cyning on ceastre,      corðre ne lytle,

fyrnweorca fruma,      folc gelædan

580
in dreama dream,      ðe he on deoflum genom

þurh his sylfes sygor.      Sib sceal gemæne

englum ond ældum      a forð heonan

wesan wideferh.      Wær is ætsomne

godes ond monna,      gæsthalig treow,

585
lufu, lifes hyht,      ond ealles leohtes gefea."

Hwæt, we nu gehyrdan      hu þæt hælubearn

þurh his hydercyme      hals eft forgeaf,

gefreode ond gefreoþade      folc under wolcnum,

mære meotudes sunu,      þæt nu monna gehwylc

590
cwic þendan her wunað[?],      geceosan mot

swa helle hienþu      swa heofones mærþu,

swa þæt leohte leoht      swa ða laþan niht,

swa þrymmes þræce      swa þystra wræce,

swa mid dryhten dream      swa mid deoflum hream,

595
swa wite mid wraþum      swa wuldor mid arum,

swa lif swa deað,      swa him leofre bið

to gefremmanne,      þenden flæsc ond gæst

wuniað in worulde.      Wuldor þæs age

þrynysse þrym,      þonc butan ende!

600
ðæt is þæs wyrðe      þætte werþeode

secgen dryhtne þonc      duguða gehwylcre

þe us sið ond ær      simle gefremede

þurh monigfealdra      mægna geryno.

He us æt giefeð      ond æhta sped,

605
welan ofer widlond,      ond weder liþe

under swegles hleo.      Sunne ond mona,

æþelast tungla      eallum scinað,

heofoncondelle,      hæleþum on eorðan.

Dreoseð deaw ond ren,      duguðe weccaþ

610
to feorhnere      fira cynne,

iecað eorðwelan.      þæs we ealles sculon

secgan þonc ond lof      þeodne ussum,

ond huru þære hælo      þe he us to hyhte forgeaf,

ða he þa yrmpðu      eft oncyrde

615
æt his[?] upstige      þe we ær drugon,

ond geþingade      þeodbuendum

wið fæder swæsne      fæhþa mæste,

cyning anboren.      Cwide eft onhwearf

saulum to sibbe,      se þe ær sungen wæs[?]

620
þurh yrne hyge      ældum to sorge:

"Ic þec ofer eorðan geworhte,      on þære þu scealt yrmþum lifgan,

wunian in gewinne      ond wræce dreogan,

feondum to hroþor      fusleoð galan,

ond to þære ilcan scealt      eft geweorþan,

625
wyrmum aweallen,      þonan wites fyr

of þære eorðan scealt      eft gesecan."

Hwæt, us þis se æþeling      yðre gefremede

þa he leomum onfeng      ond lichoman,

monnes magutudre!      Siþþan meotodes sunu

630
engla eþel      up gestigan

wolde, weoroda god,      us se willa bicwom

heanum to helpe      on þa halgan tid.

Bi þon giedd awræc      Iob, swa he cuðe,

herede helm wera,      hælend lofede,

635
ond mid siblufan      sunu waldendes

freonoman cende,      ond hine fugel nemde,

þone Iudeas      ongietan ne meahtan

in ðære godcundan      gæstes strengðu.

Wæs þæs fugles flyht      feondum on eorþan

640
dyrne ond degol,      þam þe deorc gewit

hæfdon on hreþre,      heortan stænne.

Noldan hi þa torhtan      tacen oncnawan

þe him beforan fremede      freobearn godes,

monig mislicu[?],      geond middangeard.

645
Swa se fæla fugel      flyges cunnode;

hwilum engla eard      up gesohte,

modig meahtum strang,      þone maran ham,

hwilum he to eorþan      eft gestylde,

þurh gæstes giefe      grundsceat sohte,

650
wende to worulde.      Bi þon se witga song:

"He wæs upp hafen      engla fæðmum

in his þa miclan      meahta spede,

heah ond halig,      ofer heofona þrym."

Ne meahtan þa þæs fugles      flyht gecnawan

655
þe þæs upstiges      ondsæc fremedon,

ond þæt ne gelyfdon,      þætte liffruma

in monnes hiw      ofer mægna þrym,

halig from hrusan,      ahafen wurde.

ða us geweorðade      se þas world gescop,

660
godes gæstsunu,      ond us giefe sealde,

uppe mid englum      ece staþelas,

ond eac monigfealde      modes snyttru

seow ond sette      geond sefan monna.

Sumum wordlaþe      wise sendeð

665
on his modes gemynd      þurh his muþes gæst,

æðele ondgiet.      Se mæg eal fela

singan ond secgan      þam bið snyttru cræft

bifolen on ferðe.      Sum mæg fingrum wel

hlude fore hæleþum      hearpan stirgan,

670
gleobeam gretan.      Sum mæg godcunde

reccan ryhte æ.      Sum mæg ryne tungla

secgan, side gesceaft.      Sum mæg searolice

wordcwide writan.      Sumum wiges sped

giefeð æt guþe,      þonne gargetrum

675
ofer scildhreadan      sceotend sendað,

flacor flangeweorc.      Sum mæg fromlice

ofer sealtne sæ      sundwudu drifan,

hreran holmþræce.      Sum mæg heanne beam

stælgne gestigan.      Sum mæg styled sweord,

680
wæpen gewyrcan.      Sum con wonga bigong,

wegas widgielle.      Swa se waldend us,

godbearn on grundum,      his giefe bryttað.

Nyle he ængum anum      ealle gesyllan

gæstes snyttru,      þy læs him gielp sceþþe

685
þurh his anes cræft      ofer oþre forð.

ðus god meahtig      geofum unhneawum,

cyning alwihta,      cræftum weorðaþ

eorþan tuddor;      swylce eadgum blæd

seleð on swegle,      sibbe ræreþ

690
ece to ealdre      engla ond monna;

swa he his weorc weorþað.      Bi þon se witga cwæð

þæt ahæfen wæren      halge gimmas,

hædre heofontungol,      healice upp,

sunne ond mona.      Hwæt sindan þa

695
gimmas swa scyne      buton god sylfa?

He is se soðfæsta      sunnan leoma,

englum ond eorðwarum      æþele scima.

Ofer middangeard      mona lixeð[?],

gæstlic tungol,      swa seo godes circe

700
þurh gesomninga      soðes ond ryhtes

beorhte bliceð.      Swa hit on bocum cwiþ,

siþþan of grundum      godbearn astag,

cyning clænra gehwæs,      þa seo circe her

æfyllendra      eahtnysse bad

705
under hæþenra      hyrda gewealdum.

þær ða synsceaðan      soþes ne giemdon,

gæstes þearfe,      ac hi godes tempel

bræcan ond bærndon,      blodgyte worhtan,

feodan ond fyldon.      Hwæþre forð bicwom

710
þurh gæstes giefe      godes þegna blæd[?]

æfter upstige      ecan dryhtnes.

Bi þon Salomon song,      sunu Dauiþes,

giedda gearosnottor      gæstgerynum,

waldend werþeoda,      ond þæt word acwæð:

715
"Cuð þæt geweorðeð,      þætte cyning engla,

meotud meahtum swið,      munt gestylleð,

gehleapeð hea dune,      hyllas ond cnollas

bewrið mid his wuldre,      woruld alyseð,

ealle eorðbuend,      þurh þone æþelan styll."

720
Wæs se forma hlyp      þa he on fæmnan astag,

mægeð unmæle,      ond þær mennisc hiw

onfeng butan firenum      þæt to frofre gewearð

eallum eorðwarum.      Wæs se oþer stiell

bearnes gebyrda,      þa he in binne wæs

725
in cildes hiw      claþum bewunden,

ealra þrymma þrym.      Wæs se þridda hlyp,

rodorcyninges ræs,      þa he on rode astag,

fæder, frofre gæst.      Wæs se feorða stiell

in byrgenne,      þa he þone beam ofgeaf,

730
foldærne fæst.      Wæs se fifta hlyp

þa he hellwarena[?]      heap forbygde

in cwicsusle,      cyning inne gebond,

feonda foresprecan,      fyrnum teagum,

gromhydigne,      þær he gen ligeð

735
in carcerne      clommum gefæstnad,

synnum gesæled.      Wæs se siexta hlyp,

haliges hyhtplega,      þa he to heofonum astag

on his ealdcyððe.      þa wæs engla þreat

on þa halgan tid      hleahtre bliþe

740
wynnum geworden.      Gesawan wuldres þrym,

æþelinga ord,      eðles neosan,

beorhtra bolda.      þa wearð burgwarum

eadgum ece gefea      æþelinges plega.

þus her on grundum      godes ece bearn

745
ofer heahhleoþu      hlypum stylde,

modig æfter muntum.      Swa we men sculon

heortan gehygdum      hlypum styllan

of mægne in mægen,      mærþum tilgan

þæt we to þam hyhstan      hrofe gestigan

750
halgum weorcum,      þær is hyht ond blis,

geþungen þegnweorud.      Is us þearf micel

þæt we mid heortan      hælo secen,

þær we mid gæste      georne gelyfað

þæt þæt hælobearn      heonan up stige

755
mid usse lichoman,      lifgende god.

Forþon we a sculon      idle lustas,

synwunde forseon,      ond þæs sellran gefeon.

Habbað we us to frofre      fæder on roderum

ælmeahtigne.      He his aras þonan,

760
halig of heahðu,      hider onsendeð,

þa us gescildaþ      wið sceþþendra

eglum[?] earhfarum,      þi læs unholdan

wunde gewyrcen,      þonne wrohtbora

in folc godes      forð onsendeð

765
of his brægdbogan      biterne stræl.

Forþon we fæste sculon      wið þam færscyte

symle wærlice      wearde healdan,

þy læs se attres ord      in gebuge,

biter bordgelac,      under banlocan,

770
feonda færsearo.      þæt bið frecne wund,

blatast benna.      Utan us beorgan þa,

þenden we on eorðan      eard weardien;

utan us to fæder      freoþa wilnian,

biddan bearn godes      ond þone bliðan gæst

775
þæt he us gescilde      wið sceaþan wæpnum,

laþra lygesearwum,      se us lif forgeaf,

leomu, lic ond gæst.      Si him lof symle

þurh woruld worulda,      wuldor on heofnum.

Ne þearf him ondrædan      deofla strælas

780
ænig on eorðan      ælda cynnes,

gromra garfare,      gif hine god scildeþ,

duguða dryhten.      Is þam dome neah

þæt we gelice sceolon      leanum hleotan,

swa we widefeorh      weorcum hlodun

785
geond sidne grund.      Us secgað bec

hu æt ærestan      eadmod astag

in middangeard      mægna goldhord,

in fæmnan fæðm      freobearn godes,

halig of heahþu.      Huru ic wene me

790
ond eac ondræde      dom ðy[?] reþran,

ðonne eft cymeð      engla þeoden,

þe ic ne heold teala      þæt me hælend min

on bocum bibead.      Ic þæs brogan sceal

geseon synwræce,      þæs þe ic soð talge,

795
þær monig beoð      on gemot læded[?]

fore onsyne      eces deman.

þonne C cwacað,      gehyreð cyning mæðlan,

rodera ryhtend,      sprecan reþe word

þam þe him ær in worulde      wace hyrdon,

800
þendan Y ond N      yþast meahtan

frofre findan.      þær sceal forht monig

on þam wongstede      werig bidan

hwæt him æfter dædum      deman wille

wraþra wita.      Biþ se W scæcen

805
eorþan frætwa.      U wæs longe

L flodum bilocen,      lifwynna dæl,

F on foldan.      þonne frætwe sculon

byrnan on bæle;      blac rasetteð

recen reada leg,      reþe scriþeð

810
geond woruld wide.      Wongas hreosað,

burgstede berstað.      Brond bið on tyhte,

æleð ealdgestreon      unmurnlice,

gæsta gifrast,      þæt geo guman heoldan,

þenden him on eorþan      onmedla wæs.

815
Forþon ic leofra gehwone      læran wille

þæt he ne agæle      gæstes þearfe,

ne on gylp geote,      þenden god wille

þæt he her in worulde      wunian mote,

somed siþian      sawel in lice,

820
in þam gæsthofe.      Scyle gumena gehwylc

on his geardagum      georne biþencan

þæt us milde bicwom      meahta waldend

æt ærestan      þurh þæs engles word.

Bið nu eorneste      þonne eft cymeð,

825
reðe ond ryhtwis.      Rodor bið onhrered,

ond þas miclan gemetu      middangeardes

beofiað[?] þonne.      Beorht cyning leanað

þæs þe hy on eorþan      eargum dædum

lifdon leahtrum fa.      þæs hi longe sculon

830
ferðwerige onfon      in fyrbaðe,

wælmum biwrecene,      wraþlic ondlean,

þonne mægna cyning      on gemot cymeð,

þrymma mæste.      þeodegsa bið

hlud gehyred      bi heofonwoman,

835
cwaniendra cirm,      cerge reotað

fore onsyne      eces deman,

þa þe hyra weorcum      wace truwiað.

ðær biþ oðywed      egsa mara

þonne from frumgesceape      gefrægen wurde

840
æfre on eorðan.      þær bið æghwylcum

synwyrcendra      on þa snudan tid

leofra micle      þonne eall þeos læne gesceaft,

þær he hine sylfne      on þam sigeþreate

behydan mæge,      þonne herga fruma,

845
æþelinga ord,      eallum demeð,

leofum ge laðum,      lean æfter ryhte,

þeoda gehwylcre.      Is us þearf micel

þæt we gæstes wlite      ær þam gryrebrogan

on þas gæsnan tid      georne biþencen.

850
Nu is þon gelicost      swa we on laguflode

ofer cald wæter      ceolum liðan

geond sidne sæ,      sundhengestum,

flodwudu fergen.      Is þæt frecne stream

yða ofermæta      þe we her on lacað

855
geond þas wacan woruld,      windge holmas

ofer deop gelad.      Wæs se drohtað strong

ærþon we to londe      geliden hæfdon

ofer hreone hrycg.      þa us help bicwom,

þæt us to hælo      hyþe gelædde,

860
godes gæstsunu,      ond us giefe sealde

þæt we oncnawan magun      ofer ceoles bord

hwær we sælan sceolon      sundhengestas,

ealde yðmearas,      ancrum fæste.

Utan us to þære hyðe      hyht staþelian,

865
ða us gerymde      rodera waldend,

halge on heahþu,      þa he heofonum astag.

ðonne mid fere      foldbuende

se micla dæg      meahtan dryhtnes

æt midre niht      mægne bihlæmeð,

870
scire gesceafte,      swa oft sceaða fæcne,

þeof þristlice,      þe on þystre fareð,

on sweartre niht,      sorglease hæleð

semninga forfehð      slæpe gebundne,

eorlas ungearwe      yfles genægeð.

875
Swa on Syne beorg      somod up cymeð

mægenfolc micel,      meotude getrywe,

beorht ond bliþe.      Him weorþeð blæd gifen!

þonne from feowerum      foldan sceatum,

þam ytemestum      eorþan rices,

880
englas ælbeorhte      on efen blawað

byman on brehtme.      Beofað middangeard,

hruse under hæleþum.      Hlydað tosomne,

trume ond torhte,      wið tungla gong,

singað ond swinsiaþ      suþan ond norþan,

885
eastan ond westan,      ofer ealle[?] gesceaft.

Weccað of deaðe      dryhtgumena bearn,

eall monna cynn,      to meotudsceafte

egeslic of þære ealdan moldan,      hatað hy upp astandan

sneome of slæpe þy fæstan.      þær mon mæg sorgende folc

890
gehyran hygegeomor,      hearde gefysed,

cearum cwiþende      cwicra gewyrhtu,

forhte afærde.      þæt bið foretacna mæst

þara þe ær oþþe sið      æfre gewurde

monnum oþywed,      þær gemengde beoð

895
onhælo gelac      engla ond deofla,

beorhtra ond blacra.      Weorþeð bega cyme,

hwitra ond sweartra,      swa him is ham sceapen

ungelice,      englum ond deoflum.

þonne semninga      on Syne beorg

900
suþaneastan      sunnan leoma

cymeð of scyppende      scynan leohtor

þonne hit men mægen      modum ahycgan,

beorhte blican,      þonne bearn godes

þurh heofona gehleodu      hider oðyweð.

905
Cymeð wundorlic      Cristes onsyn,

æþelcyninges wlite,      eastan fram roderum,

on sefan swete      sinum folce,

biter bealofullum,      gebleod wundrum,

eadgum ond earmum      ungelice.

910
He bið þam godum      glædmod on gesihþe,

wlitig, wynsumlic,      weorude þam halgan,

on gefean fæger,      freond ond leoftæl,

lufsum ond liþe      leofum monnum

to sceawianne      þone scynan wlite,

915
weðne mid willum,      waldendes cyme,

mægencyninges,      þam þe him on mode ær

wordum ond weorcum      wel gecwemdun.

He bið þam yflum      egeslic ond grimlic

to geseonne,      synnegum monnum,

920
þam þær mid firenum cumað,      forð forworhte.

þæt mæg wites to wearninga      þam þe hafað wisne geþoht,

þæt se him eallunga      owiht ne ondrædeð,

se for ðære onsyne      egsan ne weorþeð

forht on ferðe,      þonne he frean gesihð

925
ealra gesceafta      ondweardne faran

mid mægenwundrum      mongum to þinge,

ond him on healfa gehwone[?]      heofonengla þreat

ymbutan farað,      ælbeorhtra scolu,

hergas haligra,      heapum geneahhe.

930
Dyneð deop gesceaft,      ond fore dryhtne færeð

wælmfyra mæst      ofer widne grund.

Hlemmeð hata leg,      heofonas berstað,

trume ond torhte,      tungol ofhreosað.

þonne weorþeð sunne      sweart gewended

935
on blodes hiw,      seo ðe beorhte scan

ofer ærworuld      ælda bearnum;

mona þæt sylfe,      þe ær moncynne

nihtes lyhte,      niþer gehreoseð

ond steorran swa some      stredað of heofone,

940
þurh ða strongan lyft      stormum abeatne.

Wile ælmihtig      mid his engla gedryht,

mægencyninga meotod,      on gemot cuman,

þrymfæst þeoden.      Bið þær his þegna eac

hreþeadig heap.      Halge sawle

945
mid hyra frean farað,      þonne folca weard

þurh egsan þrea      eorðan mægðe

sylfa geseceð.      Weorþeð geond sidne grund

hlud gehyred      heofonbyman stefn,

ond on seofon healfa      swogað windas,

950
blawað brecende      bearhtma mæste,

weccað ond woniað      woruld mid storme,

fyllað mid fere[?]      foldan gesceafte.

ðonne heard gebrec,      hlud, unmæte,

swar ond swiðlic,      swegdynna mæst,

955
ældum egeslic,      eawed weorþeð.

þær mægen werge      monna cynnes

wornum hweorfað      on widne leg,

þa þær cwice meteð      cwelmende fyr,

sume up, sume niþer,      ældes fulle.

960
þonne bið untweo      þæt þær Adames

cyn, cearena full,      cwiþeð gesargad[?],

nales fore lytlum,      leode geomre,

ac fore þam mæstan      mægenearfeþum,

ðonne eall þreo      on efen nimeð

965
won fyres wælm      wide tosomne,

se swearta lig,      sæs mid hyra fiscum,

eorþan mid hire beorgum,      ond upheofon

torhtne mid his tunglum.      Teonleg somod

þryþum bærneð      þreo eal on an

970
grimme togædre.      Grornað gesargad

eal middangeard      on þa mæran tid.

Swa se gifra gæst      grundas geondseceð;

hiþende leg      heahgetimbro

fylleð on foldwong      fyres egsan,

975
widmære blæst      woruld mid ealle,

hat, heorogifre.      Hreosað geneahhe

tobrocene burgweallas.      Beorgas gemeltað

ond heahcleofu,      þa[?] wið holme ær

fæste wið flodum      foldan sceldun[?],

980
stið ond stæðfæst,      staþelas wið wæge,

wætre windendum.      þonne wihta gehwylce,

deora ond fugla,      deaðleg nimeð,

færeð æfter foldan      fyrswearta leg,

weallende wiga.      Swa ær wæter fleowan,

985
flodas afysde,      þonne on fyrbaðe

swelað sæfiscas;      sundes getwæfde

wægdeora gehwylc      werig swelteð,

byrneþ wæter swa weax.      þær bið wundra ma

þonne hit ænig on mode      mæge aþencan,

990
hu þæt gestun ond se storm      ond seo stronge lyft

brecað brade gesceaft.      Beornas gretað,

wepað wanende      wergum stefnum,

heane, hygegeomre,      hreowum gedreahte.

Seoþeð swearta leg      synne on fordonum,

995
ond goldfrætwe      gleda forswelgað,

eall ærgestreon      eþelcyninga.

ðær bið cirm ond cearu,      ond cwicra gewin,

gehreow ond hlud wop      bi heofonwoman,

earmlic ælda gedreag.      þonan ænig ne mæg,

1000
firendædum fah,      frið gewinnan,

legbryne losian      londes ower,

ac þæt fyr nimeð      þurh foldan gehwæt,

græfeð grimlice,      georne aseceð

innan ond utan      eorðan sceatas,

1005
oþþæt eall hafað      ældes leoma

woruldwidles wom      wælme forbærned.

ðonne mihtig god      on þone mæran beorg

mid þy mæstan      mægenþrymme cymeð,

heofonengla cyning,      halig scineð,

1010
wuldorlic ofer weredum,      waldende god,

ond hine ymbutan      æþelduguð betast,

halge herefeðan,      hlutre blicað,

eadig engla gedryht.      Ingeþoncum

forhte beofiað      fore fæder egsan.

1015
Forþon nis ænig wundor      hu him woruldmonna

seo unclæne gecynd,      cearum sorgende,

hearde ondrede,      ðonne sio halge gecynd,

hwit ond heofonbeorht,      heagengla mægen,

for ðære onsyne beoð      egsan afyrhte,

1020
bidað beofiende      beorhte gesceafte

dryhtnes domes.      Daga egeslicast

weorþeð in worulde,      þonne wuldorcyning

þurh þrym þreað      þeoda gehwylce,

hateð arisan      reordberende

1025
of foldgrafum,      folc anra gehwylc,

cuman to gemote      moncynnes gehwone.

þonne eall hraðe      Adames cynn

onfehð flæsce,      weorþeð foldræste

eardes æt ende.      Sceal þonne anra gehwylc

1030
fore Cristes cyme      cwic arisan,

leoðum onfon      ond lichoman,

edgeong wesan.      Hafað eall on him

þæs þe he on foldan      in fyrndagum,

godes oþþe gales,      on his gæste gehlod,

1035
geara gongum,      hafað ætgædre bu,

lic ond sawle.      Sceal on leoht cuman

sinra weorca wlite      ond worda gemynd

ond heortan gehygd      fore heofona cyning.

ðonne biþ geyced      ond geedniwad

1040
moncyn þurh meotud.      Micel ariseð

dryhtfolc to dome,      siþþan deaþes bend

toleseð liffruma[?].      Lyft bið onbærned,

hreosað heofonsteorran,      hyþað wide

gifre glede,      gæstas hweorfað

1045
on ecne eard.      Opene weorþað

ofer middangeard      monna dæde.

Ne magun hord weras[?],      heortan geþohtas,

fore waldende      wihte bemiþan.

Ne sindon him dæda dyrne,      ac þær bið dryhtne cuð

1050
on þam miclan dæge,      hu monna gehwylc

ær earnode      eces lifes,

ond eall ondweard      þæt hi ær oþþe sið

worhtun in worulde.      Ne bið þær wiht forholen

monna gehygda,      ac se mæra dæg

1055
hreþerlocena hord,      heortan geþohtas,

ealle ætyweð.      ær sceal geþencan

gæstes þearfe,      se þe gode mynteð

bringan beorhtne wlite,      þonne bryne costað,

hat, heorugifre,      hu gehealdne sind

1060
sawle wið synnum      fore sigedeman.

ðonne sio byman stefen      ond se beorhta segn,

ond þæt hate fyr      ond seo hea duguð,

ond se engla þrym      ond se egsan þrea,

ond se hearda dæg      ond seo hea rod,

1065
ryht aræred      rices to beacne,

folcdryht wera      biforan bonnað,

sawla gehwylce      þara þe sið oþþe ær

on lichoman      leoþum onfengen.

ðonne weoroda mæst      fore waldende,

1070
ece ond edgeong,      ondweard gæð

neode ond nyde,      bi noman gehatne,

berað breosta hord      fore bearn godes,

feores frætwe.      Wile fæder eahtan

hu gesunde suna      sawle bringen

1075
of þam eðle      þe hi on lifdon.

ðonne beoð bealde      þa þe beorhtne wlite

meotude bringað.      Bið hyra meaht ond gefea

swiðe gesæliglic      sawlum to gielde,

wuldorlean weorca.      Wel is þam þe motun[?]

1080
on þa grimman tid      gode lician.

þær him sylfe geseoð      sorga mæste,

synfa men,      sarigferðe.

Ne bið him to are      þæt þær fore ellþeodum

usses dryhtnes rod      ondweard stondeð,

1085
beacna beorhtast,      blode bistemed,

heofoncyninges      hlutran dreore,

biseon mid swate      þæt ofer side gesceaft

scire scineð.      Sceadu beoð bidyrned

þær se leohta beam      leodum byrhteð.

1090
þæt þeah to teonum      geteod[?] weorþeð,

þeodum to þrea,      þam þe þonc gode

womwyrcende      wita ne cuþun,

þæs he on þone halgan beam      ahongen wæs

fore moncynnes      manforwyrhtu,

1095
þær he leoflice      lifes ceapode,

þeoden moncynne,      on þam dæge,

mid þy weorðe,      þe no wom dyde

his lichoma      leahtra firena,

mid þy usic alysde.      þæs he eftlean wile

1100
þurh eorneste      ealles gemonian[?],

ðonne sio reade      rod ofer ealle

swegle scineð      on þære sunnan gyld.

On þa forhtlice      firenum fordone,

swearte synwyrcend,      sorgum wlitað,

1105
geseoð him to bealwe      þæt him betst bicwom,

þær hy hit to gode      ongietan woldan.

Ond eac þa ealdan wunde      ond þa openan dolg

on hyra dryhtne geseoð      dreorigferðe,

swa him mid næglum þurhdrifan      niðhycgende

1110
þa hwitan honda      ond þa halgan fet,

ond of his sidan swa some      swat forletan,

þær blod ond wæter      bu tu ætsomne

ut bicwoman      fore eagna gesyhð,

rinnan fore rincum,      þa he on rode wæs.

1115
Eall þis magon him sylfe      geseon þonne,

open, orgete,      þæt he for ælda lufan,

firenfremmendra,      fela þrowade.

Magun leoda bearn      leohte oncnawan

hu hine lygnedon      lease on geþoncum,

1120
hysptun hearmcwidum,      ond on his hleor somod

hyra spatl speowdon.      Spræcon him edwit,

ond on þone eadgan      ondwlitan swa some

helfuse men      hondum slogun,

folmum areahtum      ond fystum eac,

1125
ond ymb his heafod      heardne gebigdon

beag þyrnenne,      blinde on geþoncum,

dysge ond gedwealde.      Gesegun þa dumban gesceaft,

eorðan ealgrene      ond uprodor,

forhte gefelan      frean þrowinga,

1130
ond mid cearum cwiðdun,      þeah hi cwice næron,

þa[?] hyra scyppend      sceaþan onfengon

syngum hondum.      Sunne wearð adwæsced,

þream aþrysmed;      þa sio þeod geseah

in Hierusalem      godwebba cyst

1135
þæt ær ðam halgan      huse sceolde

to weorþunga      weorud sceawian;

ufan eall forbærst      þæt hit on eorþan læg

on twam styccum.      þæs temples segl,

wundorbleom geworht      to wlite þæs huses,

1140
sylf slat on tu,      swylce hit seaxes ecg

scearp þurhwode.      Scire burstan

muras ond stanas      monge æfter foldan,

ond seo eorðe eac,      egsan myrde,

beofode on bearhtme,      ond se brada sæ

1145
cyðde cræftes meaht      ond of clomme bræc

up yrringa      on eorþan fæðm,

ge on stede scynum      steorran forleton

hyra swæsne wlite.      On þa sylfan tid

heofon hluttre ongeat      hwa hine healice

1150
torhtne getremede      tungolgimmum;

forþon he his bodan sende,      þa wæs geboren ærest

gesceafta scircyning.      Hwæt, eac scyldge men

gesegon to soðe,      þy sylfan dæge

þe on þrowade,      þeodwundor micel,

1155
þætte eorðe ageaf      þa hyre on lægun.

Eft lifgende      up astodan

þa þe heo ær fæste      bifen hæfde,

deade bibyrgde,      þe dryhtnes bibod

heoldon on hreþre.      Hell eac ongeat,

1160
scyldwreccende,      þæt se scyppend cwom,

waldende god,      þa heo þæt weorud ageaf,

hloþe of ðam hatan hreþre.      Hyge wearð mongum blissad,

sawlum sorge toglidene.      Hwæt, eac sæ cyðde

hwa hine gesette      on sidne grund,

1165
tirmeahtig cyning;      forþon he hine tredne him

ongean gyrede,      þonne god wolde

ofer sine yðe gan.      Eahstream ne dorste

his frean[?] fet      flode bisencan,

ge eac beamas onbudon      hwa hy mid bledum sceop,

1170
monge, nales fea,      ða mihtig god

on hira anne gestag      þær he earfeþu

geþolade fore þearfe      þeodbuendra,

laðlicne deað      leodum to helpe.

ða wearð beam monig      blodigum tearum

1175
birunnen under rindum,      reade ond þicce;

sæp wearð to swate.      þæt asecgan ne magun[?]

foldbuende      þurh frod gewit,

hu fela þa onfundun      þa gefelan ne magun

dryhtnes þrowinga,      deade gesceafte.

1180
þa þe æþelast sind      eorðan gecynda,

ond heofones eac      heahgetimbro,

eall fore þam anum      unrot gewearð,

forhtafongen.      þeah hi ferðgewit

of hyra æþelum      ænig ne cuþen,

1185
wendon swa þeah wundrum,      þa hyra waldend for

of lichoman.      Leode ne cuþon,

modblinde men      meotud oncnawan,

flintum heardran,      þæt hi frea nerede

fram hellcwale      halgum meahtum,

1190
alwalda god.      þæt æt ærestan

foreþoncle men      from fruman worulde

þurh wis gewit,      witgan dryhtnes,

halge higegleawe,      hæleþum sægdon,

oft, nales æne,      ymb þæt æþele bearn,

1195
ðæt se earcnanstan      eallum sceolde

to hleo ond to hroþer      hæleþa cynne

weorðan in worulde,      wuldres agend,

eades ordfruma,      þurh þa æþelan cwenn.

Hwæs weneð se      þe mid gewitte nyle

1200
gemunan þa mildan      meotudes lare,

ond eal ða earfeðu      þe he fore ældum adreag,

forþon þe he wolde      þæt we wuldres eard

in ecnesse      agan mosten?

Swa þam bið grorne      on þam grimman dæge

1205
domes þæs miclan,      þam þe dryhtnes sceal,

deaðfirenum forden,      dolg sceawian,

wunde ond wite.      On werigum sefan

geseoð sorga mæste,      hu se sylfa cyning

mid sine lichoman      lysde of firenum

1210
þurh milde mod,      þæt hy mostun manweorca

tome lifgan,      ond tires blæd

ecne agan.      Hy þæs eðles þonc

hyra waldende      wita ne cuþon;

forþon þær to teonum      þa tacen geseoð

1215
orgeatu on gode,      ungesælge,

þonne Crist siteð      on his cynestole,

on heahsetle,      heofonmægna god,

fæder ælmihtig.      Folca gehwylcum

scyppend scinende      scrifeð bi gewyrhtum,

1220
eall æfter ryhte      rodera waldend.

ðonne beoð gesomnad      on þa swiþran hond

þa clænan folc,      Criste sylfum

gecorene bi cystum,      þa ær sinne cwide georne

lustum læstun      on hyra lifdagum,

1225
ond þær womsceaþan      on þone wyrsan dæl

fore scyppende      scyrede weorþað,

hateð him gewitan      on þa winstran hond,

sigora soðcyning,      synfulra weorud.

þær hy arasade      reotað ond beofiað

1230
fore frean forhte,      swa fule swa gæt,

unsyfre folc,      arna ne wenað.

ðonne bið gæsta dom      fore gode sceaden

wera cneorissum,      swa hi geworhtun ær,

þær bið on eadgum      eðgesyne

1235
þreo tacen somod,      þæs þe hi hyra þeodnes wel

wordum ond weorcum      willan heoldon.

An is ærest      orgeate þær

þæt hy fore leodum      leohte blicaþ,

blæde ond byrhte      ofer burga gesetu.

1240
Him on scinað      ærgewyrhtu,

on sylfra gehwam      sunnan beorhtran.

Oþer is to eacan      ondgete swa some,

þæt hy him in wuldre witon      waldendes giefe,

ond on seoð,      eagum to wynne,

1245
þæt hi on heofonrice      hlutre[?] dreamas

eadge mid englum      agan motun[?].

ðonne bið þridde,      hu on þystra bealo

þæt gesælige weorud      gesihð þæt fordone

sar þrowian,      synna to wite,

1250
weallendne lig,      ond wyrma slite

bitrum ceaflum,      byrnendra scole.

Of þam him aweaxeð      wynsum gefea,

þonne hi þæt yfel geseoð      oðre dreogan,

þæt hy þurh miltse      meotudes genæson.

1255
ðonne hi þy geornor      gode þonciað

blædes ond blissa      þe hy bu geseoð,

þæt he hy generede      from niðcwale

ond eac forgeaf      ece dreamas;

bið him hel bilocen,      heofonrice agiefen.

1260
Swa sceal gewrixled      þam þe ær wel heoldon

þurh modlufan      meotudes willan.

ðonne bið þam oþrum      ungelice

willa geworden.      Magon weana to fela

geseon on him selfum,      synne genoge

1265
atolearfoða      ær gedenra.

þær him sorgendum      sar oðclifeð,

þroht þeodbealu,      on þreo healfa.

An is þara      þæt hy him yrmþa to fela,

grim helle fyr,      gearo to wite

1270
ondweard seoð,      on þam hi awo sculon,

wræc winnende,      wærgðu dreogan.

þonne is him oþer      earfeþu swa some

scyldgum to sconde,      þæt hi þær scoma mæste

dreogað fordone.      On him dryhten gesihð

1275
nales feara sum      firenbealu laðlic,

ond þæt ællbeorhte      eac sceawiað

heofonengla here,      ond hæleþa bearn,

ealle eorðbuend      ond atol deofol,

mircne mægencræft,      manwomma gehwone

1280
magun þurh þa lichoman,      leahtra firene,

geseon on þam sawlum.      Beoð þa syngan flæsc

scandum þurhwaden      swa þæt scire glæs,

þæt mon yþæst mæg      eall þurhwlitan.

ðonne bið þæt þridde      þearfendum sorg,

1285
cwiþende cearo,      þæt hy on þa clænan seoð,

hu hi fore goddædum      glade blissiað,

þa hy, unsælge,      ær forhogdun

to donne      þonne him dagas læstun;

ond be hyra weorcum      wepende sar

1290
þæt hi ær freolice      fremedon unryht.

Geseoð hi þa betran      blæde scinan;

ne bið him hyra yrmðu      an to wite,

ac þara oþerra      ead to sorgum,

þæs þe hy swa fægre gefean[?]      on fyrndagum

1295
ond swa ænlice      anforletun,

þurh leaslice      lices wynne,

earges flæschoman      idelne lust.

þær hi ascamode,      scondum gedreahte,

swiciað on swiman;      synbyrþenne,

1300
firenweorc berað,      on þæt þa folc seoð.

Wære him þonne betre      þæt hy bealodæde,

ælces unryhtes,      ær gescomeden

fore anum men,      eargra weorca,

godes bodan sægdon      þæt hi to gyrne wiston

1305
firendæda on him.      Ne mæg þurh þæt flæsc se scrift

geseon on þære sawle,      hwæþer him mon soð þe lyge

sagað on hine sylfne,      þonne he þa synne bigæð.

Mæg mon swa þeah gelacnigan      leahtra gehwylcne,

yfel unclæne,      gif he hit anum gesegð,

1310
ond nænig bihelan mæg      on þam heardan dæge

wom unbeted,      ðær hit þa weorud geseoð.

Eala, þær we nu magon      wraþe firene

geseon on ussum sawlum,      synna wunde,

mid lichoman      leahtra gehygdu,

1315
eagum unclæne      ingeþoncas!

Ne þæt ænig mæg      oþrum gesecgan

mid hu micle elne      æghwylc wille

þurh ealle list      lifes tiligan,

feores forhtlice,      forð aðolian,

1320
synrust þwean      ond hine sylfne þrean,

ond þæt wom ærran      wunde hælan,

þone lytlan fyrst      þe her lifes sy,

þæt he mæge fore eagum      eorðbuendra

unscomiende      eðles mid monnum

1325
brucan bysmerleas,      þendan bu somod

lic ond sawle      lifgan mote.

Nu we sceolon georne      gleawlice þurhseon

usse hreþercofan      heortan eagum,

innan[?] uncyste.      We mid þam oðrum ne magun,

1330
heafodgimmum,      hygeþonces ferð

eagum þurhwlitan      ænge þinga,

hwæþer him yfel þe god      under wunige,

þæt he on þa grimman tid      gode licie,

þonne he ofer weoruda gehwylc      wuldre scineð

1335
of his heahsetle      hlutran lege.

þær he fore englum      ond fore elþeodum

to þam eadgestum      ærest mæðleð[?],

ond him swæslice      sibbe gehateð,

heofona heahcyning;      halgan reorde

1340
frefreð he fægre      ond him friþ beodeð,

hateð hy gesunde      ond gesenade

on eþel faran      engla dreames,

ond þæs to widan feore      willum neotan:

"Onfoð nu mid freondum      mines fæder rice

1345
þæt eow wæs ær woruldum      wynlice gearo,

blæd mid blissum,      beorht eðles wlite,

hwonne ge þa lifwelan      mid þam leofstum[?],

swase swegldreamas,      geseon mosten.

Ge þæs earnedon      þa ge earme men,

1350
woruldþearfende,      willum onfengun[?]

on mildum sefan.      ðonne hy him þurh minne noman

eaðmode to eow      arna bædun,

þonne ge hyra hulpon      ond him hleoð gefon,

hingrendum hlaf      ond hrægl nacedum;

1355
ond þa þe on sare      seoce lagun,

æfdon unsofte,      adle gebundne,

to þam ge holdlice      hyge staþeladon

mid modes myne.      Eall ge þæt me dydon,

ðonne ge hy mid sibbum sohtun,      ond hyra sefan trymedon

1360
forð on frofre.      þæs ge fægre sceolon

lean mid leofum      lange brucan."

Onginneð þonne to þam yflum      ungelice

wordum mæðlan      þe him bið on þa wynstran hond,

þurh egsan þrea,      alwalda god.

1365
Ne þurfon hi þonne to meotude      miltse gewenan,

lifes ne lissa,      ac þær lean cumað

werum bi gewyrhtum      worda ond dæda,

reordberendum;      sceolon þone ryhtan dom

anne geæfnan,      egsan fulne.

1370
Bið þær seo miccle      milts afyrred

þeodbuendum,      on þam dæge,

þæs ælmihtigan,      þonne he yrringa

on þæt fræte folc      firene stæleð

laþum wordum,      hateð hyra lifes riht

1375
ondweard ywan[?]      þæt he him ær forgeaf

syngum to sælum.      Onginneð sylf cweðan,

swa he to anum sprece,      ond hwæþre ealle mæneð,

firensynnig folc,      frea ælmihtig:

"Hwæt, ic þec mon      minum hondum

1380
ærest geworhte,      ond þe ondgiet sealde.

Of lame ic þe leoþo[?] gesette,      geaf ic ðe lifgendne gæst,

arode þe ofer ealle gesceafte,      gedyde ic þæt þu onsyn hæfdest,

mægwlite me gelicne.      Geaf ic þe eac meahta sped,

welan ofer widlonda gehwylc,      nysses þu wean ænigne dæl,

1385
ðystra þæt þu þolian sceolde.      þu þæs þonc ne wisses.

þa ic ðe swa scienne      gesceapen hæfde,

wynlicne geworht,      ond þe welan forgyfen

þæt ðu mostes wealdan      worulde gesceaftum,

ða ic þe on þa fægran      foldan gesette

1390
to neotenne      neorxnawonges

beorhtne blædwelan,      bleom scinende,

ða þu lifes word      læstan noldes,

ac min bibod bræce      be þines bonan worde.

Fæcnum feonde      furþor hyrdes,

1395
sceþþendum scaþan,      þonne þinum scyppende.

Nu ic ða ealdan race      anforlæte,

hu þu æt ærestan      yfle gehogdes,

firenweorcum forlure      þæt ic ðe to fremum sealde.

þa ic þe goda swa fela      forgiefen hæfde

1400
ond þe on þam eallum      eades to lyt

mode þuhte,      gif þu meahte sped

efenmicle gode      agan ne moste,

ða þu of þan gefean      fremde wurde,

feondum to willan      feor aworpen.

1405
Neorxnawonges wlite      nyde sceoldes

agiefan geomormod,      gæsta eþel,

earg ond unrot,      eallum bidæled

dugeþum ond dreamum,      ond þa bidrifen wurde

on þas þeostran weoruld,      þær þu þolades siþþan

1410
mægenearfeþu      micle stunde,

sar ond swar gewin      ond sweartne deað,

ond æfter hingonge[?]      hreosan sceoldes

hean in helle,      helpendra leas.

ða mec ongon hreowan      þæt min hondgeweorc

1415
on feonda geweald      feran sceolde,

moncynnes tuddor      mancwealm seon,

sceolde uncuðne      eard cunnian,

sare siþas.      þa ic sylf gestag,

maga in modor,      þeah wæs hyre mægdenhad

1420
æghwæs onwalg.      Wearð ic ana geboren

folcum to frofre.      Mec mon folmum biwond,

biþeahte mid þearfan wædum,      ond mec þa on þeostre alegde

biwundenne mid wonnum claþum.      Hwæt, ic þæt for worulde geþolade!

Lytel þuhte ic leoda bearnum,      læg ic on heardum stane,

1425
cildgeong on crybbe.      Mid þy ic þe wolde cwealm afyrran,

hat helle bealu,      þæt þu moste halig scinan

eadig on þam ecan life,      forðon ic þæt earfeþe wonn.

Næs me for mode,      ac ic on magugeoguðe

yrmþu geæfnde,      arleas licsar,

1430
þæt ic þurh þa      wære þe[?] gelic,

ond þu meahte      minum weorþan

mægwlite gelic,      mane bidæled.

Ond fore monna lufan      min þrowade

heafod hearmslege;      hleor geþolade,

1435
oft ondlata,      arleasra spatl,

of muðe onfeng,      manfremmendra.

Swylce hi me geblendon      bittre tosomne

unswetne drync      ecedes ond geallan.

ðonne ic fore folce onfeng      feonda geniðlan,

1440
fylgdon me mid firenum,      fæhþe ne rohtun,

ond mid sweopum slogun.      Ic þæt sar for ðe

þurh eaðmedu      eall geþolade,

hosp ond heardcwide.      þa hi hwæsne beag

ymb min heafod      heardne gebygdon,

1445
þream biþrycton,      se wæs of þornum geworht.

ða ic wæs ahongen      on heanne beam,

rode gefæstnad,      ða hi ricene mid spere

of minre sidan      swat ut guton[?],

dreor to foldan,      þæt þu of deofles þurh þæt

1450
nydgewalde      genered wurde.

ða ic, womma leas,      wite þolade,

yfel earfeþu,      oþþæt ic anne forlet

of minum lichoman      lifgendne gæst.

Geseoð nu þa feorhdolg      þe ge gefremedun ær

1455
on minum folmum      ond on fotum swa some,

þurh þa ic hongade      hearde gefæstnad;

meaht her eac geseon      orgete nu gen

on minre sidan      swatge wunde.

Hu þær wæs unefen racu      unc gemæne!

1460
Ic onfeng þin sar      þæt þu moste gesælig

mines eþelrices      eadig neotan,

ond þe mine deaðe      deore gebohte

þæt longe lif      þæt þu on leohte siþþan,

wlitig, womma leas,      wunian mostes.

1465
Læg min flæschoma      in foldan bigrafen,

niþre gehyded,      se ðe nængum scod,

in byrgenne,      þæt þu meahte beorhte uppe

on roderum wesan,      rice mid englum.

For hwon forlete þu      lif þæt scyne

1470
þæt ic þe for lufan      mid mine lichoman

heanum to helpe      hold gecypte?

Wurde þu þæs gewitleas      þæt þu waldende

þinre alysnesse      þonc ne wisses?

Ne ascige ic nu      owiht bi þam bitran

1475
deaðe minum      þe ic adreag fore þe,

ac forgield me þin lif,      þæs þe ic iu þe min

þurh woruldwite      weorð gesealde;

ðæs lifes ic manige      þe þu mid leahtrum hafast

ofslegen synlice      sylfum to sconde.

1480
For hwan þu þæt selegescot      þæt ic me swæs on þe

gehalgode,      hus to wynne,

þurh firenlustas,      fule synne,

unsyfre bismite      sylfes willum?

Ge þu þone lichoman      þe ic alysde me

1485
feondum of fæðme,      ond þa him firene forbead,

scyldwyrcende      scondum gewemdest.

For hwon ahenge þu mec hefgor      on þinra honda rode

þonne iu hongade?      Hwæt, me þeos heardra þynceð!

Nu is swærra mid mec      þinra synna rod

1490
þe ic unwillum      on beom gefæstnad,

þonne seo oþer wæs      þe ic ær gestag,

willum minum,      þa mec þin wea swiþast

æt heortan gehreaw,      þa ic þec from helle ateah,

þær þu hit wolde sylfa      siþþan gehealdan.

1495
Ic wæs on worulde wædla      þæt ðu wurde welig in heofonum,

earm ic wæs on eðle þinum      þæt þu wurde[?] eadig on minum.

þa ðu þæs ealles      ænigne þonc

þinum nergende      nysses on mode.

Bibead ic eow      þæt ge broþor mine

1500
in woruldrice      wel aretten

of þam æhtum      þe ic eow on eorðan geaf,

earmra hulpen.      Earge ge þæt læstun,

þearfum forwyrndon      þæt hi under eowrum þæce mosten

in gebugan,      ond him æghwæs oftugon,

1505
þurh heardne hyge,      hrægles nacedum,

moses meteleasum.      þeah hy him þurh minne noman

werge, wonhale,      wætan bædan,

drynces gedreahte,      duguþa lease,

þurste geþegede,      ge him þriste oftugon.

1510
Sarge ge ne sohton,      ne him swæslic word

frofre gespræcon,      þæt hy þy freoran hyge

mode gefengen.      Eall ge þæt me dydan,

to hynþum heofoncyninge.      þæs ge sceolon hearde adreogan

wite to widan ealdre,      wræc mid deoflum geþolian."

1515
ðonne þær ofer ealle      egeslicne cwide

sylf sigora weard,      sares fulne,

ofer þæt fæge folc      forð forlæteð,

cwið to þara synfulra      sawla feþan:

"Farað nu, awyrgde,      willum biscyrede

1520
engla dreames,      on ece fir

þæt wæs Satane      ond his gesiþum mid,

deofle gegearwad      ond þære deorcan scole,

hat ond heorogrim.      On þæt ge hreosan sceolan!"

Ne magon hi þonne gehynan      heofoncyninges bibod,

1525
rædum birofene.      Sceolon raþe feallan

on grimne grund      þa ær wiþ gode wunnon.

Bið þonne rices weard      reþe ond meahtig,

yrre ond egesful.      Ondweard ne mæg

on þissum foldwege      feond gebidan.

1530
Swapeð sigemece      mid þære swiðran[?] hond

þæt on þæt deope dæl      deofol gefeallað

in sweartne leg,      synfulra here

under foldan sceat,      fæge gæstas

on wraþra wic,      womfulra scolu

1535
werge to forwyrde      on witehus,

deaðsele deofles.      Nales dryhtnes gemynd

siþþan gesecað,      synne ne aspringað,

þær hi leahtrum fa,      lege gebundne,

swylt þrowiað.      Bið him synwracu

1540
ondweard undyrne;      þæt is ece cwealm.

Ne mæg þæt hate dæl      of heoloðcynne

in sinnehte      synne forbærnan

to widan feore,      wom of þære sawle,

ac þær se deopa seað      dreorge fedeð,

1545
grundleas giemeð      gæsta on þeostre,

æleð hy mid þy ealdan lige,      ond mid þy egsan forste,

wraþum wyrmum      ond mid wita fela,

frecnum feorhgomum,      folcum scendeð.

þæt we magon eahtan      ond on an cweþan,

1550
soðe secgan,      þæt se sawle weard,

lifes wisdom,      forloren hæbbe,

se þe nu ne giemeð      hwæþer his gæst sie

earm þe eadig,      þær he ece sceal

æfter hingonge      hamfæst wesan.

1555
Ne bisorgað he      synne to fremman,

wonhydig mon,      ne he wihte hafað

hreowe on mode      þæt him halig gæst

losige þurh leahtras      on þas lænan tid.

ðonne mansceaða      fore meotude forht,

1560
deorc on þam dome standeð,      ond deaðe fah,

wommum awyrged,      bið se wærloga

fyres afylled.      Feores unwyrðe,

egsan geþread,      ondweard gode

won ond wliteleas      hafað werges bleo,

1565
facentacen feores.      ðonne firena bearn

tearum geotað,      þonne þæs tid ne biþ,

synne cwiþað;      ac hy to sið doð

gæstum helpe,      ðonne þæs giman nele

weoruda waldend,      hu þa womsceaþan

1570
hyra ealdgestreon      on þa openan tid

sare greten.      Ne biþ þæt sorga tid

leodum alyfed,      þæt þær læcedom

findan mote,      se þe nu his feore nyle

hælo strynan      þenden her leofað.

1575
Ne bið þær ængum godum      gnorn ætywed,

ne nængum yflum wel,      ac þær æghwæþer

anfealde gewyrht      ondweard wigeð.

Forðon sceal onettan[?],      se þe agan wile

lif æt meotude,      þenden him leoht ond gæst

1580
somodfæst seon.      He his sawle wlite

georne bigonge      on godes willan,

ond wær[?] weorðe      worda ond dæda,

þeawa ond geþonca,      þenden him þeos woruld,

sceadum scriþende,      scinan mote,

1585
þæt he ne forleose      on þas lænan tid

his dreames blæd      ond his dagena rim,

ond his weorces wlite      ond wuldres lean,

þætte heofones cyning      on þa halgan tid

soðfæst syleð      to sigorleanum

1590
þam þe him on gæstum      georne hyrað.

þonne heofon ond hel      hæleþa bearnum,

fira feorum,      fylde weorþeð.

Grundas swelgað      godes ondsacan,

lacende leg      laðwende men,

1595
þreað þeodsceaþan,      ond no þonan læteð[?]

on gefean faran      to feorhnere,

ac se bryne bindeð      bidfæstne[?] here,

feoð firena bearn.      Frecne me þinceð

þæt þas gæstberend      giman nellað,

1600
men on mode,      þonne man fremmað[?],

hwæt him se waldend      to wrace gesette,

laþum leodum.      þonne lif ond deað

sawlum swelgað.      Bið susla hus

open ond oðeawed,      aðlogum ongean,

1605
ðæt sceolon fyllan      firengeorne men

sweartum sawlum.      þonne synna to[?] wrace[?]

scyldigra scolu      ascyred weorþeð

heane from halgum      on hearmcwale.

ðær sceolan þeofas      ond þeodsceaþan,

1610
lease ond forlegene,      lifes ne wenan,

ond mansworan      morþorlean[?] seon,

heard ond heorogrim.      þonne hel nimeð

wærleasra weorud,      ond hi waldend giefeð

feondum in forwyrd;      fa þrowiað

1615
ealdorbealu egeslic.      Earm bið se þe wile

firenum gewyrcan,      þæt he fah scyle

from his scyppende      ascyred weorðan

æt domdæge      to deaðe niþer,

under helle cinn      in þæt hate fyr,

1620
under liges locan,      þær hy leomu ræcað

to bindenne      ond to bærnenne

ond to swingenne      synna to wite.

ðonne halig gæst      helle biluceð,

morþerhusa mæst,      þurh meaht godes,

1625
fyres fulle,      ond feonda here,

cyninges worde.      Se biþ cwealma mæst

deofla ond monna!      þæt is dreamleas hus,

ðær ænig ne mæg      ower[?] losian

caldan clommum.      Hy bræcon cyninges word,

1630
beorht boca bibod;      forþon hy abidan sceolon

in sinnehte,      sar endeleas,

firendædum fa,      forð þrowian,

ða þe her forhogdun[?]      heofonrices þrym.

þonne þa gecorenan      fore Crist berað

1635
beorhte frætwe.      Hyra blæd leofað

æt domdæge,      agan dream mid gode

liþes lifes,      þæs þe alyfed biþ

haligra gehwam      on heofonrice.

ðæt is se eþel      þe no geendad weorþeð,

1640
ac þær symle forð      synna lease

dream weardiað,      dryhten lofiað,

leofne lifes weard,      leohte biwundne,

sibbum bisweðede,      sorgum biwerede,

dreamum gedyrde,      dryhtne gelyfde.

1645
Awo to ealdre      engla gemanan

brucað mid blisse,      beorhte mid lisse,

freogað folces weard.      Fæder ealra geweald

hafað ond healdeð      haligra weorud.

ðær is engla song,      eadigra blis,

1650
þær[?] is seo dyre      dryhtnes onsien

eallum þam gesælgum      sunnan leohtra.

ðær is leofra lufu,      lif butan endedeaðe,

glæd gumena weorud,      gioguð butan ylde,

heofonduguða þrym,      hælu butan sare,

1655
ryhtfremmendum      ræst butan gewinne,

domeadigra      dæg butan þeostrum,

beorht blædes full,      blis butan sorgum,

frið freondum bitweon      forð butan æfestum,

gesælgum on swegle,      sib butan niþe

1660
halgum on gemonge.      Nis þær hungor ne þurst,

slæp ne swar leger,      ne sunnan bryne,

ne cyle ne cearo,      ac þær cyninges giefe

awo brucað      eadigra gedryht,

weoruda wlitescynast,      wuldres mid dryhten.

Guthlac

Krapp and Dobbie, 1936 49-88; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Se bið gefeana fægrast      þonne hy æt frymðe gemetað,

engel ond seo eadge sawl!      Ofgiefeþ hio þas eorþan wynne,

forlæteð þas lænan dreamas,      ond hio wiþ þam lice gedæleð.

ðonne cwið se engel,      (hafað yldran had),

5
greteð gæst oþerne,      abeodeð him godes ærende:

"Nu þu most feran      þider þu fundadest

longe ond gelome.      Ic þec lædan sceal.

Wegas þe sindon weþe,      ond wuldres leoht

torht ontyned.      Eart nu tidfara

10
to þam halgan ham."      þær næfre hreow cymeð,

edergong fore yrmþum,      ac þær biþ engla dream,

sib ond gesælignes,      ond sawla ræst,

ond þær a to feore      gefeon motun[?],

dryman mid dryhten,      þa þe his domas her

15
æfnað on eorþan.      He him ece lean

healdeð on heofonum,      þær se hyhsta

ealra cyninga cyning      ceastrum wealdeð.

ðæt sind þa getimbru      þe no[?] tydriað,

ne þam fore yrmþum      þe þær in wuniað

20
lif aspringeð,      ac him bið lenge hu sel;

geoguþe brucað      ond godes miltsa.

þider soðfæstra      sawla motun

cuman æfter cwealme,      þa þe her Cristes æ

lærað ond læstað,      ond his lof rærað;

25
oferwinnað þa awyrgdan gæstas,      bigytað him wuldres ræste,

hwider sceal þæs monnes      mod astigan,

ær oþþe æfter,      þonne he his ænne her

gæst bigonge,      þæt se gode mote,

womma clæne,      in geweald cuman.

30
Monge sindon      geond middangeard

hadas under heofonum,      þa þe in haligra

rim arisað.      We þæs ryht magun

æt æghwylcum      anra gehyran,

gif we halig bebodu      healdan willað;

35
mæg nu snottor guma      sæle brucan

godra tida,      ond his gæste forð

weges willian.      Woruld is onhrered,

colaþ Cristes lufu,      sindan costinga

geond middangeard      monge arisene,

40
swa þæt geara iu      godes spelbodan

wordum sægdon      ond þurh witedom

eal anemdon,      swa hit nu gongeð.

Ealdað eorþan blæd      æþela gehwylcre

ond of wlite wendað      wæstma gecyndu;

45
bið seo siþre tid      sæda gehwylces

mætrę in mægne.      Forþon se mon ne þearf

to þisse worulde      wyrpe gehycgan,

þæt he us fægran      gefean bringe

ofer þa niþas      þe we nu dreogað,

50
ærþon endien      ealle gesceafte

ða he gesette      on siex dagum,

ða nu under heofonum      hadas cennað,

micle ond mæte.      Is þes middangeard

dalum gedæled.      Dryhten sceawað

55
hwær þa eardien      þe his æ healden;

gesihð he þa domas      dogra gehwylce

wonian ond wendan      of woruldryhte

ða he gesette      þurh his sylfes word.

He fela findeð,      fea beoð gecorene.

60
Sume him þæs hades      hlisan willað

wegan on wordum      ond þa weorc ne doð.

Bið him eorðwela      ofer þæt ece lif

hyhta hyhst,      se gehwylcum sceal

foldbuendra      fremde geweorþan.

65
Forþon hy nu hyrwað      haligra mod,

ða þe him to heofonum      hyge staþeliað,

witon þæt se eðel[?]      ece bideð

ealra þære mengu      þe geond middangeard

dryhtne þeowiað      ond þæs deoran ham

70
wilniað bi gewyrhtum.      Swa þas woruldgestreon

on þa mæran god      bimutad[?] weorþað,

ðonne þæt gegyrnað      þa þe him godes egsa

hleonaþ ofer heafdum.      Hy þy hyhstan beoð

þrymme geþreade,      þisses lifes

75
þurh bibodu brucað      ond þæs betran forð

wyscað ond wenaþ.      Wuldres bycgað,

sellað ælmessan,      earme frefrað,

beoð rummode      ryhtra gestreona,

lufiað mid lacum      þa þe læs agun,

80
dæghwam dryhtne þeowiaþ.      He hyra dæde sceawað.

Sume þa wuniað      on westennum,

secað ond gesittað      sylfra willum

hamas on heolstrum.      Hy ðæs heofoncundan

boldes bidað.      Oft him brogan to

85
laðne gelædeð,      se þe him lifes ofonn,

eaweð him egsan,      hwilum idel wuldor,

brægdwis bona      hafað bega cræft,

eahteð anbuendra.      Fore him englas stondað,

gearwe mid gæsta wæpnum,      beoþ hyra geoca gemyndge,

90
healdað haligra feorh,      witon hyra hyht mid dryhten.

þæt synd þa gecostan cempan      þa þam cyninge þeowað,

se næfre þa lean alegeð      þam þe his lufan adreogeð.

Magun we nu nemnan      þæt us neah gewearð

þurh haligne      had gecyþed,

95
hu Guðlac his      in godes willan

mod gerehte,      man eall forseah,

eorðlic æþelu,      upp gemunde

ham in heofonum.      Him wæs hyht to þam,

siþþan hine inlyhte      se þe lifes weg

100
gæstum gearwað,      ond him giefe sealde

engelcunde,      þæt he ana ongan

beorgseþel bugan,      ond his blæd gode

þurh eaðmedu      ealne gesealde,

ðone þe he on geoguðe      bigan sceolde

105
worulde wynnum.      Hine weard[?] biheold

halig of heofonum,      se þæt hluttre mod

in þæs gæstes god      georne trymede.

Hwæt, we hyrdon oft      þæt se halga wer

in þa ærestan      ældu gelufade

110
frecnessa fela!      Fyrst wæs swa þeana

in godes dome,      hwonne Guðlace

on his ondgietan      engel sealde

þæt him sweðraden      synna lustas.

Tid wæs toweard;      hine twegen ymb

115
weardas wacedon,      þa gewin drugon,

engel dryhtnes      ond se atela gæst.

Nalæs hy him gelice      lare bæron

in his modes gemynd      mongum tidum.

Oþer him þas eorþan      ealle sægde

120
læne under lyfte,      ond þa longan god

herede on heofonum,      þær haligra

sawla gesittað      in sigorwuldre

dryhtnes dreamas;      he him dæda lean

georne gieldeð,      þam þe his giefe willað

125
þicgan to þonce      ond him þas woruld

uttor lætan      þonne þæt ece lif.

Oþer hyne scyhte,      þæt he sceaðena gemot

nihtes sohte      ond þurh neþinge

wunne æfter worulde,      swa doð wræcmæcgas

130
þa þe ne bimurnað      monnes feore

þæs þe him to honda      huþe gelædeð,

butan hy þy reafe      rædan motan.

Swa hy hine trymedon      on twa healfa

oþþæt þæs gewinnes      weoroda dryhten

135
on þæs engles dom      ende gereahte.

Feond wæs geflymed;      siþ þam frofre gæst

in Guðlaces      geoce gewunade,

lufade hine ond lærde      lenge hu geornor,

þæt him leofedan      londes wynne,

140
bold on beorhge.      Oft þær broga cwom

egeslic ond uncuð,      ealdfeonda nið,

searocræftum swiþ;      hy him sylf hyra

onsyn ywdon,      ond þær ær fela

setla gesæton.      þonan sið tugon

145
wide waðe,      wuldre byscyrede,

lyftlacende.      Wæs seo londes stow

bimiþen fore monnum,      oþþæt meotud onwrah

beorg on bearwe,      þa se bytla cwom

se þær haligne      ham arærde,

150
nales þy he giemde      þurh gitsunga

lænes lifwelan,      ac þæt lond gode

fægre gefreoþode,      siþþan feond oferwon

Cristes cempa.      He gecostad[?] wearð

in gemyndigra      monna tidum,

155
ðara þe nu gena      þurh gæstlicu

wundor hine[?] weorðiað      ond his wisdomes

hlisan healdað,      þæt se halga þeow

elne geeode,      þa he ana gesæt

dygle stowe.      ðær he dryhtnes lof

160
reahte ond rærde;      oft þurh reorde abead,

þam þe þrowera      þeawas lufedon,

godes ærendu,      þa him gæst onwrah

lifes snyttru,      þæt he his lichoman

wynna forwyrnde      ond woruldblissa,

165
seftra setla      ond symbeldaga,

swylce eac idelra      eagena wynna,

gierelan gielplices.      Him wæs godes egsa

mara in gemyndum      þonne he menniscum

þrymme æfter þonce      þegan wolde.

170
God wæs Guðlac!      He in gæste bær

heofoncundne hyht,      hælu geræhte

ecan lifes.      Him wæs engel neah,

fæle freoðuweard,      þam þe feara sum

mearclond gesæt.      þær he mongum wearð

175
bysen on Brytene,      siþþan biorg gestah

eadig oretta,      ondwiges heard.

Gyrede hine georne      mid gæstlicum

wæpnum      wong bletsade,

him to ætstælle      ærest arærde

180
Cristes rode,      þær se cempa oferwon

frecnessa fela.      Frome wurdun[?] monge

godes þrowera;      we þæs Guðlaces[?]

deorwyrðne dæl      dryhtne cennað.

He him sige sealde      ond snyttrucræft,

185
mundbyrd meahta,      þonne mengu cwom

feonda færscytum      fæhðe ræran.

Ne meahton hy æfeste      anforlætan,

ac to Guðlaces      gæste gelæddun

frasunga fela.      Him wæs fultum neah,

190
engel hine elne trymede,      þonne hy him yrre hweopan,

frecne fyres wylme.      Stodan him on feðehwearfum,

cwædon þæt he on þam beorge      byrnan sceolde

ond his lichoman      lig forswelgan,

þæt his earfeþu      eal gelumpe

195
modcearu mægum,      gif he monna dream

of þam orlege      eft ne wolde

sylfa gesecan,      ond his sibbe ryht

mid moncynne      maran cræfte

willum bewitigan,      lætan wræce stille.

200
Swa him yrsade,      se for ealle spræc

feonda mengu.      No þy forhtra wæs

Guðlaces gæst,      ac him god sealde

ellen wiþ þam egsan      þæt þæs ealdfeondes

scyldigra scolu      scome þrowedon;

205
wæron teonsmiðas      tornes fulle,

cwædon þæt him Guðlac      eac gode sylfum

earfeþa mæst      ana gefremede,

siþþan he for wlence      on westenne

beorgas bræce,      þær hy[?] bidinge,

210
earme ondsacan,      æror mostun[?]

æfter tintergum      tidum brucan,

ðonne hy of waþum      werge cwoman

restan ryneþragum,      rowe gefegon;

wæs him seo gelyfed      þurh lytel fæc.

215
Stod seo dygle stow      dryhtne in gemyndum

idel ond æmen,      eþelriehte feor,

bad bisæce      betran hyrdes.

To þon ealdfeondas      ondan noman,

swa hi singales      sorge dreogað.

220
Ne motun hi on eorþan      eardes brucan,

ne hy lyft swefeð      in leoma ræstum,

ac hy hleolease      hama þoliað,

in cearum cwiþað,      cwealmes wiscað,

willen þæt him dryhten      þurh deaðes cwealm

225
to hyra earfeða      ende geryme.

Ne mostun hy Guðlaces      gæste sceþþan,

ne þurh sarslege      sawle gedælan

wið lichoman,      ac hy ligesearwum

ahofun hearmstafas,      hleahtor alegdon,

230
sorge seofedon,      þa hi swiðra oferstag

weard on wonge.      Sceoldon wræcmæcgas

ofgiefan gnornende      grene beorgas.

Hwæþre hy þa gena,      godes ondsacan,

sægdon sarstafum,      swiþe geheton,

235
þæt he deaþa gedal      dreogan sceolde,

gif he leng bide      laþran gemotes,

hwonne hy mid mengu      maran cwome,

þa þe for his life      lyt sorgedon.

Guðlac him ongean þingode,      cwæð þæt hy gielpan ne þorftan

240
dædum wið dryhtnes meahtum.      "þeah þe ge me deað gehaten,

mec wile wið þam niþum genergan      se þe eowrum nydum wealdeð.

An is ælmihtig god,      se mec mæg eaðe gescyldan;

he min feorg freoþað.      Ic eow fela wille

soþa gesecgan.      Mæg ic þis setl on eow

245
butan earfeðum      ana geðringan[?].

Ne eam ic swa fealog,      swa ic eow fore stonde,

monna weorudes,      ac me mara dæl

in godcundum      gæstgerynum

wunað ond weaxeð,      se me wraþe healdeð.

250
Ic me anum her      eaðe getimbre

hus ond hleonað;      me on heofonum sind

lare gelonge.      Mec þæs lyt tweoþ

þæt me engel to      ealle gelædeð

spowende sped      spreca ond dæda.

255
Gewitað nu, awyrgde,      werigmode,

from þissum earde      þe ge her on stondað,

fleoð on feorweg.      Ic me frið wille

æt gode gegyrnan;      ne sceal min gæst mid eow

gedwolan dreogan,      ac mec dryhtnes hond

260
mundað mid mægne.      Her sceal min wesan

eorðlic eþel,      nales eower leng."

ða wearð breahtm hæfen.      Beorg ymbstodan

hwearfum wræcmæcgas.      Woð up astag,

cearfulra cirm.      Cleopedon monige,

265
feonda foresprecan,      firenum gulpon:

"Oft we ofersegon      bi sæm tweonum

þeoda þeawas,      þræce modigra,

þara þe in gelimpe      life weoldon.

No we[?] oferhygdu      anes monnes

270
geond middangeard      maran fundon.

ðu þæt gehatest      þæt ðu ham on us[?]

gegan wille,      ðe[?] eart[?] godes yrming.

Bi hwon scealt þu lifgan,      þeah þu lond age?

Ne þec mon hider      mose fedeð;

275
beoð þe hungor ond þurst      hearde gewinnan,

gif þu gewitest      swa wilde deor

ana from eþele.      Nis þæt onginn wiht!

Geswic þisses setles!      Ne mæg þec sellan ræd

mon gelæran      þonne þeos mengu eall.

280
We þe beoð holde      gif ðu us hyran wilt,

oþþe þec ungearo      eft gesecað

maran mægne,      þæt þe mon ne þearf

hondum hrinan,      ne þin hra feallan

wæpna wundum.      We þas wic magun

285
fotum afyllan;      folc in ðriceð

meara þreatum      ond monfarum.

Beoð þa gebolgne,      þa þec breodwiað,

tredað þec ond tergað,      ond hyra torn wrecað,

toberað þec blodgum lastum;      gif þu ure bidan þencest,

290
we þec niþa genægað.      Ongin þe generes wilnian,

far þær ðu freonda wene,      gif ðu þines feores recce."

Gearo wæs Guðlac,      hine god fremede

on ondsware      ond on elne strong.

Ne wond he for worde,      ac his wiþerbreocum

295
sorge gesægde,      cuðe him soð genog:

"Wid[?] is þes westen,      wræcsetla fela,

eardas onhæle      earmra gæsta.

Sindon wærlogan      þe þa wic bugað.

þeah ge þa ealle      ut abanne[?],

300
ond eow eac gewyrce      widor sæce,

ge her ateoð      in þa tornwræce

sigeleasne sið.      No ic eow sweord ongean

mid gebolgne hond      oðberan þence,

worulde wæpen,      ne sceal þes wong gode

305
þurh blodgyte      gebuen weorðan,

ac ic minum Criste      cweman þence

leofran lace.      Nu ic þis lond gestag,

fela ge me earda      þurh idel word

aboden habbað.      Nis min breostsefa

310
forht ne fæge,      ac me friðe healdeð

ofer monna cyn      se þe mægna gehwæs

weorcum wealdeð.      Nis me wiht æt eow

leofes gelong,      ne ge me laþes wiht

gedon motun.      Ic eom dryhtnes þeow,

315
he mec þurh engel      oft afrefreð.

Forðon mec longeþas      lyt gegretað,

sorge sealdun,      nu mec sawelcund

hyrde bihealdeð.      Is min hyht mid god,

ne ic me eorðwelan      owiht sinne,

320
ne me mid mode      micles gyrne,

ac me dogra gehwam      dryhten sendeð

þurh monnes hond      mine þearfe."

Swa modgade,      se wið mongum stod,

awreðed weorðlice      wuldres cempa

325
engla mægne.      Gewat eal þonan

feonda mengu.      Ne wæs se fyrst micel

þe hi Guðlace      forgiefan þohtan.

He wæs on elne      ond on eaðmedum,

bad on beorge,      (wæs him botles neod),

330
forlet longeþas      lænra dreama.

No he hine wið monna      miltse gedælde,

ac gesynta bæd      sawla gehwylcre,

þonne he to eorðan      on þam anade

hleor onhylde.      Him of heofonum wearð

335
onbryrded breostsefa      bliðe gæste.

Oft eahtade,      (wæs him engel neah),

hu þisse worulde      wynna þorfte

mid his lichoman      læsast brucan.

No him fore egsan      earmra gæsta

340
treow getweode,      ne he tid forsæt

þæs þe he for his dryhtne      dreogan sceolde,

þæt hine æreste      elne binoman

slæpa sluman      oþþe sæne mod.

Swa sceal oretta      a in his mode

345
gode compian,      ond his gæst beran

oft on ondan      þam þe eahtan wile

sawla gehwylcre      þær he gesælan mæg.

Symle hy Guðlac      in godes willan

fromne fundon,      þonne flygereowe

350
þurh nihta genipu      neosan cwoman,

þa þe onhæle      eardas weredon,

hwæþre him þæs wonges      wyn sweðrade;

woldun þæt him to mode      fore monlufan

sorg gesohte,      þæt he siþ tuge

355
eft to eþle.      Ne wæs þæt ongin swylc,

ðonne hine engel      on þam anade

geornast grette      ond him giefe sealde,

þæt hine ne meahte      meotudes willan

longað gelettan,      ac he on þæs lareowes

360
wære gewunade.      Oft worde bicwæð:

"Huru, þæs bihofað,      se ðe him halig gæst

wisað on willan      ond his weorc trymað,

laþað hine liþum wordum,      gehateð him lifes ręste,

þæt he þæs latteowes      larum hyre,

365
ne lete him ealdfeond      eft oncyrran

mod from his meotude.      Hu sceal min cuman

gæst to geoce,      nemne ic gode sylle

hyrsumne hige,      þæt him heortan geþonc

[...] ær oþþe sið      ende geweorðe,

370
þæt ge mec to wundre      węgan motun.

Ne mæg min lichoma      wið þas lænan gesceaft

deað gedælan,      ac he gedreosan sceal,

swa þeos eorðe eall      þe ic her on stonde.

ðeah ge minne flæschoman[?]      fyres wylme

375
forgripen gromhydge      gifran lege,

næfre ge mec of þissum wordum onwendað      þendan mec min gewit gelæsteð.

þeah þe ge hine sarum forsæcen,      ne motan ge mine sawle gretan,

ac ge on betran gebringað.      Forðan ic gebidan wille

þæs þe me min dryhten demeð.      Nis me þæs deaþes sorg.

380
ðeah min ban ond blod      bu tu geweorþen

eorþan to eacan,      min se eca dæl

in gefean fareð,      þær he fægran

botles bruceð.      Nis þisses beorges setl

meodumre ne mara      þonne hit men duge[?]

385
se þe in þrowingum      þeodnes willan

dæghwam dreogeð.      Ne sceal se dryhtnes þeow

in his modsefan      mare gelufian

eorþan æhtwelan      þonne his anes gemet,

þæt he his lichoman      lade hæbbe."

390
ða wæs eft swa ær      ealdfeonda nið,

wroht onwylled[?];      woð[?] oþer

ne lythwon leoðode,      þonne in lyft astag

ceargesta cirm.      Symle Cristes lof

in Guðlaces      godum mode

395
weox ond wunade,      ond hine weoruda god

freoðade on foldan,      swa he feora gehwylc

healdeð in hælo,      þær se hyra gæst

þihð in þeawum.      He wæs þeara sum;

ne won he æfter worulde,      ac he in wuldre ahof

400
modes wynne.      Hwylc wæs mara þonne se?

An oretta      ussum tidum

cempa gecyðeð      þæt him Crist fore

woruldlicra ma      wundra gecyðde.

He hine scilde      wið sceðþendra[?]

405
eglum onfengum      earmra gæsta;

wæron hy reowe      to ræsanne

gifrum grapum.      No god wolde

þæt seo sawl þæs      sar þrowade

in lichoman,      lyfde seþeana

410
þæt hy him mid hondum      hrinan mosten,

ond þæt frið wið hy      gefreoþad wære.

Hy hine þa hofun      on þa hean lyft,

sealdon him meahte      ofer monna cynn,

þæt he fore eagum      eall sceawode

415
under haligra      hyrda gewealdum

in mynsterum      monna gebæru,

þara þe hyra lifes      þurh lust brucan,

idlum æhtum      ond oferwlencum,

gierelum gielplicum,      swa bið geoguðe þeaw,

420
þær þæs ealdres      egsa ne styreð.

No þær[?] þa feondas      gefeon þorfton,

ac þæs blædes hraðe      gebrocen hæfdon

þe him alyfed wæs      lytle hwile,

þæt hy his lichoman      leng ne mostan

425
witum wælan;      ne him wiht gescod

þæs þe hy him to teonan      þurhtogen hæfdon.

Læddun hine þa of lyfte      to þam leofestan

earde on eorðan,      þæt he eft gestag

beorg on bearwe.      Bonan gnornedon,

430
mændon murnende      þæt[?] hy monnes bearn

þream oferþunge,      ond swa þearfendlic

him to earfeðum      ana cwome,

gif hy him ne meahte      maran sarum

gyldan gyrnwræce.      Guðlac sette

435
hyht in heofonas,      hælu getreowde,

hæfde feonda feng      feore gedyged.

Wæs seo æreste      earmra gæsta

costung ofercumen.      Cempa wunade

bliþe on beorge,      wæs his blæd mid god.

440
ðuhte him on mode      þæt se moncynnes

eadig wære      se þe his anum her

feore gefreoðade,      þæt him feondes hond

æt þam ytmestan      ende ne scode,

þonne him se dryhtnes      dom wisade

445
to þam nyhstan      nydgedale.

Hwæþre him þa gena      gyrna gemyndge

edwitsprecan      ermþu geheton

tornum teoncwidum.      Treow wæs gecyþed,

þætte Guðlace      god leanode

450
ellen mid arum,      þæt he ana gewon.

Him se werga gæst      wordum sægde:

"No we þe þus swiðe      swencan þorftan,

þær þu fromlice      freonda larum

hyran wolde,      þa þu hean[?] ond earm

455
on þis orlege      ærest cwome,

ða þu gehete      þæt þec halig gæst

wið earfeþum      eaðe gescilde,

for þam myrcelse      þe þec monnes hond

from þinre onsyne      æþelum ahwyrfde.

460
In þam mægwlite      monge lifgað,

gyltum forgiefene;      nales gode þigað,

ac hy lichoman      fore lufan cwemað

wista wynnum.      Swa ge weorðmyndu

in dolum dreame      dryhtne gieldað.

465
Fela ge fore monnum miþað      þæs þe ge in mode gehycgað;

ne beoð eowre dæda dyrne,      þeah þe ge hy in dygle gefremme.

We þec in lyft gelæddun,      oftugon þe londes wynna,

woldun þu þe sylfa gesawe      þæt we þec soð onstældun.

Ealles þu þæs wite awunne;      forþon þu hit onwendan ne meahtes."

470
ða wæs agongen      þæt him god wolde

æfter þrowinga      þonc gegyldan

þæt he martyrhad      mode gelufade,

sealde him snyttru      on sefan gehygdum,

mægenfæste gemynd.      He wið mongum stod

475
ealdfeonda,      elne gebylded,

sægde him to sorge      þæt hy sigelease

þone grenan wong      ofgiefan sceoldan:

"Ge sind forscadene,      on eow scyld siteð!

Ne cunnon ge dryhten      duguþe biddan,

480
ne mid eaðmedum      are secan,

þeah þe eow alyfde      lytle hwile,

þæt ge min onwald      agan mosten;

ne ge þæt geþyldum      þicgan woldan,

ac mec yrringa      up gelæddon,

485
þæt ic of lyfte      londa getimbru

geseon meahte.      Wæs me swegles leoht

torht ontyned,      þeah ic torn druge.

Setton me in edwit      þæt ic eaðe forbær

rume regulas      ond reþe mod

490
geongra monna      in godes templum;

woldan þy gehyrwan      haligra lof,

sohtun þa sæmran,      ond þa sellan no

demdan æfter dædum.      Ne beoð þa dyrne swa þeah.

Ic eow soð siþþon[?]      secgan wille.

495
God scop geoguðe      ond gumena dream;

ne magun þa æfteryld      in þam ærestan

blæde geberan,      ac hy blissiað

worulde wynnum,      oððæt wintra rim

gegæð in þa geoguðe,      þæt se gæst lufað

500
onsyn ond ætwist      yldran hades,

ðe gemete monige      geond middangeard

þeowiað in þeawum.      þeodum ywaþ

wisdom weras,      wlencu forleosað,

siððan geoguðe geað      gæst aflihð.

505
þæt ge ne scirað,      ac ge scyldigra

synne secgað,      soþfæstra no

mod ond monþeaw      mæran willað.

Gefeoð in firenum,      frofre ne wenað,

þæt ge wræcsiða      wyrpe gebiden.

510
Oft ge in gestalum stondað;      þæs cymeð steor of heofonum.

Me þonne sige[?] sendeð      se usic semon mæg,

se þe lifa gehwæs      lengu wealdeð."

Swa hleoþrade      halig cempa;

wæs se martyre      from moncynnes

515
synnum asundrad.      Sceolde he sares þa gen

dæl adreogan,      ðeah þe dryhten his

witum weolde[?].      Hwæt, þæt wundra sum

monnum þuhte,      þæt he ma wolde

afrum onfengum      earme gæstas

520
hrinan leton,      ond þæt hwæþre gelomp!

Wæs þæt gen mara,      þæt he middangeard

sylfa gesohte,      ond his swat ageat

on bonena hond;      ahte bega geweald,

lifes ond deaðes,      þa he lustum dreag

525
eaðmod on eorðan      ehtendra nið.

Forþon is nu arlic      þæt we æfæstra

dæde demen,      secgen dryhtne lof

ealra þara bisena      þe us bec fore

þurh his wundra geweorc      wisdom cyþað.

530
Geofu wæs mid Guðlac      in godcundum

mægne gemeted.      Micel is to secgan

eall æfter orde,      þæt he on elne adreag:

ðone foregengan      fæder ælmihtig

wið onhælum      ealdorgewinnum

535
sylfa gesette,      þær his sawl wearð

clæne ond gecostad.      Cuð is wide

geond middangeard      þæt his mod geþah

in godes willan;      is þæs gen fela

to secgenne,      þæs þe he sylfa adreag

540
under nyðgista      nearwum clommum.

He þa sar forseah,      a þære sawle wel

þæs mundboran      þe þæt mod[?] geheold,

þæt him ne getweode      treow in breostum,

ne him gnornunga      gæste scodun,

545
ac se hearda hyge      halig wunade,

oþþæt he þa bysgu      oferbiden hæfde.

þrea wæron þearle,      þegnas grimme,

ealle hy þam feore      fyl gehehton.

No hy hine to deaðe[?]      deman moston,

550
synna hyrdas,      ac seo sawul bad

in lichoman      leofran tide.

Georne hy ongeaton      þæt hyne god wolde

nergan wið niþum      ond hyra nydwræce

deope deman.      Swa dryhten mæg,

555
ana ælmihtig,      eadigra gehwone

wið earfeþum      eaðe gescildan.

Hwæðre hine gebrohton      bolgenmode,

wraðe wræcmæcgas,      wuldres cempan,

halig husulbearn,      æt heldore,

560
þær firenfulra      fæge gæstas

æfter swyltcwale      secan onginnað

ingong ærest      in þæt atule hus,

niþer under næssas      neole grundas.

Hy hine bregdon,      budon orlege,

565
egsan ond ondan      arleaslice,

frecne fore,      swa bið feonda þeaw,

þonne hy soðfæstra      sawle willað

synnum beswican      ond searocræftum.

Ongunnon gromheorte      godes orettan

570
in sefan swencan,      swiþe geheton

þæt he in þone grimman gryre      gongan sceolde,

hweorfan gehyned      to helwarum,

ond þær in bendum      bryne þrowian.

Woldun hy geteon      mid torncwidum

575
earme aglæcan      in orwennysse,

meotudes cempan.      Hit ne meahte swa!

Cwædon cearfulle,      Criste laðe,

to Guðlace      mid grimnysse:

"Ne eart ðu gedefe,      ne dryhtnes þeow

580
clæne gecostad,      ne cempa god,

wordum ond weorcum      wel gecyþed,

halig in heortan.      Nu þu in helle scealt

deope gedufan,      nales dryhtnes leoht

habban in heofonum,      heahgetimbru,

585
seld on swegle,      forþon þu synna to fela,

facna gefremedes      in flæschoman.

We þe nu willað      womma gehwylces

lean forgieldan,      þær þe laþast bið

in ðam grimmestan      gæstgewinne."

590
Him se eadga wer      ondswarode,

Guðlac in gæste      mid godes mægne:

"Doð efne swa,      gif eow dryhten Crist,

lifes leohtfruma      lyfan wylle,

weoruda waldend,      þæt ge his wergengan

595
in þone laðan leg      lædan motan.

þæt is in gewealdum      wuldorcyninges,

se eow gehynde      ond in hæft bidraf

under nearone clom,      nergende Crist.

Eom ic eaðmod his      ombiehthera,

600
þeow geþyldig.      Ic geþafian sceal

æghwær ealles      his anne dom,

ond him geornlice      gæstgemyndum

wille wideferh      wesan underþyded,

hyran holdlice      minum hælende

605
þeawum ond geþyncðum,      ond him þoncian

ealra þara giefena      þe god gescop

englum ærest      ond eorðwarum;

ond ic bletsige      bliðe mode

lifes leohtfruman,      ond him lof singe

610
þurh gedefne dom      dæges ond nihtes,

herge in heortan      heofonrices weard.

þæt eow æfre ne bið      ufan alyfed

leohtes lissum,      þæt ge lof moten

dryhtne secgan,      ac ge deaðe sceolon

615
weallendne wean      wope besingan,

heaf in helle,      nales herenisse

halge habban      heofoncyninges.

Ic þone deman      in dagum minum

wille weorþian      wordum ond dædum,

620
lufian in life,      swa is lar ond ar

to spowendre      spræce gelæded,

þam þe in his weorcum      willan ræfnað.

Sindon ge wærlogan,      swa ge in wræcsiðe

longe lifdon,      lege bisencte[?],

625
swearte beswicene,      swegle benumene,

dreame bidrorene,      deaðe bifolene,

firenum bifongne,      feores orwenan,

þæt ge blindnesse      bote fundon.

Ge þa fægran gesceaft      in fyrndagum,

630
gæstlicne goddream,      gearo forsegon,

þa ge wiðhogdun[?]      halgum dryhtne.

Ne mostun ge a wunian      in wyndagum,

ac mid scome scyldum      scofene wurdon

fore oferhygdum      in ece fyr,

635
ðær ge sceolon dreogan      deað ond þystro,

wop to widan ealdre;      næfre ge þæs wyrpe gebidað.

Ond ic þæt gelyfe      in liffruman,

ecne onwealdan      ealra gesceafta,

þæt he mec for miltsum      ond mægenspedum,

640
niðða nergend,      næfre wille

þurh ellenweorc      anforlætan,

þam ic longe      in lichoman

ond in minum gæste      gode campode

þurh monigfealdra      mægna gerynu.

645
Forðon ic getrywe      in þone torhtestan

þrynesse þrym,      se geþeahtingum

hafað in hondum      heofon ond eorðan,

þæt ge mec mid niþum      næfre motan

tornmode teon      in tintergu,

650
mine myrðran      ond mansceaþan,

swearte sigelease.      Eom ic soðlice

leohte geleafan      ond mid lufan dryhtnes

fægre gefylled      in minum feorhlocan,

breostum inbryrded      to þam betran ham,

655
leomum inlyhted      to þam leofestan

ecan earde,      þær is eþellond

fæger ond gefealic      in fæder wuldre,

ðær eow næfre      fore nergende

leohtes leoma      ne lifes hyht

660
in godes rice      agiefen weorþeð,

for þam oferhygdum      þe eow in mod astag

þurh idel gylp      ealles to swiðe.

Wendun ge ond woldun[?],      wiþerhycgende,

þæt ge scyppende      sceoldan gelice

665
wesan in wuldre.      Eow þær wyrs gelomp,

ða eow se waldend      wraðe bisencte

in þæt swearte susl,      þær eow siððan wæs

ad inæled      attre geblonden,

þurh deopne dom      dream afyrred,

670
engla gemana.      Swa nu awa sceal

wesan wideferh,      þæt ge wærnysse

brynewylm hæbben,      nales bletsunga.

Ne þurfun ge wenan,      wuldre biscyrede,

þæt ge mec synfulle      mid searocræftum

675
under scæd sconde      scufan motan,

ne in bælblæsan      bregdon on hinder

in helle hus,      þær eow is ham sceapen,

sweart sinnehte,      sacu butan ende,

grim gæstcwalu.      þær ge gnornende

680
deað sceolon dreogan,      ond ic dreama wyn

agan mid englum      in þam uplican

rodera rice,      þær is ryht cyning,

help ond hælu      hæleþa cynne,

duguð ond drohtað."      ða cwom dryhtnes ar,

685
halig of heofonum,      se þurh hleoþor abead

ufancundne ege      earmum gæstum;

het eft hraðe      unscyldigne

of þam wræcsiðe      wuldres cempan

lædan limhalne,      þæt se leofesta

690
gæst gegearwad      in godes wære

on gefean ferde.      ða wearð feonda þreat

acol for ðam egsan.      Ofermæcga spræc,

dyre dryhtnes þegn,      dæghluttre scan.

Hæfde Guðlaces      gæst in gewealdum

695
modig mundbora,      meahtum spedig,

þeostra þegnas      þreaniedlum[?] bond,

nyd onsette      ond geneahhe bibead:

"Ne sy him banes bryce      ne blodig wund,

lices læla      ne laþes wiht,

700
þæs þe ge him to dare      gedon motan,

ac ge hine gesundne asettaþ      þær ge hine sylfne genoman.

He sceal þy wonge wealdan,      ne magon ge him þa wic forstondan.

Ic eom se dema,      se mec dryhten heht

snude gesecgan,      þæt ge him sara gehwylc

705
hondum gehælde,      ond him hearsume

on his sylfes dom      siþþan wæron.

Ne sceal ic mine onsyn      fore eowere

mengu miþan.      Ic eom meotudes þegn.

Eom ic þara twelfa sum      þe he getreoweste

710
under monnes hiw      mode gelufade.

He mec of heofonum      hider onsende,

geseah þæt ge on eorðan      fore æfstum[?]

on his wergengan      wite legdon.

Is þæt min broþor,      mec his bysgu gehreaw.

715
Ic þæt gefremme,      þær se freond wunað

on þære socne,      þe ic þa sibbe wið hine

healdan wille,      nu ic his helpan mot,

þæt ge min onsynn      oft sceawiað.

Nu ic his geneahhe      neosan wille;

720
sceal ic his word ond his weorc      in gewitnesse

dryhtne lædon.      He his dæde conn."

ða wæs Guðlaces      gæst geblissad,

siþþan Bartholomeus      aboden hæfde

godes ærendu.      Gearwe stodun

725
hæftas hearsume,      þa þæs halgan word

lyt oferleordun.      Ongon þa leofne sið

dragan domeadig      dryhtnes cempa

to þam onwillan      eorðan dæle.

Hy hine bæron      ond him bryce heoldon,

730
hofon hine hondum      ond him hryre burgun.

Wæron hyra gongas      under godes egsan

smeþe ond gesefte.      Sigehreðig cwom

bytla to þam beorge.      Hine bletsadon

monge mægwlitas,      meaglum reordum,

735
treofugla tuddor,      tacnum cyðdon

eadges eftcyme.      Oft he him æte heold,

þonne hy him hungrige      ymb hond flugon

grædum gifre,      geoce gefegon.

Swa þæt milde mod      wið moncynnes

740
dreamum gedælde,      dryhtne þeowde,

genom him to wildeorum wynne,      siþþan he þas woruld forhogde.

Smolt wæs se sigewong      ond sele niwe,

fæger fugla reord,      folde geblowen;

geacas gear budon.      Guþlac moste

745
eadig ond onmod      eardes brucan.

Stod se grena wong      in godes wære;

hæfde se heorde,      se þe of heofonum cwom,

feondas afyrde.      Hwylc wæs fægerra

willa geworden      in wera life,

750
þara þe yldran      usse gemunde,

oþþe we selfe      siþþan cuþen?

Hwæt we þissa wundra      gewitan sindon!

Eall þas geeodon      in ussera

tida timan.      Forþon þæs tweogan ne þearf

755
ænig ofer eorðan      ælda cynnes,

ac swilc god wyrceð      gæsta lifes

to trumnaþe,      þy læs þa tydran mod

þa gewitnesse      wendan þurfe,

þonne hy in gesihþe      soþes brucað.

760
Swa se ælmihtiga      ealle gesceafte

lufað under lyfte      in lichoman,

monna mægðe      geond middangeard.

Wile se waldend      þæt we wisdom a

snyttrum swelgen,      þæt his soð fore us

765
on his giefena gyld      genge weorðe,

ða he us to are      ond to ondgiete

syleð ond sendeð,      sawlum rymeð

liþe lifwegas      leohte geræhte.

Nis þæt huru læsast      þæt seo lufu cyþeð,

770
þonne heo in monnes      mode getimbreð

gæstcunde gife,      swa he Guðlaces

dagas ond dæde      þurh his dom ahof.

Wæs se fruma fæstlic      feondum on ondan,

geseted wið synnum,      þær he siþþan lyt

775
wære gewonade,      oft his word gode

þurh eaðmedu      up onsende,

let his ben cuman      in þa beorhtan gesceaft,

þoncade þeodne      þæs þe he in þrowingum

bidan moste,      hwonne him betre lif

780
þurh godes willan      agyfen wurde[?].

Swa wæs Guðlaces      gæst gelæded

engla fæðmum      in uprodor,

fore onsyne      eces deman

læddon leoflice.      Him wæs lean geseald,

785
setl on swegle,      þær he symle mot

awo to ealdre      eardfæst wesan,

bliðe bidan.      Is him bearn godes

milde mundbora,      meahtig dryhten,

halig hyrde,      heofonrices weard.

790
Swa soðfæstra      sawla motun

in ecne geard      up gestigan

rodera rice,      þa þe ræfnað her

wordum ond weorcum      wuldorcyninges

lare longsume,      on hyra lifes tid

795
earniað on eorðan      ecan lifes,

hames in heahþu.      þæt beoð husulweras,

cempan gecorene,      Criste leofe,

berað in breostum      beorhtne geleafan,

haligne hyht,      heortan clæne

800
weorðiað waldend,      habbað wisne geþoht,

fusne on forðweg      to fæder eðle,

gearwaþ gæstes hus,      ond mid gleawnesse

feond oferfeohtað      ond firenlustas

forberað in breostum,      broþorsibbe

805
georne bigongað,      in godes willan

swencað hi sylfe,      sawle frætwað

halgum gehygdum,      heofoncyninges bibod

fremmað on foldan.      Fæsten lufiað,

beorgað him bealoniþ      ond gebedu secað,

810
swincað wið synnum,      healdað soð ond ryht.

Him þæt ne hreoweð      æfter hingonge,

ðonne hy hweorfað      in þa halgan burg,

gongað gegnunga      to Hierusalem,

þær hi to worulde      wynnum motun[?]

815
godes onsyne      georne bihealdan,

sibbe ond gesihðe,      þær heo soð wunað,

wlitig, wuldorfæst,      ealne[?] widan ferh

on lifgendra      londes wynne.

ðæt is wide cuð      wera cneorissum,

820
folcum gefræge,      þætte frymþa god

þone ærestan      ælda cynnes

of þære clænestan,      cyning ælmihtig,

foldan geworhte.      ða wæs fruma niwe

ęlda tudres,      onstæl wynlic,

825
fæger ond gefealic.      Fæder wæs acenned

Adam ærest      þurh est godes

on neorxnawong,      þær him nænges wæs

willan onsyn,      ne welan brosnung,

ne lifes lyre      ne lices hryre,

830
ne dreames dryre      ne deaðes cyme,

ac he on þam lande      lifgan moste

ealra leahtra leas,      longe neotan

niwra gefeana.      þær he no þorfte

lifes ne lissa      in þam leohtan ham

835
þurh ælda tid      ende gebidan,

ac æfter fyrste      to þam færestan

heofonrices gefean      hweorfan mostan,

leomu lic somud      ond lifes gæst,

ond þær siþþan a      in sindreamum

840
to widan feore      wunian mostun

dryhtne on gesihðe,      butan deaðe forð,

gif hy halges word      healdan woldun

beorht in breostum,      ond his bebodu læstan,

æfnan on eðle.      Hy to ær aþreat

845
þæt hy waldendes      willan læsten,

ac his wif genom      wyrmes larum

blede forbodene,      ond of beame ahneop

wæstm biweredne      ofer word godes,

wuldorcyninges,      ond hyre were sealde

850
þurh deofles searo      deaðberende gyfl

þæt ða sinhiwan      to swylte geteah.

Siþþan se eþel      uðgenge wearð

Adame ond Euan,      eardwica cyst

beorht oðbroden,      ond hyra bearnum swa,

855
eaferum æfter,      þa hy on uncyððu,

scomum scudende,      scofene wurdon

on gewinworuld.      Weorces onguldon,

deopra firena,      þurh deaðes cwealm,

þe hy unsnyttrum      ær gefremedon.

860
þære synwræce      siþþan sceoldon

mægð ond mæcgas      morþres ongyldon,

godscyldge gyrn      þurh gæstgedal,

deopra firena.      Deað in geþrong

fira cynne,      feond rixade

865
geond middangeard.      Nænig monna wæs

of þam sigetudre      siþþan æfre

godes willan þæs georn,      ne gynnwised[?],

þæt he bibugan mæge      þone bitran drync

þone Eue fyrn      Adame geaf,

870
byrelade bryd geong;      þæt him bam gescod

in þam deoran ham.      Deað ricsade

ofer foldbuend,      þeah þe fela wære

gæsthaligra,      þær hi godes willan

on mislicum      monna gebihþum

875
æfter stedewonga      stowum[?] fremedon;

sume ær, sume sið,      sume in urra

æfter tælmearce      tida gemyndum

sigorlean sohtun.      Us secgað bec

hu Guðlac wearð      þurh godes willan

880
eadig on Engle.      He him ece geceas

meaht ond mundbyrd.      Mære wurdon

his wundra geweorc      wide ond side,

breme æfter burgum      geond Bryten innan,

hu he monge oft      þurh meaht godes

885
gehælde hygegeomre      hefigra wita,

þe hine unsofte,      adle gebundne,

sarge gesohtun      of siðwegum,

freorigmode.      Symle frofre þær

æt þam godes cempan      gearwe fundon,

890
helpe ond hælo.      Nænig hæleþa is

þe areccan mæge      oþþe rim wite

ealra þara wundra      þe he in worulde her

þurh dryhtnes giefe      dugeþum gefremede.

Oft to þam wicum      weorude cwomun

895
deofla deaðmægen      duguþa byscyrede

hloþum þringan,      þær se halga þeow

elnes anhydig      eard weardade.

þær hy mislice      mongum reordum

on þam westenne      woðe hofun

900
hludne herecirm,      hiwes binotene,

dreamum bidrorene.      Dryhtnes cempa,

from folctoga,      feonda þreatum

wiðstod stronglice.      Næs seo stund latu

earmra gæsta,      ne þæt onbid long,

905
þæt þa wrohtsmiðas      wop ahofun,

hreopun hreðlease,      hleoþrum brugdon.

Hwilum wedende      swa wilde deor

cirmdon on corðre,      hwilum cyrdon eft

minne mansceaþan      on mennisc hiw

910
breahtma mæste,      hwilum brugdon eft

awyrgde wærlogan      on wyrmes bleo,

earme adloman      attre spiowdon.

Symle hy Guðlac      gearene fundon,

þonces gleawne.      He geþyldum bad,

915
þeah him feonda hloð      feorhcwealm bude.

Hwilum him to honda      hungre geþreatad

fleag fugla cyn,      þær hy feorhnere

witude fundon      ond hine weorðedon

meaglum stefnum.      Hwilum mennisce

920
aras eaðmedum      eft neosedon,

ond þær siðfrome      on þam sigewonge

æt þam halgan þeowan[?]      helpe gemetton,

ferðþes frofre.      Nænig forþum wæs,

þæt he æwiscmod      eft siðade,

925
hean, hyhta leas,      ac se halga wer

ælda gehwylces      þurh þa æþelan meaht,

þe hine seoslige      sohtun on ðearfe,

hæleð hygegeomre,      hælde bu tu

lic ond sawle,      þenden lifes weard,

930
ece ælmihtig,      unnan wolde

þæt he blædes her      brucan moste[?],

worulde lifes.      Wæs gewinnes þa

yrmþa for eorðan      endedogor

þurh nydgedal      neah geþrungen,

935
siþþan he on westenne      wiceard geceas,

fiftynu gear,      þa wæs frofre gæst

eadgum æbodan      ufan onsended,

halig of heahþu.      Hreþer innan born,

afysed on forðsið.      Him færinga

940
adl in gewod.      He on elne swa þeah

ungeblyged bad      beorhtra gehata

bliþe in burgum.      Wæs þam bancofan

æfter nihtglome      neah geþrungen,

breosthord onboren.      Wæs se bliþa gæst

945
fus on forðweg.      Nolde fæder engla

in þisse wonsælgan      worulde life

leahtra leasne      longfyrst ofer þæt

wunian leton,      þe him on weorcum her

on his dagena tid      dædum gecwemde

950
elne unslawe.      ða se ælmihtiga[?]

let his hond cuman      þær se halga þeow,

deormod on degle      domeadig bad,

heard ond hygerof.      Hyht wæs geniwad,

blis in breostum.      Wæs se bancofa

955
adle onæled,      inbendum fæst,

lichord onlocen.      Leomu hefegedon,

sarum gesohte.      He þæt soð gecneow

þæt hine ælmihtig      ufan neosade,

meotud fore miltsum.      He his modsefan

960
wið þam færhagan      fæste trymede

feonda gewinna.      Næs he forht seþeah,

ne seo adlþracu      egle[?] on mode,

ne deaðgedal,      ac him dryhtnes lof

born in breostum,      brondhat lufu

965
sigorfæst in sefan,      seo him sara gehwylc

symle forswiðde.      Næs him sorgcearu

on þas lænan tid,      þeah his lic ond gæst

hyra somwiste,      sinhiwan tu,

deore gedælden[?].      Dagas forð scridun,

970
nihthelma genipu.      Wæs neah seo tid

þæt he fyrngewyrht      fyllan sceolde

þurh deaðes cyme,      domes hleotan,

efne þæs ilcan      þe usse yldran fyrn

frecne onfengon,      swa him biforan worhton

975
þa ærestan      ælda cynnes.

ða wæs Guðlace      on þa geocran tid

mægen gemeðgad,      mod swiþe heard,

elnes anhydig.      Wæs seo adl þearl,

hat ond heorogrim.      Hreþer innan weol,

980
born banloca.      Bryþen wæs ongunnen

þætte Adame      Eue gebyrmde

æt fruman worulde.      Feond byrlade

ærest þære idese,      ond heo Adame,

hyre swæsum were,      siþþan scencte

985
bittor bædeweg.      þæs þa byre siþþan

grimme onguldon      gafulrædenne

þurh ærgewyrht,      þætte ænig ne wæs

fyra cynnes      from fruman siððan

mon on moldan,      þætte meahte him

990
gebeorgan ond bibugan      þone bleatan drync,

deopan deaðweges,      ac him duru sylfa

on þa sliðnan tid      sona ontyneð,

ingong geopenað.      Ne mæg ænig þam

flæsce bifongen      feore wiðstondan,

995
ricra ne heanra,      ac hine ræseð on

gifrum grapum.      Swa wæs Guðlace

enge anhoga      ætryhte þa

æfter nihtscuan      neah geþyded,

wiga wælgifre.      Hine wunade mid

1000
an ombehtþegn,      se hine æghwylce

daga neosade.      Ongan ða deophydig,

gleawmod gongan      to godes temple,

þær he eþelbodan      inne wiste,

þone leofestan      lareow gecorenne,

1005
ond þa in eode      eadgum to spræce,

wolde hyrcnigan      halges lara,

mildes meþelcwida.      Fonde þa his mondryhten

adlwerigne;      him ðæt in gefeol

hefig æt heortan.      Hygesorge wæg,

1010
micle modceare.      Ongan ða his magu frignan:

"Hu gewearð þe þus,      winedryhten min,

fæder, freonda hleo,      ferð gebysgad,

nearwe genęged?      Ic næfre þe,

þeoden leofesta,      þyslicne ær

1015
gemette þus meðne.      Meaht þu meðelcwidum

worda gewealdan?      Is me on wene geþuht,

þæt þe untrymnes      adle gongum

on þisse nyhstan      niht bysgade,

sarbennum gesoht.      þæt me sorgna is

1020
hatost on hreþre,      ær þu hyge minne

ferð afrefre.      Wast þu, freodryhten,

hu þeos adle scyle      ende gesettan?"

Him þa sið oncwæð,      sona ne meahte

oroð up geteon;      wæs him in bogen

1025
bittor bancoþa.      Beald reordade

eadig on elne,      ondcwis ageaf:

"Ic wille secgan      þæt me sar gehran,

wærc in gewod      in ðisse wonnan niht,

lichord onleac.      Leomu hefegiað,

1030
sarum gesohte.      Sceal þis sawelhus,

fæge flæschoma,      foldærne biþeaht,

leomu lames geþacan,      legerbedde fæst

wunian wælræste.      Wiga nealæceð,

unlæt laces.      Ne bið þæs lengra swice

1035
sawelgedales      þonne seofon niht

fyrstgemearces,      þæt min feorh heonan

on þisse eahteþan      ende geseceð

dæg scriþende.      þonne dogor beoð

on moldwege      min forð scriþen,

1040
sorg gesweðrad[?],      ond ic siþþan mot

fore meotudes cneowum      meorda hleotan,

gingra geafena,      ond godes lomber

in sindreamum      siþþan awo

forð folgian;      is nu fus ðider

1045
gæst siþes georn.      Nu þu gearwe const

leoma lifgedal;      long is þis onbid

worulde lifes."      ða wæs wop ond heaf,

geongum geocor sefa,      geomrende hyge,

siþþan he gehyrde      þæt se halga wæs

1050
forðsiþes fus.      He þæs færspelles

fore his mondryhtne      modsorge wæg,

hefige æt heortan.      Hreþer innan swearc,

hyge hreowcearig,      þæs þe his hlaford geseah

ellorfusne.      He þæs onbæru

1055
habban ne meahte,      ac he hate let

torn þoliende      tearas geotan,

weallan wægdropan.      Wyrd ne meahte

in fægum leng      feorg gehealdan,

deore frætwe,      þonne him gedemed wæs.

1060
Ongeat gæsta halig      geomormodes

drusendne[?] hyge.      Ongan þa duguþa hleo,

glædmod gode leof,      geongran retan,

wine leofestan      wordum negan:

"Ne beo þu unrot,      ðeah þeos adl me

1065
innan æle.      Nis me earfeðe

to geþolianne      þeodnes willan,

dryhtnes mines,      ne ic þæs deaðes hafu

on þas seocnan tid      sorge on mode,

ne ic me herehloðe      helle þegna

1070
swiðe onsitte,      ne mæg synne on me

facnes frumbearn      fyrene gestælan,

lices leahtor,      ac in lige sceolon

sorgwylmum soden      sar wanian,

wræcsið wepan,      wilna biscirede

1075
in þam deaðsele      duguða gehwylcre,

lufena ond lissa.      Min þæt leofe bearn,

ne beo þu on sefan to seoc.      Ic eom siþes fus

upeard niman      edleana[?] georn

in þam ecan gefean,      ærgewyrhtum

1080
geseon sigora frean,      min þæt swæse bearn.

Nis me wracu ne gewin,      þæt ic wuldres god

sece swegelcyning,      þær is sib ond blis,

domfæstra dream,      dryhten ondweard,

þam ic georne      gæstgerynum,

1085
in þas dreorgan tid      dædum cwemde,

mode ond mægne.      Ic þa meorde wat

leahtorlease,      lean unhwilen,

halig on heahþu.      þær min hyht myneð

to gesecenne,      sawul fundað

1090
of licfate      to þam longan gefean

in eadwelan.      Nis þes eþel me

ne sar ne sorg.      Ic me sylfum wat

æfter lices hryre      lean unhwilen."

ða se wuldormaga      worda gestilde,

1095
rof runwita;      wæs him ræste neod,

reonigmodum.      Rodor swamode

ofer niðða bearn,      nihtrim scridon,

deorc ofer dugeðum.      þa se dæg bicwom

on þam se lifgenda      in lichoman,

1100
ece ælmihtig      ærist gefremede,

dryhten mid dreame,      ða he of deaðe aras

onwald[?] of eorðan      in þa eastortid,

ealra þrymma þrym,      ðreata mæstne

to heofonum ahof,      ða he from helle astag.

1105
Swa se eadga wer      in þa æþelan tid

on þone beorhtan dæg      blissum hremig,

milde ond gemetfæst,      mægen unsofte

elne geæfnde.      Aras ða eorla wynn,

heard hygesnottor,      swa he hraþost meahte,

1110
meðe for ðam miclan bysgum.      Ongon þa his mod staþelian

leohte geleafan,      lac onsægde

deophycgende      dryhtne to willan

gæstgerynum      in godes temple,

ond his þegne ongon,      swa þam þeodne geras,

1115
þurh gæstes giefe      godspel bodian,

secgan sigortacnum,      ond his sefan trymman

wundrum to wuldre      in þa wlitigan gesceaft

to eadwelan,      swa he ær ne sið

æfre to ealdre      oðre swylce

1120
on þas lænan tid      lare gehyrde,

ne swa deoplice      dryhtnes geryne

þurh menniscne      muð areccan

on sidum sefan.      Him wæs soþra geþuht

þæt hit ufancundes      engles wære

1125
of swegldreamum,      swiþor micle

mægenþegnes word,      þonne æniges monnes lar,

wera ofer eorðan.      Him þæt wundra mæst

gesewen þuhte,      þæt swylc snyttrucræft

ænges hæleða her      hreþer weardade,

1130
dryhta bearna,      wæs þæs deoplic eall

word ond wisdom,      ond þæs weres stihtung,

mod ond mægencræft,      þe him meotud engla,

gæsta geocend      forgiefen hæfde.

Wæron feowere ða      forð gewitene

1135
dagas on rime,      þæs se dryhtnes þegn[?]

on elne bad,      adle gebysgad,

sarum geswenced.      Ne he sorge wæg

geocorne sefan      gæstgedales,

dreorigne hyge.      Deað nealæcte,

1140
stop stalgongum,      strong ond hreðe

sohte sawelhus.      Com se seofeða dæg

ældum ondweard,      þæs þe him in gesonc,

hat, heortan neah,      hildescurum[?]

flacor flanþracu,      feorhhord onleac,

1145
searocægum gesoht.      Ongon ða snottor hæle,

ar, onbehtþegn,      æþeles neosan

to þam halgan hofe,      fond þa hlingendne

fusne on forðsiþ      frean unwenne,

gæsthaligne      in godes temple

1150
soden sarwylmum.      Wæs þa sihste tid

on midne dæg,      wæs his mondryhtne

endedogor      ætryhte þa.

Nearwum genæged      nydcostingum,

awrecen wælpilum,      wlo ne meahte

1155
oroð up geteon,      ellenspræce

hleoþor ahebban.      Ongon ða hygegeomor,

freorig ond ferðwerig,      fusne gretan,

meðne modglædne,      bæd hine þurh mihta scyppend,

gif he his wordcwida      wealdan meahte,

1160
spræce ahebban,      þæt him on spellum gecyðde,

onwrige worda gongum,      hu he his wisna truwade,

drohtes on ðære dimman adle,      ærðon hine deað onsægde.

Him se eadga wer      ageaf ondsware,

leof mon leofum,      þeah he late meahte,

1165
eorl ellenheard,      oreþe gebredan:

"Min þæt swæse bearn,      nis nu swiþe feor

þam ytemestan      endedogor

nydgedales,      þæt ðu þa nyhstan scealt

in woruldlife      worda minra,

1170
næfre leana biloren,      lare gehyran,

noht longe ofer þis.      Læst ealle well

wære ond winescype,      word þa wit spræcon,

leofast manna."      "Næfre ic lufan sibbe,

þeoden, æt þearfe      þine forlæte

1175
asanian!"      "Beo þu on sið gearu,

siþþan lic ond leomu      ond þes lifes gæst

asundrien      somwist hyra

þurh feorggedal.      Fys[?] æfter þon

þæt þu gesecge      sweostor minre,

1180
þære leofestan,      on longne weg

to þam fægran gefean      forðsið minne,

on ecne eard,      ond hyre eac gecyð

wordum minum,      þæt ic me warnade

hyre onsyne      ealle þrage

1185
in woruldlife,      for ðy ic wilnode

þæt wit unc eft      in þam ecan gefean

on sweglwuldre      geseon mostun

fore onsyne      eces deman

leahtra lease.      þær sceal lufu uncer

1190
wærfæst wunian,      þær wit wilna a

in ðære beorhtan byrig      brucan motun,

eades mid englum.      ðu hyre eac saga

þæt heo þis banfæt      beorge bifæste,

lame biluce,      lic orsawle

1195
in þeostorcofan,      þær hit þrage sceal

in sondhofe      siþþan wunian."

ða wearð modgeþanc      miclum gebisgad,

þream forþrycced,      þurh þæs þeodnes word,

ombehtþegne,      þa he ædre oncneow

1200
frean feorhgedal,      þæt hit feor ne wæs,

endedogor.      Ongon þa ofostlice

to his winedryhtne      wordum mæðlan:

"Ic þec halsige,      hæleþa leofost

gumena cynnes,      þurh gæsta weard,

1205
þæt þu hygesorge      heortan minre

geeþe, eorla wyn.      Nis þe ende feor,

þæs þe ic on galdrum      ongieten hæbbe.

Oft mec geomor sefa      gehþa gemanode,

hat æt heortan,      hyge gnornende

1210
nihtes nearwe,      ond ic næfre þe,

fæder, frofor min,      frignan dorste.

Symle ic gehyrde,      þonne heofones gim,

wyncondel wera,      west onhylde,

sweglbeorht sunne      setlgonges fus

1215
on æfentid[?],      oþerne mid þec,

þegn æt geþeahte.      Ic þæs þeodnes word,

ares uncuþes      oft neosendes,

dægwoman bitweon      ond þære deorcan niht,

meþelcwide mæcges,      ond on morgne swa,

1220
ongeat geomormod,      gæstes spræce,

gleawes in geardum.      Huru, ic giet ne wat,

ær þu me, frea min,      furþor cyðe

þurh cwide þinne,      hwonan his cyme sindon."

ða se eadga wer      ageaf ondsware

1225
leofum æfter longre hwile,      swa he late meahte,

elnes oncyðig,      oreþe gewealdan:

"Hwæt, þu me, wine min,      wordum nægest,

fusne frignest,      þæs þe ic furþum ær

æfre on ealdre      ængum ne wolde

1230
monna ofer moldan      melda weorðan,

þegne on þeode,      butan þe nu ða,

þy læs þæt wundredan      weras ond idesa,

ond on geað gutan,      gieddum mænden

bi me lifgendum.      Huru, ic nolde sylf

1235
þurh gielpcwide      gæstes mines

frofre gelettan,      ne fæder mines

æfre geæfnan,      æbylg godes.

Symle me onsende      sigedryhten min,

folca feorhgiefa,      siþþan ic furþum ongon

1240
on þone æfteran      anseld bugan

geargemearces,      gæst haligne,

engel ufancundne,      se mec efna gehwam,

meahtig meotudes þegn,      ond on morgne eft,

sigorfæst gesohte,      ond me sara gehwylc

1245
gehælde hygesorge,      ond me in hreþre bileac

wuldres wilboda      wisdomes giefe

micle monigfealdran      þonne ænig mon wite

in life[?] her,      þe me alyfed nis

to gecyþenne      cwicra ængum

1250
on foldwege      fira cynnes,

þæt me ne meahte      monna ænig

bideaglian      hwæt he dearninga

on hyge hogde      heortan geþoncum,

siþþan he me fore eagum      onsyne wearð.

1255
A ic on mode mað      monna gehwylcne

þeodnes þrymcyme      oð þisne dæg.

Leofast monna,      nu ic for lufan þinre,

ond geferscype      þæt wit fyrn mid unc

longe læstan,      nelle ic lætan þe

1260
æfre unrotne      æfter ealdorlege

meðne modseocne      minre geweorðan,

soden sorgwælmum.      A ic sibbe wiþ þe

healdan wille.      Nu of hreþerlocan

to þam soþan gefean      sawel fundað.

1265
Nis seo tid latu,      tydrað þis banfæt,

greothord gnornað,      gæst hine fyseð

on ecne geard,      utsiþes georn

on sellan gesetu.      Nu ic swiðe eom

weorce gewergad."      ða to þam wage gesag,

1270
heafelan onhylde,      hyrde þa gena

ellen on innan.      Oroð stundum teah

mægne modig,      him of muðe cwom

swecca swetast.      Swylce on sumeres tid

stincað on stowum      staþelum fæste

1275
wynnum æfter wongum      wyrta geblowene,

hunigflowende,      swa þæs halgan wæs

ondlongne dæg      oþ æfen forð

oroð up hlæden.      þa se æþela glæm

setlgong sohte,      swearc norðrodor

1280
won under wolcnum,      woruld miste oferteah,

þystrum biþeahte,      þrong niht ofer tiht

londes frætwa.      ða cwom leohta mæst,

halig of heofonum      hædre scinan,

beorhte ofer burgsalu.      Bad se þe sceolde

1285
eadig on elne      endedogor,

awrecen wælstrælum.      Wuldres scima,

æþele ymb æþelne,      ondlonge niht

scan scirwered.      Scadu sweþredon,

tolysed under lyfte.      Wæs se leohta glæm

1290
ymb þæt halge hus,      heofonlic condel,

from æfenglome      oþþæt eastan cwom

ofer deop gelad      dægredwoma,

wedertacen wearm.      Aras se wuldormago,

eadig elnes gemyndig,      spræc to his onbehtþegne,

1295
torht to his treowum gesiþe:      "Tid is þæt þu fere,

ond þa ærendu      eal biþence,

ofestum læde,      swa ic þe ær bibead,

lac to leofre.      Nu of lice is,

goddreama georn,      gæst swiðe fus."

1300
Ahof þa his honda,      husle gereorded,

eaðmod þy æþelan gyfle,      swylce he his eagan ontynde,

halge heafdes gimmas,      biseah þa to heofona rice,

glædmod to geofona leanum,      ond þa his gæst onsende

weorcum wlitigne      in wuldres dream.

1305
ða wæs Guðlaces      gæst gelæded

eadig on upweg.      Englas feredun

to þam longan gefean,      lic colode,

belifd under lyfte.      ða þær leoht ascan,

beama beorhtast.      Eal þæt beacen wæs

1310
ymb þæt halge hus,      heofonlic leoma,

from foldan up      swylce fyren tor

ryht aræred      oð rodera hrof,

gesewen under swegle,      sunnan beorhtra,

æþeltungla wlite.      Engla þreatas

1315
sigeleoð sungon,      sweg wæs on lyfte

gehyred under heofonum,      haligra dream.

Swa se burgstede wæs      blissum gefylled,

swetum stencum      ond sweglwundrum,

eadges yrfestol,      engla hleoðres,

1320
eal innanweard.      þær wæs ænlicra

ond wynsumra      þonne hit in worulde mæge

stefn areccan,      hu se stenc ond se sweg,

heofonlic hleoþor      ond se halga song,

gehyred wæs,      heahþrym godes,

1325
breahtem æfter breahtme.      Beofode þæt ealond,

foldwong onþrong.      ða afyrhted wearð

ar, elnes biloren,      gewat þa ofestlice

beorn unhyðig,      þæt he bat gestag,

wæghengest wræc,      wæterþisa for,

1330
snel under sorgum.      Swegl hate scan,

blac ofer burgsalo.      Brimwudu scynde,

leoht, lade fus.      Lagumearg snyrede,

gehlæsted to hyðe,      þæt se hærnflota

æfter sundplegan      sondlond gespearn,

1335
grond wið greote.      Gnornsorge wæg

hate æt heortan,      hyge geomurne,

meðne modsefan,      se þe his mondryhten,

life bilidenne[?],      last weardian

wiste, wine leofne.      Him þæs wopes hring

1340
torne gemonade.      Teagor yðum weol,

hate hleordropan,      ond on hreþre wæg

micle modceare.      He þære mægeð sceolde

lace gelædan      laðspel to soð.

Cwom þa freorigferð      þær seo fæmne wæs,

1345
wuldres wynmæg.      He þa wyrd ne mað,

fæges forðsið.      Fusleoð agol

wineþearfende,      ond þæt word acwæð:

"Ellen biþ selast      þam þe oftost sceal

dreogan dryhtenbealu,      deope behycgan

1350
þroht þeodengedal,      þonne seo þrag cymeð,

wefen wyrdstafum[?].      þæt wat se þe sceal

aswæman sarigferð,      wat his sincgiefan

holdne biheledne.      He sceal hean þonan

geomor hweorfan.      þam bið gomenes wana

1355
ðe þa earfeða      oftost dreogeð

on sargum sefan.      Huru, ic swiðe ne þearf

hinsiþ behlehhan.      Is hlaford min,

beorna bealdor,      ond broþor þin,

se selesta      bi sæm tweonum

1360
þara þe we on Engle      æfre gefrunen

acennedne      þurh cildes had

gumena cynnes,      to godes dome,

werigra wraþu,      worulddreamum of,

winemæga wyn,      in wuldres þrym,

1365
gewiten, winiga[?] hleo,      wica neosan

eardes on upweg.      Nu se eorðan dæl,

banhus abrocen      burgum in innan

wunað wælræste,      ond se wuldres dæl

of licfæte      in leoht godes

1370
sigorlean sohte,      ond þe secgan het

þæt git a mosten      in þam ecan gefean

mid þa sibgedryht      somudeard niman,

weorca wuldorlean,      willum neotan

blædes ond blissa.      Eac þe abeodan het

1375
sigedryhten min,      þa he wæs[?] siþes fus,

þæt þu his lichoman,      leofast mægða,

eorðan biðeahte.      Nu þu ædre const

siðfæt minne.      Ic sceal sarigferð,

heanmod hweorfan,      hyge drusendne."

Azarias

Krapp and Dobbie, 1936 88-94; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Him þa Azarias      ingeþoncum

hleoþrede halig      þurh hatne lig,

dreag dædum georn,      dryhten herede,

wis in weorcum,      ond þas word acwæð:

5
"Meotud allwihta,      þu eart meahtum swið

niþas to nerganne.      Is þin noma mære,

wlitig ond wuldorfæst      ofer werþeode.

Sindon þine domas      on dæda gehwam

soðe geswiðde      ond gesigefæste,

10
eac þine[?] willan      in woruldspedum

ryhte mid ræde.      Rodera waldend,

geoca us georne,      gæsta scyppend,

ond þurh hyldo help,      halig dryhten,

nu we þec for þearfum      ond for þreanydum

15
ond fore eaðmedum      arena biddaþ,

lege bilegde.      We þæs lifgende

worhton in worulde,      eac þon wom dydon

yldran usse,      in oferhygdum

þin bibodu bræcon      burgsittende,

20
had oferhogedon      halgan lifes.

Wurdon we towrecene      geond widne grund,

heapum tohworfne,      hylda lease;

wæs ure lif      geond londa fela

fracuð ond gefræge      foldbuendum.

25
Nu þu usic bewræce      in þas wyrrestan

eorðcyninges      æhtgewealda,

in hæft heorogrimmes,      sceolon we þær hæþenra

þreanyd

hæfdes

30
to Abrahame      ond to Isace

ond Iacobe,      gæsta scyppend.

þu him gehete      þurh hleoþorcwidas

þæt þu hyra fromcynn      on fyrndagum

ycan wolde,      þæt hit æfter him

35
on cyneryce      cenned wurde,

yced on eorþan,      þæt swa unrime,

had to hebban,      swa heofonsteorran

bugað bradne hwearft      oð brimflodas,

swa waroþa sond      ymb sealt wæter,

40
yþe geond eargrund,      þæt swa unrime

ymb wintra hwearft      weorðan sceolde.

Fyl nu þa frumspræce,      þeah þe user fea lifgen,

wlitega þine wordcwidas      ond ðin wuldor us.

Gecyð cræft ond meaht,      nu þec Caldeas

45
ond eac fela folca      gefregen habban

þæt þu ana eart      ece dryhten,

sigerof settend      ond soð meotod,

wuldres waldend      ond woruldsceafta."

Swa se halga wer      hergende wæs

50
meotudes miltse,      ond his modsefan

rehte þurh reorde.      ða of roderum wearð

engel ælbeorhta      ufon onsended,

wlitescyne wer      in his wuldorhoman,

cwom him þa to are      ond to ealdornere

55
þurh lufan ond þurh lisse.      Se þone lig tosceaf,

halig ond heofonbeorht,      hatan fyres,

þæt se bittra bryne      beorgan sceolde

for þæs engles ege      æfæstum þrim.

Tosweop ond toswengde      þurh swiðes meaht

60
liges leoman,      swa hyra lice ne scod,

ac wæs in þam ofne,      þa se engel cwom,

windig ond wynsum,      wedere onlicust,

þonne on sumeres tid      sended weorþeð

dropena dreorung      mid dæges hwile.

65
Se wæs in þam fire      for frean meahtum

halgum to helpe.      Wearð se hata lig

todrifen ond todwæsced,      þær þa dædhwatan

þry mid geþoncum      þeoden heredon,

bædon bletsian[?]      bearn in worulde

70
ealle gesceafte      ecne dryhten,

þeoda waldend.      Swa hi þry cwædon,

modum horsce,      þurh gemæne word:

"Bletsige þec,      bilwit fæder,

woruldsceafta wuldor      ond weorca gehwylc,

75
heofonas ond englas      ond hluttor wæter,

ond eal mægen      eorþan gesceafta.

Bletsige þec, soðfæst cyning,      sunne ond mona[?],

leohte leoman,      lifgende god,

hædre ond hlutre      ond heofondreame

80
wæstem weorðian.      Ful oft þu, wuldorcyning,

þurh lyft lætest      leodum to freme

mildne morgenren.      Monig sceal siþþan

wyrt onwæcnan,      eac þon wudubearwas

tanum tydrað.      Trymmað eorðwelan,

85
hleoð ond hluttrað.      Næfre hlisan ah

meotud þan maran      þonne he wið monna bearn

wyrceð weldædum.      Wis bið se þe con

ongytan þone geocend,      þe us eall good syleð

þe we habbað      þenden we her beoð,

90
ond us milde meotod      mare gehateð,

gif we geearniað,      elne willað,

ðonne feran sceal      þurh frean hæse

sundor anra gehwæs      sawl of lice.

Ond þec, god dryhten,      gæstas hergen,

95
byrnende fyr      ond beorht sumor,

wearme wederdagas,      waldend manna,

frean on ferðe.      Fremest eorðwelan

þurh monigne had,      milde dryhten,

ond þec dæg ond niht,      domfæst cyning,

100
lofigen ond lufigen[?],      [lux et tenebre],

þe þas werþeoda      weardum healdað.

Deop dryhtnes bibod      drugon hi þæt longe.

Ond þec, Crist cyning,      ceolas weorðian,

fæder, forst ond snaw,      folca waldend,

105
winterbitera weder      ond wolcna genipu,

ond þec liexende      ligetta hergen,

blace, breahtumhwate,      brytenrices weard,

dyrne dryhten.      A þin dom sy

god ond genge.      þu þæs geornlice

110
wyrcest, wuldorcyning.      Wæstmum herge,

bletsien bledum,      ond þin blæd wese

a forð ece,      ælmihtig god.

Wesað ond weaxað      ealle werþeode,

lifgað bi þam lissum      þe us se leofa cyning,

115
ece dryhten,      ær gesette

sinum bearnum to brice,      bremen dryhten.

Ond þec, halga god,      hea duna

geond middangeard      miltsum hergen,

fæger folde      ond fæder rice.

120
Forðon waldend scop      wudige moras,

lofe leanige      leohtes hyrde.

Bletsige þec, soðfæst cyning,      sæs ond wætra

hea holmas,      haligne dryhten,

domlice deop wæter;      ond dryhtnes bibod

125
geofonfloda gehwylc      georne bihealdeð,

þonne merestreamas      meotudes ræswum

wæter onwealcað.      Witon ealdgecynd

þæt ær gescop      ece dryhten

lagufloda bigong,      leohtes hyrde,

130
on þam wuniað      widferende

siðe on sunde      seldlicra fela.

Bletsien þec þa ealle,      ece dryhten,

þurh þinne willan,      wuldorfæst[?] cyning,

ond þec ealle æsprynge,      ece dryhten,

135
heanne hergen.      Ful oft þu hluttor lætest

wæter wynlico      to woruldhyhte

of clife clænum.      þæt us se cyning gescop

monnum to miltse      ond to mægeneacan.

Bletsien þec,      bilwit fæder,

140
fiscas ond fuglas,      felameahtigne,

ealle þa þe onhrerað      hreo wægas

on þam bradan brime,      bremen dryhten,

hergen haligne,      ond heofonfuglas,

þa þe lacende      geond lyft farað.

145
Bletsien þec, dryhten,      deor ond nyten.

Meotud monna bearn      miltsum hergen

ond ecne god,      Israhela cynn.

Bletsien þe þine sacerdas[?],      soðfæst[?] cyning,

milde mæsseras      mærne dryhten,

150
ond þine þeowas[?],      ðeoda hyrde,

swylce haligra      hluttre saule,

ond, ece god,      eaðmodheorte.

Nu þec Ananias      ond Azarias

ond Misahel, meotud,      miltsum hergað.

155
Nu we geonge þry      god bletsiað,

felameahtigne      fæder in heofonum,

þone soðan sunu      ond þone sigefæstan gæst.

Forþon us onsende      sigora waldend

engel to are,      se þe us bearg

160
fyr ond feondas,      ond mid fiþrum bewreah

wið brynebrogan."      Breahtmum hwurfun

ymb þæt hate hus      hæðne leode,

ða þæt ongeaton      godes ondsacan

þæt hi ne meahtan,      ne meotod wolde,

165
acwellan cnyhta æ,      ac hy Crist scilde.

Hwearf þa to healle,      swa he hraþost meahte,

eorl acolmod,      þæt he ofer his ealdre gestod.

Abead þa for þære duguðe      deop ærende,

haligra gehyld,      (hlyst wæs þær inne),

170
gromhydig guma:      "þæt ic geare wiste,

þæt we [III] hæfdon,      þeoda wisa[?],

geonge cniehtas,      for gæstlufan

gebunden to bæle      in byrnendes

fyres leoman.      Nu ic þær [IIII] men

175
seo[?] to soðe[?],      nales me sylfa gerad.

Hweorfað nu æfter heorðe,      nængum hat sceþeð,

ofnes æled,      ac him is engel mid,

hafað beorhtne blæd;      ne mæg him bryne sceþþan

wlitigne wuldorhoman."      ða þam wordum swealg

180
brego Caldea,      gewat þa to þam bryne gongan

anhydig eorl,      þæt he ofer þam ade gestod.

Het þa of þam lige      lifgende bearn

Nabocodonossor      near ætgongan.

Ne forhogodon þæt þa halgan,      siþþan hi hwætmode

185
woruldcyninges      weorn gehyrdon,

ac eodon of þam fyre,      feorh unwemme,

wuldre gewlitegad,      swa hyra wædum ne scod

gifre gleda nið[?],      ac hi mid gæstlufan

synne geswencton      ond gesigefæston,

190
modum gleawe,      in monþeawum,

þurh foreþoncas      fyr gedygdon.

The Phoenix

Krapp and Dobbie, 1936 94-113; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hæbbe ic gefrugnen      þætte is feor heonan

eastdælum on      æþelast londa,

firum gefræge.      Nis se foldan sceat

ofer middangeard      mongum gefere

5
folcagendra,      ac he afyrred is

þurh meotudes meaht      manfremmendum.

Wlitig is se wong eall,      wynnum geblissad

mid þam fægrestum      foldan stencum.

ænlic is þæt iglond,      æþele se wyrhta,

10
modig, meahtum spedig,      se þa moldan gesette.

ðær bið oft open      eadgum togeanes

onhliden hleoþra wyn,      heofonrices duru.

þæt is wynsum wong,      wealdas grene,

rume under roderum.      Ne mæg þær ren ne snaw,

15
ne forstes fnæst[?],      ne fyres blæst,

ne hægles hryre,      ne hrimes dryre,

ne sunnan hætu,      ne sincaldu,

ne wearm weder,      ne winterscur

wihte gewyrdan,      ac se wong seomað

20
eadig ond onsund.      Is þæt æþele lond

blostmum geblowen.      Beorgas þær ne muntas

steape ne stondað,      ne stanclifu

heah hlifiað,      swa her mid us,

ne dene ne dalu      ne dunscrafu,

25
hlæwas ne hlincas,      ne þær hleonað oo

unsmeþes wiht,      ac se æþela feld

wridað under wolcnum,      wynnum geblowen.

Is þæt torhte lond      twelfum herra,

folde fæðmrimes,      swa us gefreogum gleawe

30
witgan þurh wisdom      on gewritum cyþað,

þonne ænig þara beorga      þe her beorhte mid us

hea hlifiað      under heofontunglum.

Smylte is se sigewong;      sunbearo lixeð,

wuduholt wynlic.      Wæstmas ne dreosað,

35
beorhte blede,      ac þa beamas a

grene stondað,      swa him god bibead.

Wintres ond sumeres      wudu bið gelice

bledum gehongen;      næfre brosniað

leaf under lyfte,      ne him lig sceþeð

40
æfre to ealdre,      ærþon edwenden

worulde geweorðe.      Swa iu wætres þrym

ealne middangeard      mereflod þeahte,

eorþan ymbhwyrft,      þa se æþela wong,

æghwæs onsund,      wið yðfare

45
gehealden stod      hreora wæga,

eadig, unwemme,      þurh est godes;

bideð swa geblowen      oð bæles cyme,

dryhtnes domes,      þonne deaðræced,

hæleþa heolstorcofan,      onhliden weorþað.

50
Nis þær on þam londe      laðgeniðla,

ne wop ne wracu,      weatacen nan,

yldu ne yrmðu      ne se enga deað,

ne lifes lyre,      ne laþes cyme,

ne synn ne sacu      ne sarwracu,

55
ne wædle gewin,      ne welan onsyn,

ne sorg ne slæp      ne swar leger,

ne wintergeweorp,      ne wedra gebregd,

hreoh under heofonum,      ne se hearda forst,

caldum cylegicelum,      cnyseð ænigne.

60
þær ne hægl ne hrim      hreosað to foldan,

ne windig wolcen,      ne þær wæter fealleþ,

lyfte gebysgad,      ac þær lagustreamas,

wundrum wrætlice,      wyllan onspringað

fægrum flodwylmum[?].      Foldan leccaþ

65
wæter wynsumu      of þæs wuda midle;

þa monþa gehwam      of þære moldan tyrf

brimcald brecað,      bearo ealne geondfarað,

þragum þrymlice.      Is þæt þeodnes gebod,

þætte twelf siþum      þæt tirfæste

70
lond geondlace      lagufloda wynn.

Sindon þa bearwas      bledum gehongne,

wlitigum wæstmum,      þær no waniað[?] o,

halge under heofonum,      holtes frætwe.

Ne feallað þær on foldan      fealwe blostman,

75
wudubeama wlite,      ac þær wrætlice

on þam treowum symle      telgan gehladene,

ofett edniwe,      in ealle tid

on þam græswonge      grene stondaþ,

gehroden hyhtlice      haliges meahtum,

80
beorhtast bearwa.      No gebrocen weorþeð

holt on hiwe,      þær se halga stenc

wunaþ geond wynlond;      þæt onwended ne bið

æfre to ealdre,      ærþon endige

frod fyrngeweorc      se hit on frymþe gescop.

85
ðone wudu weardaþ      wundrum fæger

fugel feþrum strong,      se is fenix haten.

þær se anhaga      eard bihealdeþ,

deormod drohtað;      næfre him deaþ sceþeð

on þam willwonge,      þenden woruld stondeþ.

90
Se sceal þære sunnan      sið behealdan

ond ongean cuman      godes condelle,

glædum gimme,      georne bewitigan,

hwonne up cyme      æþelast tungla

ofer yðmere      estan lixan,

95
fæder fyrngeweorc      frætwum blican,

torht tacen godes.      Tungol beoþ ahyded,

gewiten under waþeman      westdælas on,

bideglad on dægred,      ond seo deorce niht

won gewiteð;      þonne waþum strong

100
fugel feþrum wlonc      on firgenstream

under lyft, ofer lagu      locað georne,

hwonne up cyme      eastan glidan

ofer sidne[?] sæ      swegles leoma.

Swa se æþela fugel      æt þam æspringe

105
wlitigfæst wunað      wyllestreamas,

þær se tireadga      twelf siþum hine

bibaþað in þam burnan      ær þæs beacnes cyme,

sweglcondelle,      ond symle swa oft

of þam wilsuman      wyllgespryngum

110
brimcald beorgeð      æt baða gehwylcum.

Siþþan hine sylfne      æfter sundplegan

heahmod hefeð      on heanne beam,

þonan yþast mæg      on eastwegum

sið bihealdan,      hwonne swegles tapur

115
ofer holmþræce[?]      hædre blice,

leohtes leoma.      Lond beoð gefrætwad,

woruld gewlitegad,      siþþan wuldres gim

ofer geofones gong      grund gescineþ

geond middangeard,      mærost tungla.

120
Sona swa seo sunne      sealte streamas

hea oferhlifað,      swa se haswa fugel

beorht of þæs bearwes      beame gewiteð,

fareð feþrum snell      flyhte on lyfte,

swinsað ond singeð      swegle togeanes[?].

125
ðonne bið swa fæger      fugles gebæru,

onbryrded breostsefa,      blissum hremig[?];

wrixleð woðcræfte      wundorlicor

beorhtan reorde,      þonne æfre byre monnes

hyrde under heofonum,      siþþan heahcyning,

130
wuldres wyrhta,      woruld staþelode,

heofon ond eorþan.      Biþ þæs hleoðres sweg

eallum songcræftum      swetra ond wlitigra

ond wynsumra      wrenca gehwylcum.

Ne magon þam breahtme      byman ne hornas,

135
ne hearpan hlyn,      ne hæleþa stefn

ænges on eorþan,      ne organan,

sweghleoþres[?] geswin,      ne swanes feðre,

ne ænig þara dreama      þe dryhten gescop

gumum to gliwe      in þas geomran woruld.

140
Singeð swa ond swinsað      sælum geblissad,

oþþæt seo sunne      on suðrodor

sæged weorþeð.      þonne swiað he

ond hlyst gefeð,      heafde onbrygdeð,

þrist, þonces gleaw,      ond þriwa ascæceð

145
feþre flyhthwate;      fugol bið geswiged.

Symle he twelf siþum      tida gemearcað

dæges ond nihtes.      Swa gedemed is

bearwes bigengan[?],      þæt he þær brucan mot

wonges mid willum,      ond welan neotan,

150
lifes ond lissa,      londes frætwa,

oþþæt he þusende      þisses lifes,

wudubearwes weard,      wintra gebideþ.

ðonne bið gehefgad      haswigfeðra,

gomol, gearum frod,      grene[?] eorðan

155
aflyhð, fugla wyn[?],      foldan geblowene,

ond þonne geseceð      side rice

middangeardes,      þær no men bugað

eard ond eþel.      þær he ealdordom

onfehð foremihtig      ofer fugla cynn,

160
geþungen on þeode,      ond þrage mid him

westen weardað.      þonne waþum strong

west gewiteð      wintrum gebysgad

fleogan feþrum snel.      Fuglas þringað

utan ymbe æþelne;      æghwylc wille

165
wesan þegn ond þeow      þeodne mærum,

oþþæt hy gesecað      Syrwara lond

corðra mæste.      Him se clæna þær

oðscufeð scearplice,      þæt he in scade weardað,

on wudubearwe,      weste stowe,

170
biholene ond bihydde      hæleþa monegum.

ðær he heanne beam      on holtwuda

wunað ond weardað,      wyrtum fæstne

under heofunhrofe[?],      þone hatað men

Fenix on foldan,      of þæs fugles noman.

175
Hafað þam treowe forgiefen      tirmeahtig cyning,

meotud moncynnes,      mine gefræge,

þæt se ana is      ealra beama

on eorðwege      uplædendra

beorhtast geblowen;      ne mæg him bitres wiht

180
scyldum sceððan,      ac gescylded a

wunað ungewyrded,      þenden woruld stondeð.

ðonne wind ligeð,      weder bið fæger,

hluttor heofones gim      halig scineð,

beoð wolcen towegen,      wætra þryþe

185
stille stondað,      biþ storma gehwylc

aswefed under swegle,      suþan bliceð

wedercondel wearm,      weorodum lyhteð,

ðonne on þam telgum      timbran onginneð,

nest gearwian.      Bið him neod micel

190
þæt he þa yldu      ofestum mote

þurh gewittes wylm      wendan to life,

feorg geong onfon.      þonne feor ond neah

þa swetestan      somnað ond gædrað

wyrta wynsume      ond wudubleda

195
to þam eardstede,      æþelstenca gehwone,

wyrta wynsumra,      þe wuldorcyning,

fæder frymða gehwæs,      ofer foldan gescop

to indryhtum      ælda cynne,

swetes under swegle.      þær he sylf biereð

200
in þæt treow innan      torhte frætwe;

þær se wilda fugel      in þam westenne

ofer heanne beam      hus getimbreð,

wlitig ond wynsum,      ond gewicað þær

sylf in þam solere,      ond ymbseteð utan

205
in þam leafsceade      lic ond feþre

on healfa gehware      halgum stencum

ond þam æþelestum      eorþan bledum.

Siteð siþes fus.      þonne swegles gim

on sumeres tid,      sunne hatost,

210
ofer sceadu scineð      ond gesceapu dreogeð,

woruld geondwliteð,      þonne weorðeð his

hus onhæted      þurh hador swegl.

Wyrta wearmiað,      willsele stymeð

swetum swæccum,      þonne on swole byrneð

215
þurh fyres feng      fugel mid neste.

Bæl bið onæled.      þonne brond þeceð

heorodreorges[?] hus,      hreoh onetteð,

fealo lig feormað      ond fenix byrneð,

fyrngearum frod.      þonne fyr þigeð

220
lænne lichoman;      lif bið on siðe,

fæges feorhhord,      þonne flæsc ond ban

adleg æleð.      Hwæþre him eft cymeð

æfter fyrstmearce      feorh edniwe,

siþþan þa yslan      eft onginnað

225
æfter ligþræce      lucan togædre,

geclungne to cleowenne.      þonne clæne bið

beorhtast nesta,      bæle forgrunden

heaþorofes hof;      hra bið acolad,

banfæt gebrocen,      ond se bryne sweþrað.

230
þonne of þam ade      æples gelicnes

on þære ascan bið      eft gemeted,

of þam weaxeð wyrm,      wundrum fæger,

swylce he of ægerum      ut alæde,

scir of scylle.      þonne on sceade weaxeð,

235
þæt he ærest bið      swylce earnes brid,

fæger fugeltimber;      ðonne furþor gin

wridað on wynnum,      þæt he bið wæstmum gelic

ealdum earne,      and æfter þon

feþrum gefrætwad,      swylc he æt frymðe wæs,

240
beorht geblowen.      þonne bræd weorþeð

eal edniwe      eft acenned,

synnum asundrad,      sumes onlice

swa mon to ondleofne      eorðan wæstmas[?]

on hærfeste      ham gelædeð,

245
wiste wynsume,      ær wintres cyme,

on rypes timan,      þy læs hi renes scur

awyrde under wolcnum;      þær hi wraðe metað,

fodorþege gefean[?],      þonne forst ond snaw

mid ofermægne      eorþan þeccað

250
wintergewædum.      Of þam wæstmum sceal

eorla eadwela[?]      eft alædan

þurh cornes gecynd,      þe ær clæne bið

sæd onsawen.      þonne sunnan glæm

on lenctenne,      lifes tacen,

255
weceð woruldgestreon,      þæt þa wæstmas beoð

þurh agne gecynd      eft acende,

foldan frætwe.      Swa se fugel weorþeð,

gomel æfter gearum,      geong edniwe,

flæsce bifongen.      No he foddor þigeð,

260
mete on moldan,      nemne meledeawes

dæl gebyrge,      se dreoseð oft

æt middre nihte;      bi þon se modga his

feorh afedeð,      oþþæt fyrngesetu,

agenne eard,      eft geseceð.

265
þonne bið aweaxen      wyrtum in gemonge

fugel feþrum deal;      feorh bið niwe,

geong, geofona ful,      þonne he of greote his

lic leoþucræftig,      þæt ær lig fornom,

somnað, swoles lafe,      searwum gegædrað

270
ban gebrosnad,      æfter bælþræce,

ond þonne gebringeð      ban ond yslan,

ades lafe,      eft ætsomne,

ond þonne þæt wælreaf      wyrtum biteldeð,

fægre gefrætwed.      ðonne afysed bið

275
agenne eard      eft to secan.

þonne fotum ymbfehð      fyres lafe,

clam biclyppeð,      ond his cyþþu eft,

sunbeorht gesetu,      seceð on wynnum,

eadig eþellond.      Eall bið geniwad

280
feorh ond feþerhoma,      swa he æt frymþe wæs,

þa hine ærest god      on þone æþelan wong

sigorfæst sette.      He his sylfes þær

ban gebringeð,      þa ær brondes wylm

on beorhstede      bæle forþylmde,

285
ascan to eacan.      þonne eal geador

bebyrgeð beaducræftig      ban ond yslan

on þam ealonde.      Bið him edniwe

þære sunnan segn[?],      þonne swegles leoht,

gimma gladost,      ofer garsecg up,

290
æþeltungla wyn,      eastan lixeð.

Is se fugel fæger      forweard hiwe,

bleobrygdum fag      ymb þa breost foran.

Is him þæt heafod      hindan grene,

wrætlice wrixled[?],      wurman geblonden.

295
þonne is se finta      fægre gedæled,

sum brun, sum basu,      sum blacum splottum

searolice beseted.      Sindon þa fiþru

hwit hindanweard,      ond se hals grene

nioþoweard ond ufeweard,      ond þæt nebb lixeð

300
swa glæs oþþe gim,      geaflas scyne

innan ond utan.      Is seo eaggebyrd

stearc ond hiwe      stane gelicast,

gladum gimme,      þonne in goldfate

smiþa orþoncum      biseted weorþeð.

305
Is ymb þone sweoran,      swylce sunnan hring,

beaga beorhtast      brogden[?] feðrum.

Wrætlic is seo womb neoþan,      wundrum fæger,

scir ond scyne.      Is se scyld ufan

frætwum gefeged      ofer þæs fugles bæc.

310
Sindon þa scancan      scyllum biweaxen,

fealwe fotas.      Se fugel is on hiwe

æghwæs ænlic,      onlicost pean,

wynnum geweaxen,      þæs gewritu secgað.

Nis he hinderweard,      ne hygegælsa,

315
swar ne swongor,      swa sume fuglas,

þa þe late þurh lyft      lacað fiþrum,

ac he is snel ond swift      ond swiþe leoht,

wlitig ond wynsum,      wuldre gemearcad.

Ece is se æþeling      se þe him þæt ead gefeð!

320
þonne he gewiteð      wongas secan,

his ealdne eard,      of þisse eþeltyrf.

Swa se fugel fleogeð,      folcum oðeaweð

mongum monna      geond middangeard,

þonne somniað[?]      suþan ond norþan,

325
eastan ond westan,      eoredciestum,

farað feorran ond nean      folca þryþum

þær hi sceawiaþ      scyppendes giefe

fægre on þam fugle,      swa him æt fruman sette

sigora soðcyning      sellicran gecynd,

330
frætwe fægerran[?]      ofer fugla cyn.

ðonne wundriað      weras ofer eorþan

wlite ond wæstma,      ond gewritum[?] cyþað,

mundum mearciað      on marmstane,

hwonne se dæg ond seo tid      dryhtum geeawe

335
frætwe flyhthwates.      ðonne fugla cynn

on healfa gehwone      heapum þringað,

sigað sidwegum,      songe lofiað,

mærað modigne      meaglum reordum,

ond swa þone halgan      hringe beteldað

340
flyhte on lyfte;      fenix biþ on middum,

þreatum biþrungen.      þeoda wlitað,

wundrum wafiað[?],      hu seo wilgedryht

wildne weorþiað,      worn æfter oþrum,

cræftum cyþað      ond for cyning mærað

345
leofne leodfruman,      lædað mid wynnum

æþelne to earde,      oþþæt se anhoga

oðfleogeð, feþrum snel,      þæt him gefylgan ne mæg

drymendra gedryht,      þonne duguða wyn

of þisse eorþan tyrf      eþel seceð.

350
Swa se gesæliga      æfter swylthwile

his ealdcyðþe      eft geneosað,

fægre foldan.      Fugelas cyrrað

from þam guðfrecan      geomormode

eft to earde.      þonne se æþeling bið

355
giong in geardum.      God ana wat,

cyning ælmihtig,      hu his gecynde bið,

wifhades þe weres;      þæt ne wat ænig

monna cynnes,      butan meotod ana,

hu þa wisan sind      wundorlice,

360
fæger fyrngesceap,      ymb þæs fugles gebyrd.

þær se eadga mot      eardes neotan,

wyllestreama      wuduholtum in,

wunian in wonge,      oþþæt wintra bið

þusend urnen.      þonne him weorþeð

365
ende lifes;      hine ad þeceð

þurh æledfyr.      Hwæþre eft cymeð

aweaht wrætlice      wundrum to life.

Forþon he drusende      deað ne bisorgað,

sare swyltcwale,      þe him symle wat

370
æfter ligþræce      lif edniwe,

feorh æfter fylle,      þonne fromlice

þurh briddes had      gebreadad weorðeð

eft of ascan,      edgeong weseð

under swegles hleo.      Bið him self gehwæðer

375
sunu ond swæs fæder,      ond symle eac

eft yrfeweard      ealdre lafe.

Forgeaf him se meahta      moncynnes fruma

þæt he swa wrætlice      weorþan sceolde

eft þæt ilce      þæt he ær þon wæs,

380
feþrum bifongen,      þeah hine fyr nime.

Swa þæt ece lif      eadigra gehwylc

æfter sarwræce      sylf geceoseð

þurh deorcne deað,      þæt he dryhtnes mot

æfter geardagum      geofona neotan

385
on sindreamum,      ond siþþan a

wunian in wuldre[?]      weorca to leane.

þisses fugles gecynd      fela gelices

bi þam gecornum      Cristes þegnum

beacnað in burgum,      hu hi beorhtne gefean

390
þurh fæder fultum      on þas frecnan tid

healdaþ under heofonum,      ond him heanne blæd

in þam uplican      eðle gestrynaþ.

Habbaþ we geascad      þæt se ælmihtiga

worhte wer ond wif      þurh his wundra sped,

395
ond hi þa gesette      on þone selestan

foldan sceata[?],      þone fira bearn

nemnað neorxnawong,      þær him nænges wæs

eades onsyn,      þenden eces word,

halges hleoþorcwide,      healdan woldan

400
on þam niwan gefean.      þær him niþ gescod,

ealdfeondes æfest,      se him æt gebead,

beames blede,      þæt hi bu þegun

æppel unrædum      ofer est godes,

byrgdon forbodene.      þær him bitter wearð

405
yrmþu æfter æte      ond hyra eaferum swa,

sarlic symbel      sunum ond dohtrum.

Wurdon teonlice      toþas idge

ageald æfter gylte.      Hæfdon godes yrre,

bittre bealosorge.      þæs þa byre siþþan

410
gyrne onguldon,      þe hi þæt gyfl þegun

ofer eces word.      Forþon hy eðles wyn

geomormode      ofgiefan sceoldon

þurh nædran niþ,      þa heo nearwe biswac

yldran usse      in ærdagum

415
þurh fæcne ferð,      þæt hi feor þonan

in þas deaðdene      drohtað sohton,

sorgfulran gesetu.      Him wearð selle lif

heolstre bihyded,      ond se halga wong

þurh feondes searo      fæste bityned

420
wintra mengu,      oþþæt wuldorcyning

þurh his hidercyme      halgum togeanes[?],

moncynnes gefea,      meþra frefrend,

ond se anga hyht,      eft ontynde.

Is þon gelicast,      þæs þe us leorneras

425
wordum[?] secgað,      ond writu cyþað,

þisses fugles gefær,      þonne frod ofgiefeð

eard ond eþel,      ond geealdad bið.

Gewiteð werigmod,      wintrum gebysgad,

þær he holtes hleo      heah gemeteð,

430
in þam he getimbreð      tanum ond wyrtum

þam æþelestum      eardwic niwe,

nest on bearwe.      Bið him neod micel

þæt he feorhgeong eft      onfon mote

þurh liges blæst      lif æfter deaþe,

435
edgeong wesan,      ond his ealdcyðþu,

sunbeorht gesetu,      secan mote

æfter fyrbaðe.      Swa ða foregengan,

yldran usse,      anforleton

þone wlitigan wong      ond wuldres setl,

440
leoflic on laste,      tugon longne sið

in hearmra hond,      þær him hettende,

earme aglæcan,      oft gescodan.

Wæron hwæþre monge,      þa þe meotude wel[?]

gehyrdun under heofonum      halgum ðeawum,

445
dædum domlicum,      þæt him dryhten wearð,

heofona heahcyning,      hold on mode.

ðæt is se hea beam      in þam halge nu

wic weardiað,      þær him wihte ne mæg

ealdfeonda nan      atre sceþþan,

450
facnes tacne,      on þas[?] frecnan tid.

þær him nest wyrceð      wið niþa gehwam

dædum domlicum      dryhtnes cempa,

þonne he ælmessan      earmum dæleð,

dugeþa leasum,      ond him dryhten gecygð,

455
fæder on fultum,      forð onetteð,

lænan lifes      leahtras dwæsceþ,

mirce mandæde,      healdeð meotudes æ

beald in breostum,      ond gebedu seceð

clænum gehygdum,      ond his cneo bigeð

460
æþele to eorþan,      flyhð yfla gehwylc,

grimme gieltas,      for godes egsan,

glædmod gyrneð      þæt he godra mæst

dæda gefremme;      þam biþ dryhten scyld

in siþa gehwane,      sigora waldend,

465
weoruda wilgiefa.      þis þa wyrta sind,

wæstma blede,      þa se wilda fugel

somnað under swegle      side ond wide

to his wicstowe,      þær he wundrum fæst

wið niþa gehwam      nest gewyrceð.

470
Swa nu in þam wicum      willan fremmað

mode ond mægne      meotudes cempan,

mærða tilgað;      þæs him meorde wile

ece ælmihtig      eadge forgildan.

Beoð him of þam wyrtum      wic gestaþelad

475
in wuldres byrig      weorca to leane,

þæs þe hi geheoldan      halge lare

hate æt heortan[?],      hige weallende

dæges ond nihtes      dryhten lufiað,

leohte geleafan      leofne ceosað

480
ofer woruldwelan;      ne biþ him wynne hyht

þæt hy þis læne lif      long gewunien.

þus eadig eorl      ecan dreames,

heofona hames      mid heahcyning

earnað on elne,      oþþæt ende cymeð

485
dogorrimes,      þonne deað nimeð,

wiga wælgifre,      wæpnum geþryþed,

ealdor anra gehwæs,      ond in eorþan fæðm

snude sendeð[?]      sawlum binumene

læne lichoman,      þær hi longe beoð

490
oð fyres cyme      foldan biþeahte.

ðonne monge beoð      on gemot læded[?]

fyra cynnes;      wile fæder engla,

sigora soðcyning,      seonoþ gehegan,

duguða dryhten,      deman mid ryhte.

495
þonne æriste      ealle gefremmaþ

men on moldan,      swa se mihtiga cyning

beodeð, brego engla,      byman stefne

ofer sidne grund,      sawla nergend.

Bið se deorca deað      dryhtnes meahtum

500
eadgum geendad.      æðele hweorfað,

þreatum þringað,      þonne þeos woruld,

scyldwyrcende,      in scome byrneð,

ade onæled.      Weorþeð anra gehwylc

forht on ferþþe,      þonne fyr briceð

505
læne londwelan,      lig eal þigeð

eorðan æhtgestreon,      æpplede gold

gifre forgripeð,      grædig swelgeð

londes frætwe.      þonne on leoht cymeð

ældum þisses      in þa openan tid

510
fæger ond gefealic      fugles tacen,

þonne anwald eal      up astelleð[?]

of byrgenum,      ban gegædrað,

leomu lic somod,      ond lifes[?] gæst,

fore Cristes cneo.      Cyning þrymlice

515
of his heahsetle      halgum scineð,

wlitig wuldres gim.      Wel biþ þam þe mot

in þa geomran tid      gode lician.

ðær þa lichoman,      leahtra clæne,

gongað glædmode,      gæstas hweorfað

520
in banfatu,      þonne bryne stigeð

heah to heofonum.      Hat bið monegum

egeslic æled,      þonne anra gehwylc,

soðfæst ge synnig,      sawel mid lice,

from moldgrafum      seceð meotudes dom,

525
forhtafæred.      Fyr bið on tihte,

æleð uncyste.      þær þa eadgan beoð

æfter wræchwile      weorcum bifongen,

agnum dædum.      þæt þa æþelan sind

wyrta wynsume,      mid þam se wilda fugel

530
his sylfes nest      biseteð utan,

þæt hit færinga      fyre byrneð,

forsweleð under sunnan,      ond he sylfa mid,

ond þonne æfter lige      lif eft onfehð

edniwinga.      Swa bið anra gehwylc

535
flæsce bifongen      fira cynnes,

ænlic ond edgeong,      se þe his agnum her

willum gewyrceð      þæt him wuldorcyning

meahtig æt þam mæþle      milde geweorþeð.

þonne hleoþriað      halge gæstas,

540
sawla soðfæste,      song ahebbað,

clæne ond gecorene,      hergað cyninges þrym,

stefn æfter stefne,      stigað to wuldre

wlitige gewyrtad      mid hyra weldædum.

Beoð þonne amerede      monna gæstas,

545
beorhte abywde      þurh bryne fyres.

Ne wene þæs ænig      ælda cynnes

þæt ic lygewordum      leoð somnige,

write woðcræfte.      Gehyrað witedom

Iobes gieddinga.      þurh gæstes blæd

550
breostum onbryrded,      beald reordade,

wuldre geweorðad;      he þæt word gecwæð:

"Ic þæt ne forhycge      heortan geþoncum,

þæt ic in minum neste      neobed ceose,

hæle hrawerig,      gewite hean þonan

555
on longne sið,      lame bitolden,

geomor gudæda,      in greotes fæðm,

ond þonne æfter deaþe      þurh dryhtnes giefe

swa se fugel fenix      feorh edniwe

æfter æriste      agan mote,

560
dreamas mid dryhten,      þær seo deore scolu

leofne lofiað.      Ic þæs lifes ne mæg

æfre to ealdre      ende gebidan,

leohtes ond lissa.      þeah min lic scyle

on moldærne      molsnad weorþan

565
wyrmum to willan,      swa þeah weoruda god

æfter swylthwile      sawle alyseð

ond in wuldor aweceð.      Me þæs wen næfre

forbirsteð in breostum,      ðe ic in brego engla

forðweardne gefean      fæste hæbbe."

570
ðus frod guma      on fyrndagum

gieddade gleawmod,      godes spelboda,

ymb his æriste      in ece lif,

þæt we þy geornor      ongietan meahten

tirfæst tacen      þæt se torhta fugel

575
þurh bryne beacnað.      Bana lafe,

ascan ond yslan,      ealle gesomnað

æfter ligbryne,      lædeþ siþþan

fugel on fotum      to frean geardum,

sunnan togeanes.      þær hi siþþan forð

580
wuniað wintra fela,      wæstmum geniwad,

ealles edgiong,      þær ænig ne mæg

in þam leodscype      læþþum hwopan.

Swa nu æfter deaðe      þurh dryhtnes miht

somod siþiaþ      sawla mid lice,

585
fægre gefrætwed,      fugle gelicast,

in eadwelum      æþelum stencum,

þær seo soþfæste      sunne lihteð

wlitig ofer weoredum      in wuldres byrig.

ðonne soðfæstum      sawlum scineð

590
heah ofer hrofas      hælende Crist.

Him folgiað      fuglas scyne,

beorhte gebredade,      blissum hremige,

in þam gladan ham,      gæstas gecorene,

ece to ealdre.      þær him yfle ne mæg

595
fah feond gemah      facne sceþþan,

ac þær lifgað a      leohte werede,

swa se fugel fenix,      in freoþu dryhtnes,

wlitige in wuldre.      Weorc anra gehwæs

beorhte bliceð      in þam bliþan[?] ham

600
fore onsyne      ecan dryhtnes,

symle in sibbe,      sunnan gelice.

þær se beorhta beag,      brogden wundrum

eorcnanstanum,      eadigra gehwam

hlifað ofer heafde.      Heafelan lixað,

605
þrymme biþeahte.      ðeodnes cynegold

soðfæstra gehwone      sellic glengeð

leohte in life,      þær se longa gefea,

ece ond edgeong,      æfre ne sweþrað,

ac hy in wlite wuniað,      wuldre bitolden

610
fægrum frætwum,      mid fæder engla.

Ne bið him on þam wicum      wiht to sorge,

wroht ne weþel      ne gewindagas,

hungor se hata      ne se hearda[?] þurst,

yrmþu ne yldo.      Him se æþela cyning

615
forgifeð goda gehwylc.      þær gæsta gedryht

hælend hergað      ond heofoncyninges

meahte mærsiað,      singað metude lof.

Swinsað sibgedryht      swega mæste

hædre ymb þæt halge      heahseld godes,

620
bliþe bletsiað      bregu selestan

eadge mid englum,      efenhleoþre þus:

"Sib si þe, soð god,      ond snyttrucræft,

ond þe þonc sy      þrymsittendum

geongra gyfena,      goda gehwylces.

625
Micel, unmæte      mægnes strengðu[?],

heah ond halig!      Heofonas sindon

fægre gefylled,      fæder ælmihtig,

ealra þrymma þrym,      þines wuldres,

uppe mid englum      ond on eorðan somod.

630
Gefreoþa usic, frymþa scyppend!      þu eart fæder ælmihtig

in heannesse,      heofuna waldend."

ðus reordiað      ryhtfremmende,

manes amerede,      in þære mæran byrig;

cyneþrym cyþað,      caseres lof

635
singað[?] on swegle      soðfæstra gedryht,

þam anum is      ece weorðmynd

forð butan ende.      Næs his frymð æfre,

eades ongyn.      þeah he on eorþan her

þurh cildes had      cenned wære

640
in middangeard,      hwæþre his meahta sped

heah ofer heofonum      halig wunade,

dom unbryce.      þeah he deaþes cwealm

on rode treow      ræfnan sceolde,

þearlic wite,      he þy þriddan dæge

645
æfter lices hryre      lif eft onfeng

þurh fæder fultum.      Swa fenix beacnað,

geong in geardum,      godbearnes meaht,

þonne he of ascan      eft onwæcneð[?]

in lifes lif,      leomum geþungen.

650
Swa se hælend us      helpe[?] gefremede

þurh his lices gedal,      lif butan ende,

swa se fugel swetum      his fiþru tu

ond wynsumum      wyrtum gefylleð,

fægrum foldwæstmum,      þonne afysed bið.

655
þæt sindon þa word,      swa us gewritu secgað,

hleoþor haligra,      þe him to heofonum bið,

to þam mildan gode,      mod afysed

in dreama dream,      þær hi dryhtne to giefe

worda ond weorca      wynsumne stenc

660
in þa mæran gesceaft      meotude bringað,

in þæt leohte lif.      Sy him lof symle

þurh woruld worulda,      ond wuldres blæd,

ar ond onwald,      in þam uplican

rodera rice.      He is on ryht cyning

665
middangeardes      ond mægenþrymmes,

wuldre biwunden      in þære wlitigan byrig.

Hafað us alyfed      [lucis auctor]

þæt we motun her      [merueri],

goddædum begietan      [gaudia in celo],

670
þær we motun[?]      [maxima regna]

secan ond gesittan      [sedibus altis],

lifgan in lisse      [lucis et pacis],

agan eardinga      [almæ[?] letitię],

brucan blæddaga,      [blandem et mitem[?]]

675
geseon sigora frean      [sine fine],

ond him lof singan      [laude perenne],

eadge mid englum.      [Alleluia].

Juliana

Krapp and Dobbie, 1936 113-33; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hwæt! We ðæt hyrdon      hæleð eahtian,

deman dædhwate,      þætte in dagum gelamp

Maximianes,      se geond middangeard,

arleas cyning,      eahtnysse ahof,

5
cwealde cristne men,      circan fylde,

geat on græswong      godhergendra[?],

hæþen hildfruma,      haligra blod,

ryhtfremmendra.      Wæs his rice brad,

wid ond weorðlic      ofer werþeode,

10
lytesna ofer ealne      yrmenne grund.

Foron æfter burgum,      swa he biboden hæfde,

þegnas þryðfulle.      Oft[?] hi þræce rærdon,

dædum gedwolene,      þa þe dryhtnes æ

feodon þurh firencræft.      Feondscype rærdon,

15
hofon hæþengield,      halge cwelmdon,

breotun boccræftge,      bærndon[?] gecorene,

gæston godes cempan      gare ond lige.

Sum wæs æhtwelig      æþeles cynnes

rice gerefa.      Rondburgum weold,

20
eard weardade      oftast symle

in þære ceastre      Commedia,

heold hordgestreon.      Oft he hæþengield

ofer word godes,      weoh gesohte

neode geneahhe.      Wæs him noma cenned

25
Heliseus,      hæfde ealdordom

micelne ond mærne.      ða his mod ongon

fæmnan lufian,      (hine fyrwet bræc),

Iulianan.      Hio in gæste bær

halge treowe,      hogde georne

30
þæt hire mægðhad      mana gehwylces

fore Cristes lufan      clæne geheolde.

ða wæs sio fæmne      mid hyre fæder willan

welegum biweddad;      wyrd ne ful cuþe,

freondrædenne      hu heo from hogde,

35
geong on gæste.      Hire wæs godes egsa

mara in gemyndum,      þonne eall þæt maþþumgesteald

þe in þæs æþelinges      æhtum wunade.

þa wæs se weliga      þæra[?] wifgifta,

goldspedig guma,      georn on mode,

40
þæt him mon fromlicast      fæmnan gegyrede,

bryd to bolde.      Heo þæs beornes lufan

fæste wiðhogde,      þeah þe feohgestreon

under hordlocan,      hyrsta unrim

æhte ofer eorþan.      Heo þæt eal forseah,

45
ond þæt word acwæð      on wera mengu:

"Ic[?] þe mæg gesecgan      þæt þu þec sylfne ne þearft

swiþor swencan.      Gif þu soðne god

lufast ond gelyfest,      ond his lof rærest,

ongietest gæsta hleo,      ic beo gearo sona

50
unwaclice      willan þines.

Swylce ic þe secge,      gif þu to sæmran gode

þurh deofolgield      dæde biþencest,

hætsð hæþenweoh,      ne meaht þu habban mec,

ne geþreatian      þe to gesingan.

55
Næfre þu þæs swiðlic      sar gegearwast

þurh hæstne nið      heardra wita,

þæt þu mec onwende      worda þissa."

ða se æþeling wearð      yrre gebolgen,

firendædum fah,      gehyrde þære fæmnan word,

60
het ða gefetigan      ferend snelle,

hreoh ond hygeblind,      haligre fæder,

recene to rune.      Reord up astag,

siþþan hy togædre      garas hlændon,

hildeþremman.      Hæðne wæron begen

65
synnum seoce,      sweor ond aþum.

ða reordode      rices hyrde

wið þære fæmnan fæder      frecne mode,

daraðhæbbende:      "Me þin dohtor hafað

geywed orwyrðu.      Heo me on an sagað

70
þæt heo mæglufan      minre ne gyme,

freondrædenne.      Me þa fraceðu sind

on modsefan      mæste weorce,

þæt heo mec swa torne      tæle gerahte

fore þissum folce,      het me fremdne god,

75
ofer þa oþre      þe we ær cuþon,

welum weorþian,      wordum lofian,

on hyge hergan,      oþþe hi nabban."

Geswearc þa swiðferð      sweor[?] æfter worde,

þære fæmnan fæder,      ferðlocan onspeon:

80
"Ic þæt geswerge      þurh soð godu,

swa ic are æt him      æfre finde,

oþþe, þeoden, æt þe      þine hyldu

winburgum in,      gif þas word sind soþ,

monna leofast,      þe þu me sagast,

85
þæt ic hy ne sparige,      ac on spild giefe,

þeoden mæra,      þe to gewealde[?].

Dem þu hi to deaþe,      gif þe gedafen þince,

swa to life læt,      swa þe leofre sy."

Eode þa fromlice      fæmnan to spræce,

90
anræd ond yreþweorg,      yrre gebolgen,

þær he glædmode[?]      geonge wiste

wic weardian.      He þa worde cwæð:

"ðu eart dohtor min      seo dyreste

ond seo sweteste      in sefan minum,

95
ange for eorþan,      minra eagna leoht,

Iuliana!      þu on geaþe hafast

þurh þin orlegu      unbiþyrfe

ofer witena dom      wisan gefongen.

Wiðsæcest þu to swiþe      sylfre rædes

100
þinum brydguman,      se is betra þonne þu,

æþelra for eorþan,      æhtspedigra

feohgestreona.      He is to freonde god.

Forþon is þæs wyrþe,      þæt þu þæs weres frige,

ece eadlufan,      an ne forlæte."

105
Him þa seo eadge      ageaf ondsware,

Iuliana      (hio to gode hæfde

freondrædenne      fæste gestaþelad):

"Næfre ic þæs þeodnes      þafian wille

mægrædenne,      nemne he mægna god

110
geornor bigonge      þonne he gen dyde,

lufige mid lacum      þone þe leoht gescop,

heofon ond eorðan      ond holma bigong,

eodera ymbhwyrft.      Ne mæg he elles mec

bringan to bolde.      He þa brydlufan

115
sceal to oþerre      æhtgestealdum

idese secan;      nafað he ænige[?] her."

Hyre þa þurh yrre      ageaf ondsware

fæder feondlice,      nales frætwe onheht:

"Ic þæt gefremme,      gif min feorh leofað

120
gif þu unrædes      ær ne geswicest,

ond þu fremdu godu      forð bigongest

ond þa forlætest      þe us leofran sind,

þe þissum folce      to freme stondað,

þæt þu ungeara      ealdre scyldig

125
þurh deora gripe      deaþe sweltest,

gif þu geþafian nelt      þingrædenne,

modges gemanan.      Micel is þæt ongin

ond þreaniedlic[?]      þinre gelican,

þæt þu forhycge      hlaford urne."

130
Him þa seo eadge      ageaf ondsware,

gleaw ond gode leof,      Iuliana:

"Ic þe to soðe      secgan wille,

bi me lifgendre      nelle ic lyge fremman.

Næfre ic me ondræde      domas þine,

135
ne me weorce sind      witebrogan,

hildewoman,      þe þu hæstlice

manfremmende      to me beotast,

ne þu næfre gedest      þurh gedwolan þinne

þæt þu mec acyrre      from Cristes lofe."

140
ða wæs ellenwod,      yrre ond reþe,

frecne ond ferðgrim,      fæder wið dehter.

Het hi þa swingan,      susle þreagan,

witum wægan,      ond þæt word acwæð:

"Onwend þec in gewitte,      ond þa word oncyr

145
þe þu unsnyttrum      ær gespræce,

þa þu goda ussa      gield forhogdest."

Him seo unforhte      ageaf ondsware

þurh gæstgehygd,      Iuliana:

"Næfre þu gelærest      þæt ic leasingum,

150
dumbum ond deafum      deofolgieldum,

gæsta[?] geniðlum      gaful onhate,

þam wyrrestum      wites þegnum,

ac ic weorðige      wuldres ealdor

middangeardes      ond mægenþrymmes,

155
ond him anum to      eal biþence,

þæt he mundbora      min geweorþe,

helpend ond hælend      wið hellsceaþum."

Hy þa þurh yrre      Affricanus,

fæder fæmnan ageaf      on feonda geweald

160
Heliseo.      He in æringe

gelædan het      æfter leohtes cyme

to his domsetle.      Duguð wafade

on þære fæmnan wlite,      folc eal geador.

Hy þa se æðeling      ærest grette,

165
hire brydguma,      bliþum wordum:

"Min se swetesta      sunnan scima,

Iuliana!      Hwæt, þu glæm hafast,

ginfæste giefe,      geoguðhades blæd!

Gif þu godum ussum      gen gecwemest,

170
ond þe to swa mildum      mundbyrd secest,

hyldo[?] to halgum,      beoð þe ahylded fram

wraþe geworhtra      wita unrim,

grimra gyrna,      þe þe gegearwad sind,

gif þu onsecgan nelt      soþum gieldum."

175
Him seo æþele mæg      ageaf ondsware:

"Næfre þu geþreatast      þinum beotum,

ne wita þæs fela      wraðra gegearwast,

þæt ic þeodscype      þinne lufie,

buton þu forlæte      þa leasinga,

180
weohweorðinga,      ond wuldres god

ongyte gleawlice,      gæsta scyppend,

meotud moncynnes,      in þæs meahtum sind

a butan ende      ealle gesceafta."

ða for þam folce      frecne mode

185
beotwordum spræc,      bealg hine swiþe

folcagende,      ond þa fæmnan het

þurh niðwræce      nacode þennan,

ond mid sweopum swingan      synna lease.

Ahlog þa se hererinc,      hospwordum spræc:

190
"þis is ealdordom      uncres gewynnes

on fruman gefongen!      Gen ic feores þe

unnan wille,      þeah þu ær fela

unwærlicra      worda gespræce,

onsoce to swiðe      þæt þu soð godu

195
lufian wolde.      þe þa lean sceolan

wiþerhycgendre[?],      witebrogan,

æfter weorþan,      butan þu ær wiþ hi

geþingige,      ond him þoncwyrþe

æfter leahtorcwidum      lac onsecge,

200
sibbe gesette.      Læt þa sace restan,

lað leodgewin.      Gif þu leng ofer þis

þurh þin dolwillen      gedwolan fylgest,

þonne ic nyde sceal      niþa gebæded

on þære grimmestan      godscyld wrecan,

205
torne teoncwide,      þe þu tælnissum

wiþ þa selestan      sacan ongunne,

ond þa mildestan      þara þe men witen,

þe þes leodscype mid him      longe bieode."

Him þæt æþele mod      unforht oncwæð:

210
"Ne ondræde ic me      domas þine,

awyrged womsceaða,      ne þinra wita bealo.

Hæbbe ic me to hyhte      heofonrices weard,

mildne mundboran,      mægna waldend,

se mec gescyldeð      wið þinum scinlace

215
of gromra gripe,      þe þu to godum tiohhast.

ða sind geasne      goda gehwylces,

idle, orfeorme,      unbiþyrfe,

ne þær freme meteð[?]      fira ænig

soðe sibbe,      þeah þe sece to him

220
freondrædenne.      He ne findeð þær

duguþe mid deoflum.      Ic to dryhtne min

mod staþelige,      se ofer mægna gehwylc

waldeð wideferh,      wuldres agend,

sigora gehwylces.      þæt is soð cyning."

225
ða þam folctogan      fracuðlic þuhte

þæt he ne meahte      mod oncyrran,

fæmnan foreþonc.      He bi feaxe het

ahon ond ahebban      on heanne beam,

þær seo sunsciene      slege þrowade,

230
sace singrimme,      siex tida dæges,

ond he ædre het      eft asettan,

laðgeniðla,      ond gelædan bibead

to carcerne.      Hyre wæs Cristes lof

in ferðlocan      fæste biwunden,

235
milde modsefan,      mægen unbrice.

ða wæs mid clustre      carcernes duru

behliden, homra geweorc.      Halig þær inne

wærfæst wunade.      Symle heo wuldorcyning

herede æt heortan,      heofonrices god,

240
in þam nydclafan,      nergend fira,

heolstre bihelmad.      Hyre wæs halig gæst

singal gesið.      ða cwom semninga

in þæt hlinræced      hæleða gewinna,

yfeles ondwis.      Hæfde engles hiw,

245
gleaw gyrnstafa      gæstgeniðla,

helle hæftling,      to þære halgan spræc:

"Hwæt dreogest þu,      seo dyreste

ond seo weorþeste      wuldorcyninge,

dryhtne ussum?      ðe þes dema hafað

250
þa wyrrestan      witu gegearwad,

sar endeleas,      gif þu onsecgan nelt,

gleawhycgende,      ond his godum cweman.

Wes þu on ofeste,      swa he þec ut heonan

lædan hate,      þæt þu lac hraþe

255
onsecge sigortifre,      ær þec swylt nime,

deað fore duguðe.      þy þu þæs deman scealt,

eadhreðig mæg,      yrre gedygan."

Frægn þa fromlice,      seo þe forht ne wæs,

Criste gecweme,      hwonan his cyme wære.

260
Hyre se wræcmæcga      wið þingade:

"Ic eom engel godes      ufan siþende,

þegn geþungen,      ond to þe sended,

halig of heahþu.      þe sind heardlicu,

wundrum wælgrim[?],      witu geteohhad

265
to gringwræce.      Het þe god beodan,

bearn waldendes,      þæt þe burge þa."

ða wæs seo fæmne      for þam færspelle

egsan geaclad,      þe hyre se aglæca,

wuldres wiþerbreca,      wordum sægde.

270
Ongan þa fæstlice      ferð staþelian,

geong grondorleas,      to gode[?] cleopian[?]

"Nu[?] ic þec, beorna hleo,      biddan wille

ece ælmihtig,      þurh þæt æþele gesceap

þe þu, fæder engla,      æt fruman settest,

275
þæt þu me ne læte      of lofe hweorfan

þinre eadgife,      swa me þes ar bodað

frecne færspel,      þe me fore stondeð.

Swa ic þe, bilwitne,      biddan wille

þæt þu me gecyðe,      cyninga wuldor,

280
þrymmes hyrde,      hwæt þes þegn sy,

lyftlacende,      þe mec læreð from þe

on stearcne weg."      Hyre stefn oncwæð

wlitig of wolcnum,      word hleoþrade:

"Forfoh þone frætgan      ond fæste geheald,

285
oþþæt he his siðfæt      secge mid ryhte,

ealne from orde,      hwæt his æþelu syn."

ða wæs þære fæmnan      ferð geblissad,

domeadigre[?].      Heo þæt deofol genom

[...] "ealra cyninga cyning      to cwale syllan.

290
ða gen ic gecræfte      þæt se cempa ongon

waldend wundian,      weorud to segon

þæt þær blod ond wæter      bu tu ætgædre

eorþan sohtun.      ða gen ic Herode

in hyge bisweop[?]      þæt he Iohannes bibead

295
heafde biheawan,      ða se halga wer

þære wiflufan      wordum styrde,

unryhtre æ.      Eac ic gelærde

Simon searoþoncum      þæt he sacan ongon

wiþ þa gecorenan      Cristes þegnas,

300
ond þa halgan weras      hospe gerahte

þurh deopne gedwolan,      sægde hy dryas wæron.

Neþde ic nearobregdum      þær ic Neron bisweac,

þæt he acwellan het      Cristes þegnas,

Petrus ond Paulus.      Pilatus ær

305
on rode aheng      rodera waldend,

meotud meahtigne      minum larum.

Swylce ic Egias      eac gelærde

þæt he unsnytrum      Andreas het

ahon haligne      on heanne beam,

310
þæt he of galgan his      gæst onsende

in wuldres wlite.      þus ic wraþra fela

mid minum broþrum      bealwa gefremede,

sweartra synna,      þe ic asecgan[?] ne mæg,

rume areccan,      ne gerim witan,

315
heardra heteþonca."      Him seo halge oncwæð

þurh gæstes giefe,      Iuliana:

"þu scealt furþor gen,      feond moncynnes,

siþfæt secgan,      hwa þec sende to me."

Hyre se aglæca      ageaf ondsware,

320
forhtafongen,      friþes orwena:

"Hwæt, mec min fæder      on þas fore to þe,

hellwarena cyning,      hider onsende

of þam engan ham,      se is yfla gehwæs

in þam grornhofe      geornfulra þonne ic.

325
þonne he usic sendeð      þæt we[?] soðfæstra

þurh misgedwield      mod oncyrren,

ahwyrfen from halor,      we beoð hygegeomre,

forhte on ferðþe.      Ne biþ us frea milde,

egesful ealdor,      gif we yfles noht

330
gedon habbaþ;      ne durran we siþþan

for his onsyne      ower geferan.

þonne he onsendeð      geond sidne grund

þegnas of þystrum,      hateð þræce ræran,

gif we gemette[?] sin      on moldwege,

335
oþþe feor oþþe neah      fundne weorþen,

þæt hi usic binden      ond in bælwylme

suslum swingen.      Gif soðfæstra

þurh myrrelsan      mod ne oðcyrreð[?],

haligra hyge,      we þa heardestan

340
ond þa wyrrestan      witu geþoliað

þurh sarslege.      Nu þu sylfa meaht

on sefan þinum      soð gecnawan,

þæt ic þisse noþe wæs      nyde gebæded,

þragmælum geþread,      þæt ic þe sohte."

345
þa gen seo halge ongon      hæleþa gewinnan,

wrohtes wyrhtan,      wordum frignan,

fyrnsynna fruman:      "þu me furþor scealt

secgan, sawla feond,      hu þu soðfæstum[?]

þurh synna slide      swiþast sceþþe,

350
facne bifongen."      Hyre se feond oncwæð,

wræcca wærleas,      wordum mælde:

"Ic þe, ead mæg,      yfla gehwylces

or gecyðe      oð ende forð

þara þe ic gefremede,      nalæs feam siðum[?],

355
synna wundum,      þæt þu þy sweotolicor

sylf gecnawe      þæt þis is soð, nales leas.

Ic þæt wende      ond witod tealde

þriste geþoncge,      þæt ic þe meahte

butan earfeþum      anes cræfte

360
ahwyrfan from halor,      þæt þu heofoncyninge

wiðsoce, sigora frean,      ond to sæmran gebuge,

onsægde synna fruman.      þus ic soðfæstum

þurh mislic bleo      mod oncyrre.

þær ic hine finde      ferð staþelian

365
to godes willan,      ic beo gearo sona

þæt ic him monigfealde      modes gælsan

ongean bere      grimra geþonca,

dyrnra gedwilda,      þurh gedwolena rim.

Ic him geswete      synna lustas,

370
mæne modlufan,      þæt he minum hraþe,

leahtrum gelenge,      larum hyreð[?].

Ic hine þæs swiþe      synnum onæle

þæt he byrnende      from gebede swiceð,

stepeð stronglice,      staþolfæst ne mæg

375
fore leahtra lufan      lenge gewunian

in gebedstowe.      Swa ic brogan to

laðne gelæde      þam þe ic lifes ofonn,

leohtes geleafan,      ond he larum wile

þurh modes myne      minum hyran,

380
synne fremman,      he siþþan sceal

godra gumcysta      geasne hweorfan.

Gif ic ænigne      ellenrofne

gemete modigne      metodes cempan

wið flanþræce,      nele feor þonan

385
bugan from beaduwe,      ac he bord ongean

hefeð hygesnottor,      haligne scyld,

gæstlic guðreaf,      nele gode swican,

ac he beald in gebede      bidsteal gifeð

fæste on feðan,      ic sceal feor þonan

390
heanmod hweorfan,      hroþra bidæled,

in gleda gripe,      gehðu mænan,

þæt ic ne meahte      mægnes cræfte

guðe wiðgongan,      ac ic geomor sceal

secan oþerne      ellenleasran,

395
under cumbolhagan,      cempan sænran,

þe ic onbryrdan mæge      beorman mine,

agælan æt guþe.      þeah he godes hwæt

onginne gæstlice,      ic beo gearo sona,

þæt ic ingehygd      eal geondwlite,

400
hu gefæstnad[?] sy      ferð innanweard,

wiðsteall geworht.      Ic þæs wealles geat

ontyne þurh teonan;      bið se torr þyrel,

ingong geopenad,      þonne ic ærest him

þurh eargfare      in onsende

405
in breostsefan      bitre geþoncas

þurh mislice      modes willan,

þæt him sylfum      selle þynceð

leahtras to fremman      ofer lof godes,

lices lustas.      Ic beo lareow georn

410
þæt he monþeawum      minum lifge

acyrred cuðlice      from Cristes æ,

mod gemyrred      me to gewealde

in synna seað.      Ic þære sawle ma

geornor gyme      ymb þæs gæstes forwyrd

415
þonne þæs lichoman,      se þe on legre sceal

weorðan in worulde      wyrme to hroþor,

bifolen in foldan."      ða gien seo fæmne spræc:

"Saga, earmsceapen,      unclæne gæst,

hu þu þec geþyde,      þystra stihtend,

420
on clænra gemong?      þu wið Criste geo

wærleas wunne      ond gewin tuge,

hogdes wiþ halgum.      þe wearð helle seað

niþer gedolfen,      þær þu nydbysig

fore oferhygdum      eard gesohtes.

425
Wende ic þæt þu þy wærra      weorþan sceolde

wið soðfæstum      swylces gemotes

ond þy unbealdra,      þe þe oft wiðstod

þurh wuldorcyning      willan þines."

Hyre þa se werga      wið þingade,

430
earm aglæca:      "þu me ærest saga,

hu þu gedyrstig      þurh deop gehygd

wurde þus wigþrist      ofer eall wifa cyn,

þæt þu mec þus fæste      fetrum gebunde,

æghwæs orwigne.      þu in ecne god,

435
þrymsittendne,      þinne getreowdes,

meotud moncynnes,      swa ic in minne fæder,

hellwarena cyning,      hyht staþelie.

þonne ic beom onsended      wið soðfæstum,

þæt ic in manweorcum      mod oncyrre,

440
hyge from halor,      me hwilum biþ

forwyrned þurh wiþersteall      willan mines,

hyhtes æt halgum,      swa me her gelamp

sorg on siþe.      Ic þæt sylf gecneow

to late micles,      sceal nu lange ofer þis,

445
scyldwyrcende,      scame þrowian.

Forþon ic þec halsige      þurh þæs hyhstan meaht,

rodorcyninges giefe,      se þe on rode treo

geþrowade,      þrymmes ealdor,

þæt þu miltsige      me þearfendum,

450
þæt unsælig      eall ne forweorþe,

þeah ic þec gedyrstig      ond þus dolwillen

siþe gesohte,      þær ic swiþe me

þyslicre ær      þrage ne wende."

ða seo wlitescyne      wuldres condel

455
to þam wærlogan      wordum mælde:

"þu scealt ondettan[?]      yfeldæda ma,

hean helle gæst,      ær þu heonan mote,

hwæt þu to teonan      þurhtogen hæbbe

micelra manweorca      manna tudre

460
deorcum gedwildum."      Hyre þæt deofol oncwæð:

"Nu ic þæt gehyre      þurh þinne hleoþorcwide,

þæt ic nyde sceal      niþa gebæded

mod meldian,      swa þu me beodest,

þreaned þolian.      Is þeos þrag ful strong,

465
þreat ormæte.      Ic sceal þinga gehwylc

þolian ond þafian      on þinne dom,

womdæda onwreon,      þe[?] ic wideferg

sweartra gesyrede.      Oft[?] ic syne ofteah,

ablende bealoþoncum      beorna unrim

470
monna cynnes,      misthelme forbrægd

þurh attres ord      eagna leoman

sweartum scurum,      ond ic sumra fet

forbræc bealosearwum,      sume in bryne sende,

in liges locan,      þæt him lasta wearð

475
siþast gesyne.      Eac ic sume gedyde

þæt him banlocan      blode spiowedan,

þæt hi færinga      feorh aleton

þurh ædra wylm.      Sume on yðfare

wurdon on wege[?]      wætrum bisencte,

480
on mereflode,      minum cræftum

under reone stream.      Sume ic rode bifealh,

þæt hi hyra dreorge      on hean galgan

lif aletan.      Sume ic larum geteah,

to geflite fremede,      þæt hy færinga

485
ealde[?] æfþoncan      edniwedan,

beore druncne[?].      Ic him byrlade

wroht of wege,      þæt hi in winsele

þurh sweordgripe      sawle forletan

of flæschoman      fæge scyndan,

490
sarum gesohte.      Sume, þa ic funde

butan godes tacne,      gymelease,

ungebletsade,      þa[?] ic bealdlice

þurh mislic cwealm      minum hondum

searoþoncum slog.      Ic asecgan ne mæg,

495
þeah ic gesitte      sumerlongne dæg,

eal þa earfeþu      þe ic ær ond siþ

gefremede to facne,      siþþan furþum wæs

rodor aræred      ond ryne tungla,

folde gefæstnad      ond þa forman men,

500
Adam ond Aeue,      þam ic ealdor oðþrong,

ond hy gelærde      þæt hi lufan dryhtnes,

ece eadgiefe      anforleton,

beorhtne boldwelan,      þæt him bæm gewearð

yrmþu to ealdre,      ond hyra eaferum swa,

505
mircast manweorca.      Hwæt sceal ic ma riman

yfel endeleas?      Ic eall gebær,

wraþe wrohtas      geond werþeode,

þa þe gewurdun[?]      widan feore

from fruman worulde      fira cynne,

510
eorlum on eorþan.      Ne wæs ænig þara

þæt me þus þriste,      swa þu nu þa,

halig mid hondum,      hrinan dorste,

næs ænig þæs modig      mon ofer eorþan

þurh halge meaht,      heahfædra nan

515
ne witgena.      þeah þe him weoruda god

onwrige, wuldres cyning,      wisdomes gæst,

giefe unmæte,      hwæþre ic gong to þam

agan moste.      Næs ænig þara

þæt mec þus bealdlice      bennum bilegde,

520
þream forþrycte,      ær þu nu þa

þa miclan[?] meaht      mine[?] oferswiðdest,

fæste forfenge,      þe me fæder sealde,

feond moncynnes,      þa he mec feran het,

þeoden of þystrum,      þæt ic þe sceolde

525
synne swetan.      þær mec sorg bicwom,

hefig hondgewinn.      Ic bihlyhhan ne þearf

æfter sarwræce      siðfæt þisne

magum in gemonge,      þonne ic mine sceal

agiefan gnorncearig      gafulrædenne

530
in þam reongan ham."      ða se gerefa het,

gealgmod guma,      Iulianan

of þam engan hofe      ut gelædan

on hyge halge      hæþnum to spræce

to his domsetle.      Heo þæt deofol teah,

535
breostum inbryrded,      bendum fæstne,

halig hæþenne.      Ongan þa hreowcearig

siðfæt seofian,      sar cwanian,

wyrd wanian,      wordum mælde:

"Ic þec halsige,      hlæfdige min,

540
Iuliana,      fore godes sibbum,

þæt þu furþur me      fraceþu ne wyrce,

edwit for eorlum,      þonne þu ær dydest,

þa þu oferswiþdest      þone snotrestan

under hlinscuan      helwarena[?] cyning

545
in feonda byrig;      þæt is[?] fæder user,

morþres manfrea.      Hwæt, þu mec þreades

þurh sarslege!      Ic to soþe wat

þæt ic ær ne sið      ænig ne mette

in woruldrice      wif[?] þe gelic,

550
þristran geþohtes      ne þweorhtimbran

mægþa cynnes.      Is on me sweotul

þæt þu unscamge      æghwæs wurde

on ferþe frod."      ða hine seo fæmne forlet

æfter þræchwile      þystra neosan

555
in sweartne grund,      sawla gewinnan[?],

on wita forwyrd.      Wiste he þi gearwor,

manes melda,      magum to secgan,

susles þegnum,      hu him on siðe gelomp.

"georne ær

560
heredon on heahþu      ond his halig word[?],

sægdon soðlice      þæt he sigora gehwæs

ofer ealle gesceaft      ana weolde[?],

ecra eadgiefa."      ða cwom engel godes

frætwum blican      ond þæt fyr tosceaf,

565
gefreode ond gefreoðade      facnes clæne,

leahtra lease,      ond þone lig towearp,

heorogiferne,      þær seo halie stod,

mægþa bealdor,      on þam midle gesund.

þæt þam weligan wæs      weorc to þolianne,

570
þær he hit for worulde      wendan meahte,

sohte synnum fah,      hu he sarlicast

þurh þa wyrrestan      witu meahte

feorhcwale findan.      Næs se feond to læt,

se hine gelærde      þæt he læmen fæt

575
biwyrcan het      wundorcræfte,

wiges womum,      ond wudubeamum,

holte bihlænan[?].      ða se hearda[?] bibead

þæt mon þæt lamfæt      leades gefylde,

ond þa onbærnan het      bælfira mæst,

580
ad onælan,      se wæs æghwonan

ymbboren mid brondum.      Bæð hate weol.

Het þa ofestlice      yrre gebolgen

leahtra lease      in þæs leades wylm

scufan butan scyldum.      þa toscaden wearð

585
lig tolysed.      Lead wide sprong,

hat, heorogifre.      Hæleð[?] wurdon acle

arasad for þy ræse.      þær on rime forborn

þurh þæs fires fnæst      fif ond hundseofontig

hæðnes herges.      ða gen sio halge stod

590
ungewemde wlite.      Næs hyre wloh ne hrægl,

ne feax ne fel      fyre gemæled,

ne lic ne leoþu.      Heo in lige stod

æghwæs onsund,      sægde ealles þonc

dryhtna dryhtne.      þa se dema wearð

595
hreoh ond hygegrim,      ongon his hrægl teran,

swylce he grennade      ond gristbitade,

wedde on gewitte      swa wilde deor,

grymetade gealgmod      ond his godu tælde,

þæs þe hy ne meahtun[?]      mægne wiþstondan

600
wifes willan.      Wæs seo wuldres mæg

anræd ond unforht,      eafoða gemyndig,

dryhtnes willan.      þa se dema het

aswebban sorgcearig      þurh sweordbite

on hyge halge,      heafde bineotan

605
Criste gecorene.      Hine se cwealm ne þeah,

siþþan he þone fintan      furþor cuþe.

ða wearð þære halgan      hyht geniwad

ond þæs mægdnes mod      miclum geblissad,

siþþan heo gehyrde      hæleð eahtian

610
inwitrune,      þæt hyre endestæf

of gewindagum      weorþan sceolde,

lif alysed.      Het þa leahtra ful

clæne ond gecorene      to cwale lædan,

synna lease.      ða cwom semninga

615
hean helle gæst,      hearmleoð agol,

earm ond unlæd,      þone heo ær gebond

awyrgedne      ond mid witum swong,

cleopade þa for corþre,      ceargealdra full:

"Gyldað nu mid gyrne,      þæt heo goda ussa

620
meaht forhogde[?],      ond mec swiþast

geminsade,      þæt ic to meldan wearð.

Lætað hy laþra      leana hleotan

þurh wæpnes spor,      wrecað ealdne nið,

synne gesohte.      Ic þa sorge gemon,

625
hu ic bendum fæst      bisga unrim

on anre niht      earfeða dreag,

yfel ormætu."      þa seo eadge biseah

ongean gramum,      Iuliana[?],

gehyrde heo hearm galan      helle deofol.

630
Feond moncynnes      ongon þa on fleam[?] sceacan,

wita neosan,      ond þæt word acwæð:

"Wa me forworhtum!      Nu is wen micel

þæt heo mec eft wille      earmne gehynan

yflum yrmþum,      swa heo mec ær dyde."

635
ða wæs gelæded      londmearce neah

ond to þære stowe      þær hi stearcferþe

þurh cumbolhete      cwellan þohtun.

Ongon heo þa læran      ond to lofe trymman

folc of firenum      ond him frofre gehet,

640
weg to wuldre,      ond þæt word acwęð:

"Gemunað wigena wyn      ond wuldres þrym,

haligra hyht,      heofonengla god.

He is þæs wyrðe,      þæt hine werþeode

ond eal engla cynn      up on roderum

645
hergen, heahmægen,      þær is help gelong

ece to ealdre,      þam þe agan sceal.

Forþon ic, leof weorud,      læran wille,

æfremmende,      þæt ge eower hus

gefæstnige,      þy læs hit ferblædum

650
windas toweorpan.      Weal sceal þy trumra

strong wiþstondan      storma scurum,

leahtra gehygdum.      Ge mid lufan sibbe,

leohte geleafan,      to þam lifgendan

stane stiðhydge      staþol fæstniað,

655
soðe treowe      ond sibbe mid eow

healdað æt heortan,      halge rune

þurh modes myne.      þonne eow miltse giefeð

fæder ælmihtig,      þær ge frofre[?] agun

æt mægna gode,      mæste þearfe

660
æfter sorgstafum.      Forþon ge sylfe neton

utgong heonan,      ende lifes.

Wærlic me þinceð      þæt ge wæccende

wið hettendra      hildewoman

wearde healden,      þy læs eow wiþerfeohtend

665
weges forwyrnen      to wuldres byrig.

Biddað bearn godes      þæt me brego engla,

meotud moncynnes,      milde geweorþe,

sigora sellend.      Sibb sy mid eowic,

symle soþ lufu."      ða hyre sawl wearð

670
alæded of lice      to þam langan gefean

þurh sweordslege.      þa se synscaþa

to scipe sceohmod      sceaþena þreate

Heliseus      ehstream sohte,

leolc ofer laguflod      longe hwile

675
on swonrade.      Swylt ealle fornom

secga hloþe      ond hine sylfne mid,

ærþon hy to lande      geliden hæfdon,

þurh þearlic þrea.      þær [XXX] wæs

ond feowere eac      feores onsohte

680
þurh wæges wylm      wigena cynnes,

heane mid hlaford,      hroþra bidæled,

hyhta lease      helle sohton.

Ne þorftan þa þegnas      in þam þystran ham,

seo geneatscolu      in þam neolan scræfe,

685
to þam frumgare      feohgestealda[?]

witedra wenan,      þæt hy in winsele

ofer beorsetle[?]      beagas þegon,

æpplede gold.      Ungelice wæs

læded lofsongum      lic haligre

690
micle mægne      to moldgræfe,

þæt hy hit gebrohton      burgum in innan,

sidfolc micel.      þær siððan wæs

geara gongum      godes lof hafen

þrymme micle      oþ þisne dæg

695
mid þeodscipe.      Is me þearf micel

þæt seo halge me      helpe gefremme,

þonne me gedælað      deorast ealra,

sibbe toslitað      sinhiwan tu,

micle modlufan.      Min sceal of lice

700
sawul on siðfæt,      nat ic sylfa hwider,

eardes uncyðgu[?];      of sceal ic þissum,

secan oþerne      ærgewyrhtum,

gongan iudædum.      Geomor hweorfeð

C Y ond N.      Cyning biþ reþe,

705
sigora syllend,      þonne synnum fah

E W ond U      acle bidað

hwæt him æfter dædum      deman wille

lifes to leane.      L F beofað,

seomað sorgcearig.      Sar eal gemon,

710
synna wunde,      þe ic siþ oþþe ær

geworhte in worulde.      þæt ic wopig sceal

tearum mænan.      Wæs an tid to læt

þæt ic yfeldæda      ær gescomede,

þenden gæst ond lic      geador siþedan

715
onsund on earde.      þonne arna biþearf,

þæt me seo halge      wið þone hyhstan cyning

geþingige.      Mec þæs þearf monaþ,

micel modes sorg.      Bidde ic monna gehwone

gumena cynnes,      þe þis gied wræce,

720
þæt he mec neodful      bi noman minum

gemyne modig,      ond meotud bidde

þæt me heofona helm      helpe gefremme,

meahta waldend,      on þam miclan[?] dæge,

fæder, frofre gæst,      in þa frecnan tid,

725
dæda demend,      ond se deora sunu,

þonne seo þrynis      þrymsittende

in annesse      ælda cynne

þurh þa sciran gesceaft      scrifeð bi gewyrhtum

meorde monna gehwam.      Forgif us, mægna god,

730
þæt we þine onsyne,      æþelinga wyn,

milde gemeten      on þa mæran tid.

Amen.

The Wanderer

Krapp and Dobbie, 1936 134-7; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Oft him anhaga      are gebideð,

metudes miltse,      þeah þe he modcearig

geond lagulade      longe sceolde

hreran mid hondum      hrimcealde sæ,

5
wadan wræclastas.      Wyrd bið ful aręd!

Swa cwæð eardstapa,      earfeþa gemyndig,

wraþra wælsleahta,      winemæga hryre:

"Oft ic sceolde ana      uhtna gehwylce

mine ceare cwiþan.      Nis nu cwicra nan

10
þe ic him modsefan      minne durre

sweotule asecgan.      Ic to soþe wat

þæt biþ in eorle      indryhten þeaw,

þæt he his ferðlocan      fæste binde,

healde[?] his hordcofan,      hycge swa he wille.

15
Ne mæg werig mod      wyrde wiðstondan,

ne se hreo hyge      helpe gefremman.

Forðon domgeorne      dreorigne oft

in hyra breostcofan      bindað fæste;

swa ic modsefan      minne sceolde,

20
oft earmcearig,      eðle bidæled,

freomægum feor      feterum sælan,

siþþan geara iu      goldwine minne[?]

hrusan heolstre biwrah,      ond ic hean þonan

wod wintercearig      ofer waþema[?] gebind,

25
sohte sele dreorig      sinces bryttan,

hwær ic feor oþþe neah      findan meahte

þone þe in meoduhealle      min[?] mine wisse,

oþþe mec freondleasne[?]      frefran wolde,

weman mid wynnum.      Wat se þe cunnað,

30
hu sliþen bið      sorg to geferan,

þam þe him lyt hafað      leofra geholena.

Warað hine wræclast,      nales wunden gold,

ferðloca freorig,      nalæs foldan blæd.

Gemon he selesecgas      ond sincþege,

35
hu hine on geoguðe      his goldwine

wenede to wiste.      Wyn eal gedreas!

Forþon wat se þe sceal      his winedryhtnes

leofes larcwidum      longe forþolian,

ðonne sorg ond slæp      somod ætgædre

40
earmne anhogan      oft gebindað.

þinceð him on mode      þæt he his mondryhten

clyppe ond cysse,      ond on cneo lecge

honda ond heafod,      swa he hwilum ær

in geardagum      giefstolas breac.

45
ðonne onwæcneð eft      wineleas guma,

gesihð him biforan      fealwe wegas,

baþian brimfuglas,      brædan feþra,

hreosan hrim ond snaw,      hagle gemenged.

þonne beoð þy hefigran      heortan benne,

50
sare æfter swæsne.      Sorg bið geniwad,

þonne maga gemynd      mod geondhweorfeð;

greteð gliwstafum,      georne geondsceawað

secga geseldan.      Swimmað eft[?] on weg!

Fleotendra ferð      no þær fela bringeð

55
cuðra cwidegiedda.      Cearo bið geniwad

þam þe sendan sceal      swiþe geneahhe

ofer waþema gebind      werigne sefan.

Forþon ic geþencan ne mæg      geond þas woruld

for hwan modsefa[?]      min ne gesweorce,

60
þonne ic eorla lif      eal geondþence,

hu hi færlice      flet ofgeafon,

modge maguþegnas.      Swa þes middangeard

ealra dogra gehwam      dreoseð ond fealleþ,

forþon ne mæg weorþan[?] wis      wer, ær he age

65
wintra dæl in woruldrice.      Wita sceal geþyldig,

ne sceal no to hatheort      ne to hrædwyrde,

ne to wac wiga      ne to wanhydig,

ne to forht ne to fægen,      ne to feohgifre

ne næfre gielpes to georn,      ær he geare cunne.

70
Beorn sceal gebidan,      þonne he beot spriceð,

oþþæt collenferð      cunne gearwe

hwider hreþra gehygd      hweorfan wille.

Ongietan sceal gleaw hæle      hu gæstlic bið,

þonne ealre[?] þisse worulde wela      weste stondeð,

75
swa nu missenlice      geond þisne middangeard

winde biwaune      weallas stondaþ,

hrime bihrorene,      hryðge þa ederas.

Woriað þa winsalo,      waldend licgað

dreame bidrorene,      duguþ eal gecrong,

80
wlonc bi wealle.      Sume wig fornom,

ferede in forðwege,      sumne fugel oþbær

ofer heanne holm,      sumne se hara wulf

deaðe gedælde,      sumne dreorighleor

in eorðscræfe      eorl gehydde.

85
Yþde swa þisne eardgeard      ælda scyppend

oþþæt burgwara      breahtma lease

eald enta geweorc      idlu stodon.

Se þonne þisne wealsteal      wise geþohte

ond þis deorce[?] lif      deope geondþenceð,

90
frod in ferðe,      feor oft gemon

wælsleahta worn,      ond þas word acwið:

"Hwær cwom mearg? Hwær cwom mago?      Hwær cwom maþþumgyfa?

Hwær cwom symbla gesetu?      Hwær sindon seledreamas?

Eala beorht bune!      Eala byrnwiga!

95
Eala þeodnes þrym!      Hu seo þrag gewat,

genap under nihthelm,      swa heo no wære.

Stondeð nu on laste      leofre duguþe

weal wundrum heah,      wyrmlicum fah.

Eorlas fornoman      asca þryþe,

100
wæpen wælgifru,      wyrd seo mære,

ond þas stanhleoþu      stormas cnyssað,

hrið hreosende      hrusan[?] bindeð,

wintres woma,      þonne won cymeð,

nipeð nihtscua,      norþan onsendeð

105
hreo hæglfare      hæleþum on andan.

Eall is earfoðlic      eorþan rice,

onwendeð wyrda gesceaft      weoruld under heofonum.

Her bið feoh læne,      her bið freond læne,

her bið mon læne,      her bið mæg læne,

110
eal þis eorþan gesteal      idel weorþeð!"

Swa cwæð snottor on mode,      gesæt him sundor æt rune.

Til biþ se þe his treowe gehealdeþ,      ne sceal næfre his torn to rycene

beorn of his breostum acyþan,      nemþe he ær þa bote cunne,

eorl mid elne gefremman.      Wel bið þam þe him are seceð,

115
frofre to fæder on heofonum,      þær us eal seo fæstnung stondeð.

The Gifts of Men

Krapp and Dobbie, 1936 137-40; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Fela bið on foldan      forðgesynra

geongra geofona,      þa þa gæstberend

wegað in gewitte,      swa her weoruda god,

meotud meahtum swið,      monnum dæleð,

5
syleð sundorgiefe,      sendeð wide

agne spede,      þara æghwylc mot

dryhtwuniendra      dæl onfon.

Ne bið ænig þæs      earfoðsælig

mon on moldan,      ne þæs medspedig,

10
lytelhydig,      ne þæs læthydig,

þæt hine se argifa      ealles biscyrge

modes cræfta      oþþe mægendæda,

wis on gewitte      oþþe on wordcwidum,

þy læs ormod sy      ealra þinga,

15
þara þe he geworhte      in woruldlife,

geofona gehwylcre.      Næfre god demeð

þæt ænig eft      þæs earm geweorðe.

Nænig eft þæs swiþe      þurh snyttrucræft

in þeode þrym      þisses lifes

20
forð gestigeð,      þæt him folca weard

þurh his halige giefe      hider onsende

wise geþohtas      ond woruldcræftas,

under anes meaht      ealle forlæte,

þy læs he for wlence      wuldorgeofona ful,

25
mon mode swið      of gemete hweorfe

ond þonne forhycge      heanspedigran;

ac he gedæleð,      se þe ah domes geweald,

missenlice      geond þisne middangeard

leoda leoþocræftas      londbuendum.

30
Sumum[?] her ofer eorþan      æhta onlihð,

woruldgestreona.      Sum bið wonspedig,

heardsælig hæle,      biþ hwæþre gleaw

modes cræfta.      Sum mægenstrengo

furþor onfehð.      Sum freolic bið

35
wlitig on wæstmum.      Sum biþ woðbora,

giedda giffæst.      Sum biþ gearuwyrdig.

Sum bið on huntoþe      hreðeadigra

deora dræfend.      Sum dyre bið

woruldricum men.      Sum bið wiges heard,

40
beadocræftig beorn,      þær bord stunað.

Sum in mæðle mæg      modsnottera

folcrædenne      forð gehycgan,

þær witena biþ      worn ætsomne.

Sum mæg wrætlice      weorc ahycgan[?]

45
heahtimbra gehwæs;      hond bið gelæred,

wis ond gewealden,      swa bið wyrhtan ryht,

sele asettan,      con he sidne ræced

fæste gefegan      wiþ færdryrum.

Sum mid hondum mæg      hearpan gretan,

50
ah he gleobeames      gearobrygda list.

Sum bið rynig,      sum ryhtscytte,

sum leoða gleaw,      sum on londe snel,

feþespedig.      Sum on[?] fealone wæg

stefnan steoreð,      streamrade con,

55
weorudes wisa,      ofer widne holm,

þonne særofe      snelle mægne

arum bregdað      yðborde neah.

Sum bið syndig,      sum searocræftig

goldes ond gimma,      þonne him gumena weard

60
hateð him to mærþum      maþþum renian.

Sum mæg wæpenþræce,      wige to nytte,

modcræftig smið      monige gefremman,

þonne he gewyrceð      to wera hilde

helm oþþe hupseax      oððe heaþubyrnan,

65
scirne mece      oððe scyldes rond,

fæste gefeged[?]      wið flyge gares.

Sum bið arfæst      ond ælmesgeorn,

þeawum geþyde.      Sum bið þegn gehweorf

on meoduhealle.      Sum bið meares gleaw,

70
wicgcræfta[?] wis.      Sum gewealdenmod

þafað in geþylde      þæt he þonne sceal.

Sum domas con,      þær dryhtguman

ræd eahtiað.      Sum bið hrædtæfle.

Sum bið gewittig      æt winþege,

75
beorhyrde god.      Sum bið bylda til

ham to hebbanne[?].      Sum bið heretoga,

fyrdwisa from.      Sum biþ folcwita.

Sum biþ æt þearfe[?]      þristhydigra

þegn mid his þeodne.      Sum geþyld hafað,

80
fæstgongel ferð.      Sum bið fugelbona,

hafeces cræftig.      Sum bið to horse hwæt.

Sum bið swiðsnel,      hafað searolic gomen,

gleodæda gife      for gumþegnum,

leoht ond leoþuwac.      Sum bið leofwende,

85
hafað mod ond word      monnum geþwære.

Sum her geornlice      gæstes þearfe

mode bewindeþ,      ond him metudes est[?]

ofer eorðwelan      ealne geceoseð.

Sum bið deormod      deofles gewinnes,

90
bið a wið firenum      in gefeoht gearo.

Sum cræft hafað      circnytta fela,

mæg on lofsongum      lifes waldend

hlude hergan,      hafað healice

beorhte stefne.      Sum bið boca gleaw,

95
larum leoþufæst.      Sum biþ listhendig

to awritanne      wordgeryno.

Nis nu ofer eorþan      ænig monna

mode þæs cræftig,      ne þæs mægeneacen,

þæt hi æfre anum      ealle weorþen

100
gegearwade,      þy læs him gilp sceððe,

oþþe fore þære mærþe      mod astige,

gif he hafaþ ana      ofer ealle men

wlite ond wisdom      ond weorca blæd;

ac he missenlice      monna cynne

105
gielpes styreð      ond his giefe bryttað,

sumum on cystum,      sumum on cræftum,

sumum on wlite,      sumum on wige,

sumum he syleð monna      milde heortan,

þeawfæstne[?] geþoht,      sum biþ þeodne hold.

110
Swa weorðlice      wide tosaweð

dryhten his duguþe.      A þęs dom age,

leohtbære lof,      se us þis lif giefeð

ond his milde mod      monnum cyþeð.

Precepts

Krapp and Dobbie, 1936 140-43; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

ðus frod fæder      freobearn lærde,

modsnottor mon[?],      maga cystum eald,

wordum wisfæstum,      þæt he wel þunge:

"Do a þætte duge,      deag þin gewyrhtu;

5
god þe biþ symle      goda gehwylces

frea ond fultum,      feond þam oþrum

wyrsan gewyrhta.      Wene þec þy betran,

efn elne þis      a þenden þu lifge.

Fæder ond modor      freo þu mid heortan,

10
maga gehwylcne,      gif him sy meotud on lufan.

Wes þu þinum yldrum      arfæst symle,

fægerwyrde,      ond þe in ferðe læt

þine lareowas      leofe in mode,

þa þec geornast      to gode trymmen."

15
Fæder eft his sunu      frod gegrette

oþre siþe:      "Heald elne þis!

Ne freme firene,      ne næfre freonde þinum,

mæge man ne geþafa,      þy læs þec meotud oncunne,

þæt þu sy wommes gewita.      He þe mid wite gieldeð,

20
swylce þam oþrum      mid eadwelan."

ðriddan syþe      þoncsnottor guma

breostgehygdum      his bearn lærde:

"Ne gewuna wyrsa,      widan feore,

ængum eahta,      ac þu þe anne genim

25
to gesprecan symle      spella ond lara

rædhycgende.      Sy ymb rice swa hit mæge."

Feorþan siðe      fæder eft lærde

modleofne magan,      þæt he gemunde þis:

"Ne aswic sundorwine,      ac a symle geheald

30
ryhtum gerisnum.      Ræfn elne þis,

þæt þu næfre fæcne weorðe[?]      freonde þinum."

Fiftan siþe      fæder eft ongon

breostgeþoncum      his bearn læran:

"Druncen beorg þe      ond dollic word,

35
man on mode      ond in muþe lyge,

yrre ond æfeste      ond idese lufan.

Forðon sceal æwiscmod      oft siþian,

se þe gewiteð      in wifes lufan,

fremdre meowlan.      þær bið a firena wen,

40
laðlicre scome,      long nið wið god,

geotende gielp.      Wes þu a giedda wis,

wær wið willan,      worda hyrde."

Siextan siþe      swæs eft ongon

þurh bliðne geþoht      his bearn læran:

45
"Ongiet georne      hwæt sy god oþþe yfel,

ond toscead simle      scearpe mode

in sefan þinum      ond þe a þæt selle geceos.

A þe bið gedæled;      gif þe deah hyge,

wunað wisdom in,      ond þu wast geare

50
ondgit yfles,      heald þe elne wið,

feorma þu symle      in þinum ferðe god."

Seofeþan siþe      his sunu lærde

fæder, frod guma,      sægde fela geongum[?]:

"Seldan snottor guma      sorgleas blissað,

55
swylce dol seldon      drymeð sorgful

ymb his forðgesceaft,      nefne he fæhþe wite.

Wærwyrde sceal      wisfæst hæle

breostum hycgan,      nales breahtme hlud."

Eahtoþan siþe      eald fæder ongon

60
his mago monian      mildum wordum:

"Leorna lare      lærgedefe,

wene þec in wisdom,      weoruda scyppend

hafa þe to hyhte,      haligra gemynd,

ond a soð to syge,      þonne þu secge hwæt."

65
Nigeþan siþe      nægde se gomola,

eald uðwita      sægde eaforan worn:

"Nis nu fela folca      þætte fyrngewritu

healdan wille,      ac him hyge brosnað,

ellen colað,      idlað þeodscype;

70
ne habbað wiht for þæt,      þeah hi wom don

ofer meotudes bibod.      Monig sceal ongieldan

sawelsusles.      Ac læt þinne sefan healdan

forð[?] fyrngewritu[?]      ond frean domas,

þa þe her on mægðe gehwære      men forlætaþ

75
swiþor asigan,      þonne him sy sylfum ryht."

Teoþan siþe      tornsorgna ful,

eald eft ongon      eaforan læran:

"Snyttra bruceþ      þe fore sawle lufan

warnað him wommas      worda ond dæda

80
on sefan symle      ond soþ fremeð;

bið him geofona gehwylc      gode geyced,

meahtum spedig,      þonne he mon flyhð.

Yrre ne læt þe      æfre gewealdan,

heah in hreþre,      heoroworda grund

85
wylme bismitan,      ac him warnað þæt

on geheortum hyge.      Hæle sceal wisfæst

ond gemetlice,      modes snottor,

gleaw in gehygdum,      georn wisdomes,

swa he wið ælda mæg      eades hleotan.

90
Ne beo þu no to tælende,      ne to tweospræce,

ne þe on mode læt      men to fracoþe,

ac beo leofwende,      leoht on gehygdum

ber breostcofan.      Swa þu, min bearn, gemyne

frode fæder lare      ond þec a wið firenum geheald."

The Seafarer

Krapp and Dobbie 1936, 143-7; Krapp and Dobbie 1936, The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Mæg ic be me sylfum      soðgied wrecan,

siþas secgan,      hu ic geswincdagum

earfoðhwile      oft þrowade,

bitre breostceare      gebiden hæbbe,

5
gecunnad in ceole      cearselda fela,

atol yþa gewealc,      þær mec oft bigeat

nearo nihtwaco      æt nacan stefnan,

þonne he be clifum cnossað.      Calde geþrungen

wæron mine fet,      forste gebunden,

10
caldum clommum,      þær þa ceare seofedun

hat ymb heortan;      hungor innan slat

merewerges mod.      þæt se mon ne wat

þe him on foldan      fægrost limpeð,

hu ic earmcearig      iscealdne sæ

15
winter wunade      wræccan lastum,

winemægum bidroren,

bihongen hrimgicelum;      hægl scurum fleag.

þær ic ne gehyrde      butan hlimman sæ,

iscaldne wæg.      Hwilum ylfete song

20
dyde ic me to gomene,      ganetes hleoþor

ond huilpan sweg      fore hleahtor wera,

mæw singende      fore medodrince.

Stormas þær stanclifu beotan,      þær him stearn oncwæð

isigfeþera;      ful oft þæt earn bigeal,

25
urigfeþra;      ne[?] ænig hleomæga

feasceaftig ferð      frefran[?] meahte.

Forþon him gelyfeð lyt,      se þe ah lifes wyn

gebiden in burgum,      bealosiþa hwon,

wlonc ond wingal,      hu ic werig oft

30
in brimlade      bidan sceolde.

Nap nihtscua,      norþan sniwde,

hrim hrusan bond,      hægl feol on eorþan,

corna caldast.      Forþon cnyssað nu

heortan geþohtas,      þæt ic hean streamas,

35
sealtyþa gelac      sylf cunnige;

monað modes lust      mæla gehwylce

ferð to feran,      þæt ic feor heonan

elþeodigra      eard gesece.

Forþon nis þæs modwlonc      mon ofer eorþan,

40
ne his gifena þæs god,      ne in geoguþe to þæs hwæt,

ne in his dædum to þæs deor,      ne him his dryhten to þæs hold,

þæt he a his sæfore      sorge næbbe,

to hwon hine dryhten      gedon wille.

Ne biþ him to hearpan hyge      ne to hringþege,

45
ne to wife wyn      ne to worulde hyht,

ne ymbe owiht elles,      nefne ymb yða gewealc,

ac a hafað longunge      se þe on lagu fundað.

Bearwas blostmum nimað,      byrig fægriað,

wongas wlitigað[?],      woruld onetteð;

50
ealle þa gemoniað      modes fusne

sefan to siþe,      þam þe swa þenceð

on flodwegas      feor gewitan[?].

Swylce geac monað      geomran reorde,

singeð sumeres weard,      sorge beodeð

55
bitter in breosthord.      þæt se beorn ne wat,

esteadig[?] secg,      hwæt þa sume dreogað

þe þa wræclastas      widost lecgað.

Forþon nu min hyge hweorfeð      ofer hreþerlocan,

min modsefa      mid mereflode

60
ofer hwæles eþel      hweorfeð wide,

eorþan sceatas,      cymeð eft to me

gifre ond grædig,      gielleð anfloga,

hweteð on hwælweg[?]      hreþer unwearnum

ofer holma gelagu.      Forþon me hatran sind

65
dryhtnes dreamas      þonne þis deade lif,

læne on londe.      Ic gelyfe no

þæt him eorðwelan      ece stondað[?].

Simle þreora sum      þinga gehwylce,

ær his tid aga[?],      to tweon weorþeð;

70
adl oþþe yldo      oþþe ecghete

fægum fromweardum      feorh oðþringeð.

Forþon þæt bið[?] eorla gehwam      æftercweþendra

lof lifgendra      lastworda betst,

þæt he gewyrce,      ær he on weg scyle,

75
fremum[?] on foldan      wið feonda niþ,

deorum dædum      deofle togeanes,

þæt hine ælda bearn      æfter hergen,

ond his lof siþþan      lifge mid englum

awa to ealdre,      ecan lifes blæd[?],

80
dream mid dugeþum.      Dagas sind gewitene,

ealle onmedlan      eorþan rices;

næron nu cyningas      ne caseras

ne goldgiefan      swylce iu wæron,

þonne hi mæst mid him      mærþa gefremedon

85
ond on dryhtlicestum      dome lifdon.

Gedroren is þeos duguð eal,      dreamas sind gewitene,

wuniað þa wacran      ond þas woruld healdaþ,

brucað þurh bisgo.      Blæd is gehnæged,

eorþan indryhto      ealdað ond searað,

90
swa nu monna gehwylc      geond middangeard.

Yldo him on fareð,      onsyn blacað,

gomelfeax gnornað,      wat his iuwine,

æþelinga bearn,      eorþan forgiefene.

Ne mæg him þonne se flæschoma,      þonne him þæt feorg losað,

95
ne swete forswelgan      ne sar gefelan,

ne hond onhreran      ne mid hyge þencan.

þeah þe græf wille      golde stregan

broþor his geborenum,      byrgan be deadum,

maþmum mislicum      þæt hine mid wille,

100
ne mæg þære sawle      þe biþ synna ful

gold to geoce      for godes egsan,

þonne he hit ær hydeð      þenden he her leofað.

Micel biþ se meotudes egsa,      forþon hi seo molde oncyrreð;

se gestaþelade      stiþe grundas,

105
eorþan sceatas      ond uprodor.

Dol biþ se þe him his dryhten ne ondrædeþ;      cymeð him se deað unþinged.

Eadig bið se þe eaþmod leofaþ;      cymeð him seo ar of heofonum,

meotod him þæt mod gestaþelað,      forþon he in his meahte gelyfeð.

Stieran mon[?] sceal strongum mode,      ond þæt on staþelum healdan,

110
ond gewis werum,      wisum clæne,

scyle monna gehwylc      mid gemete healdan

wiþ leofne ond wið laþne      bealo,

þeah þe he hine wille fyres      fulne

oþþe on bæle      forbærnedne

115
his geworhtne wine.      Wyrd biþ swiþre[?],

meotud meahtigra      þonne ænges monnes gehygd.

Uton we hycgan      hwær we[?] ham agen,

ond þonne geþencan      hu we þider cumen,

ond we þonne eac tilien,      þæt we to moten

120
in þa ecan      eadignesse,

þær is lif gelong      in lufan dryhtnes,

hyht in heofonum.      þæs sy þam halgan þonc,

þæt he usic geweorþade,      wuldres ealdor,

ece dryhten,      in ealle tid.

125
Amen.

Vainglory

Krapp and Dobbie, 1936 147-9; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hwæt, me frod wita      on fyrndagum

sægde, snottor ar,      sundorwundra fela.

Wordhord onwreah[?]      witgan larum

beorn boca gleaw,      bodan ærcwide,

5
þæt ic soðlice      siþþan meahte

ongitan bi þam gealdre      godes agen bearn,

wilgest on wicum,      ond þone wacran swa some,

scyldum bescyredne,      on gescead witan[?].

þæt mæg æghwylc mon      eaþe geþencan,

10
se þe hine ne[?] læteð      on þas lænan tid

amyrran his gemyndum      modes gælsan

ond on his dægrime      druncen[?] to rice,

þonne monige beoð      mæþelhegendra[?],

wlonce wigsmiþas      winburgum in,

15
sittaþ æt symble,      soðgied wrecað,

wordum wrixlað,      witan fundiaþ

hwylc æscstede      inne in ræcede

mid werum wunige,      þonne win hweteð

beornes breostsefan.      Breahtem stigeð,

20
cirm on corþre,      cwide scralletaþ

missenlice.      Swa beoþ modsefan

dalum gedæled,      sindon dryhtguman

ungelice.      Sum on oferhygdo

þrymme þringeð[?],      þrinteð him in innan

25
ungemedemad mod;      sindan to monige þæt!

Bið þæt æfþonca      eal gefylled

feondes fligepilum,      facensearwum;

breodað he ond bælceð,      boð his sylfes

swiþor micle      þonne se sella mon,

30
þenceð þæt his wise      welhwam þince

eal unforcuþ.      Biþ þæs oþer swice,

þonne he þæs facnes      fintan sceawað.

Wrenceþ he ond blenceþ,      worn geþenceþ

hinderhoca,      hygegar leteð,

35
scurum sceoteþ.      He þa scylde ne wat

fæhþe gefremede,      feoþ[?] his betran

eorl fore æfstum,      læteð inwitflan

brecan þone burgweal,      þe him bebead meotud

þæt he þæt wigsteal      wergan sceolde[?],

40
siteþ symbelwlonc,      searwum læteð

wine gewæged      word ut faran,

þræfte þringan      þrymme gebyrmed,

æfæstum onæled,      oferhygda ful,

niþum nearowrencum.      Nu þu cunnan meaht,

45
gif þu þyslicne      þegn gemittest

wunian in wicum,      wite þe be þissum

feawum forðspellum      þæt þæt biþ feondes bearn

flæsce bifongen,      hafað fræte lif,

grundfusne gæst      gode orfeormne,

50
wuldorcyninge.      þæt se witga song,

gearowyrdig guma,      ond þæt gyd awræc:

"Se þe hine sylfne      in þa sliþnan tid

þurh oferhygda      up ahlæneð,

ahefeð heahmodne,      se sceal hean wesan

55
æfter neosiþum      niþer gebiged,

wunian witum fæst,      wyrmum beþrungen.

þæt wæs geara iu      in godes rice

þætte mid englum      oferhygd astag,

widmære gewin.      Wroht ahofan,

60
heardne heresiþ,      heofon widledan[?],

forsawan hyra sellan,      þa hi to swice þohton

ond þrymcyning      þeodenstoles

ricne beryfan,      swa hit ryht ne wæs,

ond þonne gesettan      on hyra sylfra dom

65
wuldres wynlond.      þæt him wige forstod

fæder frumsceafta;      wearð him seo feohte to grim.

ðonne bið þam oþrum      ungelice

se þe her on eorþan      eaðmod leofað,

ond wiþ gesibbra gehwone      simle healdeð

70
freode on folce      ond his feond[?] lufað,

þeah þe he him abylgnesse      oft gefremede

willum in þisse worulde.      Se mot wuldres dream

in haligra hyht      heonan astigan

on engla eard.      Ne biþ þam oþrum swa,

75
se þe on ofermedum      eargum dædum

leofaþ in leahtrum,      ne beoð þa lean gelic

mid wuldorcyning."      Wite þe be þissum,

gif þu eaðmodne      eorl gemete,

þegn on þeode,      þam bið simle

80
gæst gegæderad      godes agen bearn

wilsum in worlde,      gif me se witega ne leag.

Forþon we sculon a hycgende      hælo rædes

gemunan in mode      mæla gehwylcum

þone selestan      sigora waldend.

85
Amen.

Widsith

Krapp and Dobbie, 1936 149-53; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Widsið maðolade,      wordhord onleac,

se þe monna[?] mæst      mægþa[?] ofer eorþan,

folca geondferde;      oft he on[?] flette geþah

mynelicne maþþum.      Him[?] from Myrgingum

5
æþele onwocon.      He mid Ealhhilde,

fælre freoþuwebban,      forman siþe

Hreðcyninges      ham gesohte

eastan of Ongle,      Eormanrices,

wraþes wærlogan.      Ongon þa worn sprecan:

10
"Fela ic monna gefrægn      mægþum wealdan!

Sceal þeodna[?] gehwylc      þeawum lifgan,

eorl æfter oþrum      eðle rædan,

se þe his þeodenstol      geþeon wile.

þara wæs Hwala[?]      hwile selast,

15
ond Alexandreas      ealra ricost

monna cynnes,      ond he mæst geþah

þara þe ic ofer foldan      gefrægen hæbbe.

ætla weold Hunum,      Eormanric Gotum,

Becca Baningum,      Burgendum Gifica.

20
Casere weold Creacum      ond Cęlic Finnum,

Hagena Holmrygum[?]      ond Heoden[?] Glommum.

Witta weold Swæfum,      Wada Hælsingum,

Meaca Myrgingum,      Mearchealf Hundingum.

þeodric weold Froncum,      þyle Rondingum,

25
Breoca Brondingum,      Billing Wernum.

Oswine weold Eowum      ond Ytum Gefwulf,

Fin Folcwalding      Fresna cynne.

Sigehere lengest      Sædenum weold,

Hnæf Hocingum,      Helm Wulfingum,

30
Wald Woingum,      Wod þyringum,

Sæferð Sycgum,      Sweom Ongendþeow,

Sceafthere Ymbrum,      Sceafa Longbeardum,

Hun Hætwerum      ond Holen Wrosnum.

Hringweald wæs haten      Herefarena cyning.

35
Offa weold Ongle,      Alewih Denum;

se wæs þara manna      modgast ealra,

no hwæþre he ofer Offan      eorlscype fremede,

ac Offa geslog      ærest monna,

cnihtwesende,      cynerica mæst.

40
Nænig efeneald him      eorlscipe maran

on orette.      Ane sweorde

merce gemærde      wið Myrgingum

bi Fifeldore;      heoldon forð siþþan

Engle ond Swæfe,      swa hit Offa geslog.

45
Hroþwulf ond Hroðgar      heoldon lengest

sibbe ætsomne      suhtorfædran,

siþþan hy forwræcon      wicinga cynn

ond Ingeldes      ord forbigdan,

forheowan æt Heorote      Heaðobeardna þrym.

50
Swa ic geondferde fela      fremdra londa

geond ginne grund.      Godes ond yfles

þær ic cunnade      cnosle bidæled,

freomægum feor      folgade wide.

Forþon ic mæg singan      ond secgan spell,

55
mænan fore mengo      in meoduhealle

hu me cynegode      cystum dohten.

Ic wæs mid Hunum      ond mid Hreðgotum,

mid Sweom ond mid Geatum      ond mid Suþdenum.

Mid Wenlum ic wæs ond mid Wærnum      ond mid wicingum.

60
Mid Gefþum ic wæs ond mid Winedum      ond mid Gefflegum.

Mid Englum ic wæs ond mid Swæfum      ond mid ænenum.

Mid Seaxum ic wæs ond Sycgum      ond mid Sweordwerum.

Mid Hronum ic wæs ond mid Deanum      ond mid Heaþoreamum.

Mid þyringum ic wæs      ond mid þrowendum,

65
ond mid Burgendum,      þær ic beag geþah;

me þær Guðhere forgeaf      glædlicne maþþum

songes to leane.      Næs þæt sæne cyning!

Mid Froncum ic wæs ond mid Frysum      ond mid Frumtingum.

Mid Rugum ic wæs ond mid Glommum      ond mid Rumwalum.

70
Swylce ic wæs on Eatule      mid ælfwine,

se hæfde moncynnes,      mine gefræge,

leohteste hond      lofes to wyrcenne,

heortan unhneaweste      hringa gedales,

beorhtra beaga,      bearn Eadwines.

75
Mid Sercingum ic wæs      ond mid Seringum;

mid Creacum ic wæs ond mid Finnum      ond mid Casere,

se þe winburga      geweald ahte,

wiolena[?] ond wilna,      ond Wala rices.

Mid Scottum ic wæs ond mid Peohtum      ond mid Scridefinnum;

80
mid Lidwicingum ic wæs ond mid Leonum      ond mid Longbeardum,

mid hæðnum ond mid hæleþum      ond mid Hundingum.

Mid Israhelum ic wæs      ond mid Exsyringum,

mid Ebreum ond mid Indeum      ond mid Egyptum.

Mid Moidum ic wæs ond mid Persum      ond mid Myrgingum,

85
ond Mofdingum      ond ongend Myrgingum,

ond mid Amothingum.      Mid Eastþyringum ic wæs

ond mid Eolum ond mid Istum      ond Idumingum.

Ond ic wæs mid Eormanrice      ealle þrage,

þær me Gotena cyning      gode dohte;

90
se me beag forgeaf,      burgwarena fruma,

on þam siex hund wæs      smætes goldes,

gescyred sceatta      scillingrime;

þone ic Eadgilse      on æht sealde,

minum hleodryhtne,      þa ic to ham bicwom,

95
leofum to leane,      þæs þe he me lond forgeaf,

mines fæder eþel,      frea Myrginga.

Ond me þa Ealhhild      oþerne forgeaf,

dryhtcwen duguþe,      dohtor Eadwines.

Hyre lof lengde      geond londa fela,

100
þonne ic be songe      secgan sceolde

hwær ic under swegle[?]      selast wisse

goldhrodene cwen      giefe bryttian.

ðonne[?] wit Scilling      sciran reorde

for uncrum sigedryhtne      song ahofan,

105
hlude bi hearpan      hleoþor swinsade,

þonne monige men,      modum wlonce,

wordum sprecan,      þa þe wel cuþan,

þæt hi næfre song      sellan ne hyrdon.

ðonan ic ealne geondhwearf      eþel Gotena,

110
sohte ic a gesiþa[?]      þa selestan;

þæt wæs innweorud      Earmanrices.

Heðcan sohte ic ond Beadecan      ond Herelingas,

Emercan sohte ic ond Fridlan      ond Eastgotan,

frodne ond godne      fæder Unwenes.

115
Seccan sohte ic ond Beccan,      Seafolan ond þeodric,

Heaþoric ond Sifecan,      Hliþe ond Incgenþeow.

Eadwine sohte ic ond Elsan,      ægelmund ond Hungar,

ond þa wloncan gedryht      Wiþmyrginga.

Wulfhere sohte ic ond Wyrmhere;      ful oft þær wig ne alæg,

120
þonne Hræda here      heardum sweordum

ymb Wistlawudu      wergan sceoldon

ealdne eþelstol      ætlan leodum.

Rædhere sohte ic ond Rondhere,      Rumstan ond Gislhere,

Wiþergield ond Freoþeric,      Wudgan ond Haman;

125
ne wæran þæt gesiþa      þa sæmestan,

þeah þe ic hy anihst      nemnan sceolde.

Ful oft of þam heape      hwinende fleag

giellende gar      on grome þeode;

wræccan þær weoldan      wundnan golde

130
werum ond wifum,      Wudga ond Hama.

Swa ic þæt symle onfond      on þære feringe,

þæt se biþ leofast      londbuendum

se þe him god syleð      gumena rice

to gehealdenne,      þenden he her leofað."

135
Swa scriþende      gesceapum hweorfað

gleomen gumena      geond grunda fela,

þearfe secgað,      þoncword sprecaþ,

simle suð oþþe norð      sumne gemetað

gydda gleawne,      geofum unhneawne,

140
se þe fore duguþe wile      dom aræran,

eorlscipe æfnan,      oþþæt eal scæceð,

leoht ond lif somod;      lof se gewyrceð,

hafað under heofonum      heahfæstne dom.

The Fortunes of Men

Krapp and Dobbie, 1936 154-6; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ful oft þæt gegongeð,      mid godes meahtum,

þætte wer ond wif      in woruld cennað

bearn mid gebyrdum      ond mid bleom gyrwað,

tennaþ ond tætaþ,      oþþæt seo tid cymeð,

5
gegæð gearrimum,      þæt þa geongan leomu,

liffæstan leoþu,      geloden weorþað.

Fergað swa ond feþað      fæder ond modor,

giefað ond gierwaþ.      God ana wat

hwæt him weaxendum      winter bringað!

10
Sumum þæt gegongeð      on geoguðfeore

þæt se endestæf      earfeðmæcgum

wealic weorþeð.      Sceal hine wulf etan,

har hæðstapa;      hinsiþ þonne

modor bimurneð.      Ne bið swylc monnes geweald!

15
Sumne sceal hungor ahiþan,      sumne sceal hreoh fordrifan,

sumne sceal gar agetan,      sumne guð abreotan.

Sum sceal leomena leas      lifes neotan,

folmum ætfeohtan,      sum on feðe lef,

seonobennum seoc,      sar cwanian,

20
murnan meotudgesceaft      mode gebysgad.

Sum sceal on holte      of hean beame[?]

fiþerleas feallan;      bið on flihte seþeah,

laceð on lyfte,      oþþæt lengre ne bið

westem wudubeames.      þonne he on wyrtruman

25
sigeð sworcenferð,      sawle bireafod,

fealleþ on foldan,      feorð biþ on siþe.

Sum sceal on feþe      on feorwegas

nyde gongan      ond his nest beran,

tredan uriglast      elþeodigra,

30
frecne foldan;      ah he feormendra

lyt lifgendra,      lað biþ æghwær

fore his wonsceaftum      wineleas hæle.

Sum sceal on geapum      galgan ridan,

seomian æt swylte,      oþþæt sawlhord,

35
bancofa blodig,      abrocen weorþeð.

þær him hrefn nimeþ      heafodsyne,

sliteð salwigpad      sawelleasne;

noþer he þy facne mæg      folmum biwergan,

laþum lyftsceaþan,      biþ his lif scæcen,

40
ond he feleleas,      feores orwena,

blac on beame      bideð wyrde,

bewegen wælmiste.      Bið him werig noma!

Sumne[?] on bæle sceal      brond aswencan[?],

fretan frecne lig[?]      fægne monnan;

45
þær him lifgedal      lungre weorðeð,

read reþe gled;      reoteð meowle,

seo hyre bearn gesihð      brondas þeccan.

Sumum meces ecg      on meodubence

yrrum ealowosan      ealdor oþþringeð,

50
were winsadum;      bið ær his worda to hræd.

Sum sceal on beore      þurh byreles hond

meodugal mæcga;      þonne he gemet ne con

gemearcian his muþe      mode sine,

ac sceal ful earmlice      ealdre linnan,

55
dreogan dryhtenbealo      dreamum biscyred,

ond hine to sylfcwale      secgas nemnað,

mænað mid muþe      meodugales gedrinc.

Sum sceal on geoguþe      mid godes meahtum

his earfoðsiþ      ealne forspildan,

60
ond on yldo eft      eadig weorþan,

wunian wyndagum      ond welan þicgan,

maþmas ond meoduful      mægburge on,

þæs þe ænig fira mæge      forð[?] gehealdan.

Swa missenlice      meahtig dryhten

65
geond eorþan sceat      eallum dæleð,

scyreþ ond scrifeð      ond gesceapo healdeð,

sumum eadwelan,      sumum earfeþa dæl,

sumum geogoþe glæd,      sumum guþe blæd,

gewealdenne wigplegan,      sumum wyrp oþþe scyte,

70
torhtlicne tiir,      sumum tæfle cræft,

bleobordes gebregd.      Sume boceras

weorþað wisfæste.      Sumum wundorgiefe

þurh goldsmiþe      gearwad weorþað[?];

ful oft he gehyrdeð      ond gehyrsteð wel,

75
brytencyninges beorn,      ond he him brad syleð

lond to leane.      He hit on lust þigeð.

Sum sceal on heape      hæleþum cweman,

blissian æt beore      bencsittendum;

þær biþ drincendra      dream se micla.

80
Sum sceal mid hearpan      æt his hlafordes

fotum sittan,      feoh þicgan,

ond a snellice      snere wræstan,

lætan scralletan      sceacol[?], se þe hleapeð,

nægl neomegende[?];      biþ him neod micel.

85
Sum sceal wildne fugel      wloncne atemian,

heafoc on honda,      oþþæt seo heoroswealwe

wynsum weorþeð;      deþ he wyrplas on,

fedeþ swa on feterum      fiþrum dealne,

lepeþ lyftswiftne      lytlum gieflum,

90
oþþæt se wælisca      wædum ond dædum

his ætgiefan      eaðmod weorþeð

ond to hagostealdes      honda gelæred.

Swa wrætlice      weoroda nergend[?]

geond middangeard      monna cræftas

95
sceop ond scyrede      ond gesceapo ferede

æghwylcum on eorþan      eormencynnes.

Forþon him nu ealles þonc      æghwa secge,

þæs þe he fore his miltsum      monnum scrifeð.

Maxims I

Krapp and Dobbie, 1936 156-63; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Frige mec frodum wordum!      Ne læt þinne ferð onhælne,

degol þæt þu deopost cunne!      Nelle ic þe min dyrne gesecgan,

gif þu me þinne hygecræft hylest      ond þine heortan geþohtas.

Gleawe men sceolon gieddum wrixlan.      God sceal mon ærest hergan

5
fægre, fæder userne,      forþon þe he us æt frymþe geteode

lif ond lænne willan;      he usic wile þara leana gemonian.

Meotud sceal in wuldre,      mon sceal on eorþan

geong ealdian.      God us ece biþ,

ne wendað hine wyrda      ne hine wiht dreceþ,

10
adl ne yldo      ælmihtigne;

ne gomelað he in gæste,      ac he is gen swa he wæs,

þeoden geþyldig.      He us geþonc syleð,

missenlicu mod,      monge reorde.

Feorhcynna fela      fæþmeþ wide

15
eglond monig.      Eardas rume

meotud arærde      for moncynne,

ælmihtig god,      efenfela bega

þeoda ond þeawa.      þing sceal gehegan

frod wiþ frodne;      biþ hyra ferð gelic,

20
hi a sace semaþ,      sibbe gelærað,

þa ær wonsælge      awegen habbað.

Ræd sceal mid snyttro,      ryht mid wisum,

til sceal mid tilum.      Tu beoð gemæccan;

sceal wif ond wer      in woruld cennan

25
bearn mid gebyrdum.      Beam sceal on eorðan

leafum liþan,      leomu gnornian.

Fus sceal feran,      fæge sweltan

ond dogra gehwam      ymb gedal sacan

middangeardes.      Meotud ana wat

30
hwær se cwealm cymeþ,      þe heonan of cyþþe gewiteþ.

Umbor yceð,      þa æradl nimeð;

þy weorþeð on foldan swa fela      fira cynnes,

ne sy þæs magutimbres      gemet ofer eorþan,

gif hi ne wanige      se þas woruld teode.

35
Dol biþ se þe his dryhten nat,      to þæs oft cymeð deað unþinged.

Snotre men sawlum beorgað,      healdað hyra soð mid ryhte.

Eadig bið se þe in his eþle geþihð,      earm se him his frynd geswicað.

Nefre sceal se him his nest aspringeð,      nyde[?] sceal þrage gebunden.

Bliþe sceal bealoleas heorte.      Blind sceal his eagna þolian,

40
oftigen biþ him torhtre gesihþe.      Ne magon hi[?] tunglu bewitian,

swegltorht sunnan ne monan;      þæt him biþ sar in his mode,

onge þonne he hit ana wat,      ne weneð þæt him þæs edhwyrft cyme.

Waldend him þæt wite teode,      se him mæg wyrpe syllan,

hælo of heofodgimme,      gif he wat heortan clæne.

45
Lef mon læces behofað.      Læran sceal mon geongne monnan,

trymman ond tyhtan þæt he teala cunne,      oþþæt hine mon atemedne hæbbe,

sylle him wist ond wædo,      oþþæt hine mon on gewitte alæde.

Ne sceal hine mon cildgeongne forcweþan,      ær he hine acyþan mote;

þy sceal on þeode geþeon,      þæt he wese þristhycgende.

50
Styran sceal mon strongum mode.      Storm oft holm gebringeþ,

geofen in grimmum sælum;      onginnað grome fundian

fealwe on feorran to londe,      hwæþer he fæste stonde.

Weallas him wiþre healdað,      him biþ wind gemæne.

Swa biþ sæ smilte,

55
þonne hy wind ne weceð;

swa beoþ þeoda geþwære,      þonne hy geþingad habbað,

gesittað him on gesundum þingum,      ond þonne mid gesiþum healdaþ

cene men gecynde rice.      Cyning biþ anwealdes georn;

lað se þe londes monað,      leof se þe mare beodeð.

60
þrym sceal mid wlenco,      þriste mid cenum,

sceolun bu recene      beadwe fremman.

Eorl sceal on eos boge,      eorod[?] sceal getrume ridan,

fæste feþa stondan.      Fæmne æt hyre bordan geriseð;

widgongel wif word gespringeð,      oft hy mon wommum bilihð,

65
hæleð hy hospe mænað,      oft hyre hleor abreoþeð.

Sceomiande man sceal in sceade hweorfan,      scir in leohte geriseð.

Hond sceal heofod inwyrcan,      hord in streonum bidan,

gifstol gegierwed stondan,      hwonne hine guman gedælen.

Gifre biþ se þam golde onfehð,      guma þæs on heahsetle geneah;

70
lean sceal, gif we leogan nellað,      þam þe us þas lisse geteode.

Forst sceal freosan,      fyr wudu meltan,

eorþe growan,      is brycgian,

wæter helm wegan,      wundrum lucan

eorþan ciþas.      An sceal inbindan

75
forstes fetre      felameahtig god;

winter sceal geweorpan,      weder eft cuman,

sumor swegle hat,      sund unstille.

Deop deada wæg      dyrne bið lengest;

holen sceal inæled,      yrfe gedæled

80
deades monnes.      Dom biþ selast.

Cyning sceal mid ceape      cwene gebicgan,

bunum ond beagum;      bu sceolon ærest

geofum god wesan.      Guð sceal in eorle,

wig geweaxan,      ond wif geþeon

85
leof[?] mid hyre leodum,      leohtmod wesan,

rune healdan,      rumheort beon

mearum ond maþmum,      meodorædenne

for gesiðmægen      symle æghwær

eodor æþelinga[?]      ærest gegretan,

90
forman fulle      to frean hond

ricene geræcan,      ond him ræd witan

boldagendum      bæm ætsomne.

Scip sceal genægled,      scyld gebunden,

leoht linden bord,      leof wilcuma

95
Frysan wife,      þonne flota stondeð;

biþ his ceol cumen      ond hyre ceorl to ham,

agen ætgeofa,      ond heo hine in laðaþ,

wæsceð his warig hrægl      ond him syleþ wæde niwe,

liþ him on londe      þæs his lufu bædeð.

100
Wif sceal wiþ wer wære gehealdan,      oft hi mon wommum belihð[?];

fela bið fæsthydigra,      fela bið fyrwetgeornra[?],

freoð hy fremde monnan,      þonne se oþer feor gewiteþ.

Lida biþ longe on siþe;      a mon sceal seþeah leofes wenan,

gebidan þæs he gebædan ne mæg.      Hwonne him eft gebyre weorðe,

105
ham cymeð, gif he hal leofað,      nefne him holm gestyreð,

mere hafað mundum      mægðegsan wyn.

Ceapeadig mon      cyningwic þonne

leodon cypeþ,      þonne liþan cymeð;

wuda ond wætres nyttað,      þonne him biþ wic alyfed[?],

110
mete bygeþ, gif he maran þearf,      ærþon he to meþe weorþe.

Seoc se biþ þe to seldan ieteð;      þeah hine mon on sunnan læde,

ne mæg he be þy wedre wesan,      þeah hit sy wearm on sumera,

ofercumen biþ he, ær he acwele,      gif he nat hwa hine cwicne fede.

Mægen mon sceal mid mete fedan,      morþor under eorþan befeolan,

115
hinder under hrusan,      þe hit forhelan þenceð;

ne biþ þæt gedefe deaþ,      þonne hit gedyrned weorþeð.

Hean sceal gehnigan,      hadl[?] gesigan,

ryht rogian.      Ræd biþ nyttost,

yfel unnyttost,      þæt unlæd nimeð.

120
God bið genge,      ond wiþ god lenge.

Hyge sceal gehealden,      hond gewealden,

seo sceal in eagan,      snyttro in breostum,

þær bið þæs monnes      modgeþoncas.

Muþa gehwylc mete þearf,      mæl sceolon tidum gongan.

125
Gold geriseþ      on guman sweorde,

sellic sigesceorp,      sinc on cwene,

god scop gumum,      garniþ werum,

wig towiþre      wicfreoþa healdan.

Scyld sceal cempan,      sceaft reafere,

130
sceal bryde beag,      bec leornere,

husl halgum men,      hæþnum synne.

Woden worhte weos,      wuldor alwalda,

rume roderas;      þæt is rice god,

sylf soðcyning,      sawla nergend,

135
se us eal forgeaf      þæt we on lifgaþ,

ond eft æt þam ende      eallum wealdeð

monna cynne.      þæt is meotud sylfa.

Ræd sceal mon secgan,      rune writan,

leoþ gesingan,      lofes[?] gearnian,

140
dom areccan,      dæges onettan.

Til mon tiles      ond tomes meares,

cuþes ond gecostes      ond calcrondes;

nænig fira      to fela gestryneð.

Wel mon sceal wine healdan      on wega gehwylcum;

145
oft mon fereð feor bi tune,      þær him wat freond unwiotodne.

Wineleas, wonsælig mon      genimeð him wulfas to geferan,

felafæcne deor.      Ful oft hine se gefera sliteð;

gryre sceal for greggum,      græf deadum men;

hungre heofeð,      nales þæt heafe bewindeð,

150
ne huru wæl wepeð      wulf se græga,

morþorcwealm mæcga,      ac hit a mare wille.

Wræd sceal wunden,      wracu heardum men.

Boga sceal stræle,      sceal bam gelic

mon to gemæccan.      Maþþum oþres weorð,

155
gold mon sceal gifan.      Mæg god syllan

eadgum æhte      ond eft niman.

Sele sceal stondan,      sylf ealdian.

Licgende beam      læsest groweð.

Treo sceolon brædan      ond treow weaxan,

160
sio geond bilwitra      breost ariseð.

Wærleas mon ond wonhydig,

ætrenmod ond ungetreow,

þæs ne gymeð god.

Fela sceop meotud þæs þe fyrn gewearð,      het siþþan swa forð wesan.

165
Wæra gehwylcum wislicu      word gerisað,

gleomen gied      ond guman snyttro.

Swa monige beoþ men ofer eorþan,      swa beoþ modgeþoncas;

ælc him hafað sundorsefan.

Longað þonne þy læs      þe him con leoþa worn,

170
oþþe mid hondum con      hearpan gretan;

hafaþ him his gliwes giefe,      þe him god sealde.

Earm biþ se þe sceal ana lifgan,

wineleas wunian      hafaþ him wyrd geteod;

betre him wære þæt he broþor ahte,      begen hi anes monnes,

175
eorles[?] eaforan wæran,      gif hi sceoldan eofor onginnan

oþþe begen beran;      biþ þæt sliþhende deor.

A scyle þa rincas      gerædan lædan

ond him ætsomne swefan;

næfre hy mon tomælde[?],

180
ær hy deað todæle.

Hy twegen sceolon tæfle ymbsittan,      þenden him hyra torn toglide,

forgietan þara geocran gesceafta[?],      habban him gomen on borde;

idle hond æmetlan geneah tæfles monnes,      þonne teoselum weorpeð.

Seldan in sidum ceole,      nefne he under segle yrne,

185
werig scealc[?] wiþ winde roweþ;      ful oft mon wearnum tihð

eargne, þæt he elne forleose,      drugað his ar on borde.

Lot sceal mid lyswe,      list mid gedefum;

þy weorþeð se stan forstolen.

Oft hy wordum toweorpað,

190
ær hy bacum tobreden;

geara is hwær aræd.

Wearð fæhþo fyra cynne,      siþþan furþum swealg

eorðe Abeles blode.      Næs þæt andæge nið,

of þam wrohtdropan      wide gesprungon,

195
micel mon ældum,      monegum þeodum

bealoblonden niþ.      Slog his broðor[?] swæsne

Cain, þone cwealm nerede;      cuþ wæs wide siþþan,

þæt ece nið ældum scod,      swa aþolwarum.

Drugon wæpna gewin      wide geond eorþan,

200
ahogodan ond ahyrdon      heoro sliþendne.

Gearo sceal guðbord,      gar on sceafte,

ecg on sweorde      ond ord spere,

hyge heardum men.      Helm sceal cenum,

ond a þæs heanan hyge      hord unginnost.

The Order of the World

Krapp and Dobbie, 1936 163-6; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wilt þu, fus hæle,      fremdne monnan,

wisne woðboran      wordum gretan,

fricgan felageongne      ymb forðgesceaft,

biddan þe gesecge      sidra gesceafta

5
cræftas cyndelice      cwichrerende,

þa þe dogra[?] gehwam      þurh dom godes

bringe wundra fela      wera cneorissum!

Is þara anra gehwam      orgeate tacen,

þam þurh wisdom      woruld ealle con

10
behabban on hreþre,      hycgende mon,

þæt geara iu,      gliwes cræfte,

mid gieddingum      guman oft wrecan,

rincas rædfæste;      cuþon ryht sprecan,

þæt a fricgende      fira cynnes

15
ond secgende      searoruna gespon

a gemyndge mæst      monna wiston.

Forþon scyle ascian,      se þe on elne leofað,

deophydig mon,      dygelra gesceafta,

bewritan[?] in gewitte      wordhordes cræft,

20
fæstnian ferðsefan,      þencan forð teala;

ne sceal þæs aþreotan      þegn modigne,

þæt he wislice      woruld fulgonge.

Leorna þas lare.      Ic þe lungre sceal

meotudes mægensped      maran gesecgan,

25
þonne þu hygecræftig      in hreþre mæge

mode gegripan.      Is sin[?] meaht forswiþ.

Nis þæt monnes gemet      moldhrerendra,

þæt he mæge in hreþre      his heah geweorc

furþor aspyrgan[?]      þonne him frea sylle

30
to ongietanne      godes agen bibod;

ac we sculon þoncian      þeodne mærum

awa to ealdre,      þæs þe us se eca cyning

on gæste wlite      forgiefan wille

þæt we eaðe magon      upcund rice

35
forð gestigan,      gif us on ferðe geneah

ond we willað healdan      heofoncyninges bibod.

Gehyr nu þis herespel      ond þinne hyge gefæstna.

Hwæt, on[?] frymþe gescop      fæder ælmihtig,

heah hordes weard,      heofon ond eorðan,

40
sæs sidne grund,      sweotule gesceafte,

þa nu in þam þream      þurh þeodnes hond

heaþ ond hebbaþ      þone halgan[?] blæd.

Forþon eal swa teofanade,      se þe teala cuþe,

æghwylc wiþ oþrum;      sceoldon eal beran

45
stiþe stefnbyrd,      swa him se steora bibead

missenlice gemetu      þurh þa miclan gecynd[?].

Swa hi to worulde      wlite forþ berað

dryhtnes duguþe      ond his dæda þrym,

lixende lof      in þa longan tid,

50
fremmaþ fæstlice      frean ece word

in þam frumstole      þe him frea sette,

hluttor heofones weard,      healdað georne

mere gemære;      meaht forð tihð

heofoncondelle      ond holmas mid,

55
laþað ond lædeþ      lifes agend

in his anes fæþm      ealle gesceafta.

Swa him wideferh      wuldor stondeþ,

ealra demena      þam gedefestan,

þe us þis lif gescop,      ond þis leohte beorht

60
cymeð morgna gehwam      ofer misthleoþu

wadan ofer wægas      wundrum gegierwed,

ond mid ærdæge      eastan snoweð

wlitig ond wynsum      wera cneorissum;

lifgendra gehwam      leoht forð biereð

65
bronda beorhtost,      ond his brucan mot

æghwylc on eorþan,      þe him eagna gesihð

sigora soðcyning      syllan wolde.

Gewiteð þonne mid þy wuldre      on westrodor

forðmære tungol      faran on heape,

70
oþþæt on æfenne      ut garsecges

grundas pæþeð,      glom oþer cigð;

niht æfter cymeð,      healdeð nydbibod

halgan dryhtnes.      Heofontorht swegl

scir gescyndeð      in gesceaft godes

75
under foldan fæþm,      farende tungol.

Forþon nænig fira      þæs frod leofað

þæt his mæge æspringe      þurh his ægne sped witan[?],

hu geond grund færeð      goldtorht sunne

in þæt wonne genip      under wætra geþring,

80
oþþe hwa þęs leohtes      londbuende

brucan mote,      siþþan heo ofer brim hweorfeð.

Forþon swa teofenede,      se þe teala cuþe,

dæg wiþ nihte,      deop wið hean,

lyft wið lagustream,      lond wiþ wæge,

85
flod wið flode,      fisc wið yþum.

Ne waciað þas geweorc,      ac he hi[?] wel healdeð;

stondað[?] stiðlice      bestryþed fæste

miclum meahtlocum      in þam mægenþrymme

mid þam sy ahefed      heofon ond eorþe.

90
Beoð þonne eadge      þa þær in wuniað,

hyhtlic is þæt heorðwerud[?].      þæt is herga mæst,

eadigra unrim,      engla þreatas.

Hy geseoð symle      hyra sylfra cyning,

eagum on wlitað,      habbað æghwæs genoh.

95
Nis him wihte won,      þam þe wuldres cyning

geseoþ in swegle;      him is symbel ond dream

ece unhwylen      eadgum to frofre.

Forþon scyle mon gehycgan      þæt he meotude hyre;

æghwylc ælda bearna      forlæte idle lustas,

100
læne lifes wynne,      fundige him to lissa blisse,

forlæte heteniþa      gehwone sigan

mid synna fyrnum,      fere him to þam sellan rice.

The Riming Poem

Krapp and Dobbie, 1936 166-9; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Me lifes onlah      se þis leoht onwrah,

ond þæt torhte geteoh,      tillice onwrah.

Glæd wæs ic gliwum,      glenged hiwum,

blissa bleoum,      blostma hiwum.

5
Secgas mec segon,      symbel ne alegon,

feohgiefe[?] gefegon;      frætwed wægon[?]

wicg[?] ofer wongum      wennan gongum,

lisse mid longum      leoma gehongum[?].

þa wæs wæstmum aweaht,      world onspreht,

10
under roderum areaht,      rædmægne oferþeaht.

Giestas gengdon,      gerscype mengdon,

lisse lengdon,      lustum glengdon.

Scrifen scrad glad      þurh gescad in brad,

wæs on lagustreame lad,      þær me leoþu ne biglad.

15
Hæfde ic heanne had,      ne wæs me in healle gad,

þæt þær rof weord rad.      Oft þær rinc gebad,

þæt he in sele sæge      sincgewæge,

þegnum geþyhte.      þenden wæs me[?] mægen,

horsce mec heredon,      hilde generedon,

20
fægre feredon,      feondon biweredon.

Swa mec hyhtgiefu heold,      hygedryht befeold,

staþolæhtum steold[?],      stepegongum weold

swylce eorþe ol,      ahte ic ealdorstol,

galdorwordum gol.      Gomen[?] sibbe ne ofoll,

25
ac wæs gefest gear,      gellende sner,

wuniendo wær      wilbec bescær.

Scealcas wæron scearpe,      scyl wæs hearpe,

hlude hlynede,      hleoþor dynede,

sweglrad swinsade,      swiþe ne minsade.

30
Burgsele beofode,      beorht hlifade,

ellen eacnade,      ead beacnade,

freaum frodade,      fromum godade,

mod mægnade,      mine fægnade,

treow telgade,      tir welgade,

35
blæd blissade,

gold gearwade,      gim hwearfade,

sinc searwade,      sib nearwade.

From ic wæs in frætwum,      freolic in geatwum;

wæs min dream dryhtlic,      drohtað hyhtlic.

40
Foldan ic freoþode,      folcum ic leoþode,

lif wæs min longe,      leodum in gemonge,

tirum getonge,      teala gehonge.

Nu min hreþer is hreoh,      heofsiþum[?] sceoh,

nydbysgum neah;      gewiteð nihtes in fleah

45
se ær in dæge wæs dyre.      Scriþeð nu deop in feore[?]

brondhord geblowen,      breostum in forgrowen,

flyhtum toflowen.      Flah is geblowen

miclum in gemynde;      modes gecynde

greteð ungrynde      grorn efenpynde,

50
bealofus byrneð,      bittre toyrneð.

Werig winneð,      widsið onginneð,

sar ne sinniþ,      sorgum cinnið,

blæd his blinnið,      blisse linnið[?],

listum linneð,      lustum ne tinneð.

55
Dreamas swa her gedreosað,      dryhtscype gehreosað,

lif her men forleosað,      leahtras oft geceosað;

treowþrag is to trag,      seo untrume genag,

steapum eatole misþah,      ond eal stund genag.

Swa nu world wendeþ,      wyrde sendeþ,

60
ond hetes henteð,      hæleþe scyndeð.

Wercyn[?] gewiteð,      wælgar sliteð,

flahmah fliteþ,      flan mon hwiteð,

borgsorg[?] biteð,      bald ald þwiteþ,

wræcfæc wriþað,      wraþ að smiteþ,

65
singryn[?] sidað,      searofearo[?] glideþ,

gromtorn græfeþ,      græft hafað,

searohwit solaþ,      sumurhat colað,

foldwela fealleð,      feondscipe wealleð,

eorðmægen ealdaþ,      ellen colað.

70
Me þæt wyrd gewæf,      ond gewyrht[?] forgeaf,

þæt ic grofe græf,      ond þæt grimme græf

flean flæsce ne mæg,      þonne flanhred dæg

nydgrapum nimeþ,      þonne seo neaht[?] becymeð

seo me eðles ofonn[?]      ond mec her eardes[?] onconn.

75
þonne lichoma ligeð,      lima wyrm friteþ,

ac him wenne gewigeð      ond þa wist geþygeð,

oþþæt beoþ þa ban      an,

ond æt nyhstan nan      nefne se neda tan

balawun her gehloten[?].      Ne biþ se hlisa adroren.

80
ær þæt eadig geþenceð,      he hine þe oftor swenceð,

byrgeð him þa bitran synne,      hogaþ to þære betran wynne,

gemon morþa lisse,      þær[?] sindon miltsa blisse

hyhtlice in heofona rice.      Uton nu halgum gelice

scyldum biscyrede      scyndan generede,

85
wommum biwerede,      wuldre generede,

þær moncyn mot      for meotude rot

soðne god geseon,      ond aa in sibbe gefean.

The Panther

Krapp and Dobbie, 1936 169-71; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Monge sindon      geond middangeard

unrimu cynn,      þe we æþelu ne magon

ryhte areccan      ne rim witan;

þæs wide sind      geond world[?] innan

5
fugla ond deora      foldhrerendra

wornas widsceope,      swa wæter bibugeð

þisne beorhtan bosm,      brim grymetende,

sealtyþa geswing.      We bi sumum hyrdon

wrætlice gecynd      wildra secgan

10
firum freamærne      feorlondum on

eard weardian,      eðles neotan

æfter dunscrafum.      Is þæt deor pandher

bi noman haten,      þæs þe niþþa bearn[?],

wisfæste weras      on gewritum cyþað[?]

15
bi þam anstapan.      Se is æghwam[?] freond,

duguða estig,      butan dracan anum,

þam he in ealle tid      ondwrað leofaþ

þurh yfla gehwylc      þe he geæfnan mæg.

ðæt is wrætlic deor,      wundrum scyne

20
hiwa gehwylces;      swa hæleð secgað,

gæsthalge guman,      þætte Iosephes

tunece wære      telga gehwylces

bleom bregdende,      þara beorhtra gehwylc

æghwæs ænlicra      oþrum lixte

25
dryhta bearnum,      swa þæs deores hiw,

blæc brigda gehwæs,      beorhtra ond scynra

wundrum lixeð,      þætte wrætlicra

æghwylc oþrum,      ænlicra gien

ond fægerra      frætwum bliceð,

30
symle sellicra.      He hafað sundorgecynd,

milde, gemetfæst.      He is monþwære,

lufsum ond leoftæl,      nele laþes wiht

ængum[?] geæfnan      butan þam attorsceaþan,

his fyrngeflitan,      þe ic ær fore sægde.

35
Symle fylle fægen,      þonne foddor þigeð,

æfter þam gereordum      ræste seceð

dygle stowe      under dunscrafum;

ðær se þeodwiga[?]      þreonihta fæc

swifeð on swefote,      slæpe gebiesgad[?].

40
þonne ellenrof      up astondeð,

þrymme gewelgad[?],      on þone þriddan dæg,

sneome of slæpe.      Sweghleoþor cymeð,

woþa wynsumast      þurh þæs wildres muð.

æfter þære stefne      stenc ut cymeð

45
of þam wongstede,      wynsumra steam,

swettra ond swiþra      swæcca gehwylcum,

wyrta blostmum      ond wudubledum,

eallum æþelicra      eorþan frætwum[?].

þonne of ceastrum      ond cynestolum

50
ond of burgsalum      beornþreat monig

farað foldwegum      folca þryþum,

eoredcystum,      ofestum gefysde,

dareðlacende;      deor efne swa some

æfter þære stefne      on þone stenc farað.

55
Swa is dryhten god,      dreama rædend,

eallum eaðmede      oþrum gesceaftum,

duguða gehwylcre,      butan dracan anum,

attres ordfruman.      þæt is se ealda feond,

þone he gesælde      in susla grund,

60
ond gefetrade      fyrnum teagum,

biþeahte þreanydum,      ond þy þriddan dæge

of digle aras,      þæs þe he deað fore us

þreo niht þolade,      þeoden engla,

sigora sellend.      þæt wæs swete stenc,

65
wlitig ond wynsum      geond woruld ealle.

Siþþan to þam swicce      soðfæste men

on healfa gehwone      heapum þrungon

geond ealne ymbhwyrft      eorþan sceata[?].

Swa se snottra gecwæð      sanctus Paulus:

70
"Monigfealde sind      geond middangeard

god ungnyðe[?]      þe us to giefe dæleð

ond to feorhnere      fæder ælmihtig,

ond se anga hyht      ealra gesceafta,

uppe ge niþre."      þæt is æþele stenc.

The Whale

Krapp and Dobbie, 1936 171-4; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Nu ic fitte gen      ymb fisca cynn

wille woðcræfte      wordum cyþan

þurh modgemynd      bi þam miclan hwale.

Se bið unwillum      oft gemeted,

5
frecne ond ferðgrim,      fareðlacendum,

niþþa gehwylcum;      þam is noma cenned,

fyrnstreama geflotan,      Fastitocalon.

Is þæs hiw gelic      hreofum stane,

swylce worie      bi wædes ofre,

10
sondbeorgum ymbseald,      særyrica mæst,

swa þæt wenaþ      wægliþende

þæt hy on ealond sum      eagum wliten,

ond þonne gehydað      heahstefn scipu

to þam unlonde      oncyrrapum,

15
setlaþ sæmearas      sundes æt ende,

ond þonne in þæt eglond      up gewitað

collenferþe;      ceolas stondað

bi staþe fæste,      streame biwunden.

ðonne gewiciað      werigferðe,

20
faroðlacende,      frecnes ne wenað,

on þam ealonde      æled weccað,

heahfyr ælað;      hæleþ beoþ on wynnum,

reonigmode,      ræste geliste.

þonne gefeleð      facnes cræftig

25
þæt him þa ferend on      fæste wuniaþ,

wic weardiað      wedres on luste,

ðonne semninga      on sealtne wæg

mid þa noþe      niþer gewiteþ

garsecges gæst,      grund geseceð,

30
ond þonne in deaðsele      drence bifæsteð

scipu mid scealcum.      Swa bið scinna þeaw,

deofla wise,      þæt hi drohtende

þurh dyrne meaht      duguðe beswicað,

ond on teosu tyhtaþ      tilra dæda,

35
wemað on willan,      þæt hy wraþe secen,

frofre to feondum,      oþþæt hy fæste ðær

æt þam wærlogan      wic geceosað.

þonne þæt gecnaweð      of cwicsusle

flah feond gemah,      þætte fira gehwylc

40
hæleþa cynnes      on his hringe biþ

fæste gefeged,      he him feorgbona

þurh sliþen searo      siþþan weorþeð,

wloncum ond heanum,      þe his willan her

firenum fremmað,      mid þam he færinga,

45
heoloþhelme biþeaht,      helle seceð,

goda geasne,      grundleasne wylm

under mistglome,      swa se micla hwæl,

se þe bisenceð      sæliþende

eorlas ond yðmearas.      He hafað oþre gecynd,

50
wæterþisa wlonc,      wrætlicran gien.

þonne hine on holme      hungor bysgað

ond þone aglæcan      ætes lysteþ,

ðonne se mereweard      muð ontyneð,

wide weleras;      cymeð wynsum stenc

55
of his innoþe,      þætte oþre þurh þone,

sæfisca cynn,      beswicen weorðaþ,

swimmað sundhwate      þær se sweta stenc

ut gewiteð[?].      Hi þær in farað

unware weorude,      oþþæt se wida ceafl

60
gefylled bið;      þonne færinga

ymbe þa herehuþe      hlemmeð togædre

grimme goman.      Swa biþ gumena gehwam,

se þe oftost his      unwærlice

on þas lænan tid      lif bisceawað,

65
læteð hine beswican      þurh swetne stenc,

leasne willan,      þæt he biþ leahtrum fah

wið wuldorcyning.      Him se awyrgda ongean

æfter hinsiþe      helle ontyneð,

þam þe leaslice      lices wynne

70
ofer ferhtgereaht      fremedon on unræd.

þonne se fæcna      in þam fæstenne

gebroht hafað,      bealwes cræftig,

æt þam edwylme      þa þe him on cleofiað,

gyltum gehrodene,      ond ær georne his

75
in hira lifdagum      larum hyrdon,

þonne he þa grimman      goman bihlemmeð

æfter feorhcwale      fæste togædre,

helle hlinduru;      nagon hwyrft ne swice,

utsiþ æfre,      þa þær in cumað,

80
þon ma þe þa fiscas      faraðlacende

of þæs hwæles fenge      hweorfan motan.

Forþon is eallinga

dryhtna dryhtne[?],      ond a deoflum wiðsace

wordum ond weorcum,      þæt we wuldorcyning

85
geseon moton.      Uton a sibbe to him

on þas hwilnan tid      hælu secan,

þæt we mid swa leofne      in lofe motan

to widan feore      wuldres neotan.

The Partridge

Krapp and Dobbie, 1936 174; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hyrde ic secgan gen      bi sumum fugle

wundorlicne

fæger,

þæt word þe gecwæð      wuldres ealdor:

5
"In swa hwylce tiid      swa ge mid treowe to me

on hyge hweorfað,      ond ge hellfirena

sweartra geswicað,      swa ic symle to eow

mid siblufan      sona gecyrre

þurh milde mod.      Ge beoð me siþþan

10
torhte tireadge      talade ond rimde,

beorhte gebroþor      on bearna stæl."

Uton we þy geornor      gode oliccan,

firene feogan,      friþes earnian,

duguðe to dryhtne,      þenden us dæg scine,

15
þæt swa æþelne      eardwica cyst

in wuldres wlite      wunian motan.

[Finit].

Soul and Body II

Krapp and Dobbie, 1936 174-8; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Huru, ðæs behofaþ      hæleþa æghwylc

þæt he his sawle sið      sylfa bewitige,

hu þæt bið deoplic      þonne se deað cymeð,

asundrað þa sibbe,      þa þe ær somud wæron,

5
lic ond sawle[?]!      Long bið siþþan

þæt se gæst nimeð      æt gode sylfum

swa wite swa wuldor,      swa him in worulde ær

efne þæt eorðfæt      ær geworhte.

Sceal se gæst cuman      gehþum hremig,

10
symle ymb seofon niht      sawle findan

þone lichoman      þe heo ær longe wæg,

þreo hund wintra,

butan ær wyrce      ece dryhten,

ælmihtig god,      ende worlde.

15
Cleopað þonne swa cearful      caldan reorde,

spriceð grimlice      gæst to þam duste:

"Hwæt, drug[?] þu dreorga,      to hwon dreahtest þu me,

eorþan fylnes      eal forweornast,

lames gelicnes!      Lyt þu geþohtes

20
to won þinre sawle sið      siþþan wurde,

siþþan heo of lichoman      læded wære!

Hwæt, wite þu me, werga!      Hwæt, þu huru wyrma gifl

lyt geþohtes,      hu þis is long hider,

ond þe þurh engel      ufan of roderum

25
sawle onsende      þurh his sylfes hond,

meotud ælmihtig,      of his mægenþrymme,

ond þe þa gebohte      blode þy halgan,

ond þu me þy heardan      hungre gebunde

ond gehæftnadest      helle witum!

30
Eardode[?] ic þe in innan.      No ic þe of meahte,

flæsce bifongen,      ond me firenlustas

þine geþrungon.      þæt me þuhte ful oft

þæt wære þritig      þusend wintra

to þinum deaðdæge.      Hwæt, ic uncres gedales bad

35
earfoðlice.      Nis nu se ende to god!

Wære þu þe wiste wlonc      ond wines sæd,

þrymful þunedest,      ond ic ofþyrsted wæs

godes lichoman,      gæstes drinces.

þær þu þonne hogode      her on life,

40
þenden ic þe in worulde      wunian sceolde,

þæt þu wære þurh flæsc      ond þurh firenlustas

stronge[?] gestyred      ond gestaþelad þurh mec,

ond ic wæs gæst on þe      from gode sended,

næfre þu me swa heardra      helle wita

45
ned[?] gearwode      þurh þinra neoda lust.

Scealt þu nu hwæþre minra gescenta      scome þrowian

on þam miclan dæge,      þonne monna cynn

se ancenda      ealle gegædrað.

Ne eart þu nu þon leofre      nængum lifgendra,

50
menn to gemæccan,      ne medder ne fæder,

ne nængum gesibbra,      þonne se swearta hrefn,

siþþan ic ana of þe      ut siþade

þurh þæs sylfes hond      þe ic ær onsended wæs.

Ne magon þe nu heonan adon      hyrste þa readan,

55
ne gold ne sylfor      ne þinra goda nan,

ac her sculon abidan      ban bireafod,

besliten seonwum,      ond þe þin sawl sceal

minum unwillan      oft gesecan,

wemman mid wordum,      swa þu worhtest to me.

60
Eart þu dumb ond deaf,      ne sindan þine dreamas wiht.

Sceal ic þe nihtes seþeah      nyde gesecan,

synnum gesargad,      ond eft sona from ðe

hweorfan on honcred,      þonne halege menn

gode lifgendum      lofsong doð,

65
secan þa hamas      þe þu me ær scrife,

ond þa arleasan      eardungstowe,

ond þe sculon moldwyrmas      monige ceowan,

seonowum beslitan      swearte wihte,

gifre ond grædge.      Ne sindon þine geahþe wiht,

70
þa þu her on moldan      monnum eawdest.

Forþon þe wære selle      swiþe micle

þonne þe wæran ealle      eorþan spede,

(butan þu hy gedælde      dryhtne sylfum),

þær þu wurde æt frumsceafte fugel      oþþe fisc on sæ,

75
oððe eorþan neat      ætes tiolode,

feldgongende      feoh butan snyttro,

ge on westenne      wildra deora

þæt grimmeste,      þær swa god wolde,

ge þeah þu wære wyrmcynna      þæt wyrreste,

80
þonne þu æfre on moldan      mon gewurde,

oþþe æfre fulwihte      onfon sceolde.

þonne þu for unc bu      ondwyrdan scealt

on þam miclan dæge,      þonne eallum monnum beoð

wunde onwrigene,      þa þe in worulde ær

85
firenfulle menn      fyrn geworhton,

ðonne wile dryhten sylf      dæda gehyran,

æt ealra monna gehwam      muþes reorde

wunde wiþerlean.      Ac hwæt wilt þu þær

on domdæge      dryhtne secgan?

90
þonne ne bið nænig to þæs lytel lið      on lime geweaxen,

þæt þu ne scyle for æghwylc      anra onsundran

ryht agieldan,      ðonne reþe bið

dryhten æt dome.      Ac hwæt do wit unc,

þonne he unc hafað geedbyrded      oþre siþe?

95
Sculon wit þonne ætsomne      siþþan brucan

swylcra yrmþa,      swa þu unc ær scrife."

Firenaþ þus þæt flæschord,      sceal þonne feran on weg,

secan helle grund,      nales heofondreamas,

dædum gedrefed.      Ligeð dust þær hit wæs,

100
ne mæg him ondsware      ænige secgan,

ne þær edringe      ænge gehatan

gæste geomrum,      geoce oþþe frofre.

Biþ þæt heafod tohliden,      honda tohleoþode,

geaflas toginene,      goman toslitene,

105
seonwe beoð asogene,      sweora bicowen;

rib reafiað      reþe wyrmas,

drincað hloþum hra,      heolfres þurstge.

Bið seo tunge totogen      on tyn healfe

hungrum to hroþor.      Forþon heo ne mæg horsclice

110
wordum wrixlan      wið þone wergan gæst.

Gifer hatte se wyrm,      þam þa geaflas beoð

nædle scearpran.      Se geneþeð to

ærest ealra      on þam eorðscræfe;

he þa tungan totyhð      ond þa toþas þurhsmyhð,

115
ond to ætwelan      oþrum gerymeð,

ond þa eagan[?] þurhiteð      ufon on þæt heafod

wyrmum to wiste,      þonne biþ þæt werge

lic acolad      þæt he longe ær

werede mid wædum.      Bið þonne wyrmes giefl,

120
æt on eorþan.      þæt mæg æghwylcum

men to gemyndum      modsnotterra.

Deor

Krapp and Dobbie, 1936 178-9; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Welund him be wurman      wræces cunnade,

anhydig eorl      earfoþa dreag,

hæfde him to gesiþþe      sorge ond longaþ,

wintercealde wræce;      wean oft onfond,

5
siþþan hine Niðhad on      nede legde,

swoncre seonobende      on syllan monn.

þæs ofereode,      þisses swa mæg!

Beadohilde ne wæs      hyre broþra deaþ

on sefan swa sar      swa hyre sylfre þing,

10
þæt heo gearolice      ongieten hæfde

þæt heo eacen wæs;      æfre ne meahte

þriste geþencan,      hu ymb þæt sceolde.

þæs ofereode,      þisses swa mæg!

We þæt Mæðhilde      monge gefrugnon

15
wurdon grundlease      Geates frige,

þæt hi seo sorglufu      slæp ealle binom.

þæs ofereode,      þisses swa mæg!

ðeodric ahte      þritig wintra

Mæringa burg;      þæt wæs monegum cuþ.

20
þæs ofereode,      þisses swa mæg!

We geascodan      Eormanrices

wylfenne geþoht;      ahte wide folc

Gotena rices.      þæt wæs grim cyning.

Sæt secg monig      sorgum gebunden,

25
wean on wenan,      wyscte geneahhe

þæt þæs cynerices      ofercumen wære.

þæs ofereode,      þisses swa mæg!

Siteð sorgcearig,      sælum bidæled,

on sefan sweorceð,      sylfum þinceð

30
þæt sy endeleas      earfoða[?] dæl.

Mæg þonne geþencan,      þæt geond þas woruld

witig dryhten      wendeþ geneahhe,

eorle monegum      are gesceawað,

wislicne blæd,      sumum weana dæl.

35
þæt ic bi me sylfum      secgan wille,

þæt ic hwile wæs      Heodeninga scop,

dryhtne dyre.      Me wæs Deor noma.

Ahte ic fela wintra      folgað tilne,

holdne hlaford,      oþþæt Heorrenda nu,

40
leoðcræftig monn      londryht geþah,

þæt me eorla hleo      ær gesealde.

þæs ofereode,      þisses swa mæg!

Wulf and Eadwacer

Krapp and Dobbie, 1936 179-80; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Leodum is minum      swylce him mon lac gife;

willað hy hine aþecgan,      gif he on þreat cymeð.

Ungelic is us.

Wulf is on iege,      ic on oþerre.

5
Fæst is þæt eglond,      fenne biworpen.

Sindon wælreowe      weras þær on ige;

willað hy hine aþecgan,      gif he on þreat cymeð.

Ungelice is us.

Wulfes ic mines widlastum      wenum dogode;

10
þonne hit wæs renig weder      ond ic reotugu sæt,

þonne mec se beaducafa      bogum bilegde,

wæs me wyn to þon,      wæs me hwæþre eac lað.

Wulf, min Wulf,      wena me þine

seoce gedydon,      þine seldcymas,

15
murnende mod,      nales meteliste.

Gehyrest þu, Eadwacer?      Uncerne earne hwelp

bireð wulf to wuda.

þæt mon eaþe tosliteð      þætte næfre gesomnad wæs,

uncer giedd geador.

Riddles 1

Krapp and Dobbie, 1936 180; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hwylc is hæleþa þæs horsc      ond þæs hygecræftig

þæt þæt mæge asecgan,      hwa mec on sið wræce,

þonne ic astige strong,      stundum reþe,

þrymful þunie,      þragum wræce

5
fere geond foldan,      folcsalo bærne,

ræced reafige?      Recas stigað,

haswe ofer hrofum.      Hlin bið on eorþan,

wælcwealm wera,      þonne ic wudu hrere,

bearwas bledhwate,      beamas fylle,

10
holme gehrefed,      heahum[?] meahtum

wrecen[?] on waþe,      wide sended;

hæbbe me on hrycge      þæt ær hadas wreah

foldbuendra,      flæsc ond gæstas,

somod on sunde.      Saga hwa mec þecce,

15
oþþe hu ic hatte,      þe þa hlæst bere.

Riddles 2

Krapp and Dobbie, 1936 180-81; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hwilum ic gewite,      swa ne wenaþ men,

under yþa geþræc      eorþan secan,

garsecges grund.      Gifen biþ gewreged,

fam gewealcen;

5
hwælmere hlimmeð,      hlude grimmeð,

streamas staþu beatað,      stundum weorpaþ

on stealc hleoþa      stane ond sonde,

ware ond wæge,      þonne ic winnende,

holmmægne biþeaht,      hrusan styrge,

10
side sægrundas.      Sundhelme ne mæg

losian ær mec læte      se þe min latteow bið

on siþa gehwam.      Saga, þoncol mon,

hwa mec bregde      of brimes fæþmum,

þonne streamas eft      stille weorþað,

15
yþa geþwære,      þe mec ær wrugon.

Riddles 3

Krapp and Dobbie, 1936 181-83; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hwilum mec min frea      fæste genearwað,

sendeð þonne      under salwonges[?]

bearm þone[?] bradan,      ond on bid wriceð,

þrafað on þystrum      þrymma sumne,

5
hæste[?] on enge,      þær me heord siteð

hruse on hrycge.      Nah ic hwyrftweges

of þam aglace[?],      ac ic eþelstol

hæleþa hrere[?];      hornsalu wagiað,

wera wicstede,      weallas beofiað,

10
steape ofer stiwitum.      Stille þynceð

lyft ofer londe      ond lagu swige,

oþþæt ic of enge      up aþringe,

efne swa mec wisaþ      se mec wræde on

æt frumsceafte      furþum legde,

15
bende ond clomme,      þæt ic onbugan ne mot

of þæs gewealde      þe me wegas tæcneð.

Hwilum ic sceal ufan      yþa wregan,

streamas[?] styrgan      ond to staþe þywan[?]

flintgrægne flod.      Famig winneð

20
wæg wið wealle,      wonn ariseð

dun ofer dype;      hyre deorc on last,

eare geblonden,      oþer fereð,

þæt hy gemittað      mearclonde neah

hea hlincas.      þær bið hlud wudu,

25
brimgiesta breahtm,      bidað stille

stealc stanhleoþu      streamgewinnes,

hopgehnastes,      þonne heah geþring

on cleofu crydeþ.      þær bið ceole wen

sliþre sæcce,      gif hine sæ byreð

30
on þa grimman tid,      gæsta fulne,

þæt he scyle rice      birofen weorþan,

feore bifohten      fæmig ridan

yþa hrycgum.      þær bið egsa sum

ældum geywed,      þara þe ic hyran sceal

35
strong on stiðweg.      Hwa gestilleð þæt?

Hwilum ic þurhræse,      þæt me on bæce rideð

won wægfatu,      wide toþringe

lagustreama full,      hwilum læte eft

slupan tosomne.      Se bið swega mæst,

40
breahtma ofer burgum,      ond gebreca hludast,

þonne scearp cymeð      sceo wiþ oþrum,

ecg wið ecge;      earpan gesceafte

fus ofer folcum      fyre swætað,

blacan lige,      ond gebrecu ferað

45
deorc ofer dryhtum[?]      gedyne micle,

farað feohtende,      feallan lætað

sweart sumsendu      seaw of bosme,

wætan of wombe.      Winnende fareð

atol eoredþreat,      egsa astigeð,

50
micel modþrea      monna cynne,

brogan on burgum,      þonne blace scotiað

scriþende scin      scearpum wæpnum.

Dol him ne ondrædeð      ða deaðsperu,

swylteð hwæþre,      gif him soð meotud

55
on geryhtu      þurh regn ufan

of gestune læteð      stræle fleogan,

farende flan.      Fea þæt gedygað,

þara þe geræceð      rynegiestes wæpen.

Ic þæs orleges      or anstelle,

60
þonne gewite      wolcengehnaste

þurh geþræc þringan      þrimme micle

ofer byrnan bosm.      Biersteð hlude

heah hloðgecrod;      þonne hnige eft

under lyfte helm      londe near,

65
ond me on[?] hrycg hlade      þæt ic habban sceal,

meahtum gemagnad[?]      mines frean.

Swa ic þrymful þeow      þragum winne,

hwilum under eorþan,      hwilum yþa sceal

hean[?] underhnigan,      hwilum holm ufan

70
streamas styrge,      hwilum stige up,

wolcnfare wrege,      wide fere

swift ond swiþfeorm.      Saga hwæt ic hatte,

oþþe hwa mec rære,      þonne ic restan ne mot,

oþþe hwa mec stæðþe,      þonne ic stille beom.

Riddles 4

Krapp and Dobbie, 1936 183; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic sceal þragbysig      þegne minum,

hringum[?] hæfted,      hyran georne,

min bed brecan,      breahtme cyþan

þæt me halswriþan      hlaford sealde.

5
Oft mec slæpwerigne      secg oðþe meowle

gretan eode;      ic him gromheortum

winterceald oncweþe.      Wearm lim

gebundenne bæg      hwilum bersteð;

se þeah biþ on þonce      þegne minum,

10
medwisum men,      me þæt sylfe,

þær wiht wite,      ond wordum min

on sped mæge      spel gesecgan.

Riddles 5

Krapp and Dobbie, 1936 183-84; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom anhaga      iserne wund,

bille gebennad,      beadoweorca sæd,

ecgum werig.      Oft ic wig seo,

frecne feohtan.      Frofre ne wene,

5
þæt me[?] geoc cyme      guðgewinnes,

ær ic mid ældum      eal forwurðe[?],

ac mec hnossiað      homera lafe,

heardecg heoroscearp,      hondweorc[?] smiþa,

bitað in burgum;      ic abidan sceal

10
laþran gemotes.      Næfre læcecynn

on folcstede      findan meahte,

þara þe mid wyrtum      wunde gehælde,

ac me ecga dolg      eacen weorðað

þurh deaðslege      dagum ond nihtum.

Riddles 6

Krapp and Dobbie, 1936 184; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Mec gesette soð      sigora waldend

Crist to compe.      Oft ic cwice bærne,

unrimu cyn      eorþan getenge,

næte mid niþe,      swa ic him no hrine,

5
þonne mec min frea      feohtan hateþ.

Hwilum ic monigra      mod arete,

hwilum ic frefre      þa ic ær winne on

feorran swiþe;      hi þæs felað þeah,

swylce þæs oþres,      þonne ic eft hyra

10
ofer deop gedreag      drohtað bete[?].

Riddles 7

Krapp and Dobbie, 1936 184-5; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hrægl min swigað,      þonne ic hrusan trede,

oþþe þa wic buge,      oþþe wado drefe.

Hwilum mec ahebbað      ofer hæleþa byht

hyrste mine,      ond þeos hea lyft,

5
ond mec þonne wide      wolcna strengu

ofer folc byreð.      Frætwe mine

swogað hlude      ond swinsiað,

torhte singað,      þonne ic getenge ne beom

flode ond foldan,      ferende gæst.

Riddles 8

Krapp and Dobbie, 1936 185; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic þurh muþ sprece      mongum reordum,

wrencum singe,      wrixle geneahhe

heafodwoþe,      hlude cirme,

healde mine wisan,      hleoþre ne miþe,

5
eald æfensceop,      eorlum bringe

blisse in burgum,      þonne ic bugendre

stefne styrme;      stille on wicum

sittað[?] nigende.      Saga hwæt ic hatte,

þe[?] swa scirenige      sceawendwisan

10
hlude onhyrge,      hæleþum bodige

wilcumena fela      woþe minre.

Riddles 9

Krapp and Dobbie, 1936 185; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Mec on þissum dagum      deadne ofgeafun[?]

fæder ond modor;      ne wæs me feorh þa gen,

ealdor in innan.      þa mec an[?] ongon,

welhold mege,      wedum þeccan[?],

5
heold ond freoþode,      hleosceorpe wrah

swa[?] arlice      swa hire agen bearn,

oþþæt ic under sceate,      swa min gesceapu wæron,

ungesibbum wearð      eacen gæste.

Mec seo friþe mæg      fedde siþþan,

10
oþþæt ic aweox,      widdor meahte

siþas asettan.      Heo hæfde swæsra þy læs

suna ond dohtra,      þy heo swa dyde.

Riddles 10

Krapp and Dobbie, 1936 185-86; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Neb wæs min on nearwe,      ond ic neoþan wætre,

flode underflowen,      firgenstreamum

swiþe besuncen,      ond on sunde awox

ufan yþum þeaht,      anum getenge

5
liþendum wuda      lice mine.

Hæfde feorh cwico,      þa ic of fæðmum cwom

brimes ond beames      on blacum hrægle[?];

sume wæron hwite      hyrste mine,

þa mec lifgende      lyft upp ahof,

10
wind of wæge,      siþþan wide bær

ofer seolhbaþo.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 11

Krapp and Dobbie, 1936 186; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hrægl is min hasofag,      hyrste beorhte,

reade ond scire      on reafe minum[?].

Ic dysge dwelle      ond dole hwette

unrædsiþas,      oþrum styre

5
nyttre fore.      Ic þæs nowiht wat

þæt heo swa gemædde,      mode bestolene,

dæde gedwolene,      deoraþ mine

won wisan gehwam.      Wa him þæs þeawes,

siþþan heah bringað[?]      horda deorast,

10
gif hi unrædes      ær ne geswicaþ.

Riddles 12

Krapp and Dobbie, 1936 186; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Fotum ic fere,      foldan slite,

grene wongas,      þenden ic gæst bere.

Gif me feorh losað,      fæste binde

swearte Wealas,      hwilum sellan men.

5
Hwilum ic deorum      drincan selle

beorne[?] of bosme,      hwilum mec bryd triedeð

felawlonc fotum,      hwilum feorran broht

wonfeax Wale      wegeð ond þyð,

dol druncmennen      deorcum nihtum,

10
wæteð in wætre,      wyrmeð hwilum

fægre to fyre;      me on fæðme sticaþ

hygegalan hond,      hwyrfeð geneahhe,

swifeð me geond sweartne.      Saga hwæt ic hatte,

þe ic lifgende      lond reafige

15
ond æfter deaþe      dryhtum þeowige.

Riddles 13

Krapp and Dobbie, 1936 187; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah turf tredan,      [X] wæron ealra,

[VI] gebroþor      ond hyra sweostor mid;

hæfdon feorg cwico.      Fell hongedon

sweotol ond gesyne      on seles wæge

5
anra gehwylces.      Ne wæs hyra ængum þy wyrs,

ne siðe[?] þy sarre[?],      þeah hy swa sceoldon

reafe birofene,      rodra weardes

meahtum aweahte,      muþum slitan

haswe blede.      Hrægl bið geniwad

10
þam þe ær forðcymene      frætwe leton

licgan on laste,      gewitan lond tredan.

Riddles 14

Krapp and Dobbie, 1936 187; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wæs wæpenwiga.      Nu mec wlonc þeceð

geong hagostealdmon      golde ond sylfore,

woum wirbogum.      Hwilum weras cyssað,

hwilum ic to hilde      hleoþre bonne

5
wilgehleþan,      hwilum wycg byreþ

mec ofer mearce,      hwilum merehengest

fereð ofer flodas      frætwum beorhtne,

hwilum mægða sum      minne gefylleð

bosm beaghroden;      hwilum ic bordum sceal,

10
heard, heafodleas,      behlyþed licgan,

hwilum hongige      hyrstum frætwed,

wlitig on wage,      þær weras drincað,

freolic fyrdsceorp.      Hwilum folcwigan

on[?] wicge wegað,      þonne ic winde sceal

15
sincfag swelgan      of sumes bosme;

hwilum ic gereordum      rincas laðige

wlonce to wine;      hwilum wraþum[?] sceal

stefne minre      forstolen hreddan,

flyman feondsceaþan.      Frige hwæt ic hatte.

Riddles 15

Krapp and Dobbie, 1936 188; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hals is min hwit      ond heafod fealo,

sidan swa some.      Swift ic eom on feþe,

beadowæpen bere.      Me on bæce standað

her swylce swe on hleorum[?].      Hlifiað tu

5
earan ofer eagum.      Ordum ic steppe

in grene[?] græs.      Me bið gyrn witod,

gif mec onhæle      an onfindeð

wælgrim wiga,      þær ic wic buge,

bold[?] mid bearnum,      ond ic bide þær

10
mid geoguðcnosle,      hwonne gæst cume

to durum minum,      him biþ deað witod.

Forþon ic sceal of eðle      eaforan mine

forhtmod fergan,      fleame nergan,

gif he me æfterweard      ealles weorþeð;

15
hine berað breost.      Ic his bidan[?] ne dear,

reþes on geruman,      (nele þæt ræd teale),

ac ic sceal fromlice      feþemundum

þurh steapne beorg      stræte wyrcan.

Eaþe ic mæg freora      feorh genergan,

20
gif ic mægburge mot      mine gelædan

on degolne weg      þurh dune[?] þyrel

swæse ond gesibbe;      ic me siþþan ne þearf

wælhwelpes wig      wiht onsittan.

Gif se[?] niðsceaþa      nearwe stige

25
me on swaþe seceþ,      ne tosæleþ him

on þam gegnpaþe      guþgemotes,

siþþan ic þurh hylles      hrof geræce,

ond þurh hest hrino      hildepilum

laðgewinnum,      þam þe ic longe fleah.

Riddles 16

Krapp and Dobbie, 1936 188-89; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Oft ic sceal wiþ wæge winnan      ond wiþ winde feohtan,

somod wið þam sæcce,      þonne ic secan gewite

eorþan yþum þeaht;      me biþ se eþel fremde.

Ic beom strong þæs gewinnes,      gif ic stille weorþe;

5
gif me þæs tosæleð,      hi beoð swiþran þonne ic,

ond mec slitende      sona flymað,

willað oþfergan      þæt ic friþian sceal.

Ic him þæt forstonde,      gif min steort þolað

ond mec stiþne wiþ      stanas moton

10
fæste gehabban.      Frige hwæt ic hatte.

Riddles 17

Krapp and Dobbie, 1936 189; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom mundbora      minre heorde,

eodorwirum fæst,      innan gefylled

dryhtgestreona.      Dægtidum oft

spæte sperebrogan;      sped biþ þy mare

5
fylle minre.      Frea[?] þæt bihealdeð,

hu me of hrife fleogað      hyldepilas.

Hwilum ic sweartum      swelgan onginne

brunum beadowæpnum,      bitrum ordum,

eglum attorsperum.      Is min innað til,

10
wombhord wlitig,      wloncum deore;

men gemunan      þæt me þurh muþ fareð.

Riddles 18

Krapp and Dobbie, 1936 189; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom wunderlicu wiht;      ne mæg word sprecan,

mældan for monnum,      þeah ic muþ hæbbe,

wide wombe

Ic wæs on ceole      ond mines cnosles ma.

Riddles 19

Krapp and Dobbie, 1936 189-90; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic on[?] siþe[?] seah      S R O

H hygewloncne,      heafodbeorhtne,

swiftne[?] ofer sælwong      swiþe þrægan.

Hæfde him on hrycge      hildeþryþe

5
N O M      nægledne rad

A G E W.      Widlast ferede

rynestrong on rade      rofne C O

F O A H.      For wæs þy beorhtre,

swylcra siþfæt.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 20

Krapp and Dobbie, 1936 190-91; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom wunderlicu wiht,      on gewin sceapen,

frean minum leof,      fægre gegyrwed.

Byrne is min bleofag,      swylce beorht seomað[?]

wir ymb þone wælgim      þe me waldend geaf,

5
se me widgalum      wisað hwilum

sylfum to sace.      þonne ic sinc wege

þurh hlutterne dæg,      hondweorc smiþa,

gold ofer geardas.      Oft ic gæstberend

cwelle compwæpnum.      Cyning mec gyrweð

10
since ond seolfre      ond mec on sele weorþað;

ne wyrneð wordlofes,      wisan mæneð

mine for mengo,      þær hy meodu drincað,

healdeð mec on heaþore,      hwilum læteð eft

radwerigne      on gerum sceacan,

15
orlegfromne.      Oft ic oþrum scod

frecne æt his freonde;      fah eom ic wide,

wæpnum awyrged.      Ic me wenan ne þearf

þæt me bearn wræce      on bonan feore,

gif me gromra hwylc      guþe genægeð;

20
ne weorþeð sio mægburg      gemicledu

eaforan minum      þe ic æfter woc,

nymþe ic hlafordleas      hweorfan mote

from þam healdende      þe me hringas geaf.

Me bið forð witod,      gif ic frean hyre,

25
guþe fremme,      swa ic gien dyde

minum þeodne on þonc,      þæt ic þolian sceal

bearngestreona.      Ic wiþ bryde ne mot

hæmed habban,      ac me þæs hyhtplegan

geno wyrneð,      se mec geara[?] on

30
bende legde;      forþon ic brucan sceal

on hagostealde      hæleþa gestreona.

Oft ic wirum dol      wife abelge,

wonie hyre willan;      heo me wom spreceð,

floceð hyre folmum,      firenaþ mec wordum,

35
ungod gæleð.      Ic ne gyme þæs compes

Riddles 21

Krapp and Dobbie, 1936 191; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Neb is min niþerweard;      neol ic fere

ond be grunde græfe,      geonge swa me wisað

har holtes feond,      ond hlaford min

woh færeð      weard æt steorte,

5
wrigaþ on wonge,      wegeð mec ond þyð,

saweþ on swæð min.      Ic snyþige forð,

brungen of bearwe[?],      bunden cræfte,

wegen on wægne,      hæbbe wundra fela;

me biþ gongendre      grene on healfe

10
ond min swæð sweotol      sweart on oþre.

Me þurh hrycg wrecen      hongaþ under

an orþoncpil,      oþer on heafde,

fæst ond forðweard.      Fealleþ on sidan

þæt ic toþum tere,      gif me teala þenaþ

15
hindeweardre,      þæt biþ hlaford min.

Riddles 22

Krapp and Dobbie, 1936 191-92; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

ætsomne cwom      [LX] monna

to wægstæþe      wicgum ridan;

hæfdon [XI]      eoredmæcgas

fridhengestas,      [IIII] sceamas.

5
Ne meahton magorincas      ofer mere feolan,

swa hi fundedon,      ac wæs flod to deop,

atol yþa geþræc,      ofras hea,

streamas stronge.      Ongunnon stigan þa

on wægn weras      ond hyra wicg somod

10
hlodan under hrunge;      þa þa hors oðbær

eh ond eorlas,      æscum dealle,

ofer wætres byht      wægn to lande,

swa hine oxa ne teah      ne esna mægen

ne fæthengest,      ne on flode swom,

15
ne be grunde wod      gestum under,

ne lagu drefde,      ne on[?] lyfte fleag,

ne under[?] bæc cyrde;      brohte hwæþre

beornas ofer burnan      ond hyra bloncan mid

from stæðe heaum,      þæt hy stopan up

20
on oþerne,      ellenrofe,

weras of wæge,      ond hyra wicg gesund.

Riddles 23

Krapp and Dobbie 1936, 192; Krapp and Dobbie 1936, The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Agof is min noma      eft onhwyrfed;

ic eom wrætlic wiht      on gewin sceapen.

þonne ic onbuge,      ond me of bosme fareð

ætren onga,      ic beom eallgearo

5
þæt ic me þæt feorhbealo      feor aswape.

Siþþan me se waldend,      se me þæt wite gescop,

leoþo forlæteð,      ic beo lengre þonne ær,

oþþæt ic spæte,      spilde geblonden,

ealfelo attor      þæt ic ær geap.

10
Ne togongeð þæs      gumena hwylcum,

ænigum eaþe      þæt ic þær ymb sprice,

gif hine hrineð      þæt me of hrife fleogeð,

þæt þone mandrinc      mægne geceapaþ,

fullwered[?] fæste      feore sine.

15
Nelle ic unbunden      ænigum hyran

nymþe searosæled.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 24

Krapp and Dobbie, 1936 192-93; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom wunderlicu wiht,      wræsne mine stefne,

hwilum beorce swa hund,      hwilum blæte swa gat,

hwilum græde swa gos,      hwilum gielle swa hafoc,

hwilum ic onhyrge      þone haswan earn,

5
guðfugles hleoþor,      hwilum glidan reorde

muþe gemæne,      hwilum mæwes song,

þær ic glado sitte.      G mec nemnað,

swylce æ ond R      O fullesteð,

H ond I.      Nu ic haten eom

10
swa þa siex stafas      sweotule becnaþ.

Riddles 25

Krapp and Dobbie, 1936 193; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom wunderlicu wiht,      wifum on hyhte,

neahbuendum nyt;      nængum sceþþe

burgsittendra,      nymþe bonan anum.

Staþol min is steapheah,      stonde ic on bedde,

5
neoþan ruh nathwær.      Neþeð hwilum

ful cyrtenu      ceorles dohtor,

modwlonc meowle,      þæt heo on mec gripeð,

ræseð mec on reodne,      reafað min heafod,

fegeð mec on fæsten.      Feleþ sona

10
mines gemotes,      seo[?] þe mec nearwað,

wif wundenlocc.      Wæt bið þæt eage.

Riddles 26

Krapp and Dobbie, 1936 193-94; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Mec feonda sum      feore besnyþede,

woruldstrenga binom,      wætte siþþan,

dyfde on wætre,      dyde eft þonan,

sette on sunnan,      þær ic swiþe beleas

5
herum þam þe ic hæfde.      Heard mec siþþan

snað seaxses ecg[?],      sindrum begrunden;

fingras feoldan,      ond mec fugles wyn

geond speddropum      spyrede geneahhe,

ofer brunne brerd,      beamtelge swealg,

10
streames dæle,      stop eft on mec,

siþade sweartlast.      Mec siþþan wrah

hæleð hleobordum,      hyde[?] beþenede,

gierede mec mid golde;      forþon me gliwedon

wrætlic weorc smiþa,      wire bifongen.

15
Nu þa gereno      ond se reada telg

ond þa wuldorgesteald      wide mære

dryhtfolca helm,      nales dol wite.

Gif min bearn wera      brucan willað,

hy beoð þy gesundran      ond þy sigefæstran,

20
heortum þy hwætran      ond þy hygebliþran,

ferþe þy frodran,      habbaþ freonda þy ma,

swæsra ond gesibbra,      soþra ond godra,

tilra ond getreowra,      þa hyra tyr ond ead

estum ycað      ond hy arstafum

25
lissum bilecgað      ond hi lufan fæþmum

fæste clyppað.      Frige hwæt ic hatte,

niþum to nytte.      Nama min is mære,

hæleþum gifre      ond halig sylf.

Riddles 27

Krapp and Dobbie, 1936 194; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom weorð werum,      wide funden,

brungen of bearwum      ond of burghleoþum,

of denum ond of dunum.      Dæges mec wægun

feþre on lifte,      feredon mid liste

5
under hrofes hleo.      Hæleð mec siþþan

baþedan in bydene.      Nu ic eom bindere

ond swingere,      sona weorpe[?]

esne[?] to eorþan,      hwilum ealdne ceorl.

Sona þæt onfindeð,      se þe mec fehð ongean,

10
ond wið mægenþisan      minre genæsteð,

þæt he hrycge sceal      hrusan secan,

gif he unrædes      ær ne geswiceð,

strengo bistolen,      strong on spræce,

mægene binumen;      nah his modes geweald,

15
fota ne folma.      Frige hwæt ic hatte,

ðe on eorþan swa      esnas binde,

dole æfter dyntum      be dæges leohte.

Riddles 28

Krapp and Dobbie, 1936 194-95; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Biþ foldan dæl      fægre gegierwed

mid þy heardestan      ond mid þy scearpestan

ond mid þy grymmestan      gumena gestreona,

corfen, sworfen,      cyrred, þyrred,

5
bunden, wunden,      blæced, wæced,

frætwed, geatwed,      feorran læded

to durum dryhta.      Dream bið in innan

cwicra wihta,      clengeð, lengeð,

þara þe ær lifgende      longe hwile

10
wilna bruceð      ond no wið spriceð,

ond þonne æfter deaþe      deman onginneð,

meldan mislice.      Micel is to hycganne

wisfæstum menn,      hwæt seo wiht sy.

Riddles 29

Krapp and Dobbie, 1936 195; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wiht geseah      wundorlice

hornum[?] bitweonum      huþe lædan,

lyftfæt leohtlic,      listum gegierwed,

huþe to þam ham      of þam heresiþe;

5
walde hyre on þære byrig      bur atimbran[?],

searwum asettan,      gif hit swa meahte.

ða cwom wundorlicu wiht      ofer wealles hrof,

seo is eallum cuð      eorðbuendum,

ahredde þa þa huþe      ond to ham bedraf[?]

10
wreccan ofer willan,      gewat hyre west þonan

fæhþum feran,      forð onette[?].

Dust stonc to heofonum,      deaw feol on eorþan,

niht forð gewat.      Nænig siþþan

wera gewiste      þære wihte sið.

Riddles 30a

Krapp and Dobbie, 1936 195-96; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom legbysig,      lace mid winde,

bewunden mid wuldre,      wedre gesomnad,

fus forðweges,      fyre gebysgad,

bearu blowende,      byrnende gled.

5
Ful oft mec gesiþas      sendað æfter hondum,

þæt mec weras ond wif      wlonce cyssað.

þonne ic mec onhæbbe,      ond hi onhnigaþ[?] to me

monige mid miltse,      þær ic monnum sceal

ycan upcyme      eadignesse.

Riddles 31

Krapp and Dobbie, 1936 196; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Is þes middangeard      missenlicum

wisum gewlitegad,      wrættum gefrætwad.

Ic seah sellic þing      singan on ræcede;

wiht wæs nower[?]      werum on gemonge,

5
sio hæfde wæstum      wundorlicran.

Niþerweard[?]      wæs neb hyre,

fet ond folme      fugele gelice;

no hwæþre fleogan mæg      ne fela gongan,

hwæþre feþegeorn      fremman onginneð,

10
gecoren cræftum,      cyrreð geneahhe

oft ond gelome      eorlum on gemonge,

siteð æt symble,      sæles bideþ,

hwonne ær heo cræft hyre      cyþan mote

werum on wonge.      Ne heo þær wiht þigeð

15
þæs þe him æt blisse      beornas habbað[?].

Deor domes georn,      hio dumb wunað;

hwæþre hyre is on fote      fæger hleoþor,

wynlicu woðgiefu.      Wrætlic me þinceð,

hu seo wiht mæge      wordum lacan

20
þurh fot neoþan,      frætwed hyrstum.

Hafað hyre on halse,      þonne hio hord warað,

bær, beagum deall,      broþor sine,

mæg mid mægne.      Micel is to hycgenne

wisum woðboran,      hwæt sio[?] wiht sie.

Riddles 32

Krapp and Dobbie, 1936 196-97; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Is þes middangeard      missenlicum

wisum gewlitegad,      wrættum gefrætwad.

Siþum sellic      ic seah searo hweorfan,

grindan wið greote,      giellende faran.

5
Næfde sellicu wiht      syne ne folme,

exle ne earmas;      sceal on anum fet

searoceap swifan,      swiþe feran,

faran ofer feldas.      Hæfde fela[?] ribba;

muð wæs on middan.      Moncynne nyt,

10
fereð[?] foddurwelan,      folcscipe dreogeð,

wist in wigeð,      ond werum gieldeð

gaful geara gehwam      þæs þe guman brucað,

rice ond heane.      Rece, gif þu cunne,

wis worda gleaw,      hwæt sio wiht sie.

Riddles 33

Krapp and Dobbie, 1936 197; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wiht cwom æfter wege      wrætlicu liþan,

cymlic from ceole      cleopode to londe,

hlinsade hlude;      hleahtor[?] wæs gryrelic,

egesful on earde,      ecge wæron scearpe.

5
Wæs hio hetegrim,      hilde to sæne,

biter beadoweorca;      bordweallas grof,

heardhiþende.      Heterune bond,

sægde searocræftig      ymb hyre sylfre gesceaft:

"Is min modor      mægða[?] cynnes

10
þæs deorestan,      þæt is dohtor min

eacen up liden,      swa þæt is ældum cuþ,

firum on folce,      þæt seo on foldan sceal

on ealra londa gehwam      lissum stondan."

Riddles 34

Krapp and Dobbie, 1936 197; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wiht geseah      in wera burgum,

seo þæt feoh fedeð.      Hafað fela toþa;

nebb biþ hyre æt nytte,      niþerweard gongeð,

hiþeð holdlice      ond to ham tyhð,

5
wæþeð geond weallas,      wyrte seceð;

aa heo þa findeð,      þa þe fæst ne biþ;

læteð hio þa wlitigan,      wyrtum fæste,

stille stondan      on staþolwonge,

beorhte blican,      blowan ond growan.

Riddles 35

Krapp and Dobbie, 1936 198; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Mec se wæta wong,      wundrum freorig,

of his innaþe      ærist cende.

Ne wat ic mec beworhtne      wulle flysum,

hærum þurh heahcræft,      hygeþoncum min.

5
Wundene me ne beoð wefle,      ne ic wearp hafu,

ne þurh þreata geþræcu      þræd me ne hlimmeð,

ne æt me hrutende      hrisil scriþeð,

ne mec ohwonan      sceal am[?] cnyssan.

Wyrmas mec ne awæfan      wyrda cræftum,

10
þa þe geolo godwebb      geatwum frætwað.

Wile mec mon hwæþre seþeah      wide ofer eorþan

hatan for hæleþum      hyhtlic gewæde.

Saga soðcwidum,      searoþoncum gleaw,

wordum wisfæst,      hwæt þis gewæde[?] sy.

Riddles 36

Krapp and Dobbie, 1936 198; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wiht geseah      on wege feran,

seo wæs wrætlice      wundrum gegierwed.

Hæfde feowere      fet under wombe

ond ehtuwe

5
monn [h w M] wiif [m x l kf wf] hors [qxxs]

ufon on hrycge;

hæfde tu fiþru      ond twelf eagan

ond siex heafdu.      Saga hwæt hio wære.

For flodwegas;      ne wæs þæt na fugul ana,

10
ac þær wæs æghwylces      anra gelicnes

horses ond monnes,      hundes ond fugles,

ond eac wifes wlite.      þu wast, gif þu const,

to gesecganne,      þæt we soð witan,

hu þære wihte      wise gonge.

Riddles 37

Krapp and Dobbie, 1936 198-99; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic þa wihte geseah;      womb wæs on hindan

þriþum aþrunten.      þegn folgade,

mægenrofa man,      ond micel hæfde

gefered þæt[?] hit felde,      fleah þurh his eage.

5
Ne swylteð he symle,      þonne syllan sceal

innað þam oþrum,      ac him eft cymeð

bot in bosme,      blæd biþ aræred;

he sunu wyrceð,      bið him sylfa fæder.

Riddles 38

Krapp and Dobbie, 1936 199; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic þa wiht geseah      wæpnedcynnes,

geoguðmyrþe[?] grædig;      him on gafol forlet

ferðfriþende      feower wellan

scire sceotan,      on gesceap þeotan.

5
Mon maþelade,      se þe me gesægde:

"Seo wiht, gif hio gedygeð,      duna briceð;

gif he tobirsteð,      bindeð cwice."

Riddles 39

Krapp and Dobbie, 1936 199-200; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Gewritu secgað      þæt seo wiht sy

mid moncynne      miclum tidum

sweotol ond gesyne.      Sundorcræft hafað

maran[?] micle,      þonne hit men witen.

5
Heo wile gesecan      sundor æghwylcne

feorhberendra,      gewiteð eft feran on weg.

Ne bið hio næfre      niht þær oþre,

ac hio sceal wideferh      wreccan laste

hamleas hweorfan;      no þy heanre biþ.

10
Ne hafað hio fot ne folme[?],      ne æfre foldan hran,

ne eagena[?]      ægþer twega,

ne muð hafaþ,      ne wiþ monnum spræc,

ne gewit hafað,      ac gewritu secgað

þæt seo sy earmost      ealra wihta,

15
þara þe æfter gecyndum      cenned wære.

Ne hafað hio sawle ne feorh,      ac hio siþas sceal

geond þas wundorworuld      wide dreogan.

Ne hafaþ hio blod ne ban,      hwæþre bearnum wearð

geond þisne middangeard      mongum to frofre.

20
Næfre hio heofonum hran,      ne to helle mot,

ac hio sceal wideferh      wuldorcyninges[?]

larum lifgan.      Long is to secganne

hu hyre ealdorgesceaft      æfter gongeð,

woh wyrda gesceapu;      þæt is[?] wrætlic þing

25
to gesecganne.      Soð is æghwylc

þara þe ymb þas wiht      wordum becneð;

ne hafað heo[?] ænig lim,      leofaþ efne seþeah.

Gif þu mæge reselan      recene gesecgan

soþum wordum,      saga hwæt hio hatte.

Riddles 40

Krapp and Dobbie, 1936 200-03; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ece is se scyppend,      se þas eorþan nu

wreðstuþum wealdeð[?]      ond þas world healdeð.

Rice[?] is se reccend      ond on ryht cyning

ealra anwalda,      eorþan ond heofones,

5
healdeð ond wealdeð,      swa he ymb þas utan hweorfeð.

He mec wrætlice      worhte æt frymþe,

þa he þisne ymbhwyrft      ærest sette,

heht mec wæccende      wunian longe,

þæt ic ne slepe      siþþan æfre,

10
ond mec semninga      slæp ofergongeþ,

beoð eagan min      ofestum betyned.

þisne middangeard      meahtig dryhten

mid his onwalde      æghwær styreð;

swa ic mid waldendes      worde ealne

15
þisne ymbhwyrft      utan ymbclyppe.

Ic eom to þon bleað,      þæt mec bealdlice mæg

gearu gongende      grima abregan,

ond eofore eom      æghwær cenra,

þonne he gebolgen      bidsteal giefeð;

20
ne mæg mec oferswiþan      segnberendra

ænig ofer eorþan,      nymþe se ana god

se þisne hean heofon      healdeþ ond wealdeþ.

Ic eom on stence      strengre micle[?]

þonne ricels      oþþe rose sy,

25
on eorþan tyrf

wynlic weaxeð;      ic eom wræstre þonne heo.

þeah þe lilie sy      leof moncynne,

beorht on blostman,      ic eom betre þonne heo;

swylce ic nardes stenc      nyde oferswiþe

30
mid minre swetnesse      symle æghwær,

ond ic fulre eom      þonne þis fen swearte

þæt her yfle      adelan stinceð.

Eal ic under heofones      hwearfte recce,

swa me leof fæder      lærde æt frymþe,

35
þæt ic þa mid ryhte      reccan moste

þicce ond þynne;      þinga gehwylces

onlicnesse      æghwær healde.

Hyrre ic eom heofone,      hateþ mec heahcyning

his deagol þing      dyre bihealdan;

40
eac ic under eorþan      eal sceawige

wom wraðscrafu      wraþra gæsta.

Ic eom micle yldra      þonne ymbhwyrft þes[?]

oþþe þes middangeard      meahte geweorþan,

ond ic giestron wæs      geong acenned

45
mære to monnum      þurh minre modor hrif.

Ic eom fægerre      frætwum goldes,

þeah hit mon awerge      wirum utan;

ic eom wyrslicre      þonne þes wudu fula

oððe þis waroð      þe her aworpen ligeð.

50
Ic eorþan eom      æghwær brædre,

ond widgielra      þonne þes wong grena;

folm mec mæg bifon      ond fingras þry

utan eaþe      ealle ymbclyppan.

Heardra ic eom ond caldra      þonne se hearda forst,

55
hrim heorugrimma,      þonne he to hrusan cymeð;

ic[?] eom[?] Ulcanus      up irnendan

leohtan leoman      lege hatra.

Ic eom on goman      gena swetra

þonne þu beobread      blende mid hunige;

60
swylce ic eom wraþre      þonne wermod sy,

þe[?] her on hyrstum      heasewe stondeþ.

Ic mesan mæg      meahtelicor

ond efnetan      ealdum þyrse[?],

ond ic gesælig mæg      symle lifgan

65
þeah ic ætes ne sy      æfre to feore.

Ic mæg fromlicor      fleogan þonne pernex

oþþe earn oþþe hafoc      æfre meahte;

nis zefferus,      se swifta wind,

þæt swa fromlice mæg      feran æghwær;

70
me is snægl swiftra,      snelra[?] regnwyrm

ond fenyce      fore hreþre;

is[?] þæs gores sunu      gonge hrædra,

þone we wifel      wordum nemnað.

Hefigere ic eom micle      þonne se hara stan

75
oþþe unlytel      leades clympre,

leohtre ic eom micle      þonne þes lytla wyrm

þe her on flode[?] gæð      fotum dryge.

Flinte ic eom heardre      þe þis fyr drifeþ

of þissum strongan      style heardan,

80
hnescre ic eom micle      halsrefeþre,

seo her on winde      wæweð on lyfte.

Ic eorþan eom      æghwær brædre

ond widgelra      þonne þes wong grena;

ic uttor eaþe[?]      eal ymbwinde,

85
wrætlice gewefen      wundorcræfte.

Nis under me      ænig oþer

wiht waldendre      on worldlife;

ic eom ufor      ealra gesceafta,

þara þe worhte      waldend user,

90
se mec ana mæg      ecan meahtum,

geþeon þrymme,      þæt ic onþunian[?] ne sceal.

Mara ic eom ond strengra      þonne se micla hwæl,

se þe garsecges      grund bihealdeð

sweartan syne;      ic eom swiþre þonne he,

95
swylce ic eom on mægene      minum læsse

þonne se hondwyrm,      se þe hæleþa bearn,

secgas searoþoncle,      seaxe delfað.

Ne hafu ic in heafde      hwite loccas

wræste gewundne,      ac ic eom wide calu;

100
ne ic breaga ne bruna      brucan moste,

ac mec bescyrede      scyppend eallum;

nu me wrætlice      weaxað on heafde

þæt me on gescyldrum      scinan motan

ful wrætlice      wundne loccas.

105
Mara ic eom ond fættra      þonne amæsted swin,

bearg bellende,      þe[?] on bocwuda,

won wrotende      wynnum lifde

þæt he

Riddles 41

Krapp and Dobbie, 1936 203; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

edniwu;

þæt is moddor      monigra cynna,

þæs selestan,      þæs sweartestan,

þæs deorestan      þæs þe dryhta bearn

5
ofer foldan sceat      to gefean agen.

Ne magon we her in eorþan      owiht lifgan,

nymðe we brucen      þæs þa bearn doð.

þæt is to geþencanne      þeoda gehwylcum,

wisfæstum werum,      hwæt seo wiht sy.

Riddles 42

Krapp and Dobbie, 1936 203-04; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah wyhte      wrætlice twa

undearnunga      ute plegan

hæmedlaces;      hwitloc anfeng

wlanc under wædum,      gif þæs weorces speow[?],

5
fæmne fyllo.      Ic on flette mæg

þurh runstafas      rincum secgan,

þam þe bec witan,      bega ætsomne

naman þara wihta.      þær sceal Nyd wesan

twega oþer      ond se torhta æsc

10
an an linan,      Acas twegen,

Hægelas swa some.      Hwylc þæs[?] hordgates

cægan cræfte      þa clamme onleac

þe þa rædellan      wið rynemenn

hygefæste heold      heortan bewrigene

15
orþoncbendum?      Nu is undyrne

werum æt wine      hu þa wihte mid us,

heanmode twa,      hatne sindon.

Riddles 43

Krapp and Dobbie, 1936 204; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wat indryhtne      æþelum deorne

giest in geardum,      þam se grimma ne mæg

hungor sceððan      ne se hata þurst,

yldo ne adle.      Gif him arlice

5
esne þenað,      se þe agan sceal

on þam siðfate,      hy gesunde æt ham

findað witode him      wiste ond blisse,

cnosles unrim,      care, gif se esne

his hlaforde      hyreð yfle,

10
frean on fore.      Ne wile forht wesan

broþor oþrum;      him þæt bam sceðeð,

þonne hy from bearme      begen hweorfað

anre magan      ellorfuse,

moddor ond sweostor.      Mon, se þe wille,

15
cyþe cynewordum      hu se cuma hatte,

eðþa se esne,      þe ic her ymb sprice.

Riddles 44

Krapp and Dobbie, 1936 204-05; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wrætlic hongað      bi weres þeo,

frean under sceate.      Foran is þyrel.

Bið stiþ ond heard,      stede hafað godne;

þonne se esne      his agen hrægl

5
ofer cneo hefeð,      wile þæt cuþe hol

mid his hangellan      heafde gretan

þæt he efenlang[?] ær      oft gefylde.

Riddles 45

Krapp and Dobbie, 1936 205; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic on wincle gefrægn      weaxan[?] nathwæt,

þindan ond þunian,      þecene hebban;

on þæt banlease      bryd grapode,

hygewlonc hondum,      hrægle þeahte

5
þrindende þing      þeodnes dohtor.

Riddles 46

Krapp and Dobbie, 1936 205; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wer[?] sæt æt wine      mid his wifum twam

ond his twegen suno      ond his twa dohtor,

swase gesweostor,      ond hyra[?] suno twegen,

freolico frumbearn;      fæder wæs þær inne

5
þara æþelinga      æghwæðres mid,

eam ond nefa.      Ealra wæron fife

eorla ond idesa      insittendra.

Riddles 47

Krapp and Dobbie, 1936 205; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Moððe word fræt.      Me þæt þuhte

wrætlicu wyrd,      þa ic þæt wundor gefrægn,

þæt se wyrm forswealg      wera gied sumes,

þeof in þystro,      þrymfæstne cwide

5
ond þæs strangan staþol.      Stælgiest ne wæs

wihte þy gleawra,      þe he þam wordum swealg.

Riddles 48

Krapp and Dobbie, 1936 205-06; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic gefrægn for[?] hæleþum      hring endean,

torhtne butan tungan,      tila þeah he hlude

stefne ne cirmde,      strongum wordum.

Sinc for secgum      swigende cwæð:

5
"Gehæle mec,      helpend gæsta."

Ryne ongietan      readan goldes

guman galdorcwide,      gleawe beþencan[?]

hyra hælo to gode,      swa se hring gecwæð.

Riddles 49

Krapp and Dobbie, 1936 206; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wat eardfæstne      anne standan,

deafne, dumban,      se oft dæges swilgeð

þurh gopes hond      gifrum lacum.

Hwilum on[?] þam wicum      se wonna þegn,

5
sweart ond saloneb,      sendeð oþre

under goman him      golde dyrran,

þa æþelingas      oft wilniað,

cyningas ond cwene.      Ic þæt cyn nu gen

nemnan ne wille,      þe him to nytte swa

10
ond to dugþum doþ      þæt se dumba her,

eorp unwita,      ær forswilgeð[?].

Riddles 50

Krapp and Dobbie, 1936 206; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wiga is on eorþan      wundrum acenned

dryhtum to nytte,      of dumbum twam

torht atyhted,      þone on teon wigeð

feond his feonde.      Forstrangne[?] oft

5
wif hine wrið;      he him wel hereð,

þeowaþ him geþwære,      gif him þegniað

mægeð ond mæcgas      mid gemete ryhte,

fedað hine fægre;      he him fremum stepeð

life on lissum.      Leanað grimme

10
þam[?] þe hine wloncne      weorþan læteð.

Riddles 51

Krapp and Dobbie, 1936 206; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah wrætlice      wuhte feower

samed siþian;      swearte wæran lastas,

swaþu swiþe blacu.      Swift wæs on fore,

fuglum framra;      fleag[?] on[?] lyfte,

5
deaf under yþe.      Dreag unstille

winnende wiga      se him wegas[?] tæcneþ

ofer fæted gold      feower eallum.

Riddles 52

Krapp and Dobbie, 1936 207; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah ræpingas      in ræced fergan

under hrof sales      hearde twegen,

þa wæron genamnan[?],      nearwum bendum

gefeterade      fæste togædre;

5
þara oþrum wæs      an getenge

wonfah Wale,      seo weold hyra

bega siþe      bendum fæstra.

Riddles 53

Krapp and Dobbie, 1936 207; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah on bearwe      beam hlifian,

tanum torhtne.      þæt treow wæs on wynne,

wudu weaxende.      Wæter hine ond eorþe

feddan fægre,      oþþæt he frod dagum

5
on oþrum wearð      aglachade

deope gedolgod,      dumb in bendum,

wriþen ofer wunda,      wonnum hyrstum

foran gefrætwed.      Nu he fæcnum weg[?]

þurh his heafdes mægen[?]      hildegieste

10
oþrum rymeð.      Oft hy an yste[?] strudon

hord ætgædre;      hræd wæs ond unlæt

se æftera,      gif se ærra fær

genamnan in nearowe      neþan moste.

Riddles 54

Krapp and Dobbie, 1936 207-08; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Hyse cwom gangan,      þær he hie wisse

stondan in wincsele,      stop feorran to,

hror hægstealdmon,      hof his agen

hrægl hondum up,      hrand[?] under gyrdels

5
hyre stondendre      stiþes nathwæt,

worhte his willan;      wagedan buta.

þegn onnette,      wæs þragum nyt

tillic esne,      teorode hwæþre

æt stunda gehwam      strong ær þon hio[?],

10
werig þæs weorces.      Hyre weaxan ongon

under gyrdelse      þæt oft gode men

ferðþum freogað      ond mid feo bicgað.

Riddles 55

Krapp and Dobbie, 1936 208; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah in healle[?],      þær hæleð druncon,

on flet beran      feower cynna,

wrætlic wudutreow      ond wunden gold,

sinc searobunden,      ond seolfres dæl

5
ond rode tacn,      þæs us to roderum up

hlædre rærde,      ær he helwara

burg abræce.      Ic þæs beames mæg

eaþe for eorlum      æþelu secgan;

þær wæs hlin ond acc      ond se hearda iw

10
ond se fealwa holen;      frean sindon ealle

nyt ætgædre,      naman habbað anne,

wulfheafedtreo,      þæt oft wæpen abæd

his mondryhtne,      maðm in healle,

goldhilted sweord.      Nu me þisses gieddes

15
ondsware ywe,      se hine on mede

wordum secgan      hu se wudu hatte.

Riddles 56

Krapp and Dobbie, 1936 208; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wæs þær inne      þær ic ane geseah

winnende wiht      wido bennegean,

holt hweorfende;      heaþoglemma feng,

deopra dolga.      Daroþas wæron

5
weo þære wihte,      ond se wudu searwum

fæste gebunden.      Hyre fota wæs

biidfæst[?] oþer,      oþer bisgo dreag,

leolc on lyfte,      hwilum londe neah.

Treow wæs getenge      þam þær torhtan stod

10
leafum bihongen.      Ic lafe geseah

minum hlaforde,      þær hæleð druncon,

þara flana[?] geweorc[?],      on flet beran.

Riddles 57

Krapp and Dobbie, 1936 209; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

ðeos lyft byreð      lytle wihte

ofer beorghleoþa.      þa sind blace swiþe,

swearte salopade.      Sanges rope

heapum ferað,      hlude cirmað,

5
tredað bearonæssas,      hwilum burgsalo

niþþa bearna.      Nemnað hy sylfe.

Riddles 58

Krapp and Dobbie, 1936 209; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wat anfete      ellen dreogan

wiht on wonge.      Wide ne fereð,

ne fela rideð,      ne fleogan mæg

þurh scirne dæg,      ne hie scip fereð,

5
naca nægledbord;      nyt bið hwæþre

hyre mondryhtne[?]      monegum tidum.

Hafað hefigne steort,      heafod lytel,

tungan lange,      toð nænigne,

isernes dæl;      eorðgræf pæþeð.

10
Wætan ne swelgeþ      ne wiht iteþ,

foþres ne gitsað,      fereð oft swa þeah

lagoflod on lyfte;      life ne gielpeð,

hlafordes gifum,      hyreð swa þeana

þeodne sinum.      þry sind in naman

15
ryhte runstafas,      þara is Rad foran[?].

Riddles 59

Krapp and Dobbie, 1936 209-10; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah in healle      hring gyldenne[?]

men sceawian,      modum gleawe,

ferþþum frode.      Friþospede[?] bæd

god nergende      gæste sinum

5
se þe wende wriþan;      word æfter cwæð

hring on hyrede,      hælend nemde

tillfremmendra.      Him torhte in gemynd

his dryhtnes naman      dumba brohte

ond in eagna gesihð,      gif þæs æþelan

10
goldes tacen      ongietan cuþe

ond[?] dryhtnes[?] dolg,      don swa þæs beages

benne cwædon.      Ne mæg þære bene

æniges monnes      ungefullodre[?]

godes ealdorburg      gæst gesecan,

15
rodera ceastre.      Ræde, se þe wille,

hu ðæs wrætlican      wunda cwæden

hringes to hæleþum,      þa he in healle wæs

wylted ond wended      wloncra folmum.

The Wife's Lament

Krapp and Dobbie, 1936 210-11; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic þis giedd wrece      bi me ful geomorre,

minre sylfre sið.      Ic þæt secgan mæg,

hwæt ic yrmþa gebad,      siþþan ic up weox,

niwes oþþe ealdes,      no ma þonne nu.

5
A ic wite wonn      minra wræcsiþa.

ærest min hlaford gewat      heonan of leodum

ofer yþa gelac;      hæfde ic uhtceare

hwær min leodfruma      londes wære.

ða ic me feran gewat      folgað secan,

10
wineleas wręcca,      for minre weaþearfe.

Ongunnon þæt þæs monnes      magas hycgan

þurh dyrne geþoht,      þæt hy todælden unc,

þæt wit gewidost      in woruldrice

lifdon laðlicost,      ond mec longade.

15
Het mec hlaford min      herheard niman,

ahte ic leofra lyt      on þissum londstede,

holdra freonda.      Forþon is min hyge geomor,

ða ic me ful gemæcne      monnan funde,

heardsæligne,      hygegeomorne,

20
mod miþendne,      morþor hycgendne[?].

Bliþe gebæro      ful oft wit beotedan

þæt unc ne gedælde      nemne deað ana

owiht elles;      eft is þæt onhworfen,

is nu      swa hit no wære

25
freondscipe uncer.      Sceal[?] ic feor ge neah

mines felaleofan      fæhðu dreogan.

Heht mec mon wunian      on wuda bearwe,

under actreo      in þam eorðscræfe.

Eald is þes eorðsele,      eal ic eom oflongad,

30
sindon dena dimme,      duna uphea,

bitre burgtunas,      brerum beweaxne,

wic wynna leas.      Ful oft mec her wraþe begeat

fromsiþ frean.      Frynd sind on eorþan,

leofe lifgende,      leger weardiað,

35
þonne ic on uhtan      ana gonge

under actreo      geond þas eorðscrafu.

þær ic sittan[?] mot      sumorlangne dæg,

þær ic wepan mæg      mine wræcsiþas,

earfoþa fela;      forþon ic æfre ne mæg

40
þære modceare      minre gerestan,

ne ealles þæs longaþes      þe mec on þissum life begeat.

A scyle geong mon      wesan geomormod,

heard heortan geþoht,      swylce habban sceal

bliþe gebæro,      eac þon breostceare,

45
sinsorgna gedreag,      sy æt him sylfum gelong

eal his worulde wyn,      sy ful wide fah

feorres folclondes,      þæt min freond siteð

under stanhliþe      storme behrimed,

wine werigmod,      wætre beflowen

50
on dreorsele.      Dreogeð se min wine

micle modceare;      he gemon to oft

wynlicran wic.      Wa bið þam þe sceal

of langoþe      leofes abidan.

The Judgment Day I

Krapp and Dobbie, 1936 212-5; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

ðæt gelimpan sceal,      þætte lagu floweð,

flod ofer foldan;      feores bið æt ende

anra gehwylcum.      Oft mæg se þe wile

in his sylfes sefan      soð geþencan.

5
Hafað him geþinged hider      þeoden user

on þam mæstan dæge,      mægencyninga hyhst,

wile þonne forbærnan      brego moncynnes

lond mid lige.      Nis þæt lytulu spræc

to geheganne.      Hat bið onæled[?],

10
siþþan fyr nimeð      foldan sceatas,

byrnende lig      beorhte gesceafte;

bið eal þes ginna grund      gleda gefylled,

reþra bronda,      swa nu rixiað

gromhydge guman,      gylpe strynað,

15
hyra hlaforde      gehlæges tilgað,

oþþæt hy beswicað      synna weardas,

þæt hi mid þy heape      helle secað,

fleogað mid þam feondum.      Him biþ fyr ongean,

droflic wite,      þær næfre dæg scineð

20
leohte of lyfte,      ac a bilocen stondeð,

siþþan þæs gæstes gryre      agiefen weorþeð.

Ufan hit is enge      ond hit is innan hat;

nis þæt betlic bold[?],      ac þær is brogna hyhst,

ne noht hyhtlic ham,      ac þær is helle grund,

25
sarlic siðfæt      þam þe sibbe ful oft

tomældeð mid his muþe.      Ne con he þa mircan gesceaft,

hu hi butan ende      ece stondeð

þam þe þær for his synnum      onsægd weorþeð,

ond þonne a to ealdre      orleg dreogeð.

30
Hwa is þonne þæs ferðgleaw[?],      oþþe þæs fela cunne,

þæt æfre mæge heofona      heahþu gereccan,

swa georne þone godes dæl,      swa he gearo stondeð

clænum heortum,      þam þe þisne cwide willað

ondrædan þus deopne?      Sceal se dæg weorþan

35
þæt we forð berað      firena gehwylce,

þeawas ond geþohtas;      þæt bið þearlic gemot,

heardlic heremægen.      Hat biþ acolod.

Ne biþ þonne on þisse worulde      nymþe wætres sweg

fisces eþel;

40
ne biþ her ban ne blod,      ac sceal bearna gehwylc

mid lice ond mid sawle      leanes fricgan

ealles þæs þe we on eorþan      ær geworhtan

godes oþþe yfles.      Ne mæg nænig gryre mare

geweorþan æfter worulde,      ond se bið wide cuð.

45
Ne tytaþ her tungul,      ac biþ tyr scæcen,

eorþan blædas.      Forþon ic a wille

leode læran      þæt hi lof godes

hergan on heahþu,      hyhtum to wuldre

lifgen on geleafan,      ond a lufan dryhtnes

50
wyrcan in þisse worulde,      ær þon se wlonca dæg

bodige þurh byman      brynehatne leg,

egsan oferþrym.      Ne bið nænges eorles tir

leng on þissum life,      siþþan leohtes weard

ofer ealne foldan fæþm      fyr onsendeð.

55
Lixeð lyftes mægen,      leg onetteð,

blæc byrnende,      blodgyte weorþeð

mongum gemeldad,      mægencyninges þrea;

beofað eal beorhte gesceaft,      brondas lacað

on þam deopan dæge,      dyneð upheofon.

60
þonne weras ond wif      woruld alætað,

eorþan yrmþu,      seoð þonne on ece gewyrht.

þonne bið gecyþed      hwa in clænnisse

lif alifde;      him bið lean gearo.

Hyht wæs a in heofonum,      siþþan user hælend[?] wæs,

65
middangeardes meotud,      þurh þa mæstan gesceaft

on ful blacne beam      bunden fæste

cearian clomme.      Crist ealle wat

gode dæde;      no þæs gilpan þearf

synfull sawel,      þæt hyre sie swegl ongean,

70
þonne he gehyrweð ful[?] oft      halge lare,

brigdeð on bysmer.      Ne con he þæs brogan dæl,

yfles ondgiet,      ær hit hine on fealleð.

He þæt þonne onfindeð,      þonne se fær cymeþ,

geond middangeard      monegum[?] gecyþeð,

75
þæt he bið on þæt wynstre weorud      wyrs gescaden,

þonne he on þa swiþran hond      swican mote,

leahtra alysed.      Lyt þæt geþenceð,

se þe him wines glæd      wilna bruceð,

siteð him symbelgal,      siþ ne bemurneð,

80
hu him æfter þisse worulde      weorðan mote.

Wile þonne forgieldan      gæsta dryhten

willum æfter þære wyrde,      wuldres ealdor,

þam þe his synna nu      sare geþenceþ,

modbysgunge      micle dreogeð;

85
him þæt þonne geleanað      lifes waldend,

heofona hyrde,      æfter heonansiþe

godum dædum,      þæs þe he swa geomor wearð,

sarig fore his synnum.      Ne sceal se to sæne beon

ne þissa larna to læt,      se þe him wile lifgan mid gode,

90
brucan þæs boldes      þe us beorht fæder

gearwað togeanes,      gæsta ealdor.

þæt is sigedryhten      þe þone sele frætweð,

timbreð torhtlice;      to sculon clæne,

womma lease,      swa se waldend cwæð,

95
ealra cyninga cyning.      Forþon cwicra gehwylc[?],

deophydigra,      dryhtne hyreð,

þara þe wile heofona      heahþu gestigan.

Hwæþre þæt gegongeð,      þeah þe hit sy greote beþeaht,

lic mid lame,      þæt hit sceal life onfon,

100
feores æfter foldan.      Folc biþ gebonnen,

Adames bearn      ealle to spræce;

beoð þonne gegædrad      gæst ond bansele,

gesomnad to þam siþe.      Soþ þæt wile cyþan[?],

þonne we us gemittað      on þam mæstan dæge,

105
rincas æt þære rode,      secgað þonne ryhta fela,

eal swylce under heofonum gewearð      hates ond cealdes,

godes oþþe yfles;      georne gehyreð

heofoncyninga hyhst      hæleþa[?] dæde.

Næfre mon þæs hlude      horn aþyteð

110
ne byman ablaweþ,      þæt ne sy seo beorhte stefn

ofer ealne middangeard      monnum hludre,

waldendes word;      wongas beofiað

for þam ærende      þæt he to us eallum wat.

Oncweþ nu þisne cwide;      cuþ sceal geweorþan

115
þæt ic gewægan ne mæg      wyrd under heofonum,

ac hit þus gelimpan sceal      leoda gehwylcum

ofer eall beorht gesetu,      byrnende lig.

Siþþan æfter þam lige      lif bið gestaþelad,

welan ah in wuldre      se nu wel þenceð.

Resignation

Krapp and Dobbie, 1936 215-18; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Age mec se ælmihta god,

helpe min se halga dryhten!      þu gesceope heofon ond eorþan

ond wundor eall,      min wundorcyning,

þe[?] þær on sindon,      ece dryhten,

5
micel ond manigfeald.      Ic þe, mære god,

mine sawle bebeode      ond mines sylfes lic,

ond min word ond min weorc,      witig dryhten,

ond eal min leoþo,      leohtes hyrde,

ond þa manigfealdan      mine geþohtas.

10
Getacna me,      tungla hyrde,

þær selast sy      sawle minre

to gemearcenne      meotudes willan,

þæt ic þe geþeo      þinga gehwylce,

ond on me sylfum,      soðfæst cyning,

15
ræd arære.      Regnþeof ne læt

on sceade sceþþan,      þeah þe ic scyppendum

wuldorcyninge      waccor hyrde,

ricum dryhtne,      þonne min ræd wære.

Forgif me to lisse,      lifgende god,

20
bitre bealodæde.      Ic þa bote gemon,

cyninga wuldor,      cume to, gif ic mot.

Forgif þu me, min frea,      fierst ond ondgiet

ond geþyld ond gemynd      þinga gehwylces

þara þu me, soþfæst cyning,      sendan wylle

25
to cunnunge.      Nu þu const on mec

firendæda fela,      feorma mec hwæþre,

meotod, for þinre miltse,      þeah þe ic ma fremede

grimra gylta      þonne me god lyfde;

hæbbe ic þonne þearfe      þæt ic þine seþeah,

30
halges heofoncyninges,      hyldo getilge

leorendum dagum,      lif æfter oþrum

geseo ond gesece,      þæt me siþþan þær

unne arfæst god      ecan dreames,

lif alyfe,      þeah þe lætlicor

35
bette bealodæde      þonne bibodu wæron

halgan heofonmægnes.      Hwæt, þu me her fela

[...] forgeafe.      Gesette minne hyht on þec,

forhte foreþoncas,      þæt hio fæstlice

stonde gestaðelad.      Onstep minne hige,

40
gæsta god cyning,      in gearone ræd.

Nu ic fundige to þe,      fæder moncynnes,

of þisse worulde,      nu ic wat þæt ic sceal,

ful unfyr faca;      feorma me þonne,

wyrda waldend,      in þinne wuldordream,

45
ond mec geleoran læt,      leofra dryhten,

geoca mines gæstes.      þonne is gromra to fela

æfestum eaden,      hæbbe ic þonne

æt frean frofre,      þeah þe ic ær on fyrste lyt

earnode arna.      Forlæt mec englas seþeah

50
geniman on þinne neawest,      nergende cyning,

meotud, for þinre miltse.      þeah ðe ic mana fela

æfter dogrum dyde,      ne læt þu mec næfre deofol seþeah

þin lim lædan      on laðne sið,

þy læs hi on þone foreþonc      gefeon motan

55
þy þe hy him sylfum      sellan þuhten

englas oferhydige      þonne ece Crist.

Gelugon hy him æt þam geleafan;      forþon hy longe scul/,

werge wihta,      wræce þrowian.

Forstond þu mec ond gestyr him,      þonne storm cyme

60
minum gæste ongegn;      geoca þonne,

mihtig dryhten,      minre sawle,

gefreoþa hyre ond gefeorma hy,      fæder moncynnes,

hædre gehogode,      hæl, ece god,

meotod meahtum swiþ.      Min is nu þa

65
sefa synnum fah,      ond ic ymb sawle eom

feam siþum forht,      þeah þu me fela sealde

arna on þisse eorþan.      þe sie ealles þonc

meorda ond miltsa,      þara þu me sealdest.

No ðæs earninga      ænige wæron mid;

70
hwæþre ic me ealles þæs      ellen wylle

habban ond hlyhhan      ond me hyhtan to,

frætwian mec on ferðweg      ond fundian

sylf to þam siþe      þe ic asettan sceal,

gæst gearwian,      ond me þæt eal for gode þolian

75
bliþe mode,      nu ic gebunden eom

fæste in minum ferþe.      Huru me frea witeð

sume þara synna      þe ic me sylf ne conn

ongietan gleawlice.      Gode ic hæbbe

abolgen, brego moncynnes;      forþon ic þus bittre wearð

80
gewitnad for þisse worulde,      swa min gewyrhto wæron

micle fore monnum,      þæt ic martirdom[?]

deopne adreoge.      Ne eom ic dema gleaw,

wis fore weorude;      forþon ic þas word spræce

fus on ferþe,      swa me on frymðe gelomp

85
yrmþu ofer eorþan,      þæt ic a þolade

geara gehwylce      (gode ealles þonc!)

modearfoþa      ma þonne on oþrum,

fyrhto in folce;      forþon ic afysed eom

earm of minum eþle.      Ne mæg þæs anhoga,

90
leodwynna leas,      leng drohtian,

wineleas wræcca,      (is him wrað meotud),

gnornað on his geoguþe,

ond him ælce mæle      men fullestað,

ycað his yrmþu,      ond he þæt eal þolað,

95
sarcwide secga,      ond him bið a sefa geomor,

mod morgenseoc.      Ic bi me tylgust

secge þis sarspel      ond ymb siþ spræce,

longunge fus,      ond on lagu þence,

nat min

100
hwy ic gebycge      bat on sæwe,

fleot on faroðe;      nah ic fela goldes

ne huru þæs freondes,      þe me gefylste

to þam siðfate,      nu ic me sylf ne mæg

fore minum wonæhtum      willan adreogan.

105
Wudu mot him weaxan,      wyrde bidan,

tanum lædan;      ic for tæle ne mæg

ænigne moncynnes      mode gelufian

eorl on eþle.      Eala dryhten min,

meahtig mundbora!      þæt ic eom mode seoc[?],

110
bittre abolgen,      is seo bot æt þe

gelong æfter life[?].      Ic on leohte ne mæg

butan earfoþum      ænge þinga

feasceaft hæle      foldan /unian;

þonne ic me to fremþum      freode hæfde,

115
cyðþu gecwe/      me wæs a cearu symle

lufena to leane,      swa ic alifde nu.

Giet biþ þæt selast[?],      þonne mon him sylf ne mæg

wyrd onwendan,      þæt he þonne wel þolige.

The Descent into Hell

Krapp and Dobbie 1936, 219-23; Krapp and Dobbie 1936, The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ongunnon him on uhtan      æþelcunde mægð

gierwan to geonge;      wiston gumena gemot

æþelinges lic      eorðærne biþeaht.

Woldan werigu wif      wope bimænan

5
æþelinges deað      ane hwile,

reonge[?] bereotan.      Ræst wæs acolad,

heard wæs hinsið;      hæleð wæron modge,

þe hy æt þam beorge      bliðe[?] fundon.

Cwom seo murnende      Maria on dægred,

10
heht hy oþre mid      eorles dohtor.

Sohton sarigu tu      sigebearn godes

ænne in þæt eorðærn      þær hi ær wiston

þæt hine gehyddan      hæleð Iudea;

wendan þæt he on þam beorge      bidan sceolde,

15
ana in þære easterniht.      Huru þæs oþer þing

wiston þa wifmenn,      þa hy on weg cyrdon!

Ac þær cwom on uhtan      an engla þreat,

behæfde heapa wyn      hælendes burg.

Open wæs þæt eorðærn,      æþelinges lic

20
onfeng feores gæst,      folde beofode,

hlogan helwaran;      hagosteald onwoc

modig from moldan,      mægenþrym aras

sigefæst ond snottor.      Sægde Iohannis,

hæleð helwarum,      hlyhhende spræc

25
modig to þære mengo      ymb his mæges [...]:

"Hæfde me gehaten      hælend user,

þa he me on þisne sið      sendan wolde,

þæt he me gesoht/      siex monað,

ealles folces fruma.      Nu [...] sceacen.

30
Wene ic ful swiþe      ond witod

[...] to dæge      dryhten wille

[...] gesecan,      sigebearn godes."

Fysde hine þa to fore      frea moncynnes;

wolde heofona helm      helle weallas

35
forbrecan ond forbygan,      þære burge þrym

onginnan reafian,      reþust ealra cyninga.

Ne rohte he to þære hilde      helmberendra,

ne he byrnwigend      to þam burggeatum

lædan ne wolde,      ac þa locu feollan,

40
clustor of þam ceastrum;      cyning in oþrad,

ealles folces fruma      forð onette,

weoruda[?] wuldorgiefa.      Wræccan þrungon,

hwylc hyra þæt sygebearn      geseon moste,

Adam ond Abraham,      Isac ond Iacob,

45
monig modig eorl,      Moyses ond Dauid,

Esaias      ond Sacharias,

heahfædra fela,      swylce eac hæleþa gemot,

witgena weorod,      wifmonna þreat,

fela fæmnena,      folces unrim.

50
Geseah þa Iohannis      sigebearn godes

mid þy cyneþrymme      cuman to helle,

ongeat þa geomormod      godes sylfes sið.

Geseah he helle duru      hædre scinan,

þa þe longe ær      bilocen wæron,

55
beþeahte mid þystre;      se þegn wæs on wynne.

Abead þa bealdlice      burgwarena ord

modig fore þære mengo      ond to his mæge spræc

ond þa wilcuman      wordum grette:

"þe þæs þonc sie,      þeoden user,

60
þæt þu us/ /ige      secan woldest,

nu we on þissum bendum      bidan [...]

þonne monige bindeð      broþorleasne

wræccan [...]      (he bið wide fah),

ne bið he no þæs nearwe      under niðloc/

65
þæs bitre gebunden      under bealuclommum,

þæt he þy yð ne mæge      ellen habban,

þonne he his hlafordes      hyldo gelyfeð,

þæt hine of þam bendum      bicgan wille.

Swa we ealle to þe      an gelyfað,

70
dryhten min se dyra.      Ic adreag fela

siþþan þu end to me      in siþadest,

þa þu me gesealdest      sweord ond byrnan,

helm ond heorosceorp,      (a ic þæt heold nu giet),

ond þu me gecyðdest,      cyneþrymma wyn,

75
þæt þu mundbora      minum wære.

Eala Gabrihel,      hu þu eart gleaw ond scearp,

milde ond gemyndig      ond monþwære,

wis on þinum gewitte      ond on þinum worde snottor!

þæt þu gecyðdest[?]      þa þu þone cnyht to us

80
brohtest in Bethlem.      Bidan we þæs longe,

setan on sorgum,      sibbe oflyste,

wynnum ond wenum,      hwonne we word godes

þurh his sylfes muð      secgan hyrde.

Eala Maria,      hu þu us modigne

85
cyning acendest,      þa þu þæt cild to us

brohtest in Bethlem.      We þæs beofiende

under helle dorum[?]      hearde sceoldon

bidan in bendum.      Bona weorces gefeah;

wæron ure ealdfind      ealle on wynnum

90
þonne hy gehyrdon      hu we hreowen/

/on murnende      mægburg usse,

oþþæt [...]      sigedryhten god,

bimengdes/      /gust ealra cyninga.

nu us mon modge þe

95
ageaf from usse geogoðe.      We þurh gifre mod

beswican us sylfe;      we þa synne forþon

berað in urum breostum      to bonan honda,

sculon eac to ussum feondum      freoþo wilnian.

Eala Hierusalem      in Iudeum,

100
hu þu in þære stowe      stille gewunadest!

Ne mostan þe geondferan      foldbuende

ealle lifgende,      þa þe lof singað.

Eala Iordane      in Iudeum,

hu þu in þære stowe      stille gewunadest!

105
Nales þu geondflowan      foldbuende;

mostan hy þynes wætres      wynnum brucan.

Nu ic þe halsie,      hælend user,

deope in gedyrstum,      (þu eart dryhten Crist),

þæt þu us gemiltsie,      monna scyppend.

110
þu fore monna lufan      þinre modor bosm

sylfa gesohtes,      sigedryhten god,

nales fore þinre þearfe,      þeoda waldend,

ac for þam miltsum      þe þu moncynne

oft ætywdest,      þonne him wæs are þearf.

115
þu meaht ymbfon      eal folca gesetu,

swylce þu meaht geriman,      rice dryhten,

sæs sondgrotu,      selast ealra cyninga.

Swylce ic þe halsige,      hælend user,

fore /inum cildhade,      cyninga selast,

120
ond fore þære wunde,      weoruda dry/

þinum æriste,      æþelinga wyn,

ond fore þinre me/      /ian nama,

þa ealle hellwara      hergað ond lof/

/lum      þe þe ymb stondað,

125
þa þu þe lete sittan      [...] hond,

þa þu us on þisne wræcsið,      weoroda dryhten,

þurh þines sylfes geweald      secan woldest,

ond fore[?] Hierusalem      in Iudeum,

(sceal seo burg nu þa      bidan efne swa þeah[?],

130
þeoden leofa,      þines eftcymes),

ond for Iordane      in Iudeum,

(wit unc in þære burnan      baþodan ætgædre).

Oferwurpe þu mid þy wætre,      weoruda dryhten,

bliþe mode      ealle burgwaran,

135
swylce git Iohannis      in Iordane

mid þy fullwihte      fægre onbryrdon

ealne þisne middangeard.      Sie þæs symle meotude þonc!"

Alms-Giving

Krapp and Dobbie, 1936 223; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wel bið þam eorle      þe him on innan hafað,

reþehygdig wer,      rume heortan;

þæt him biþ for worulde      weorðmynda mæst,

ond for ussum dryhtne      doma selast.

5
Efne swa he mid wætre      þone weallendan

leg adwæsce,      þæt he leng ne mæg

blac byrnende      burgum sceððan,

swa he mid ælmessan      ealle toscufeð

synna wunde,      sawla lacnað.

Pharaoh

Krapp and Dobbie, 1936 223; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

"Saga me hwæt þær weorudes      wære ealles

on Farones fyrde,      þa hy folc godes

þurh feondscipe      fylgan ongunn/."

"Nat ic hit be wihte,      butan ic wene þus,

5
þæt þær screoda wære      gescyred rime

siex hun/ /a      searohæbbendra;

þæt eal fornam      yþ/

wraþe wyrde      in woruldrice."

The Lord's Prayer I

Krapp and Dobbie, 1936 223-4; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

/g fæder,      þu þe on heofonum eardast,

geweorðad[?] wuldres dreame.      Sy þinum weorcum halgad

noma niþþa bearnum;      þu eart nergend wera.

Cyme þin rice wide,      ond þin rædfæst willa

5
aræred under rodores hrofe,      eac þon on rumre foldan.

Syle us to dæge      domfæstne blæd,

hlaf userne,      helpend wera,

þone singalan,      soðfæst meotod.

Ne læt usic costunga      cnyssan to swiðe,

10
ac þu us freodom[?] gief,      folca waldend,

from yfla gehwam,      a to widan feore.

Homiletic Fragment II

Krapp and Dobbie, 1936 224; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Gefeoh nu on ferðe      ond to frofre geþeoh

dryhtne þinum,      ond þinne dom arær,

heald hordlocan,      hyge fæste bind

mid modsefan.      Monig biþ uncuþ

5
treowgeþofta,      teorað hwilum,

waciaþ wordbeot;      swa þeos woruld fareð,

scurum scyndeð      ond gesceap dreogeð.

An is geleafa,      an lifgende,

an is fulwiht[?],      an fæder ece,

10
an is folces fruma,      se þas foldan gesceop,

duguðe ond dreamas.      Dom siþþan weox,

þeah þeos læne gesceaft      longe stode

heolstre gehyded,      helme /edygled,

biþeaht wel treowum,      þystre oferfæðmed,

15
siþþan[?] geong aweox

mægeð modhwatu      mid moncynne;

ðær gelicade      þa/ /op

in þam hordfate,      halgan gæste,

beorht on br/      /e scan,

20
se wæs ordfruma      ealles leohtes.

Riddles 30b and 60

Krapp and Dobbie, 1936 224-25; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom ligbysig,      lace mid winde,

w/      /dre gesomnad,

fus forðweges,      fyre gemylted,

bear/ blowende,      byrnende gled.

5
Ful oft mec gesiþas      sendað æfter hondum,

þær mec weras ond wif      wlonce gecyssað.

þonne ic mec onhæbbe,      hi onhnigað to me,

modge miltsum,      swa ic mongum sceal

ycan upcyme      eadignesse.

Riddles 60

Krapp and Dobbie, 1936 225; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wæs be sonde,      sæwealle neah,

æt merefaroþe,      minum gewunade

frumstaþole fæst;      fea ænig wæs

monna cynnes,      þæt minne þær

5
on anæde      eard beheolde,

ac mec uhtna gehwam      yð sio brune

lagufæðme beleolc.      Lyt ic wende

þæt ic ær oþþe sið      æfre sceolde

ofer meodubence[?]      muðleas sprecan,

10
wordum wrixlan.      þæt is wundres dæl,

on sefan searolic      þam þe swylc ne conn,

hu mec seaxes[?] ord      ond seo swiþre hond,

eorles ingeþonc      ond ord somod,

þingum geþydan,      þæt ic wiþ þe sceolde

15
for unc anum twam[?]      ærendspræce

abeodan bealdlice,      swa hit beorna ma

uncre wordcwidas      widdor ne mænden.

The Husband's Message

Krapp and Dobbie, 1936 225-7; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Nu ic onsundran þe      secgan wille

[...] treocyn      ic tudre aweox;

in mec æld/ sceal      ellor londes

settan [...]      sealte streamas

5
/sse.      Ful oft ic on bates

gesohte

þær mec mondryhten      min [...]

ofer heah hofu;      eom nu her cumen

on ceolþele,      ond nu cunnan scealt

10
hu þu ymb modlufan[?]      mines frean

on hyge hycge.      Ic gehatan dear

þæt þu þær tirfæste      treowe findest.

Hwæt, þec þonne biddan het      se þisne beam agrof

þæt þu sinchroden      sylf gemunde

15
on gewitlocan      wordbeotunga,

þe git on ærdagum      oft gespræcon,

þenden git moston      on meoduburgum

eard weardigan,      an lond bugan,

freondscype fremman.      Hine fæhþo adraf

20
of sigeþeode;      heht nu sylfa þe

lustum læran[?],      þæt þu lagu drefde,

siþþan þu gehyrde      on hliþes oran

galan geomorne      geac on bearwe.

Ne læt þu þec siþþan      siþes getwæfan,

25
lade gelettan      lifgendne monn.

Ongin mere secan,      mæwes eþel,

onsite sænacan,      þæt þu suð heonan

ofer merelade      monnan findest,

þær se þeoden is      þin on wenum.

30
Ne mæg him worulde      willa gelimpan[?]

mara on gemyndum,      þæs þe he me sægde,

þonne inc geunne      alwaldend god

[...] ætsomne      siþþan motan

secgum ond gesiþum      s/

35
næglede beagas;      he genoh hafað

fędan goldes[?]

/d elþeode      eþel healde,

fægre foldan

/ra hæleþa,      þeah þe her min wine/

40
nyde gebæded,      nacan ut aþrong,

ond on yþa geong      [...] sceolde

faran on flotweg,      forðsiþes georn,

mengan merestreamas.      Nu se mon hafað

wean oferwunnen;      nis him wilna gad,

45
ne meara ne maðma      ne meododreama,

ænges ofer eorþan      eorlgestreona,

þeodnes dohtor,      gif he þin beneah

ofer eald gebeot      incer twega.

Gecyre ic ætsomne      S R geador

50
EA W ond D      aþe benemnan,

þæt he þa wære      ond þa winetreowe

be him lifgendum      læstan wolde,

þe git on ærdagum      oft gespræconn.

The Ruin

Krapp and Dobbie, 1936 227-9; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wrætlic is þes wealstan,      wyrde gebræcon;

burgstede burston,      brosnað enta geweorc.

Hrofas sind gehrorene,      hreorge torras,

hrungeat[?] berofen,      hrim on lime,

5
scearde scurbeorge      scorene, gedrorene,

ældo undereotone.      Eorðgrap hafað

waldend wyrhtan      forweorone, geleorene,

heardgripe hrusan,      oþ hund cnea

werþeoda gewitan.      Oft þæs wag gebad

10
ræghar ond readfah      rice æfter oþrum,

ofstonden under stormum;      steap geap gedreas.

Wonað giet se      /num geheapen,

fel on

grimme gegrunden

15
scan      heo/

/g orþonc      ærsceaft

/g      lamrindum beag

mod mo/      /yne swiftne gebrægd

hwætred in hringas,      hygerof gebond

20
weallwalan wirum      wundrum togædre.

Beorht wæron burgræced,      burnsele monige,

heah horngestreon,      heresweg micel,

meodoheall monig      M dreama full,

oþþæt þæt onwende      wyrd seo swiþe.

25
Crungon walo wide,      cwoman woldagas,

swylt eall fornom      secgrofra[?] wera;

wurdon hyra wigsteal      westen staþolas,

brosnade burgsteall.      Betend crungon

hergas to hrusan.      Forþon þas hofu dreorgiað,

30
ond þæs teaforgeapa      tigelum sceadeð

hrostbeages hrof[?].      Hryre wong gecrong

gebrocen to beorgum,      þær iu beorn monig

glædmod ond goldbeorht      gleoma gefrætwed[?],

wlonc ond wingal      wighyrstum scan;

35
seah on sinc, on sylfor,      on searogimmas,

on ead, on æht,      on eorcanstan,

on þas beorhtan burg      bradan rices.

Stanhofu stodan,      stream hate wearp

widan wylme;      weal eall befeng

40
beorhtan bosme,      þær þa baþu wæron,

hat on hreþre.      þæt wæs hyðelic.

Leton þonne geotan

ofer harne stan      hate streamas

un/

45
/þþæt hringmere      hate

þær þa baþu wæron.

þonne is

/re;      þæt is cynelic þing,

huse [...]      burg/.

Riddles 61

Krapp and Dobbie, 1936 229; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Oft mec fæste bileac      freolicu meowle,

ides on earce,      hwilum up ateah

folmum sinum      ond frean sealde,

holdum þeodne,      swa hio haten wæs.

5
Siðþan me on hreþre      heafod sticade,

nioþan upweardne,      on nearo fegde.

Gif þæs ondfengan      ellen dohte,

mec[?] frætwedne      fyllan sceolde

ruwes nathwæt.      Ræd hwæt ic mæne.

Riddles 62

Krapp and Dobbie, 1936 229; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom heard ond scearp,      hingonges[?] strong,

forðsiþes from,      frean unforcuð,

wade under wambe      ond me weg sylfa

ryhtne geryme.      Rinc bið on ofeste,

5
se mec on þyð      æftanweardne,

hæleð mid hrægle;      hwilum ut tyhð

of hole hatne,      hwilum eft fareð

on nearo nathwær,      nydeþ swiþe

suþerne secg.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 63

Krapp and Dobbie, 1936 229-30; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Oft ic secga[?]      seledreame sceal

fægre onþeon,      þonne ic eom forð boren

glæd mid golde,      þær guman drincað.

Hwilum mec on cofan      cysseð muþe

5
tillic esne,      þær wit tu beoþ,

fæðme on folm/      /grum þyð,

wyrceð his willa/      /ð l/

fulre,      þonne ic forð cyme

[...]

Ne mæg ic þy miþan,

10
/an on leohte

[...]

swylce eac bið sona

/r/ /te getacnad,      hwæt me to

/leas rinc,      þa unc geryde wæs.

Riddles 64

Krapp and Dobbie, 1936 230; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah W ond I      ofer wong faran,

beran B E;      bæm wæs on siþþe

hæbbendes hyht      H ond A

swylce þryþa dæl,      þ ond E.

5
Gefeah F ond æ      fleah ofer EA

S ond P      sylfes þæs folces.

Riddles 65

Krapp and Dobbie, 1936 230; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Cwico wæs ic, ne cwæð ic wiht,      cwele ic efne seþeah.

ær ic wæs, eft ic cwom.      æghwa mec reafað,

hafað mec on headre,      ond min heafod scireþ,

biteð mec on bær lic,      briceð mine wisan.

5
Monnan ic ne bite,      nympþe he me bite;

sindan þara monige      þe mec bitað.

Riddles 66

Krapp and Dobbie, 1936 230-31; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom mare      þonne þes middangeard[?],

læsse þonne hondwyrm,      leohtre þonne mona,

swiftre þonne sunne.      Sæs me sind ealle

flodas on fæðmum      ond þes[?] foldan bearm,

5
grene wongas.      Grundum ic hrine,

helle underhnige,      heofonas oferstige,

wuldres eþel,      wide ræce

ofer engla eard,      eorþan gefylle,

ealne[?] middangeard      ond merestreamas

10
side mid me[?] sylfum.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 67

Krapp and Dobbie, 1936 231; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic on þinge gefrægn      þeodcyninges

wrætlice wiht,      wordgaldra

[...] snytt/      hio symle deð

fira gehw/

5
wisdome.      Wundor me þæt

nænne muð hafað

fet ne

welan oft sacað,

cwiþeð cy/      wearð

10
leoda lareow.      Forþon nu longe mæg[?]

[...] ealdre      ece lifgan

missenlice,      þenden menn bugað

eorþan sceatas.      Ic þæt oft geseah

golde gegierwed,      þær guman druncon,

15
since ond seolfre.      Secge se þe cunne,

wisfæstra hwylc,      hwæt seo wiht sy.

Riddles 68

Krapp and Dobbie, 1936 231; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic þa wiht geseah      on weg feran;

heo wæs wrætlice      wundrum gegierwed.

Riddles 69

Krapp and Dobbie, 1936 231; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wundor wearð on wege;      wæter wearð to bane.

Riddles 70

Krapp and Dobbie, 1936 231-32; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wiht is wrætlic      þam þe hyre[?] wisan ne conn.

Singeð þurh sidan.      Is se sweora woh,

orþoncum geworht;      hafaþ eaxle tua

scearp on gescyldrum.      His gesceapo dreogeð[?]

5
þe swa wrætlice      be wege stonde

heah ond hleortorht      hæleþum to nytte.

Riddles 71

Krapp and Dobbie, 1936 232; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom rices æht,      reade bewæfed,

stið ond steapwong.      Staþol wæs iu þa

wyrta wlitetorhtra;      nu eom wraþra laf,

fyres ond feole,      fæste genearwad,

5
wire geweorþad.      Wepeð hwilum

for minum gripe      se þe gold wigeð,

þonne ic yþan sceal      /fe,

hringum gehyrsted.      Me /i/

/go/      dryhtne min/

10
/wlite bete.

Riddles 72

Krapp and Dobbie, 1936 232-33; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wæs lytel

fo/

/te geaf

/pe      þe unc gemæne

5
sweostor min,

fedde mec [...]      oft ic feower teah

swæse broþor,      þara onsundran gehwylc

dægtidum me      drincan sealde

þurh þyrel þearle.      Ic þæh on lust,

10
oþþæt ic wæs yldra      ond þæt an forlet

sweartum hyrde,      siþade widdor,

mearcpaþas Walas træd,      moras pæðde,

bunden under beame,      beag hæfde on healse,

wean on laste      weorc þrowade,

15
earfoða dæl.      Oft mec isern scod

sare on sidan;      ic swigade,

næfre meldade      monna ængum

gif me ordstæpe      egle wæron.

Riddles 73

Krapp and Dobbie, 1936 233-34; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic on wonge aweox,      wunode[?] þær mec feddon

hruse ond heofonwolcn[?],      oþþæt me onhwyrfdon

gearum frodne,      þa me grome wurdon,

of þære gecynde      þe ic ær cwic beheold,

5
onwendan mine wisan,      wegedon mec of earde,

gedydon þæt ic sceolde      wiþ gesceape minum

on bonan willan      bugan hwilum.

Nu eom mines frean      folme bysigo/

/dlan dæl,      gif his ellen deag,

10
oþþe æfter dome      /ri/

/an      mæ/ /þa fremman,

wyrcan w/

/ec on þeode      utan we/

/ipe

15
ond to wrohtstæp/

/eorp,      eaxle gegyrde,

wo/

ond swiora smæl,      sidan fealwe

þonne mec heaþosigel

20
scir bescineð      ond mec [...]

fægre feormað      ond on fyrd wigeð

cræfte on hæfte.      Cuð is wide

þæt ic þristra[?] sum      þeofes cræfte

under hrægnlocan

25
hwilum eawunga      eþelfæsten

forðweard brece,      þæt ær frið hæfde.

Feringe from,      he fus þonan

wendeð of þam wicum.      Wiga se þe mine

wisan cunne,      saga hwæt ic hatte.

Riddles 74

Krapp and Dobbie, 1936 234; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wæs fæmne geong,      feaxhar cwene,

ond ænlic rinc      on ane tid;

fleah mid fuglum      ond on flode swom,

deaf under yþe      dead mid fiscum,

5
ond on foldan stop,      hæfde ferð[?] cwicu.

Riddles 75

Krapp and Dobbie, 1936 234; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic swiftne geseah      on swaþe feran

D N L H.

Riddles 76

Krapp and Dobbie, 1936 234; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic ane geseah      idese sittan.

Riddles 77

Krapp and Dobbie, 1936 234; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Sæ[?] mec fedde,      sundhelm þeahte,

ond mec yþa wrugon      eorþan getenge

feþelease.      Oft ic flode ongean

muð ontynde.      Nu wile monna sum

5
min flæsc fretan,      felles ne recceð,

siþþan he me of sidan      seaxes orde

hyd arypeð,      /ec hr/ /þe siþþan

iteð unsodene      ea/ /d.

Riddles 78

Krapp and Dobbie, 1936 234-35; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Oft ic flodas

/s      cynn/ minum

ond

/yde me to mos/

5
swa ic him

ne æt ham gesæt

flote cwealde

þurh orþonc [...]      yþum bewrigene.

Riddles 79

Krapp and Dobbie, 1936 235; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom æþelinges      æht ond willa.

Riddles 80

Krapp and Dobbie, 1936 235; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom æþelinges      eaxlgestealla,

fyrdrinces gefara,      frean minum leof,

cyninges geselda.      Cwen mec hwilum

hwitloccedu      hond on legeð,

5
eorles dohtor,      þeah hio æþelu sy.

Hæbbe me on bosme      þæt on bearwe geweox.

Hwilum ic on wloncum      wicge ride

herges on ende;      heard is min tunge.

Oft ic woðboran      wordleana sum

10
agyfe æfter giedde.      Good is min wise

ond ic sylfa salo.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 81

Krapp and Dobbie, 1936 235; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom byledbreost,      belcedsweora,

heafod hæbbe      ond heane steort,

eagan ond earan      ond ænne foot,

hrycg ond heardnebb,      hneccan steapne

5
ond sidan twa,      sag on middum,

eard ofer ældum.      Aglac dreoge,

þær mec wegeð      se þe wudu hrereð,

ond mec stondende      streamas beatað,

hægl se hearda,      ond hrim þeceð,

10
/orst /eoseð,      ond fealleð snaw

on[?] þyrelwombne,      ond ic þæt /ol/

mæ/      wonsceaft mine.

Riddles 82

Krapp and Dobbie, 1936 236; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wiht is

gongende,      greate swilgeð,

[...]

fell ne flæsc,      fotum gong/

/eð,

5
sceal mæla gehwam

Riddles 83

Krapp and Dobbie, 1936 236; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Frod wæs min fromcynn[?]

biden in burgum,      siþþan bæles weard

[...] wera      life bewunden,

fyre gefælsad.      Nu me fah warað

5
eorþan broþor,      se me ærest wearð

gumena to gyrne.      Ic ful gearwe gemon

hwa min fromcynn      fruman agette

eall of earde;      ic him yfle ne mot,

ac ic hæftnyd[?]      hwilum arære

10
wide geond wongas.      Hæbbe ic wundra[?] fela,

middangeardes      mægen unlytel,

ac ic miþan sceal      monna gehwylcum

degolfulne dom      dyran cræftes,

siðfæt minne.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 84

Krapp and Dobbie, 1936 236-38; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

An wiht is on[?] eorþan[?]      wundrum acenned[?],

hreoh ond reþe,      hafað ryne strongne,

grimme grymetað      ond be grunde fareð.

Modor is monigra      mærra wihta.

5
Fæger ferende      fundað æfre;

neol is nearograp.      Nænig oþrum mæg

wlite ond wisan      wordum gecyþan,

hu mislic biþ      mægen þara cynna,

fyrn forðgesceaft;      fæder ealle bewat

10
or ond ende,      swylce an sunu,

mære meotudes bearn,      þurh /ed,

ond þæt hyhste mæge/      /es gæ/

dyre cræft/

[...]

/onne hy aweorp/

15
/þe ænig þara

/fter ne mæg

oþer cynn      eorþan

þon ær wæs

wlitig ond wynsum,

20
Biþ sio moddor      mægene eacen,

wundrum bewreþed,      wistum gehladen,

hordum gehroden,      hæleþum dyre.

Mægen bið gemiclad,      meaht gesweotlad,

wlite biþ geweorþad      wuldornyttingum,

25
wynsum wuldorgimm      wloncum getenge,

clængeorn bið ond cystig,      cræfte eacen;

hio biþ eadgum leof,      earmum getæse,

freolic, sellic;      fromast ond swiþost,

gifrost ond grædgost      grundbedd trideþ,

30
þæs þe under lyfte      aloden wurde

ond ælda bearn      eagum sawe,

swa þæt wuldor wifeð,      worldbearna mægen[?],

þeah þe ferþum gleaw

mon mode snottor      mengo wundra.

35
Hrusan bið heardra,      hæleþum frodra,

geofum bið gearora,      gimmum deorra;

worulde wlitigað,      wæstmum tydreð,

firene dwæsceð,

oft utan beweorpeð      anre þecene,

40
wundrum gewlitegad,      geond werþeode,

þæt wafiað      weras ofer eorþan,

þæt magon micle      /sceafte.

Biþ stanum bestreþed,      stormum

/len      /timbred weall,

45
þrym/      /ed,

hrusan hrineð,      h/

/etenge,

oft searwum biþ

deaðe ne feleð,

50
þeah þe

/du hreren,      hrif wundigen,

/risse.

Hordword onhlid,      hæleþum ge/

/wreoh,      wordum geopena,

55
hu mislic sy      mægen þara cy/.

Riddles 85

Krapp and Dobbie, 1936 238; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Nis min sele swige,      ne ic sylfa hlud

ymb [...]      unc dryhten[?] scop

siþ ætsomne.      Ic eom swiftre[?] þonne he,

þragum strengra,      he þreohtigra.

5
Hwilum ic me reste;      he sceal yrnan forð.

Ic him in wunige      a þenden ic lifge;

gif wit unc gedælað,      me bið deað witod.

Riddles 86

Krapp and Dobbie, 1936 238; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Wiht cwom gongan      þær weras sæton

monige on mæðle,      mode snottre;

hæfde an eage      ond earan twa,

ond [II] fet,      [XII] hund heafda,

5
hrycg[?] ond wombe      ond honda twa,

earmas ond eaxle,      anne sweoran

ond sidan twa.      Saga hwæt ic hatte.

Riddles 87

Krapp and Dobbie, 1936 239; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic seah wundorlice wiht;      wombe hæfde micle,

þryþum geþrungne.      þegn folgade

męgenstrong ond mundrof;      micel me þuhte

godlic gumrinc,      grap on sona

5
heofones toþe

bleowe on eage;      hio borcade[?],

wancode willum.      Hio wolde seþeah

niol/

Riddles 88

Krapp and Dobbie, 1936 239-40; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic weox þær ic s/

ond sumor      mi/

/me      wæs min ti/

[...]

/d ic on staðol/

5
/um geong,      swa

seþeana

oft geond      /fgeaf,

ac ic uplong stod,      þær ic [...]

ond min[?] broþor;      begen wæron hearde.

10
Eard wæs þy weorðra      þe wit on stodan,

hyrstum þy hyrra.      Ful oft unc holt wrugon,

wudubeama helm      wonnum nihtum,

scildon wið scurum;      unc gescop meotud.

Nu unc mæran twam      magas uncre

15
sculon æfter cuman,      eard oðþringan

gingran broþor.      Eom ic gumcynnes

anga ofer eorþan;      is min agen[?] bæc

wonn ond wundorlic.      Ic on wuda stonde

bordes on ende.      Nis min broþor her,

20
ac ic sceal broþorleas      bordes on ende

staþol weardian,      stondan[?] fæste;

ne wat hwær min broþor      on wera æhtum

eorþan sceata      eardian sceal,

se me ær be healfe      heah eardade.

25
Wit wæron gesome      sæcce to fremmanne;

næfre uncer awþer      his ellen cyðde,

swa wit þære beadwe      begen ne onþungan.

Nu[?] mec unsceafta      innan slitað,

wyrdaþ mec be wombe;      ic gewendan ne mæg.

30
æt þam spore findeð      sped se þe se/

sawle rædes.

Riddles 89

Krapp and Dobbie, 1936 240; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

se wiht,

wombe hæfde

/tne,      leþre wæs beg/

/on hindan.

5
Grette wea/

listum worhte,

hwilum eft

þygan,      him þoncade,

siþþan u/

10
swæsendum      swylce þrage.

Riddles 91

Krapp and Dobbie, 1936 240-41; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Min heafod is      homere geþuren,

searopila wund,      sworfen feole.

Oft ic begine      þæt me ongean sticað,

þonne ic hnitan sceal,      hringum gyrded,

5
hearde wið heardum,      hindan þyrel,

forð ascufan      þæt mines frean

mod W freoþað      middelnihtum.

Hwilum ic under bæc      bregde nebbe,

hyrde þæs hordes,      þonne min hlaford wile

10
lafe þicgan      þara þe he of life het

wælcræfte awrecan      willum sinum.

Riddles 92

Krapp and Dobbie, 1936 241; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic wæs brunra beot,      beam on holte,

freolic feorhbora      ond foldan wæstm,

weres[?] wynnstaþol[?]      ond wifes sond,

gold on geardum.      Nu eom guðwigan

5
hyhtlic hildewæpen,      hringe beg/

/e/      byreð,

oþrum.

Riddles 93

Krapp and Dobbie, 1936 241-42; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Frea min

/de      willum sinum,

[...]

heah ond hyht/

/rpne,      hwilum

5
/wilum sohte

frea/      /s wod,

dægrime frod,      deo/ /s ,

hwilum stealc hliþo      stigan sceolde

up in eþel,      hwilum eft gewat

10
in deop dalu      duguþe secan

strong on stæpe,      stanwongas grof

hrimighearde,      hwilum hara scoc

forst of feaxe[?].      Ic on[?] fusum rad

oþþæt him þone gleawstol      gingra[?] broþor

15
min agnade      ond mec of earde adraf.

Siþþan mec isern      innanweardne

brun bennade;      blod ut ne com,

heolfor of hreþre,      þeah mec heard bite

stiðecg style.      No ic þa stunde bemearn,

20
ne for wunde weop,      ne wrecan meahte

on wigan feore      wonnsceaft mine,

ac ic aglæca      ealle þolige,

þæt /e bord biton.      Nu ic blace swelge

wuda ond wætre,      w/ /b/ befæðme

25
þæt mec on fealleð      ufan þær ic stonde,

eorpes nathwæt;      hæbbe anne fot.

Nu min hord warað      hiþende feond,

se þe ær wide bær      wulfes gehleþan;

oft me of wombe      bewaden fereð,

30
steppeð on stið bord,

deaþes d/      þonne dægcondel,

sunne

/eorc      eagum wliteð

ond spe/.

Riddles 94

Krapp and Dobbie, 1936 242; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Smeþr/      /ad,

hyrre þonne heofon/

glædre þonne sunne,

/style,

5
smeare þonne sealtry/

leofre þonne þis leoht eall,      leohtre þon w/

Riddles 95

Krapp and Dobbie, 1936 243; Krapp, G.P. and Dobbie, E.V.K., The Exeter Book, ASPR 3 (New York).

Ic eom indryhten      ond eorlum cuð,

ond reste oft;      ricum ond heanum,

folcum gefræge      fere[?] wide,

ond me fremdes ær      freondum stondeð

5
hiþendra hyht,      gif ic habban sceal

blæd in burgum      oþþe beorhtne god.

Nu snottre men      swiþast lufiaþ

midwist mine;      ic monigum sceal

wisdom cyþan;      no þær word sprecað

10
ænig ofer eorðan.      þeah nu ælda bearn

londbuendra      lastas mine

swiþe secað,      ic swaþe hwilum

mine bemiþe      monna gehwylcum.

Beowulf

Dobbie, 1953 3-98; Dobbie, E.V.K., Beowulf and Judith, ASPR 4 (New York).

Hwæt! We Gardena      in geardagum,

þeodcyninga,      þrym gefrunon,

hu ða æþelingas      ellen fremedon.

Oft Scyld Scefing      sceaþena[?] þreatum,

5
monegum mægþum,      meodosetla ofteah,

egsode eorlas[?].      Syððan ærest wearð

feasceaft funden,      he þæs frofre gebad,

weox under wolcnum,      weorðmyndum þah,

oðþæt him æghwylc      þara ymbsittendra

10
ofer hronrade      hyran scolde,

gomban gyldan.      þæt wæs god cyning!

ðæm eafera wæs      æfter cenned,

geong in geardum,      þone god sende

folce to frofre;      fyrenðearfe ongeat

15
þe hie ær drugon      aldorlease[?]

lange hwile.      Him þæs liffrea,

wuldres wealdend,      woroldare forgeaf;

Beowulf wæs breme      (blæd wide sprang),

Scyldes eafera      Scedelandum in.

20
Swa sceal geong[?] guma[?]      gode gewyrcean,

fromum feohgiftum      on fæder bearme[?],

þæt hine on ylde      eft gewunigen

wilgesiþas,      þonne wig cume,

leode gelæsten;      lofdædum sceal

25
in mægþa gehwære      man geþeon.

Him ða Scyld gewat      to gescæphwile

felahror feran      on frean wære.

Hi hyne þa ætbæron      to brimes faroðe,

swæse gesiþas,      swa he selfa bæd,

30
þenden wordum weold      wine Scyldinga;

leof landfruma      lange ahte.

þær æt hyðe stod      hringedstefna,

isig ond utfus,      æþelinges fær.

Aledon þa      leofne þeoden,

35
beaga bryttan,      on bearm scipes,

mærne be mæste.      þær wæs madma fela

of feorwegum,      frætwa, gelæded;

ne hyrde ic cymlicor      ceol gegyrwan

hildewæpnum      ond heaðowædum,

40
billum ond byrnum;      him on bearme læg

madma mænigo,      þa him mid scoldon

on flodes æht      feor gewitan.

Nalæs hi hine læssan      lacum teodan,

þeodgestreonum,      þon þa dydon

45
þe hine æt frumsceafte      forð onsendon

ænne ofer yðe      umborwesende.

þa gyt hie him asetton      segen geldenne[?]

heah ofer heafod,      leton holm beran,

geafon on garsecg;      him wæs geomor sefa,

50
murnende mod.      Men ne cunnon

secgan to soðe,      selerædende[?],

hæleð under heofenum,      hwa þæm hlæste onfeng.

ða wæs on burgum      Beowulf Scyldinga,

leof leodcyning,      longe þrage

55
folcum gefræge      (fæder ellor hwearf,

aldor of earde),      oþþæt him eft onwoc

heah Healfdene;      heold þenden lifde,

gamol ond guðreouw,      glæde Scyldingas.

ðæm feower bearn      forð gerimed

60
in worold wocun,      weoroda ræswan[?],

Heorogar ond Hroðgar      ond Halga til;

hyrde ic þæt      wæs[?] Onelan[?] cwen,

Heaðoscilfingas      healsgebedda.

þa wæs Hroðgare      heresped gyfen,

65
wiges weorðmynd,      þæt him his winemagas

georne hyrdon,      oð[?] þæt seo geogoð geweox,

magodriht micel.      Him on mod bearn

þæt healreced      hatan wolde,

medoærn micel,      men gewyrcean

70
þonne[?] yldo bearn      æfre gefrunon,

ond þær on innan      eall gedælan

geongum ond ealdum,      swylc him god sealde,

buton folcscare      ond feorum gumena.

ða ic wide gefrægn      weorc gebannan

75
manigre mægþe      geond þisne middangeard,

folcstede frætwan.      Him on fyrste gelomp,

ædre mid yldum,      þæt hit wearð ealgearo,

healærna mæst;      scop him Heort naman

se þe his wordes geweald      wide hæfde.

80
He beot ne aleh,      beagas dælde,

sinc æt symle.      Sele hlifade,

heah ond horngeap,      heaðowylma bad,

laðan liges;      ne wæs hit lenge þa gen

þæt se ecghete[?]      aþumsweorum[?]

85
æfter wælniðe      wæcnan scolde.

ða se ellengæst      earfoðlice

þrage geþolode,      se þe in þystrum bad,

þæt he dogora gehwam      dream gehyrde

hludne in healle;      þær wæs hearpan sweg,

90
swutol sang scopes.      Sægde se þe cuþe

frumsceaft fira      feorran reccan,

cwæð þæt se ælmihtiga      eorðan worhte[?],

wlitebeorhtne wang,      swa wæter bebugeð,

gesette sigehreþig      sunnan ond monan

95
leoman to leohte      landbuendum

ond gefrætwade      foldan sceatas

leomum ond leafum,      lif eac gesceop

cynna gehwylcum      þara ðe cwice hwyrfaþ.

Swa ða drihtguman      dreamum lifdon

100
eadiglice,      oððæt an ongan

fyrene fremman[?]      feond on helle.

Wæs se grimma gæst      Grendel haten,

mære mearcstapa,      se þe moras heold,

fen ond fæsten;      fifelcynnes eard

105
wonsæli wer      weardode hwile,

siþðan him scyppend      forscrifen hæfde

in Caines cynne.      þone cwealm gewræc

ece drihten,      þæs þe he Abel slog;

ne gefeah he þære fæhðe,      ac he hine feor forwræc,

110
metod for þy mane,      mancynne fram.

þanon untydras      ealle onwocon,

eotenas ond ylfe      ond orcneas,

swylce gigantas[?],      þa wið gode wunnon

lange þrage;      he him ðæs lean forgeald.

115
Gewat ða neosian,      syþðan niht becom,

hean huses,      hu hit Hringdene

æfter beorþege      gebun hæfdon.

Fand þa ðær inne      æþelinga gedriht

swefan æfter symble;      sorge ne cuðon,

120
wonsceaft wera.      Wiht unhælo,

grim ond grædig,      gearo sona wæs,

reoc ond reþe,      ond on ræste genam

þritig þegna,      þanon eft gewat

huðe hremig      to ham faran,

125
mid þære wælfylle      wica neosan.

ða wæs on uhtan      mid ærdæge

Grendles guðcræft      gumum undyrne;

þa wæs æfter wiste      wop up ahafen,

micel morgensweg.      Mære þeoden,

130
æþeling ærgod,      unbliðe sæt,

þolode ðryðswyð,      þegnsorge dreah,

syðþan hie þæs laðan      last sceawedon,

wergan gastes;      wæs þæt gewin to strang,

lað ond longsum.      Næs hit lengra fyrst,

135
ac ymb ane niht      eft gefremede

morðbeala mare      ond no mearn fore,

fæhðe ond fyrene;      wæs to fæst on þam.

þa wæs eaðfynde      þe him elles hwær

gerumlicor      ræste sohte[?],

140
bed æfter burum,      ða him gebeacnod wæs,

gesægd soðlice      sweotolan tacne

healðegnes hete;      heold hyne syðþan

fyr ond fæstor      se þæm feonde ætwand.

Swa rixode      ond wið rihte wan,

145
ana wið eallum,      oðþæt idel stod

husa selest.      Wæs seo hwil micel;

[XII] wintra tid      torn geþolode

wine Scyldinga[?],      weana gehwelcne,

sidra sorga.      Forðam secgum[?] wearð,

150
ylda bearnum,      undyrne cuð,

gyddum geomore,      þætte Grendel wan

hwile wið Hroþgar,      heteniðas wæg,

fyrene ond fæhðe      fela missera,

singale sæce,      sibbe ne wolde

155
wið manna hwone      mægenes Deniga,

feorhbealo feorran,      fea þingian,

ne þær nænig witena      wenan þorfte

beorhtre bote      to banan[?] folmum,

ac[?] se[?] æglæca      ehtende wæs,

160
deorc deaþscua,      duguþe ond geogoþe,

seomade ond syrede,      sinnihte heold

mistige moras;      men ne cunnon

hwyder helrunan      hwyrftum scriþað.

Swa fela fyrena      feond mancynnes,

165
atol angengea,      oft gefremede,

heardra hynða.      Heorot eardode,

sincfage sel      sweartum nihtum;

no he þone gifstol      gretan moste,

maþðum for metode,      ne his myne wisse.

170
þæt wæs wræc micel      wine Scyldinga,

modes brecða.      Monig oft gesæt

rice to rune;      ræd eahtedon

hwæt swiðferhðum      selest wære

wið færgryrum      to gefremmanne.

175
Hwilum hie geheton      æt hærgtrafum[?]

wigweorþunga,      wordum bædon

þæt him gastbona      geoce gefremede

wið þeodþreaum.      Swylc wæs þeaw hyra,

hæþenra hyht;      helle gemundon

180
in modsefan,      metod hie ne cuþon,

dæda demend,      ne wiston hie drihten god,

ne hie huru heofena helm      herian ne cuþon,

wuldres waldend.      Wa bið þæm ðe sceal

þurh sliðne nið      sawle bescufan

185
in fyres fæþm,      frofre ne wenan,

wihte gewendan;      wel bið þæm þe mot

æfter deaðdæge      drihten secean

ond to fæder fæþmum      freoðo wilnian.

Swa ða mælceare      maga Healfdenes

190
singala seað,      ne mihte snotor hæleð

wean onwendan;      wæs þæt gewin to swyð,

laþ ond longsum,      þe on ða leode becom,

nydwracu niþgrim,      nihtbealwa mæst.

þæt fram ham gefrægn      Higelaces þegn,

195
god mid Geatum,      Grendles dæda;

se wæs moncynnes      mægenes strengest

on þæm dæge      þysses lifes,

æþele ond eacen.      Het him yðlidan

godne gegyrwan,      cwæð, he guðcyning

200
ofer swanrade      secean wolde,

mærne þeoden,      þa him wæs manna þearf.

ðone siðfæt him      snotere ceorlas

lythwon logon,      þeah he him leof wære;

hwetton higerofne[?],      hæl sceawedon.

205
Hæfde se goda      Geata leoda

cempan gecorone      þara þe he cenoste

findan mihte;      [XV]na sum

sundwudu sohte;      secg wisade,

lagucræftig mon,      landgemyrcu.

210
Fyrst forð gewat.      Flota wæs on yðum,

bat under beorge.      Beornas gearwe

on stefn stigon;      streamas wundon,

sund wið sande;      secgas bæron

on bearm nacan      beorhte frætwe,

215
guðsearo geatolic;      guman ut scufon,

weras on wilsið,      wudu bundenne.

Gewat þa ofer wægholm,      winde gefysed,

flota famiheals      fugle gelicost,

oðþæt ymb antid      oþres dogores

220
wundenstefna      gewaden hæfde

þæt ða liðende      land gesawon,

brimclifu blican,      beorgas steape,

side sænæssas;      þa wæs sund liden,

eoletes æt ende.      þanon up hraðe

225
Wedera leode      on wang stigon,

sæwudu sældon      (syrcan hrysedon,

guðgewædo),      gode þancedon

þæs þe him yþlade      eaðe wurdon.

þa of wealle geseah      weard Scildinga,

230
se þe holmclifu      healdan scolde,

beran ofer bolcan      beorhte randas,

fyrdsearu fuslicu;      hine fyrwyt bræc

modgehygdum,      hwæt þa men wæron.

Gewat him þa to waroðe      wicge ridan

235
þegn Hroðgares,      þrymmum cwehte

mægenwudu mundum,      meþelwordum frægn:

"Hwæt syndon ge      searohæbbendra,

byrnum werede,      þe þus brontne ceol

ofer lagustræte      lædan cwomon,

240
hider ofer holmas?      /le wæs

endesæta,      ægwearde heold,

þe on land Dena      laðra nænig

mid scipherge      sceðþan ne meahte.

No her cuðlicor      cuman ongunnon

245
lindhæbbende;      ne ge leafnesword

guðfremmendra      gearwe ne wisson,

maga gemedu.      Næfre ic maran geseah

eorla ofer eorþan      ðonne is eower sum,

secg on searwum;      nis þæt seldguma,

250
wæpnum geweorðad,      næfne[?] him his wlite leoge,

ænlic ansyn.      Nu ic eower sceal

frumcyn witan,      ær ge fyr heonan,

leassceaweras,      on land Dena

furþur feran.      Nu ge feorbuend,

255
mereliðende,      minne[?] gehyrað

anfealdne geþoht:      Ofost is selest

to gecyðanne      hwanan eowre cyme syndon."

Him se yldesta      ondswarode,

werodes wisa,      wordhord onleac:

260
"We synt gumcynnes      Geata leode

ond Higelaces      heorðgeneatas.

Wæs min fæder      folcum gecyþed,

æþele ordfruma,      Ecgþeow haten.

Gebad wintra worn,      ær he on weg hwurfe,

265
gamol of geardum;      hine gearwe geman

witena welhwylc      wide geond eorþan.

We þurh holdne hige      hlaford þinne,

sunu Healfdenes,      secean cwomon,

leodgebyrgean;      wes þu us larena god.

270
Habbað we to þæm mæran      micel ærende,

Deniga frean,      ne sceal þær dyrne sum

wesan, þæs ic wene.      þu wast (gif hit is

swa we soþlice      secgan hyrdon)

þæt mid Scyldingum      sceaðona ic nat hwylc,

275
deogol dædhata,      deorcum nihtum

eaweð þurh egsan      uncuðne nið,

hynðu ond hrafyl.      Ic þæs Hroðgar mæg

þurh rumne sefan      ræd gelæran,

hu he frod ond god      feond oferswyðeþ,

280
gyf him edwendan      æfre scolde

bealuwa bisigu,      bot eft cuman,

ond þa cearwylmas      colran wurðaþ;

oððe a syþðan      earfoðþrage,

þreanyd þolað,      þenden þær wunað

285
on heahstede      husa selest."

Weard maþelode,      ðær on wicge sæt,

ombeht unforht:      "æghwæþres sceal

scearp scyldwiga      gescad witan,

worda ond worca,      se þe wel þenceð.

290
Ic þæt gehyre,      þæt þis is hold weorod

frean Scyldinga.      Gewitaþ forð beran

wæpen ond gewædu;      ic eow wisige.

Swylce ic maguþegnas      mine hate

wið feonda gehwone      flotan eowerne,

295
niwtyrwydne      nacan on sande

arum healdan,      oþðæt eft byreð

ofer lagustreamas      leofne mannan

wudu wundenhals      to Wedermearce,

godfremmendra      swylcum gifeþe bið

300
þæt þone hilderæs      hal gedigeð."

Gewiton him þa feran.      Flota stille bad,

seomode on sale[?]      sidfæþmed scip,

on ancre fæst.      Eoforlic scionon

ofer hleorberan      gehroden golde,

305
fah ond fyrheard;      ferhwearde heold

guþmod grimmon[?].      Guman onetton,

sigon ætsomne,      oþþæt hy sæl[?] timbred,

geatolic ond goldfah,      ongyton mihton;

þæt wæs foremærost      foldbuendum

310
receda under roderum,      on þæm se rica bad;

lixte se leoma      ofer landa fela.

Him þa hildedeor      hof[?] modigra

torht getæhte,      þæt hie him to mihton

gegnum gangan;      guðbeorna sum

315
wicg gewende,      word æfter cwæð:

"Mæl is me to feran;      fæder alwalda

mid arstafum      eowic gehealde

siða gesunde.      Ic to sæ wille

wið wrað werod      wearde healdan."

320
Stræt wæs stanfah,      stig wisode

gumum ætgædere.      Guðbyrne scan

heard hondlocen,      hringiren scir

song in searwum,      þa hie to sele furðum

in hyra gryregeatwum      gangan cwomon.

325
Setton sæmeþe      side scyldas,

rondas regnhearde,      wið þæs recedes weal,

bugon þa to bence.      Byrnan hringdon,

guðsearo gumena;      garas stodon,

sæmanna searo,      samod ætgædere,

330
æscholt ufan græg;      wæs se irenþreat

wæpnum gewurþad.      þa ðær wlonc hæleð

oretmecgas      æfter æþelum[?] frægn:

"Hwanon ferigeað ge      fætte scyldas,

græge syrcan      ond grimhelmas,

335
heresceafta heap?      Ic eom Hroðgares

ar ond ombiht.      Ne seah ic elþeodige

þus manige men      modiglicran.

Wen ic þæt ge for wlenco,      nalles for wræcsiðum,

ac for higeþrymmum      Hroðgar sohton."

340
Him þa ellenrof      andswarode,

wlanc Wedera leod,      word æfter spræc,

heard under helme:      "We synt Higelaces

beodgeneatas;      Beowulf is min nama.

Wille ic asecgan      sunu Healfdenes,

345
mærum þeodne,      min ærende,

aldre þinum,      gif he us geunnan wile

þæt we hine swa godne      gretan moton."

Wulfgar maþelode      (þæt wæs Wendla leod;

wæs his modsefa      manegum gecyðed,

350
wig ond wisdom):      "Ic þæs wine Deniga,

frean Scildinga,      frinan wille,

beaga bryttan,      swa þu bena eart,

þeoden mærne,      ymb þinne sið,

ond þe þa ondsware      ædre gecyðan

355
ðe me se goda      agifan þenceð."

Hwearf þa hrædlice      þær Hroðgar sæt

eald ond anhar[?]      mid his eorla gedriht;

eode ellenrof,      þæt he for eaxlum gestod

Deniga frean;      cuþe he duguðe þeaw.

360
Wulfgar maðelode      to his winedrihtne:

"Her syndon geferede,      feorran cumene

ofer geofenes begang      Geata leode;

þone yldestan      oretmecgas

Beowulf nemnað.      Hy benan synt

365
þæt hie, þeoden min,      wið þe moton

wordum wrixlan.      No ðu him wearne geteoh

ðinra gegncwida,      glædman Hroðgar.

Hy on wiggetawum      wyrðe þinceað

eorla geæhtlan;      huru se aldor deah,

370
se þæm heaðorincum      hider wisade."

Hroðgar maþelode,      helm Scyldinga:

"Ic hine cuðe      cnihtwesende.

Wæs his ealdfæder      Ecgþeo haten,

ðæm to ham forgeaf      Hreþel Geata

375
angan dohtor;      is his eafora[?] nu

heard her cumen,      sohte holdne wine.

ðonne sægdon þæt      sæliþende,

þa ðe gifsceattas      Geata fyredon

þyder to þance,      þæt he [XXX]tiges

380
manna mægencræft      on his mundgripe

heaþorof hæbbe.      Hine halig god

for arstafum      us onsende,

to Westdenum,      þæs ic wen hæbbe,

wið Grendles gryre.      Ic þæm[?] godan sceal

385
for his modþræce      madmas beodan.

Beo ðu on ofeste,      hat in gan

seon sibbegedriht      samod ætgædere;

gesaga him eac wordum      þæt hie sint wilcuman

Deniga leodum."

390
word inne abead:

"Eow het secgan      sigedrihten min,

aldor Eastdena,      þæt he eower æþelu can,

ond ge him syndon      ofer sæwylmas

heardhicgende      hider wilcuman.

395
Nu ge moton gangan      in eowrum guðgeatawum

under heregriman      Hroðgar geseon;

lætað hildebord      her onbidan,

wudu, wælsceaftas,      worda geþinges."

Aras þa se rica,      ymb hine rinc manig,

400
þryðlic þegna heap;      sume þær bidon,

heaðoreaf heoldon,      swa him se hearda bebead.

Snyredon ætsomne,      þa secg wisode,

under Heorotes hrof

heard under helme,      þæt he on heoðe gestod.

405
Beowulf maðelode      (on him byrne scan,

searonet seowed      smiþes orþancum):

"Wæs þu, Hroðgar, hal!      Ic eom Higelaces

mæg ond magoðegn;      hæbbe ic mærða fela

ongunnen on geogoþe.      Me wearð Grendles þing

410
on minre eþeltyrf      undyrne cuð;

secgað sæliðend      þæt þæs sele stande,

reced selesta,      rinca gehwylcum

idel ond unnyt,      siððan æfenleoht

under heofenes hador      beholen weorþeð.

415
þa me þæt gelærdon      leode mine

þa selestan,      snotere ceorlas,

þeoden Hroðgar,      þæt ic þe sohte,

forþan hie mægenes cræft      minne[?] cuþon,

selfe ofersawon,      ða ic of searwum cwom,

420
fah from feondum,      þær ic fife geband,

yðde eotena cyn      ond on yðum slog

niceras nihtes,      nearoþearfe dreah,

wræc Wedera nið      (wean ahsodon),

forgrand gramum,      ond nu wið Grendel sceal,

425
wið þam aglæcan,      ana gehegan

ðing wið þyrse.      Ic þe nu ða,

brego Beorhtdena,      biddan wille,

eodor Scyldinga,      anre bene,

þæt ðu me ne forwyrne,      wigendra hleo,

430
freowine folca,      nu ic þus feorran com,

þæt ic mote ana      ond[?] minra eorla gedryht,

þes[?] hearda heap,      Heorot fælsian.

Hæbbe ic eac geahsod      þæt se æglæca

for his wonhydum      wæpna ne recceð.

435
Ic þæt þonne forhicge      (swa me Higelac sie,

min mondrihten,      modes bliðe),

þæt ic sweord bere      oþðe sidne scyld,

geolorand to guþe,      ac ic mid grape sceal

fon wið feonde      ond ymb feorh sacan,

440
lað wið laþum;      ðær gelyfan sceal

dryhtnes dome      se þe hine deað nimeð.

Wen ic þæt he wille,      gif he wealdan mot,

in þæm guðsele      Geotena leode

etan unforhte,      swa he oft dyde,

445
mægen Hreðmanna.      Na þu minne þearft

hafalan hydan,      ac he me habban wile

dreore[?] fahne,      gif mec deað nimeð.

Byreð blodig wæl,      byrgean þenceð,

eteð angenga      unmurnlice,

450
mearcað morhopu;      no ðu ymb mines ne þearft

lices feorme      leng sorgian.

Onsend Higelace,      gif mec hild nime,

beaduscruda betst,      þæt mine breost wereð,

hrægla selest;      þæt is Hrædlan laf,

455
Welandes geweorc.      Gæð a wyrd swa hio scel."

Hroðgar maþelode,      helm Scyldinga:

"For[?] gewyrhtum[?] þu,      wine min Beowulf,

ond for arstafum      usic sohtest.

Gesloh þin fæder      fæhðe mæste;

460
wearþ he Heaþolafe      to handbonan

mid Wilfingum;      ða hine Wedera[?] cyn

for herebrogan      habban ne mihte.

þanon he gesohte      Suðdena folc

ofer yða gewealc,      Arscyldinga.

465
ða ic furþum weold      folce Deniga[?]

ond on geogoðe heold      ginne[?] rice,

hordburh hæleþa;      ða wæs Heregar dead,

min yldra mæg      unlifigende,

bearn Healfdenes;      se wæs betera ðonne ic.

470
Siððan þa fæhðe      feo þingode;

sende ic Wylfingum      ofer wæteres hrycg

ealde madmas;      he me aþas swor.

Sorh is me to secganne      on sefan minum

gumena ængum      hwæt me Grendel hafað

475
hynðo on Heorote      mid his heteþancum,

færniða gefremed.      Is min fletwerod,

wigheap gewanod;      hie wyrd forsweop

on Grendles gryre.      God eaþe mæg

þone dolsceaðan      dæda getwæfan.

480
Ful oft gebeotedon      beore druncne

ofer ealowæge      oretmecgas

þæt hie in beorsele      bidan woldon

Grendles guþe      mid gryrum ecga.

ðonne wæs þeos medoheal      on morgentid,

485
drihtsele dreorfah,      þonne dæg lixte,

eal bencþelu      blode bestymed,

heall heorudreore;      ahte ic holdra þy læs,

deorre duguðe,      þe þa deað fornam.

Site nu to symle      ond onsæl meoto,

490
sigehreð secgum,      swa þin sefa hwette."

þa wæs Geatmæcgum      geador ætsomne

on beorsele      benc gerymed;

þær swiðferhþe      sittan eodon,

þryðum dealle.      þegn nytte beheold,

495
se þe on handa bær      hroden ealowæge,

scencte scir wered.      Scop hwilum sang

hador on Heorote.      þær wæs hæleða dream,

duguð unlytel      Dena ond Wedera.

Unferð[?] maþelode,      Ecglafes bearn,

500
þe æt fotum sæt      frean Scyldinga,

onband beadurune      (wæs him Beowulfes sið,

modges merefaran,      micel æfþunca,

forþon þe he ne uþe      þæt ænig oðer man

æfre mærða þon ma      middangeardes

505
gehedde under heofenum      þonne he sylfa):

"Eart þu se Beowulf,      se þe wið Brecan wunne,

on sidne sæ      ymb sund flite,

ðær git for wlence      wada cunnedon

ond for dolgilpe      on deop wæter

510
aldrum neþdon?      Ne inc ænig mon,

ne leof ne lað,      belean mihte

sorhfullne sið,      þa git on sund reon.

þær git eagorstream      earmum þehton,

mæton merestræta,      mundum brugdon,

515
glidon ofer garsecg;      geofon yþum weol,

wintrys wylmum[?].      Git on wæteres æht

seofon niht swuncon;      he þe æt sunde oferflat,

hæfde mare mægen.      þa hine on morgentid

on Heaþoræmas[?]      holm up ætbær;

520
ðonon he gesohte      swæsne OE,

leof his leodum,      lond Brondinga,

freoðoburh fægere,      þær he folc ahte,

burh ond beagas.      Beot eal wið þe

sunu Beanstanes      soðe gelæste.

525
ðonne wene ic to þe      wyrsan geþingea,

ðeah þu heaðoræsa      gehwær dohte,

grimre guðe,      gif þu Grendles dearst

nihtlongne fyrst      nean bidan."

Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:

530
"Hwæt! þu worn fela,      wine min Unferð[?],

beore druncen      ymb Brecan spræce,

sægdest from his siðe.      Soð ic talige,

þæt ic merestrengo      maran ahte,

earfeþo on yþum,      ðonne ænig oþer man.

535
Wit þæt gecwædon      cnihtwesende

ond gebeotedon      (wæron begen þa git

on geogoðfeore)      þæt wit on garsecg ut

aldrum neðdon,      ond þæt geæfndon swa.

Hæfdon swurd nacod,      þa wit on sund reon,

540
heard on handa;      wit unc wið hronfixas

werian þohton.      No he wiht fram me

flodyþum feor      fleotan meahte,

hraþor on holme;      no ic fram him wolde.

ða wit ætsomne      on sæ wæron

545
fif nihta fyrst,      oþþæt unc flod todraf,

wado weallende,      wedera cealdost,

nipende niht,      ond norþanwind

heaðogrim ondhwearf;      hreo wæron yþa.

Wæs merefixa      mod onhrered;

550
þær me wið laðum      licsyrce min,

heard, hondlocen,      helpe gefremede,

beadohrægl broden      on breostum læg

golde gegyrwed.      Me to grunde teah

fah feondscaða,      fæste hæfde

555
grim on grape;      hwæþre me gyfeþe wearð

þæt ic aglæcan      orde geræhte,

hildebille;      heaþoræs fornam

mihtig meredeor      þurh mine hand.

Swa mec gelome      laðgeteonan

560
þreatedon þearle.      Ic him þenode

deoran sweorde,      swa hit gedefe wæs.

Næs hie ðære fylle      gefean hæfdon,

manfordædlan,      þæt hie me þegon,

symbel ymbsæton      sægrunde neah;

565
ac on mergenne      mecum wunde

be yðlafe      uppe lægon,

sweordum[?] aswefede,      þæt syðþan na

ymb brontne ford      brimliðende

lade ne letton.      Leoht eastan com,

570
beorht beacen godes;      brimu swaþredon,

þæt ic sænæssas      geseon mihte,

windige weallas.      Wyrd oft nereð

unfægne eorl,      þonne his ellen deah.

Hwæþere me gesælde      þæt ic mid sweorde ofsloh

575
niceras nigene.      No ic on niht gefrægn

under heofones hwealf      heardran feohtan,

ne on egstreamum      earmran mannon;

hwaþere ic fara feng      feore gedigde,

siþes werig.      ða mec sæ oþbær,

580
flod æfter faroðe      on Finna land,

wadu[?] weallendu.      No ic wiht fram þe

swylcra searoniða      secgan hyrde,

billa brogan.      Breca næfre git

æt heaðolace,      ne gehwæþer incer,

585
swa deorlice      dæd gefremede

fagum sweordum      (no ic þæs fela[?] gylpe),

þeah ðu þinum broðrum      to banan wurde,

heafodmægum;      þæs þu in helle scealt

werhðo dreogan,      þeah þin wit duge.

590
Secge ic þe to soðe,      sunu Ecglafes,

þæt næfre Grendel[?] swa fela      gryra gefremede,

atol æglæca,      ealdre þinum,

hynðo on Heorote,      gif þin hige wære,

sefa swa searogrim,      swa þu self talast.

595
Ac he hafað onfunden      þæt he þa fæhðe ne þearf,

atole ecgþræce      eower leode

swiðe onsittan,      Sigescyldinga;

nymeð nydbade,      nænegum arað

leode Deniga,      ac he lust wigeð,

600
swefeð ond sendeþ,      secce ne weneþ

to Gardenum.      Ac ic him Geata sceal

eafoð ond ellen      ungeara nu,

guþe gebeodan.      Gæþ eft se þe mot

to medo modig,      siþþan morgenleoht

605
ofer ylda bearn      oþres dogores,

sunne sweglwered      suþan scineð."

þa wæs on salum      sinces brytta,

gamolfeax ond guðrof;      geoce gelyfde

brego Beorhtdena,      gehyrde on Beowulfe

610
folces hyrde      fæstrædne geþoht.

ðær wæs hæleþa hleahtor,      hlyn swynsode,

word wæron wynsume.      Eode Wealhþeow forð,

cwen Hroðgares,      cynna gemyndig,

grette goldhroden      guman on healle,

615
ond þa freolic wif      ful gesealde

ærest Eastdena      eþelwearde,

bæd hine bliðne      æt þære beorþege,

leodum leofne.      He on lust geþeah

symbel ond seleful,      sigerof kyning.

620
Ymbeode þa      ides Helminga

duguþe ond geogoþe      dæl æghwylcne,

sincfato sealde,      oþþæt sæl alamp

þæt hio Beowulfe,      beaghroden cwen

mode geþungen,      medoful ætbær;

625
grette Geata leod,      gode þancode

wisfæst wordum      þæs ðe hire se willa gelamp

þæt heo on ænigne      eorl gelyfde

fyrena frofre.      He þæt ful geþeah,

wælreow wiga,      æt Wealhþeon,

630
ond þa gyddode      guþe gefysed;

Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:

"Ic þæt hogode,      þa ic on holm gestah,

sæbat gesæt      mid minra secga gedriht,

þæt ic anunga      eowra leoda

635
willan geworhte      oþðe on wæl crunge,

feondgrapum fæst.      Ic gefremman sceal

eorlic ellen,      oþðe endedæg

on þisse meoduhealle      minne gebidan."

ðam wife þa word      wel licodon,

640
gilpcwide Geates;      eode goldhroden

freolicu folccwen      to hire frean sittan.

þa wæs eft swa ær      inne on healle

þryðword sprecen,      ðeod on sælum,

sigefolca sweg,      oþþæt semninga

645
sunu Healfdenes      secean wolde

æfenræste;      wiste þæm ahlæcan

to þæm heahsele      hilde geþinged,

siððan hie sunnan leoht      geseon ne[?] meahton,

oþðe nipende      niht ofer ealle,

650
scaduhelma gesceapu      scriðan cwoman,

wan under wolcnum.      Werod eall aras.

Gegrette[?] þa      guma oþerne,

Hroðgar Beowulf,      ond him hæl abead,

winærnes geweald,      ond þæt word acwæð:

655
"Næfre ic ænegum men      ær alyfde,

siþðan ic hond ond rond      hebban mihte,

ðryþærn Dena      buton þe nu ða.

Hafa nu ond geheald      husa selest,

gemyne mærþo,      mægenellen cyð,

660
waca wið wraþum.      Ne bið þe wilna gad,

gif þu þæt ellenweorc      aldre gedigest."

ða him Hroþgar gewat      mid his hæleþa gedryht,

eodur Scyldinga,      ut of healle;

wolde wigfruma      Wealhþeo secan,

665
cwen to gebeddan.      Hæfde kyningwuldor

Grendle togeanes,      swa guman gefrungon,

seleweard aseted;      sundornytte beheold

ymb aldor Dena,      eotonweard abead.

Huru Geata leod      georne truwode

670
modgan mægnes,      metodes hyldo.

ða he him of dyde      isernbyrnan,

helm of hafelan,      sealde his hyrsted sweord,

irena cyst,      ombihtþegne,

ond gehealdan het      hildegeatwe.

675
Gespræc þa se goda      gylpworda sum,

Beowulf Geata,      ær he on bed stige:

"No ic me an herewæsmun      hnagran talige,

guþgeweorca,      þonne Grendel hine;

forþan ic hine sweorde      swebban nelle,

680
aldre beneotan,      þeah ic eal mæge.

Nat he þara goda      þæt he me ongean slea,

rand geheawe,      þeah ðe he rof sie

niþgeweorca;      ac wit on niht sculon

secge ofersittan,      gif he[?] gesecean dear

685
wig ofer wæpen,      ond siþðan witig god

on swa hwæþere hond,      halig dryhten,

mærðo deme,      swa him gemet þince."

Hylde hine þa heaþodeor,      hleorbolster onfeng

eorles andwlitan,      ond hine ymb monig

690
snellic særinc      selereste gebeah.

Nænig heora þohte      þæt he þanon scolde

eft eardlufan      æfre gesecean,

folc oþðe freoburh,      þær he afeded wæs;

ac hie hæfdon gefrunen      þæt hie ær to fela micles

695
in þæm winsele      wældeað fornam,

Denigea leode.      Ac him dryhten forgeaf

wigspeda gewiofu,      Wedera leodum,

frofor ond fultum,      þæt hie feond heora

ðurh anes cræft      ealle ofercomon,

700
selfes mihtum.      Soð is gecyþed

þæt mihtig god      manna cynnes

weold wideferhð[?].      Com on wanre niht

scriðan sceadugenga.      Sceotend swæfon,

þa þæt hornreced      healdan scoldon,

705
ealle buton anum.      þæt wæs yldum cuþ

þæt hie ne moste,      þa metod nolde,

se scynscaþa[?]      under sceadu bregdan;

ac he wæccende      wraþum on andan

bad bolgenmod      beadwa geþinges.

710
ða com of more      under misthleoþum

Grendel gongan,      godes yrre bær;

mynte se manscaða      manna cynnes

sumne besyrwan      in sele þam hean.

Wod under wolcnum      to þæs þe he winreced,

715
goldsele gumena,      gearwost wisse,

fættum fahne.      Ne wæs þæt forma sið

þæt he Hroþgares      ham gesohte;

næfre he on aldordagum      ær ne siþðan

heardran hæle,      healðegnas fand.

720
Com þa to recede      rinc siðian,

dreamum bedæled.      Duru sona onarn,

fyrbendum fæst,      syþðan he hire folmum æthran[?];

onbræd þa bealohydig,      ða he[?] gebolgen[?] wæs,

recedes muþan.      Raþe æfter þon

725
on fagne flor      feond treddode,

eode yrremod;      him of eagum stod

ligge gelicost      leoht unfæger.

Geseah he in recede      rinca manige,

swefan sibbegedriht      samod ætgædere,

730
magorinca heap.      þa his mod ahlog;

mynte þæt he gedælde,      ærþon dæg cwome,

atol aglæca,      anra gehwylces

lif wið lice,      þa him alumpen wæs

wistfylle wen.      Ne wæs þæt wyrd þa gen

735
þæt he ma moste      manna cynnes

ðicgean ofer þa niht.      þryðswyð beheold

mæg Higelaces,      hu se manscaða

under færgripum      gefaran wolde.

Ne þæt se aglæca      yldan þohte,

740
ac he gefeng hraðe      forman siðe

slæpendne rinc,      slat unwearnum,

bat banlocan,      blod edrum dranc,

synsnædum swealh;      sona hæfde

unlyfigendes      eal gefeormod,

745
fet ond folma.      Forð near ætstop,

nam þa mid handa      higeþihtigne

rinc on ræste,      ræhte ongean

feond mid folme;      he onfeng hraþe

inwitþancum      ond wið earm gesæt.

750
Sona þæt onfunde      fyrena hyrde

þæt he ne mette      middangeardes,

eorþan sceata[?],      on elran men

mundgripe maran.      He on mode wearð

forht on ferhðe;      no þy ær fram meahte.

755
Hyge wæs him hinfus,      wolde on heolster fleon,

secan deofla gedræg;      ne wæs his drohtoð þær

swylce he on ealderdagum      ær gemette.

Gemunde þa se goda,      mæg Higelaces,

æfenspræce,      uplang astod

760
ond him fæste wiðfeng;      fingras burston.

Eoten wæs utweard;      eorl furþur stop.

Mynte se mæra,      þær[?] he meahte swa,

widre gewindan      ond on weg þanon

fleon on fenhopu;      wiste his fingra geweald

765
on grames grapum.      þæt wæs[?] geocor sið

þæt se hearmscaþa      to Heorute ateah.

Dryhtsele dynede;      Denum eallum wearð,

ceasterbuendum,      cenra gehwylcum,

eorlum ealuscerwen.      Yrre wæron begen,

770
reþe renweardas.      Reced hlynsode.

þa wæs wundor micel      þæt se winsele

wiðhæfde heaþodeorum,      þæt he on hrusan ne feol,

fæger foldbold;      ac he þæs fæste wæs

innan ond utan      irenbendum

775
searoþoncum besmiþod.      þær fram sylle abeag

medubenc monig,      mine gefræge,

golde geregnad,      þær þa graman wunnon.

þæs ne wendon ær      witan Scyldinga

þæt hit a mid gemete      manna ænig,

780
betlic[?] ond banfag,      tobrecan meahte,

listum tolucan,      nymþe liges fæþm

swulge on swaþule.      Sweg up astag

niwe geneahhe;      Norðdenum stod

atelic egesa,      anra gehwylcum

785
þara þe of wealle      wop gehyrdon,

gryreleoð galan      godes ondsacan,

sigeleasne sang,      sar wanigean

helle hæfton.      Heold hine fæste

se þe manna wæs      mægene strengest

790
on þæm dæge      þysses lifes.

Nolde eorla hleo      ænige þinga

þone cwealmcuman      cwicne forlætan,

ne his lifdagas      leoda ænigum

nytte tealde.      þær genehost brægd

795
eorl Beowulfes      ealde lafe,

wolde freadrihtnes      feorh ealgian,

mæres þeodnes,      ðær hie meahton swa.

Hie þæt ne wiston,      þa hie gewin drugon,

heardhicgende      hildemecgas,

800
ond on healfa gehwone      heawan þohton,

sawle secan,      þone synscaðan

ænig ofer eorþan      irenna cyst,

guðbilla nan,      gretan nolde,

ac he sigewæpnum      forsworen hæfde,

805
ecga gehwylcre.      Scolde his aldorgedal

on ðæm dæge      þysses lifes

earmlic wurðan,      ond se ellorgast

on feonda geweald      feor siðian.

ða þæt onfunde      se þe fela æror

810
modes myrðe      manna cynne,

fyrene gefremede      (he wæs[?] fag wið god),

þæt him se lichoma      læstan nolde,

ac hine se modega      mæg Hygelaces

hæfde be honda;      wæs gehwæþer oðrum

815
lifigende lað.      Licsar gebad

atol æglæca;      him on eaxle wearð

syndolh sweotol,      seonowe onsprungon,

burston banlocan.      Beowulfe wearð

guðhreð gyfeþe;      scolde Grendel þonan

820
feorhseoc fleon      under fenhleoðu,

secean wynleas wic;      wiste þe geornor

þæt his aldres wæs      ende gegongen,

dogera dægrim.      Denum eallum wearð

æfter þam wælræse      willa gelumpen.

825
Hæfde þa gefælsod      se þe ær feorran com,

snotor ond swyðferhð,      sele Hroðgares,

genered wið niðe;      nihtweorce gefeh,

ellenmærþum.      Hæfde Eastdenum

Geatmecga leod      gilp gelæsted,

830
swylce oncyþðe      ealle gebette,

inwidsorge,      þe hie ær drugon

ond for þreanydum      þolian scoldon,

torn unlytel.      þæt wæs tacen sweotol,

syþðan hildedeor      hond alegde,

835
earm ond eaxle      (þær wæs eal geador

Grendles grape)      under geapne hrof[?].

ða wæs on morgen      mine gefræge

ymb þa gifhealle      guðrinc monig;

ferdon folctogan      feorran ond nean

840
geond widwegas      wundor sceawian,

laþes lastas.      No his lifgedal

sarlic þuhte      secga ænegum

þara þe tirleases      trode sceawode,

hu he werigmod      on weg þanon,

845
niða ofercumen,      on nicera mere

fæge ond geflymed      feorhlastas bær.

ðær wæs on blode      brim weallende,

atol yða geswing      eal gemenged

haton heolfre,      heorodreore weol.

850
Deaðfæge deog,      siððan dreama leas

in fenfreoðo      feorh alegde,

hæþene sawle;      þær him hel onfeng.

þanon eft gewiton      ealdgesiðas,

swylce geong manig      of gomenwaþe

855
fram mere modge      mearum ridan,

beornas on blancum.      ðær wæs Beowulfes

mærðo mæned;      monig oft gecwæð

þætte suð ne norð      be sæm tweonum

ofer eormengrund      oþer nænig

860
under swegles begong      selra nære

rondhæbbendra,      rices wyrðra.

Ne hie huru winedrihten      wiht ne logon,

glædne Hroðgar,      ac þæt wæs god cyning.

Hwilum heaþorofe      hleapan leton,

865
on geflit faran      fealwe mearas

ðær him foldwegas      fægere þuhton,

cystum cuðe.      Hwilum cyninges þegn,

guma gilphlæden,      gidda gemyndig,

se ðe ealfela      ealdgesegena

870
worn gemunde,      word oþer fand

soðe gebunden;      secg eft ongan

sið Beowulfes      snyttrum styrian

ond on sped wrecan      spel gerade,

wordum wrixlan.      Welhwylc gecwæð

875
þæt he fram Sigemundes[?]      secgan hyrde

ellendædum,      uncuþes fela,

Wælsinges gewin,      wide siðas,

þara þe gumena bearn      gearwe ne wiston,

fæhðe ond fyrena,      buton Fitela mid hine,

880
þonne he swulces hwæt      secgan wolde,

eam his nefan,      swa hie a wæron

æt niða gehwam      nydgesteallan;

hæfdon ealfela      eotena cynnes

sweordum gesæged.      Sigemunde gesprong

885
æfter deaðdæge      dom unlytel,

syþðan wiges heard      wyrm acwealde,

hordes hyrde.      He under harne stan,

æþelinges bearn,      ana geneðde

frecne dæde,      ne wæs him Fitela mid.

890
Hwæþre him gesælde      ðæt þæt swurd þurhwod

wrætlicne wyrm,      þæt hit on wealle ætstod,

dryhtlic iren;      draca morðre swealt.

Hæfde aglæca      elne gegongen

þæt he beahhordes      brucan moste

895
selfes dome;      sæbat gehleod,

bær on bearm scipes      beorhte frætwa,

Wælses eafera.      Wyrm hat gemealt.

Se wæs wreccena      wide mærost

ofer werþeode,      wigendra hleo,

900
ellendædum      (he þæs ær onðah),

siððan Heremodes      hild sweðrode,

eafoð[?] ond ellen.      He mid Eotenum wearð

on feonda geweald      forð forlacen,

snude forsended.      Hine sorhwylmas

905
lemede to lange;      he his leodum wearð,

eallum æþellingum      to aldorceare;

swylce oft bemearn      ærran mælum

swiðferhþes sið      snotor ceorl monig,

se þe him bealwa to      bote gelyfde,

910
þæt þæt ðeodnes bearn      geþeon scolde,

fæderæþelum onfon,      folc gehealdan,

hord ond hleoburh,      hæleþa rice,

OE Scyldinga.      He þær eallum wearð,

mæg Higelaces,      manna cynne,

915
freondum gefægra;      hine fyren onwod.

Hwilum flitende      fealwe stræte

mearum mæton.      ða wæs morgenleoht

scofen ond scynded.      Eode scealc monig

swiðhicgende      to sele þam hean

920
searowundor seon;      swylce self cyning

of brydbure,      beahhorda weard,

tryddode tirfæst      getrume micle,

cystum gecyþed,      ond his cwen mid him

medostigge mæt      mægþa hose.

925
Hroðgar maþelode      (he to healle geong,

stod on stapole,      geseah steapne hrof,

golde fahne,      ond Grendles hond):

"ðisse ansyne      alwealdan þanc

lungre gelimpe!      Fela ic laþes gebad,

930
grynna æt Grendle;      a mæg god wyrcan

wunder æfter wundre,      wuldres hyrde.

ðæt wæs ungeara      þæt ic ænigra me

weana ne wende      to widan feore

bote gebidan,      þonne blode fah

935
husa selest      heorodreorig stod,

wea widscofen      witena gehwylcum[?]

ðara þe ne wendon      þæt hie wideferhð

leoda landgeweorc      laþum beweredon

scuccum ond scinnum.      Nu scealc hafað

940
þurh drihtnes miht      dæd gefremede

ðe we ealle      ær ne meahton

snyttrum besyrwan.      Hwæt, þæt secgan mæg

efne swa hwylc mægþa      swa ðone magan cende

æfter gumcynnum,      gyf heo gyt lyfað,

945
þæt hyre ealdmetod      este wære

bearngebyrdo.      Nu ic, Beowulf, þec,

secg betsta,      me for sunu wylle

freogan on ferhþe;      heald forð tela

niwe sibbe.      Ne bið þe nænigra[?] gad

950
worolde wilna,      þe ic geweald hæbbe.

Ful oft ic for læssan      lean teohhode,

hordweorþunge      hnahran rince,

sæmran æt sæcce.      þu þe self hafast

dædum gefremed      þæt þin dom[?] lyfað

955
awa to aldre.      Alwalda þec

gode forgylde,      swa he nu gyt dyde!"

Beowulf maþelode,      bearn Ecþeowes:

"We þæt ellenweorc      estum miclum,

feohtan fremedon,      frecne geneðdon

960
eafoð uncuþes.      Uþe ic swiþor

þæt ðu hine selfne      geseon moste,

feond on frætewum      fylwerigne.

Ic hine[?] hrædlice      heardan clammum

on wælbedde      wriþan þohte,

965
þæt he for mundgripe[?]      minum scolde

licgean lifbysig,      butan his lic swice.

Ic hine ne mihte,      þa metod nolde,

ganges getwæman,      no ic him þæs georne ætfealh,

feorhgeniðlan;      wæs to foremihtig

970
feond on feþe.      Hwæþere he his folme forlet

to lifwraþe      last weardian,

earm ond eaxle.      No þær ænige swa þeah

feasceaft guma      frofre gebohte;

no þy leng leofað      laðgeteona,

975
synnum geswenced,      ac hyne sar hafað

mid[?] nydgripe[?]      nearwe befongen,

balwon bendum.      ðær abidan sceal

maga mane fah      miclan domes,

hu him scir metod      scrifan wille."

980
ða wæs swigra secg,      sunu Eclafes,

on gylpspræce      guðgeweorca,

siþðan æþelingas      eorles cræfte

ofer heanne hrof      hand sceawedon,

feondes fingras.      Foran æghwylc wæs,

985
stiðra[?] nægla gehwylc,      style gelicost,

hæþenes handsporu      hilderinces[?],

egl, unheoru.      æghwylc gecwæð

þæt him heardra nan      hrinan wolde

iren ærgod,      þæt ðæs ahlæcan

990
blodge beadufolme      onberan wolde.

ða wæs haten hreþe      Heort innanweard

folmum gefrætwod.      Fela þæra wæs,

wera ond wifa,      þe þæt winreced,

gestsele gyredon.      Goldfag scinon

995
web æfter wagum,      wundorsiona fela

secga gehwylcum      þara þe on swylc starað.

Wæs þæt beorhte bold      tobrocen swiðe,

eal inneweard      irenbendum fæst,

heorras tohlidene.      Hrof ana genæs,

1000
ealles ansund,      þe se aglæca,

fyrendædum fag,      on fleam gewand,

aldres orwena.      No þæt yðe byð

to befleonne,      fremme se þe wille,

ac gesecan[?] sceal      sawlberendra,

1005
nyde genydde,      niþða bearna,

grundbuendra      gearwe stowe,

þær his lichoma      legerbedde fæst

swefeþ æfter symle.      þa wæs sæl ond mæl

þæt to healle gang      Healfdenes sunu;

1010
wolde self cyning      symbel þicgan.

Ne gefrægen ic þa mægþe      maran weorode

ymb hyra sincgyfan      sel gebæran.

Bugon þa to bence      blædagande,

fylle gefægon;      fægere geþægon

1015
medoful manig      magas þara

swiðhicgende      on sele þam hean,

Hroðgar ond Hroþulf.      Heorot innan wæs

freondum afylled;      nalles facenstafas

þeodscyldingas      þenden fremedon.

1020
Forgeaf þa Beowulfe      bearn[?] Healfdenes

segen gyldenne      sigores to leane;

hroden hildecumbor[?],      helm ond byrnan,

mære maðþumsweord      manige gesawon

beforan beorn beran.      Beowulf geþah

1025
ful on flette;      no he þære feohgyfte

for sceotendum[?]      scamigan ðorfte.

Ne gefrægn ic freondlicor      feower madmas

golde gegyrede      gummanna fela

in ealobence      oðrum gesellan.

1030
Ymb þæs helmes hrof      heafodbeorge

wirum bewunden      walu[?] utan heold,

þæt him fela laf      frecne ne meahton

scurheard sceþðan,      þonne scyldfreca

ongean gramum      gangan scolde.

1035
Heht ða eorla hleo      eahta mearas

fætedhleore      on flet teon,

in under eoderas.      þara anum stod

sadol searwum fah,      since gewurþad;

þæt wæs hildesetl      heahcyninges,

1040
ðonne sweorda gelac      sunu Healfdenes

efnan wolde.      Næfre on ore læg

widcuþes wig,      ðonne walu feollon.

Ond ða Beowulfe      bega gehwæþres

eodor Ingwina      onweald geteah,

1045
wicga ond wæpna,      het hine wel brucan.

Swa manlice      mære þeoden,

hordweard hæleþa,      heaþoræsas geald

mearum ond madmum,      swa hy næfre man lyhð,

se þe secgan wile      soð æfter rihte.

1050
ða gyt æghwylcum      eorla drihten

þara þe mid Beowulfe      brimlade[?] teah

on þære medubence      maþðum gesealde,

yrfelafe,      ond þone ænne heht

golde forgyldan,      þone ðe Grendel ær

1055
mane acwealde,      swa he hyra ma wolde,

nefne him witig god      wyrd forstode

ond ðæs mannes mod.      Metod eallum weold

gumena cynnes,      swa he nu git deð.

Forþan bið andgit      æghwær selest,

1060
ferhðes foreþanc.      Fela sceal gebidan

leofes ond laþes      se þe longe her

on ðyssum windagum      worolde bruceð.

þær wæs sang ond sweg      samod ætgædere

fore Healfdenes      hildewisan,

1065
gomenwudu greted,      gid oft wrecen,

ðonne healgamen      Hroþgares scop

æfter medobence      mænan scolde

be[?] Finnes eaferum,      ða hie se fær begeat,

hæleð Healfdena,      Hnæf Scyldinga,

1070
in Freswæle      feallan scolde.

Ne huru Hildeburh      herian þorfte

Eotena treowe;      unsynnum wearð

beloren leofum      æt þam lindplegan[?],

bearnum ond broðrum;      hie on gebyrd hruron,

1075
gare wunde.      þæt wæs geomuru ides!

Nalles holinga      Hoces dohtor

meotodsceaft bemearn,      syþðan morgen com,

ða heo under swegle      geseon meahte

morþorbealo maga,      þær heo[?] ær mæste heold

1080
worolde wynne.      Wig ealle fornam

Finnes þegnas      nemne feaum anum,

þæt he ne mehte      on þæm meðelstede

wig Hengeste      wiht gefeohtan,

ne þa wealafe      wige forþringan

1085
þeodnes ðegna[?];      ac hig him geþingo budon,

þæt hie him oðer flet      eal gerymdon,

healle ond heahsetl,      þæt hie healfre geweald

wið Eotena bearn      agan moston,

ond æt feohgyftum      Folcwaldan sunu

1090
dogra gehwylce      Dene weorþode,

Hengestes heap      hringum wenede

efne swa swiðe      sincgestreonum

fættan goldes,      swa he Fresena cyn

on beorsele      byldan wolde.

1095
ða hie getruwedon      on twa healfa

fæste frioðuwære.      Fin Hengeste

elne, unflitme      aðum benemde

þæt he þa wealafe      weotena dome

arum heolde,      þæt ðær ænig mon

1100
wordum ne worcum      wære ne bræce,

ne þurh inwitsearo      æfre gemænden

ðeah hie hira beaggyfan      banan folgedon

ðeodenlease,      þa him swa geþearfod wæs;

gyf þonne Frysna hwylc      frecnan[?] spræce

1105
ðæs morþorhetes      myndgiend wære,

þonne hit sweordes ecg      seðan[?] scolde.

Ad[?] wæs geæfned      ond icge gold

ahæfen of horde.      Herescyldinga

betst beadorinca      wæs on bæl gearu.

1110
æt þæm ade wæs      eþgesyne

swatfah syrce,      swyn ealgylden,

eofer irenheard,      æþeling manig

wundum awyrded;      sume on wæle crungon.

Het ða Hildeburh      æt Hnæfes ade

1115
hire selfre sunu      sweoloðe befæstan,

banfatu bærnan      ond on bæl don

eame[?] on eaxle.      Ides gnornode,

geomrode giddum.      Guðrinc astah.

Wand to wolcnum      wælfyra mæst,

1120
hlynode for hlawe;      hafelan multon,

bengeato burston,      ðonne blod ætspranc,

laðbite lices.      Lig ealle forswealg,

gæsta gifrost,      þara ðe þær guð fornam

bega folces;      wæs hira blæd scacen.

1125
Gewiton him ða wigend      wica neosian,

freondum befeallen,      Frysland geseon,

hamas ond heaburh.      Hengest ða gyt

wælfagne winter      wunode mid Finne

eal[?] unhlitme.      Eard gemunde,

1130
þeah þe he ne[?] meahte      on mere drifan

hringedstefnan;      holm storme weol,

won wið winde,      winter yþe beleac

isgebinde,      oþðæt oþer com

gear in geardas,      swa nu gyt deð,

1135
þa ðe syngales      sele bewitiað,

wuldortorhtan weder.      ða wæs winter scacen,

fæger foldan bearm.      Fundode wrecca,

gist of geardum;      he to gyrnwræce

swiðor þohte      þonne to sælade,

1140
gif he torngemot      þurhteon mihte

þæt he Eotena bearn      inne gemunde.

Swa he ne forwyrnde      woroldrædenne,

þonne him Hunlafing      hildeleoman,

billa selest,      on bearm dyde,

1145
þæs wæron mid Eotenum      ecge cuðe.

Swylce ferhðfrecan      Fin eft begeat

sweordbealo sliðen      æt his selfes ham,

siþðan grimne gripe      Guðlaf ond Oslaf

æfter sæsiðe,      sorge, mændon,

1150
ætwiton weana dæl;      ne meahte wæfre mod

forhabban in hreþre.      ða wæs heal roden[?]

feonda feorum,      swilce Fin slægen,

cyning on corþre,      ond seo cwen numen.

Sceotend Scyldinga      to scypon feredon

1155
eal ingesteald      eorðcyninges,

swylce hie æt Finnes ham      findan meahton

sigla, searogimma.      Hie on sælade

drihtlice wif      to Denum feredon,

læddon to leodum.      Leoð wæs asungen,

1160
gleomannes gyd.      Gamen eft astah,

beorhtode bencsweg;      byrelas sealdon

win of wunderfatum.      þa cwom Wealhþeo forð

gan under gyldnum beage,      þær þa godan twegen

sæton suhtergefæderan;      þa gyt wæs hiera sib ætgædere,

1165
æghwylc oðrum trywe.      Swylce þær Unferþ[?] þyle

æt fotum sæt frean Scyldinga;      gehwylc hiora his ferhþe treowde,

þæt he hæfde mod micel,      þeah þe he his magum nære

arfæst æt ecga gelacum.      Spræc ða ides Scyldinga:

"Onfoh þissum fulle,      freodrihten min,

1170
sinces brytta!      þu on sælum wes,

goldwine gumena,      ond to Geatum spræc

mildum wordum,      swa sceal man don.

Beo wið Geatas glæd,      geofena gemyndig,

nean ond feorran      þu nu hafast.

1175
Me man sægde      þæt þu ðe for sunu wolde

hererinc[?] habban.      Heorot is gefælsod,

beahsele beorhta;      bruc þenden þu mote

manigra medo,      ond þinum magum læf

folc ond rice,      þonne ðu forð scyle

1180
metodsceaft seon.      Ic minne can

glædne Hroþulf,      þæt he þa geogoðe wile

arum healdan,      gyf þu ær þonne[?] he,

wine Scildinga,      worold oflætest;

wene ic þæt he mid gode      gyldan wille

1185
uncran eaferan,      gif he þæt eal gemon,

hwæt wit to willan      ond to worðmyndum

umborwesendum ær      arna gefremedon."

Hwearf þa bi bence      þær hyre byre wæron,

Hreðric ond Hroðmund,      ond hæleþa bearn,

1190
giogoð ætgædere;      þær se goda sæt,

Beowulf Geata,      be þæm gebroðrum twæm.

Him wæs ful boren      ond freondlaþu

wordum bewægned,      ond wunden gold

estum geeawed,      earmreade twa,

1195
hrægl ond hringas,      healsbeaga mæst

þara þe ic on foldan      gefrægen hæbbe.

Nænigne ic under swegle      selran hyrde

hordmaððum[?] hæleþa,      syþðan Hama ætwæg

to þære[?] byrhtan byrig      Brosinga mene,

1200
sigle ond sincfæt;      searoniðas fleah[?]

Eormenrices,      geceas ecne ræd.

þone hring hæfde      Higelac Geata,

nefa Swertinges,      nyhstan siðe,

siðþan he under segne      sinc ealgode,

1205
wælreaf werede;      hyne wyrd fornam,

syþðan he for wlenco      wean ahsode,

fæhðe to Frysum.      He þa frætwe wæg,

eorclanstanas      ofer yða ful,

rice þeoden;      he under rande gecranc.

1210
Gehwearf þa in Francna fæþm      feorh cyninges,

breostgewædu      ond se beah somod;

wyrsan wigfrecan      wæl reafedon[?]

æfter guðsceare,      Geata leode,

hreawic heoldon.      Heal swege onfeng.

1215
Wealhðeo maþelode,      heo fore þæm werede spræc:

"Bruc ðisses beages,      Beowulf leofa,

hyse, mid hæle,      ond þisses hrægles neot,

þeodgestreona[?],      ond geþeoh tela,

cen þec mid cræfte      ond þyssum cnyhtum wes

1220
lara liðe;      ic þe þæs lean geman.

Hafast þu gefered      þæt ðe feor ond neah

ealne wideferhþ      weras ehtigað,

efne swa side      swa sæ bebugeð,

windgeard, weallas.      Wes þenden þu lifige,

1225
æþeling, eadig.      Ic þe an tela

sincgestreona.      Beo þu suna minum

dædum gedefe,      dreamhealdende.

Her is æghwylc eorl      oþrum getrywe,

modes milde,      mandrihtne hold[?];

1230
þegnas syndon geþwære,      þeod ealgearo,

druncne dryhtguman      doð swa ic bidde."

Eode þa to setle.      þær wæs symbla cyst;

druncon win weras.      Wyrd ne cuþon,

geosceaft grimme[?],      swa hit agangen wearð

1235
eorla manegum,      syþðan æfen cwom

ond him Hroþgar gewat      to hofe sinum,

rice to ræste.      Reced weardode

unrim eorla,      swa hie oft ær dydon.

Bencþelu beredon;      hit geondbræded wearð

1240
beddum ond bolstrum.      Beorscealca sum

fus ond fæge      fletræste gebeag.

Setton him to heafdon      hilderandas,

bordwudu beorhtan;      þær on bence wæs

ofer æþelinge      yþgesene

1245
heaþosteapa helm,      hringed byrne,

þrecwudu þrymlic.      Wæs þeaw hyra

þæt hie oft wæron      an wig gearwe,

ge æt ham ge on herge,      ge gehwæþer þara,

efne swylce mæla      swylce hira mandryhtne

1250
þearf gesælde;      wæs seo þeod tilu.

Sigon þa to slæpe.      Sum sare angeald

æfenræste,      swa him ful oft gelamp,

siþðan goldsele      Grendel warode,

unriht æfnde,      oþþæt ende becwom,

1255
swylt æfter synnum.      þæt gesyne wearþ,

widcuþ werum,      þætte wrecend þa gyt

lifde æfter laþum,      lange þrage,

æfter guðceare.      Grendles modor,

ides, aglæcwif,      yrmþe gemunde,

1260
se þe wæteregesan      wunian scolde,

cealde streamas,      siþðan Cain[?] wearð

to ecgbanan      angan breþer,

fæderenmæge;      he þa fag gewat,

morþre gemearcod,      mandream fleon,

1265
westen warode.      þanon woc fela

geosceaftgasta;      wæs þæra Grendel sum,

heorowearh hetelic,      se æt Heorote fand

wæccendne wer      wiges bidan.

þær him aglæca      ætgræpe wearð;

1270
hwæþre he gemunde      mægenes strenge,

gimfæste gife      ðe him god sealde,

ond him to anwaldan      are gelyfde,

frofre ond fultum;      ðy he þone feond ofercwom,

gehnægde helle gast.      þa he hean gewat,

1275
dreame bedæled,      deaþwic seon,

mancynnes feond,      ond his modor þa gyt,

gifre ond galgmod,      gegan wolde

sorhfulne sið,      sunu deað[?] wrecan.

Com þa to Heorote,      ðær Hringdene

1280
geond þæt sæld swæfun.      þa ðær sona wearð

edhwyrft eorlum,      siþðan inne fealh

Grendles modor.      Wæs se gryre læssa

efne swa micle      swa bið mægþa cræft,

wiggryre wifes,      be wæpnedmen,

1285
þonne heoru bunden,      hamere geþuren,

sweord swate fah      swin ofer helme

ecgum dyhttig      andweard scireð.

þa wæs on healle      heardecg togen

sweord ofer setlum,      sidrand manig

1290
hafen handa fæst;      helm ne gemunde,

byrnan side,      þa hine se broga angeat.

Heo wæs on ofste,      wolde ut þanon,

feore beorgan,      þa heo onfunden wæs.

Hraðe heo æþelinga      anne hæfde

1295
fæste befangen,      þa heo to fenne gang.

Se wæs Hroþgare      hæleþa leofost

on gesiðes had      be sæm tweonum,

rice randwiga,      þone ðe heo on ræste abreat,

blædfæstne beorn.      Næs Beowulf ðær,

1300
ac wæs oþer in      ær geteohhod

æfter maþðumgife      mærum Geate.

Hream wearð in Heorote;      heo under heolfre genam

cuþe folme;      cearu wæs geniwod,

geworden in wicun.      Ne wæs þæt gewrixle til,

1305
þæt hie on ba healfa      bicgan scoldon

freonda feorum.      þa wæs frod cyning,

har hilderinc,      on hreon mode,

syðþan he aldorþegn      unlyfigendne,

þone deorestan      deadne wisse.

1310
Hraþe wæs to bure      Beowulf fetod,

sigoreadig secg.      Samod ærdæge

eode eorla sum,      æþele cempa

self mid gesiðum      þær se snotera bad,

hwæþer[?] him alwalda[?]      æfre wille

1315
æfter weaspelle      wyrpe gefremman.

Gang ða æfter flore      fyrdwyrðe man

mid his handscale      (healwudu dynede),

þæt he þone wisan      wordum nægde[?]

frean Ingwina,      frægn gif him wære

1320
æfter neodlaðum[?]      niht getæse.

Hroðgar maþelode,      helm Scyldinga:

"Ne frin þu æfter sælum!      Sorh is geniwod

Denigea leodum.      Dead is æschere,

Yrmenlafes      yldra broþor,

1325
min runwita      ond min rædbora,

eaxlgestealla,      ðonne we on orlege

hafelan weredon,      þonne hniton feþan,

eoferas cnysedan.      Swylc[?] scolde[?] eorl wesan,

æþeling[?] ærgod,      swylc æschere wæs!

1330
Wearð him on Heorote      to handbanan

wælgæst wæfre;      ic ne wat hwæder[?]

atol æse wlanc      eftsiðas teah,

fylle gefægnod[?].      Heo þa fæhðe wræc

þe þu gystran niht      Grendel cwealdest

1335
þurh hæstne had      heardum clammum,

forþan he to lange      leode mine

wanode ond wyrde.      He æt wige gecrang

ealdres scyldig,      ond nu oþer cwom

mihtig manscaða,      wolde hyre mæg wrecan,

1340
ge feor hafað      fæhðe gestæled

(þæs þe þincean mæg      þegne monegum,

se þe æfter sincgyfan      on sefan greoteþ),

hreþerbealo hearde;      nu seo hand ligeð,

se þe eow welhwylcra      wilna dohte.

1345
Ic þæt londbuend,      leode mine,

selerædende,      secgan hyrde

þæt hie gesawon      swylce twegen

micle mearcstapan      moras healdan,

ellorgæstas.      ðæra oðer wæs,

1350
þæs þe hie gewislicost      gewitan meahton,

idese onlicnæs;      oðer earmsceapen

on weres wæstmum      wræclastas træd,

næfne he wæs mara      þonne ænig man oðer;

þone on geardagum      Grendel nemdon[?]

1355
foldbuende.      No hie fæder cunnon,

hwæþer him ænig wæs      ær acenned

dyrnra gasta.      Hie dygel lond

warigeað, wulfhleoþu,      windige næssas,

frecne fengelad,      ðær fyrgenstream

1360
under næssa genipu      niþer gewiteð,

flod under foldan.      Nis þæt feor heonon

milgemearces      þæt se mere standeð[?];

ofer þæm hongiað      hrinde bearwas,

wudu wyrtum fæst      wæter oferhelmað.

1365
þær mæg nihta gehwæm      niðwundor seon,

fyr on flode.      No þæs frod leofað

gumena bearna,      þæt þone grund wite;

ðeah þe hæðstapa      hundum geswenced,

heorot hornum trum,      holtwudu sece,

1370
feorran geflymed,      ær he feorh seleð,

aldor on ofre,      ær he in wille

hafelan hydan[?].      Nis þæt heoru stow!

þonon yðgeblond      up astigeð

won to wolcnum,      þonne wind styreþ,

1375
lað gewidru,      oðþæt lyft drysmaþ,

roderas reotað.      Nu is se ræd gelang

eft æt þe anum.      Eard git ne const,

frecne stowe,      ðær þu findan miht

felasinnigne secg;      sec gif þu dyrre.

1380
Ic þe þa fæhðe      feo leanige,

ealdgestreonum,      swa ic ær dyde,

wundnum[?] golde,      gyf þu on weg cymest."

Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:

"Ne sorga, snotor guma;      selre bið æghwæm

1385
þæt he his freond wrece,      þonne he fela murne.

Ure æghwylc sceal      ende gebidan

worolde lifes;      wyrce se þe mote

domes ær deaþe;      þæt bið drihtguman

unlifgendum      æfter selest.

1390
Aris, rices weard,      uton raþe[?] feran

Grendles magan      gang sceawigan.

Ic hit þe gehate,      no he on helm losaþ,

ne on foldan fæþm,      ne on fyrgenholt,

ne on gyfenes grund,      ga þær he wille.

1395
ðys dogor þu      geþyld hafa

weana gehwylces,      swa ic þe wene to."

Ahleop ða se gomela,      gode þancode,

mihtigan drihtne,      þæs se man gespræc.

þa wæs Hroðgare      hors gebæted,

1400
wicg wundenfeax.      Wisa fengel

geatolic gende;      gumfeþa stop

lindhæbbendra.      Lastas wæron

æfter waldswaþum      wide gesyne,

gang ofer grundas,      þær[?] heo[?] gegnum for

1405
ofer myrcan mor,      magoþegna bær

þone selestan      sawolleasne

þara þe mid Hroðgare      ham eahtode.

Ofereode þa      æþelinga bearn

steap stanhliðo,      stige nearwe,

1410
enge anpaðas,      uncuð gelad,

neowle næssas,      nicorhusa fela.

He feara sum      beforan gengde

wisra monna      wong sceawian,

oþþæt he færinga      fyrgenbeamas

1415
ofer harne stan      hleonian funde,

wynleasne wudu;      wæter under stod

dreorig ond gedrefed.      Denum eallum wæs,

winum Scyldinga,      weorce on mode

to geþolianne,      ðegne monegum,

1420
oncyð eorla gehwæm,      syðþan æscheres

on þam holmclife      hafelan metton.

Flod blode weol      (folc to sægon),

hatan heolfre.      Horn stundum song

fuslic fyrdleoð[?].      Feþa eal gesæt.

1425
Gesawon ða æfter wætere      wyrmcynnes fela,

sellice sædracan,      sund cunnian,

swylce on næshleoðum      nicras licgean,

ða on undernmæl      oft bewitigað

sorhfulne sið      on seglrade,

1430
wyrmas ond wildeor;      hie on weg hruron,

bitere ond gebolgne,      bearhtm ongeaton,

guðhorn galan.      Sumne Geata leod

of flanbogan      feores getwæfde,

yðgewinnes,      þæt him on aldre stod

1435
herestræl hearda;      he on holme wæs

sundes þe sænra,      ðe hyne swylt fornam.

Hræþe wearð on yðum      mid eoferspreotum

heorohocyhtum      hearde genearwod,

niða genæged,      ond on næs togen,

1440
wundorlic wægbora;      weras sceawedon

gryrelicne gist.      Gyrede hine Beowulf

eorlgewædum,      nalles for ealdre mearn.

Scolde herebyrne      hondum gebroden,

sid ond searofah,      sund cunnian,

1445
seo ðe bancofan      beorgan cuþe,

þæt him hildegrap      hreþre ne mihte,

eorres inwitfeng,      aldre gesceþðan;

ac se hwita helm      hafelan werede,

se þe meregrundas      mengan scolde,

1450
secan sundgebland      since geweorðad,

befongen freawrasnum,      swa hine fyrndagum

worhte wæpna smið,      wundrum teode,

besette swinlicum,      þæt hine syðþan no

brond ne beadomecas      bitan ne meahton.

1455
Næs þæt þonne mætost      mægenfultuma

þæt him on ðearfe lah      ðyle Hroðgares;

wæs þæm hæftmece      Hrunting nama.

þæt wæs an foran      ealdgestreona;

ecg wæs iren,      atertanum fah,

1460
ahyrded heaþoswate;      næfre hit æt hilde ne swac

manna ængum      þara þe hit mid mundum bewand,

se ðe gryresiðas      gegan dorste,

folcstede fara;      næs þæt forma sið

þæt hit ellenweorc      æfnan scolde.

1465
Huru ne gemunde      mago Ecglafes,

eafoþes cræftig,      þæt he ær gespræc

wine druncen,      þa he þæs wæpnes onlah

selran sweordfrecan.      Selfa ne dorste

under yða gewin      aldre geneþan,

1470
drihtscype dreogan;      þær he dome forleas,

ellenmærðum[?].      Ne wæs þæm oðrum swa,

syðþan he hine to guðe      gegyred hæfde.

Beowulf maðelode,      bearn Ecgþeowes:

"Geþenc nu, se mæra      maga Healfdenes,

1475
snottra fengel,      nu ic eom siðes fus,

goldwine gumena,      hwæt wit geo spræcon,

gif ic æt þearfe      þinre scolde

aldre linnan,      þæt ðu me a wære

forðgewitenum      on fæder stæle.

1480
Wes þu mundbora      minum magoþegnum,

hondgesellum,      gif mec hild nime;

swylce þu ða madmas      þe þu me sealdest,

Hroðgar leofa,      Higelace onsend.

Mæg þonne on þæm golde ongitan      Geata dryhten,

1485
geseon sunu Hrædles,      þonne he on þæt sinc starað,

þæt ic gumcystum      godne funde

beaga bryttan,      breac þonne moste.

Ond þu Unferð[?] læt      ealde lafe,

wrætlic wægsweord,      widcuðne man

1490
heardecg habban;      ic me mid Hruntinge

dom gewyrce,      oþðe mec deað nimeð."

æfter þæm wordum      Wedergeata leod

efste mid elne,      nalas ondsware

bidan wolde;      brimwylm onfeng

1495
hilderince.      ða wæs hwil dæges

ær he þone grundwong      ongytan mehte.

Sona þæt onfunde      se ðe floda begong

heorogifre beheold      hund missera,

grim ond grædig,      þæt þær gumena sum

1500
ælwihta eard      ufan cunnode.

Grap þa togeanes,      guðrinc gefeng

atolan clommum.      No þy ær in gescod

halan lice;      hring utan ymbbearh,

þæt heo þone fyrdhom      ðurhfon ne mihte,

1505
locene leoðosyrcan      laþan fingrum.

Bær þa seo brimwylf[?],      þa heo to botme com,

hringa þengel      to hofe sinum,

swa he ne mihte,      no he þæs[?] modig wæs,

wæpna gewealdan,      ac hine wundra þæs fela

1510
swencte[?] on sunde,      sædeor monig

hildetuxum      heresyrcan bræc,

ehton aglæcan.      ða se eorl ongeat

þæt he in[?] niðsele      nathwylcum wæs,

þær him nænig wæter      wihte ne sceþede,

1515
ne him for hrofsele      hrinan ne mehte

færgripe flodes;      fyrleoht geseah,

blacne leoman,      beorhte scinan.

Ongeat þa se goda      grundwyrgenne,

merewif mihtig;      mægenræs forgeaf

1520
hildebille,      hond[?] sweng[?] ne ofteah,

þæt hire on hafelan      hringmæl agol

grædig guðleoð.      ða se gist onfand

þæt se beadoleoma      bitan nolde,

aldre sceþðan,      ac seo ecg geswac

1525
ðeodne æt þearfe;      ðolode ær fela

hondgemota,      helm oft gescær,

fæges fyrdhrægl;      ða wæs forma sið

deorum madme,      þæt his dom alæg.

Eft wæs anræd,      nalas elnes læt,

1530
mærða gemyndig      mæg Hylaces.

Wearp ða wundenmæl[?]      wrættum gebunden

yrre oretta,      þæt hit on eorðan læg,

stið ond stylecg;      strenge getruwode,

mundgripe mægenes.      Swa sceal man don,

1535
þonne he æt guðe      gegan þenceð

longsumne lof,      na ymb his lif cearað.

Gefeng þa be eaxle      (nalas for fæhðe mearn)

Guðgeata leod      Grendles modor;

brægd þa beadwe heard,      þa he gebolgen wæs,

1540
feorhgeniðlan,      þæt heo on flet gebeah.

Heo him eft hraþe      andlean[?] forgeald

grimman grapum      ond him togeanes feng;

oferwearp þa werigmod      wigena strengest,

feþecempa,      þæt he on fylle wearð.

1545
Ofsæt þa þone selegyst      ond hyre seax[?] geteah,

brad ond[?] brunecg,      wolde hire bearn wrecan,

angan eaferan.      Him on eaxle læg

breostnet broden;      þæt gebearh feore,

wið ord ond wið ecge      ingang forstod.

1550
Hæfde ða forsiðod      sunu Ecgþeowes

under gynne grund,      Geata cempa,

nemne him heaðobyrne      helpe gefremede,

herenet hearde,      ond halig god

geweold wigsigor;      witig drihten,

1555
rodera rædend,      hit on ryht gesced

yðelice,      syþðan he eft astod.

Geseah ða on searwum      sigeeadig bil,

eald sweord eotenisc,      ecgum þyhtig,

wigena weorðmynd;      þæt wæs[?] wæpna cyst,

1560
buton hit wæs mare      ðonne ænig mon oðer

to beadulace      ætberan meahte,

god ond geatolic,      giganta geweorc.

He gefeng þa fetelhilt,      freca Scyldinga

hreoh ond heorogrim      hringmæl gebrægd,

1565
aldres orwena,      yrringa sloh,

þæt hire wið halse      heard grapode,

banhringas bræc.      Bil eal ðurhwod

fægne flæschoman;      heo on flet gecrong.

Sweord wæs swatig,      secg weorce gefeh.

1570
Lixte se leoma,      leoht inne stod,

efne swa of hefene      hadre scineð

rodores candel.      He æfter recede wlat;

hwearf þa be wealle,      wæpen hafenade

heard be hiltum      Higelaces ðegn,

1575
yrre ond anræd.      Næs seo ecg fracod

hilderince,      ac he hraþe wolde

Grendle forgyldan      guðræsa fela

ðara þe he geworhte      to Westdenum

oftor micle      ðonne on ænne sið,

1580
þonne he Hroðgares      heorðgeneatas

sloh on sweofote,      slæpende fræt

folces Denigea      fyftyne men

ond oðer swylc      ut offerede,

laðlicu lac.      He him þæs lean forgeald,

1585
reþe cempa,      to ðæs þe he on ræste geseah

guðwerigne      Grendel licgan

aldorleasne,      swa him ær gescod

hild æt Heorote.      Hra wide sprong,

syþðan he æfter deaðe      drepe þrowade,

1590
heorosweng heardne,      ond hine þa heafde becearf.

Sona þæt gesawon      snottre ceorlas,

þa ðe mid Hroðgare      on holm wliton,

þæt wæs yðgeblond      eal gemenged,

brim blode fah.      Blondenfeaxe,

1595
gomele ymb godne,      ongeador spræcon

þæt hig þæs æðelinges      eft ne wendon

þæt he sigehreðig      secean come

mærne þeoden;      þa ðæs monige gewearð

þæt hine seo brimwylf      abroten[?] hæfde.

1600
ða com non dæges.      Næs ofgeafon

hwate Scyldingas;      gewat him ham þonon

goldwine gumena.      Gistas setan[?]

modes seoce      ond on mere staredon,

wiston ond ne wendon      þæt hie heora winedrihten

1605
selfne gesawon.      þa þæt sweord ongan

æfter heaþoswate      hildegicelum,

wigbil wanian.      þæt wæs wundra sum,

þæt hit eal gemealt      ise gelicost,

ðonne forstes bend      fæder onlæteð,

1610
onwindeð wælrapas,      se geweald hafað

sæla ond mæla;      þæt is soð metod.

Ne nom he in þæm wicum,      Wedergeata leod,

maðmæhta ma,      þeh he þær monige geseah,

buton þone hafelan      ond þa hilt somod

1615
since fage.      Sweord ær gemealt,

forbarn brodenmæl;      wæs þæt blod to þæs hat,

ættren ellorgæst      se þær inne swealt.

Sona wæs on sunde      se þe ær æt sæcce gebad

wighryre wraðra,      wæter up þurhdeaf.

1620
Wæron yðgebland      eal gefælsod,

eacne eardas,      þa se ellorgast

oflet lifdagas      ond þas lænan gesceaft.

Com þa to lande      lidmanna helm

swiðmod swymman;      sælace gefeah,

1625
mægenbyrþenne      þara þe he him mid hæfde.

Eodon him þa togeanes,      gode þancodon,

ðryðlic þegna heap,      þeodnes gefegon,

þæs þe hi hyne gesundne      geseon moston.

ða wæs of þæm hroran      helm ond byrne

1630
lungre alysed.      Lagu drusade,

wæter under wolcnum,      wældreore fag.

Ferdon forð þonon      feþelastum

ferhþum fægne,      foldweg mæton,

cuþe stræte.      Cyningbalde men

1635
from þæm holmclife      hafelan bæron

earfoðlice      heora æghwæþrum,

felamodigra;      feower scoldon

on þæm wælstenge      weorcum geferian

to þæm goldsele      Grendles heafod,

1640
oþðæt semninga      to sele comon

frome fyrdhwate      feowertyne

Geata gongan;      gumdryhten mid

modig on gemonge      meodowongas træd.

ða com in gan      ealdor ðegna,

1645
dædcene mon      dome gewurþad,

hæle hildedeor,      Hroðgar gretan.

þa wæs be feaxe      on flet boren

Grendles heafod,      þær guman druncon,

egeslic for eorlum      ond þære idese mid,

1650
wliteseon wrætlic;      weras on sawon.

Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:

"Hwæt! we þe þas sælac,      sunu Healfdenes,

leod Scyldinga,      lustum brohton

tires to tacne,      þe þu her to locast.

1655
Ic þæt unsofte      ealdre gedigde

wigge under wætere,      weorc geneþde

earfoðlice;      ætrihte wæs

guð getwæfed,      nymðe mec god scylde.

Ne meahte ic æt hilde      mid Hruntinge

1660
wiht gewyrcan,      þeah þæt wæpen duge;

ac me geuðe      ylda waldend

þæt ic on wage geseah      wlitig hangian

eald sweord eacen      (oftost wisode

winigea leasum),      þæt ic ðy wæpne gebræd.

1665
Ofsloh ða æt þære sæcce,      þa me sæl ageald,

huses hyrdas.      þa þæt hildebil

forbarn brogdenmæl,      swa þæt blod gesprang,

hatost heaþoswata.      Ic þæt hilt þanan

feondum ætferede,      fyrendæda wræc,

1670
deaðcwealm Denigea,      swa hit gedefe wæs.

Ic hit þe þonne gehate,      þæt þu on Heorote most

sorhleas swefan      mid þinra secga gedryht

ond þegna gehwylc      þinra leoda,

duguðe ond iogoþe,      þæt þu him ondrædan ne þearft,

1675
þeoden Scyldinga,      on þa healfe,

aldorbealu eorlum,      swa þu ær dydest."

ða wæs gylden hilt      gamelum rince,

harum hildfruman,      on hand gyfen,

enta ærgeweorc;      hit on æht gehwearf

1680
æfter deofla hryre      Denigea frean,

wundorsmiþa geweorc,      ond þa þas worold ofgeaf

gromheort guma,      godes ondsaca,

morðres scyldig,      ond his modor eac,

on geweald gehwearf      woroldcyninga

1685
ðæm selestan      be sæm tweonum

ðara þe on Scedenigge      sceattas dælde.

Hroðgar maðelode,      hylt sceawode,

ealde lafe,      on ðæm wæs or writen

fyrngewinnes,      syðþan flod ofsloh,

1690
gifen geotende,      giganta cyn

(frecne geferdon);      þæt wæs fremde þeod

ecean dryhtne;      him þæs endelean

þurh wæteres wylm      waldend sealde.

Swa wæs on ðæm scennum      sciran goldes

1695
þurh runstafas      rihte gemearcod,

geseted ond gesæd      hwam þæt sweord geworht,

irena cyst,      ærest wære,

wreoþenhilt ond wyrmfah.      ða se wisa spræc

sunu Healfdenes      (swigedon ealle):

1700
"þæt, la, mæg secgan      se þe soð ond riht

fremeð on folce,      feor eal gemon,

eald OEweard,      þæt ðes eorl wære

geboren betera!      Blæd is aræred

geond widwegas,      wine min Beowulf,

1705
ðin ofer þeoda gehwylce.      Eal þu hit geþyldum healdest,

mægen mid modes snyttrum.      Ic þe sceal mine gelæstan

freode, swa wit furðum spræcon.      ðu scealt to frofre weorþan

eal langtwidig      leodum þinum,

hæleðum to helpe.      Ne wearð Heremod swa

1710
eaforum Ecgwelan,      Arscyldingum;

ne geweox he him to willan,      ac to wælfealle

ond to deaðcwalum      Deniga leodum;

breat bolgenmod      beodgeneatas,

eaxlgesteallan,      oþþæt he ana hwearf,

1715
mære þeoden,      mondreamum from.

ðeah þe hine mihtig god      mægenes wynnum,

eafeþum stepte,      ofer ealle men

forð gefremede,      hwæþere him on ferhþe greow

breosthord blodreow.      Nallas beagas geaf

1720
Denum æfter dome;      dreamleas gebad

þæt he þæs gewinnes      weorc þrowade,

leodbealo longsum.      ðu þe lær be þon,

gumcyste ongit;      ic þis gid be þe

awræc wintrum frod.      Wundor is to secganne

1725
hu mihtig god      manna cynne

þurh sidne sefan      snyttru bryttað,

eard ond eorlscipe;      he ah ealra geweald.

Hwilum he on lufan      læteð hworfan

monnes modgeþonc      mæran cynnes,

1730
seleð him on eþle      eorþan wynne

to healdanne,      hleoburh wera,

gedeð him swa gewealdene      worolde dælas,

side rice,      þæt he his selfa ne mæg

for his unsnyttrum      ende geþencean.

1735
Wunað he on wiste;      no hine wiht dweleð

adl ne yldo,      ne him inwitsorh

on sefan[?] sweorceð,      ne gesacu ohwær

ecghete eoweð,      ac him eal worold

wendeð on willan      (he þæt wyrse ne con),

1740
oðþæt him on innan      oferhygda dæl

weaxeð[?] ond wridað.      þonne se weard swefeð,

sawele hyrde;      bið se slæp to fæst,

bisgum gebunden,      bona swiðe neah,

se þe of flanbogan      fyrenum sceoteð.

1745
þonne bið on hreþre      under helm drepen

biteran stræle      (him bebeorgan ne con),

wom wundorbebodum      wergan gastes;

þinceð him to lytel      þæt he lange heold,

gytsað gromhydig,      nallas on gylp seleð

1750
fædde beagas,      ond he þa forðgesceaft

forgyteð ond forgymeð,      þæs þe him ær god sealde,

wuldres waldend,      weorðmynda dæl.

Hit on endestæf      eft gelimpeð

þæt se lichoma      læne gedreoseð,

1755
fæge gefealleð;      fehð oþer to,

se þe unmurnlice      madmas dæleþ,

eorles ærgestreon,      egesan ne gymeð.

Bebeorh þe ðone bealonið,      Beowulf leofa,

secg betsta,      ond þe þæt selre geceos,

1760
ece rædas;      oferhyda ne gym,

mære cempa.      Nu is þines mægnes blæd

ane hwile.      Eft sona bið

þæt þec adl oððe ecg      eafoþes getwæfeð,

oððe fyres feng,      oððe flodes wylm,

1765
oððe gripe meces,      oððe gares fliht,

oððe atol yldo;      oððe eagena bearhtm

forsiteð ond forsworceð;      semninga bið

þæt ðec, dryhtguma,      deað oferswyðeð.

Swa ic Hringdena      hund missera

1770
weold under wolcnum      ond hig wigge beleac

manigum mægþa      geond þysne middangeard,

æscum ond ecgum,      þæt ic me ænigne

under swegles begong      gesacan ne tealde.

Hwæt, me þæs on eþle      edwenden[?] cwom,

1775
gyrn æfter gomene,      seoþðan Grendel wearð,

ealdgewinna,      ingenga min;

ic þære socne      singales wæg

modceare micle.      þæs sig metode þanc,

ecean dryhtne,      þæs ðe ic on aldre gebad

1780
þæt ic on þone hafelan      heorodreorigne

ofer ealdgewin      eagum starige!

Ga nu to setle,      symbelwynne dreoh

wigge weorþad;      unc sceal worn fela

maþma gemænra,      siþðan morgen bið."

1785
Geat wæs glædmod,      geong sona to

setles neosan,      swa se snottra heht.

þa wæs eft swa ær      ellenrofum

fletsittendum      fægere gereorded

niowan stefne.      Nihthelm geswearc

1790
deorc ofer dryhtgumum.      Duguð eal aras.

Wolde blondenfeax      beddes neosan,

gamela Scylding.      Geat unigmetes wel,

rofne randwigan,      restan lyste;

sona him seleþegn      siðes wergum,

1795
feorrancundum,      forð wisade,

se for andrysnum      ealle beweotede[?]

þegnes þearfe,      swylce þy dogore

heaþoliðende      habban scoldon.

Reste hine þa rumheort;      reced hliuade

1800
geap ond goldfah;      gæst inne swæf

oþþæt hrefn blaca      heofones wynne

bliðheort bodode.      ða com beorht scacan

scaþan onetton,

wæron æþelingas      eft to leodum

1805
fuse to farenne[?];      wolde feor þanon

cuma collenferhð      ceoles neosan.

Heht þa se hearda      Hrunting beran

sunu Ecglafes,      heht his sweord niman,

leoflic iren;      sægde him þæs leanes þanc,

1810
cwæð, he þone guðwine      godne tealde,

wigcræftigne,      nales wordum log

meces ecge;      þæt wæs modig secg.

Ond þa siðfrome,      searwum gearwe

wigend wæron;      eode weorð Denum

1815
æþeling to yppan,      þær se oþer wæs,

hæle[?] hildedeor      Hroðgar grette.

Beowulf maþelode,      bearn Ecgþeowes:

"Nu we sæliðend      secgan wyllað,

feorran cumene,      þæt we fundiaþ

1820
Higelac secan.      Wæron her tela

willum bewenede;      þu us wel dohtest.

Gif ic þonne on eorþan      owihte mæg

þinre modlufan      maran tilian,

gumena dryhten,      ðonne ic gyt dyde,

1825
guðgeweorca,      ic beo gearo sona.

Gif ic þæt gefricge      ofer floda begang,

þæt þec ymbsittend      egesan þywað,

swa þec hetende      hwilum dydon,

ic ðe þusenda      þegna bringe,

1830
hæleþa to helpe.      Ic on Higelac[?] wat,

Geata dryhten,      þeah ðe he geong sy,

folces hyrde,      þæt he mec fremman wile

wordum[?] ond worcum,      þæt ic þe wel herige

ond þe to geoce      garholt bere,

1835
mægenes fultum,      þær ðe bið manna þearf.

Gif him þonne Hreþric[?]      to hofum Geata

geþingeð[?], þeodnes bearn,      he mæg þær fela

freonda findan;      feorcyþðe beoð

selran gesohte      þæm þe him selfa deah."

1840
Hroðgar maþelode      him on ondsware:

"þe þa wordcwydas      wigtig drihten

on sefan sende;      ne hyrde ic snotorlicor

on swa geongum feore      guman þingian.

þu eart mægenes strang      ond on mode frod,

1845
wis wordcwida.      Wen ic talige,

gif þæt gegangeð,      þæt ðe gar nymeð,

hild heorugrimme,      Hreþles eaferan,

adl oþðe iren      ealdor ðinne,

folces hyrde,      ond þu þin feorh hafast,

1850
þæt þe Sægeatas      selran næbben

to geceosenne      cyning ænigne,

hordweard hæleþa,      gyf þu healdan wylt

maga rice.      Me þin modsefa

licað leng swa wel,      leofa Beowulf.

1855
Hafast þu gefered      þæt þam folcum sceal,

Geata leodum      ond Gardenum,

sib gemæne[?],      ond sacu restan,

inwitniþas,      þe hie ær drugon,

wesan, þenden ic wealde      widan rices,

1860
maþmas gemæne,      manig oþerne

godum gegretan      ofer ganotes bæð;

sceal hringnaca      ofer heafu[?] bringan

lac ond luftacen.      Ic þa leode wat

ge wið feond ge wið freond      fæste geworhte,

1865
æghwæs untæle      ealde wisan."

ða git him eorla hleo      inne gesealde,

mago Healfdenes,      maþmas [XII];

het hine[?] mid þæm lacum      leode swæse

secean on gesyntum,      snude eft cuman.

1870
Gecyste þa      cyning æþelum god,

þeoden Scyldinga,      ðegn betstan

ond be healse genam;      hruron him tearas,

blondenfeaxum.      Him wæs bega wen,

ealdum infrodum,      oþres swiðor,

1875
þæt hie[?] seoððan[?] no[?]      geseon moston,

modige on meþle.      Wæs[?] him se man to þon leof

þæt he þone breostwylm      forberan ne mehte,

ac him on hreþre      hygebendum fæst

æfter deorum men      dyrne langað

1880
beorn wið blode.      Him Beowulf þanan,

guðrinc goldwlanc,      græsmoldan træd

since hremig;      sægenga bad

agendfrean[?],      se þe on ancre rad.

þa wæs on gange      gifu Hroðgares

1885
oft geæhted;      þæt wæs an cyning,

æghwæs orleahtre,      oþþæt hine yldo benam

mægenes wynnum,      se þe oft manegum scod.

Cwom þa to flode      felamodigra,

hægstealdra heap[?],      hringnet bæron,

1890
locene leoðosyrcan.      Landweard onfand

eftsið eorla,      swa he ær dyde;

no he mid hearme      of hliðes nosan

gæstas[?] grette,      ac him togeanes rad,

cwæð þæt wilcuman      Wedera leodum

1895
scaþan scirhame      to scipe foron.

þa wæs on sande      sægeap naca

hladen herewædum,      hringedstefna,

mearum ond maðmum;      mæst hlifade

ofer Hroðgares      hordgestreonum.

1900
He þæm batwearde      bunden golde

swurd gesealde,      þæt he syðþan wæs

on meodubence      maþme[?] þy weorþra[?],

yrfelafe.      Gewat him on naca[?]

drefan deop wæter,      Dena land ofgeaf.

1905
þa wæs be mæste      merehrægla sum,

segl sale fæst;      sundwudu þunede.

No þær wegflotan      wind ofer yðum

siðes getwæfde;      sægenga for,

fleat famigheals      forð ofer yðe,

1910
bundenstefna      ofer brimstreamas,

þæt hie Geata clifu      ongitan meahton,

cuþe næssas.      Ceol up geþrang

lyftgeswenced,      on lande stod.

Hraþe wæs æt holme      hyðweard geara,

1915
se þe ær lange tid      leofra manna

fus æt faroðe      feor wlatode;

sælde to sande      sidfæþme scip,

oncerbendum[?] fæst,      þy læs hym yþa ðrym

wudu wynsuman      forwrecan meahte.

1920
Het þa up beran      æþelinga gestreon,

frætwe ond fætgold;      næs him feor þanon

to gesecanne      sinces bryttan,

Higelac Hreþling,      þær æt ham wunað

selfa mid gesiðum      sæwealle neah.

1925
Bold wæs betlic,      bregorof cyning,

heah[?] in[?] healle,      Hygd swiðe geong,

wis, welþungen,      þeah ðe wintra lyt

under burhlocan      gebiden hæbbe,

Hæreþes dohtor;      næs hio hnah swa þeah,

1930
ne to gneað gifa      Geata leodum,

maþmgestreona.      Mod þryðo wæg,

fremu folces cwen,      firen ondrysne.

Nænig þæt dorste      deor geneþan

swæsra gesiða,      nefne sinfrea,

1935
þæt hire an dæges      eagum starede,

ac him wælbende      weotode tealde

handgewriþene;      hraþe seoþðan wæs

æfter mundgripe      mece geþinged,

þæt hit sceadenmæl      scyran moste,

1940
cwealmbealu cyðan.      Ne bið swylc cwenlic þeaw

idese to efnanne,      þeah ðe hio ænlicu sy,

þætte freoðuwebbe      feores onsæce

æfter ligetorne      leofne mannan.

Huru þæt onhohsnode[?]      Hemminges[?] mæg;

1945
ealodrincende      oðer sædan,

þæt hio leodbealewa      læs gefremede,

inwitniða,      syððan ærest wearð

gyfen goldhroden      geongum cempan,

æðelum diore,      syððan hio Offan flet

1950
ofer fealone flod      be fæder lare

siðe gesohte;      ðær hio syððan well

in gumstole,      gode, mære,

lifgesceafta      lifigende breac,

hiold heahlufan      wið hæleþa brego,

1955
ealles moncynnes      mine gefræge

þone[?] selestan      bi sæm tweonum,

eormencynnes.      Forðam Offa wæs

geofum ond guðum,      garcene man,

wide geweorðod,      wisdome heold

1960
eðel sinne;      þonon Eomer[?] woc

hæleðum to helpe,      Hemminges[?] mæg,

nefa Garmundes,      niða cræftig.

Gewat him ða se hearda      mid his hondscole

sylf æfter sande      sæwong tredan,

1965
wide waroðas.      Woruldcandel scan,

sigel suðan fus.      Hi sið drugon,

elne geeodon,      to ðæs ðe eorla hleo,

bonan Ongenþeoes      burgum in innan,

geongne guðcyning      godne gefrunon

1970
hringas dælan.      Higelace wæs

sið Beowulfes      snude gecyðed,

þæt ðær on worðig      wigendra hleo,

lindgestealla,      lifigende cwom,

heaðolaces hal      to hofe gongan.

1975
Hraðe wæs gerymed,      swa se rica bebead,

feðegestum      flet innanweard.

Gesæt þa wið sylfne      se ða sæcce genæs,

mæg wið mæge,      syððan mandryhten

þurh hleoðorcwyde      holdne gegrette,

1980
meaglum wordum.      Meoduscencum hwearf

geond þæt healreced[?]      Hæreðes dohtor,

lufode ða leode,      liðwæge bær

hæleðum[?] to handa.      Higelac ongan

sinne geseldan      in sele þam hean

1985
fægre fricgcean      (hyne fyrwet bræc,

hwylce Sægeata      siðas wæron):

"Hu lomp eow on lade,      leofa Biowulf,

þa ðu færinga      feorr gehogodest

sæcce secean      ofer sealt wæter,

1990
hilde to Hiorote?      Ac ðu Hroðgare

widcuðne[?] wean      wihte gebettest,

mærum ðeodne?      Ic ðæs modceare

sorhwylmum seað,      siðe ne truwode

leofes mannes;      ic ðe lange bæd

1995
þæt ðu þone wælgæst      wihte ne grette,

lete Suðdene      sylfe geweorðan

guðe wið Grendel.      Gode ic þanc secge

þæs ðe ic ðe gesundne      geseon moste."

Biowulf maðelode,      bearn Ecgðioes:

2000
"þæt is undyrne,      dryhten Higelac[?],

micel[?] gemeting,      monegum fira,

hwylc[?] orleghwil[?]      uncer Grendles

wearð on ðam wange,      þær he worna fela

Sigescyldingum      sorge gefremede,

2005
yrmðe to aldre.      Ic ðæt eall gewræc,

swa begylpan ne þearf      Grendeles maga

ænig[?] ofer eorðan      uhthlem þone,

se ðe lengest leofað      laðan cynnes,

facne[?] bifongen.      Ic ðær furðum cwom

2010
to ðam hringsele      Hroðgar gretan;

sona me se mæra      mago Healfdenes,

syððan he modsefan      minne cuðe,

wið his sylfes sunu      setl getæhte.

Weorod wæs on wynne;      ne seah ic widan feorh

2015
under heofones hwealf      healsittendra

medudream maran.      Hwilum mæru cwen,

friðusibb folca,      flet eall geondhwearf,

bædde byre geonge;      oft hio beahwriðan

secge sealde[?],      ær hie to setle geong.

2020
Hwilum for duguðe[?]      dohtor Hroðgares

eorlum on ende      ealuwæge bær;

þa ic Freaware      fletsittende

nemnan hyrde,      þær hio nægled[?] sinc

hæleðum sealde.      Sio gehaten is[?],

2025
geong, goldhroden,      gladum suna Frodan;

hafað[?] þæs geworden      wine Scyldinga,

rices hyrde,      ond þæt ræd talað,

þæt he mid ðy wife      wælfæhða dæl,

sæcca gesette.      Oft seldan hwær

2030
æfter leodhryre      lytle hwile

bongar bugeð,      þeah seo bryd duge!

Mæg þæs þonne ofþyncan      ðeodne[?] Heaðobeardna

ond þegna gehwam      þara leoda,

þonne he mid fæmnan      on flett gæð,

2035
dryhtbearn Dena,      duguða biwenede;

on him gladiað      gomelra lafe,

heard ond hringmæl      Heaðabeardna[?] gestreon

þenden hie ðam wæpnum      wealdan moston,

oððæt hie forlæddan      to ðam lindplegan

2040
swæse gesiðas      ond hyra sylfra feorh.

þonne cwið æt beore      se ðe beah gesyhð,

eald æscwiga,      se ðe eall geman[?],

garcwealm gumena      (him bið grim sefa[?]),

onginneð geomormod      geongum cempan

2045
þurh hreðra gehygd      higes cunnian,

wigbealu weccean,      ond þæt word acwyð:

'Meaht ðu, min wine,      mece gecnawan

þone þin fæder      to gefeohte bær

under heregriman      hindeman siðe,

2050
dyre iren,      þær hyne Dene slogon,

weoldon wælstowe,      syððan Wiðergyld læg,

æfter hæleþa hryre,      hwate Scyldungas?

Nu her þara banena      byre nathwylces

frætwum hremig      on flet gæð,

2055
morðres gylpeð[?],      ond þone maðþum byreð,

þone þe ðu mid rihte      rædan sceoldest.'

Manað swa ond myndgað      mæla gehwylce

sarum wordum,      oððæt sæl cymeð

þæt se fæmnan þegn      fore fæder dædum

2060
æfter billes bite      blodfag swefeð,

ealdres scyldig;      him se oðer þonan

losað lifigende[?],      con him land geare.

þonne bioð abrocene[?]      on ba healfe

aðsweord eorla;      syððan[?] Ingelde

2065
weallað wælniðas,      ond him wiflufan

æfter cearwælmum      colran weorðað.

þy ic Heaðobeardna[?]      hyldo ne telge,

dryhtsibbe dæl      Denum unfæcne,

freondscipe fæstne.      Ic sceal forð sprecan

2070
gen ymbe Grendel,      þæt ðu geare cunne,

sinces brytta,      to hwan syððan wearð

hondræs hæleða.      Syððan heofones gim

glad ofer grundas,      gæst yrre cwom,

eatol, æfengrom,      user neosan,

2075
ðær we gesunde      sæl weardodon.

þær wæs Hondscio      hild[?] onsæge,

feorhbealu fægum;      he fyrmest læg,

gyrded cempa;      him Grendel wearð,

mærum maguþegne[?]      to muðbonan,

2080
leofes mannes      lic eall forswealg.

No ðy ær ut ða gen      idelhende

bona blodigtoð,      bealewa gemyndig,

of ðam goldsele      gongan wolde,

ac he mægnes rof      min costode,

2085
grapode gearofolm[?].      Glof hangode

sid ond syllic,      searobendum fæst;

sio wæs orðoncum      eall gegyrwed

deofles cræftum      ond dracan fellum.

He mec þær on innan      unsynnigne,

2090
dior dædfruma,      gedon wolde

manigra sumne;      hyt ne mihte swa,

syððan ic on yrre      uppriht astod.

To lang ys to reccenne      hu ic[?] ðam[?] leodsceaðan

yfla gehwylces      ondlean forgeald;

2095
þær ic, þeoden min,      þine leode

weorðode weorcum.      He on weg losade,

lytle hwile      lifwynna breac[?];

hwæþre him sio swiðre      swaðe weardade

hand on Hiorte,      ond he hean ðonan

2100
modes geomor      meregrund gefeoll.

Me þone wælræs      wine Scildunga

fættan golde      fela leanode,

manegum maðmum,      syððan mergen com

ond we to symble      geseten hæfdon.

2105
þær wæs gidd ond gleo.      Gomela Scilding,

felafricgende,      feorran rehte[?];

hwilum hildedeor      hearpan wynne,

gomenwudu[?] grette,      hwilum gyd awræc

soð ond sarlic,      hwilum syllic spell

2110
rehte æfter rihte      rumheort cyning.

Hwilum eft ongan,      eldo gebunden,

gomel guðwiga      gioguðe cwiðan,

hildestrengo;      hreðer inne[?] weoll,

þonne he wintrum frod      worn gemunde.

2115
Swa we þær inne      ondlangne dæg

niode naman,      oððæt niht becwom

oðer to yldum.      þa wæs eft hraðe

gearo gyrnwræce      Grendeles modor,

siðode sorhfull;      sunu deað fornam,

2120
wighete Wedra.      Wif unhyre

hyre bearn gewræc,      beorn acwealde

ellenlice;      þær wæs æschere,

frodan fyrnwitan,      feorh uðgenge.

Noðer hy hine ne moston,      syððan mergen cwom,

2125
deaðwerigne,      Denia leode,

bronde forbærnan,      ne on bęl hladan

leofne mannan;      hio þæt lic ætbær

feondes fæðmum[?]      under[?] firgenstream.

þæt wæs Hroðgare[?]      hreowa tornost

2130
þara þe leodfruman      lange begeate.

þa se ðeoden mec      ðine life

healsode hreohmod,      þæt ic on holma geþring

eorlscipe efnde,      ealdre geneðde,

mærðo fremede;      he me mede gehet.

2135
Ic ða ðæs wælmes,      þe is wide cuð,

grimne[?] gryrelicne      grundhyrde fond;

þær unc hwile wæs      hand gemæne,

holm heolfre weoll,      ond ic heafde becearf

in ðam guðsele[?]      Grendeles modor

2140
eacnum ecgum,      unsofte þonan

feorh oðferede.      Næs ic fæge þa gyt,

ac me eorla hleo      eft gesealde

maðma menigeo,      maga Healfdenes.

Swa se ðeodkyning      þeawum lyfde.

2145
Nealles ic ðam leanum      forloren hæfde,

mægnes mede,      ac he me maðmas[?] geaf,

sunu Healfdenes,      on minne[?] sylfes dom;

ða ic ðe, beorncyning,      bringan wylle,

estum geywan.      Gen is eall æt ðe

2150
lissa gelong;      ic lyt hafo

heafodmaga      nefne, Hygelac, ðec."

Het ða in beran      eaforheafodsegn,

heaðosteapne helm,      hare byrnan,

guðsweord geatolic,      gyd æfter wræc:

2155
"Me ðis hildesceorp      Hroðgar sealde,

snotra fengel,      sume worde het

þæt ic his ærest ðe      est gesægde;

cwæð þæt hyt hæfde      Hiorogar cyning,

leod Scyldunga      lange hwile;

2160
no ðy ær suna sinum      syllan wolde,

hwatum Heorowearde,      þeah he him hold wære,

breostgewædu.      Bruc ealles well!"

Hyrde ic þæt þam frætwum      feower mearas

lungre, gelice,      last weardode,

2165
æppelfealuwe;      he him est geteah

meara ond maðma.      Swa sceal mæg don,

nealles inwitnet      oðrum bregdon

dyrnum cræfte,      deað renian[?]

hondgesteallan.      Hygelace wæs,

2170
niða heardum,      nefa swyðe hold,

ond gehwæðer oðrum      hroþra gemyndig.

Hyrde ic þæt he ðone healsbeah      Hygde gesealde,

wrætlicne wundurmaððum,      ðone þe him Wealhðeo geaf,

ðeodnes[?] dohtor,      þrio wicg somod

2175
swancor ond sadolbeorht;      hyre syððan wæs

æfter beahðege      breost[?] geweorðod.

Swa bealdode      bearn Ecgðeowes,

guma guðum cuð,      godum dædum,

dreah æfter dome,      nealles druncne slog

2180
heorðgeneatas;      næs him hreoh sefa,

ac he mancynnes      mæste cræfte

ginfæstan gife,      þe him god sealde,

heold hildedeor.      Hean wæs lange,

swa hyne Geata bearn      godne ne tealdon,

2185
ne hyne on medobence      micles wyrðne

drihten[?] Wedera[?]      gedon wolde;

swyðe wendon[?]      þæt he sleac wære,

æðeling unfrom.      Edwenden cwom

tireadigum menn      torna gehwylces.

2190
Het ða eorla hleo      in gefetian,

heaðorof cyning,      Hreðles lafe

golde gegyrede;      næs mid Geatum ða

sincmaðþum selra      on sweordes had;

þæt he on Biowulfes      bearm alegde

2195
ond him gesealde      seofan þusendo,

bold ond bregostol.      Him wæs bam samod

on ðam leodscipe      lond gecynde,

eard, eðelriht,      oðrum swiðor

side rice      þam ðær selra wæs.

2200
Eft þæt geiode      ufaran dogrum

hildehlæmmum,      syððan Hygelac læg

ond Heardrede[?]      hildemeceas

under bordhreoðan      to bonan wurdon,

ða hyne gesohtan      on sigeþeode

2205
hearde hildefrecan,      Heaðoscilfingas,

niða genægdan      nefan Hererices,

syððan Beowulfe      brade rice

on hand gehwearf;      he geheold tela

fiftig wintra      (wæs ða frod cyning,

2210
eald eþelweard),      oððæt an ongan

deorcum nihtum      draca ricsian[?],

se ðe on heaum hofe      hord beweotode,

stanbeorh steapne;      stig under læg,

eldum uncuð.      þær on innan giong

2215
niða nathwylc,      se[?] ðe[?] neh[?] gefeng

hæðnum horde,      hond [...],

since fahne.      He þæt syððan [...],

þeah[?] ðe[?] he[?] slæpende      besyred[?] wurde[?]

þeofes cræfte;      þæt sie ðiod onfand[?],

2220
bufolc[?] beorna,      þæt he gebolgen[?] wæs.

Nealles mid gewealdum[?]      wyrmhord abræc[?]

sylfes willum,      se ðe him sare gesceod,

ac for þreanedlan      þeow[?] nathwylces

hæleða bearna      heteswengeas fleah,

2225
ærnes[?] þearfa,      ond ðær inne fealh[?],

secg synbysig,      sona onfunde

þæt þær[?] ðam gyste      gryrebroga[?] stod;

hwæðre earmsceapen[?]

/sceapen

2230
þa[?] hyne se fær begeat.

Sincfæt [...];      þær wæs swylcra fela

in ðam eorðhuse[?]      ærgestreona,

swa hy on geardagum      gumena nathwylc,

eormenlafe      æþelan cynnes,

2235
þanchycgende      þær gehydde,

deore maðmas.      Ealle hie deað fornam

ærran mælum,      ond se an ða gen

leoda duguðe,      se ðær lengest hwearf,

weard winegeomor,      wende þæs ylcan,

2240
þæt he lytel fæc      longgestreona

brucan moste.      Beorh eallgearo

wunode on wonge      wæteryðum neah,

niwe be næsse,      nearocræftum fæst.

þær on innan bær      eorlgestreona

2245
hringa hyrde      hordwyrðne[?] dæl,

fættan goldes,      fea worda cwæð:

"Heald þu nu, hruse,      nu hæleð ne moston,

eorla æhte!      Hwæt, hyt ær on ðe

gode begeaton.      Guðdeað fornam,

2250
feorhbealo frecne,      fyra[?] gehwylcne

leoda minra,      þara[?] ðe þis lif[?] ofgeaf,

gesawon seledream.      Ic[?] nah hwa sweord wege

oððe feormie[?]      fæted wæge,

dryncfæt deore;      duguð[?] ellor sceoc[?].

2255
Sceal se hearda helm      hyrsted[?] golde

fætum befeallen;      feormynd swefað,

þa ðe beadogriman      bywan sceoldon,

ge swylce seo herepad,      sio æt hilde gebad

ofer borda gebræc      bite irena,

2260
brosnað æfter beorne.      Ne mæg byrnan hring

æfter wigfruman      wide feran,

hæleðum be healfe.      Næs hearpan wyn,

gomen gleobeames,      ne god hafoc

geond sæl swingeð,      ne se swifta mearh

2265
burhstede beateð.      Bealocwealm hafað

fela feorhcynna      forð onsended!"

Swa giomormod      giohðo mænde

an æfter eallum,      unbliðe hwearf[?]

dæges ond nihtes,      oððæt deaðes wylm

2270
hran æt heortan.      Hordwynne fond

eald uhtsceaða      opene standan,

se ðe byrnende      biorgas seceð,

nacod niðdraca,      nihtes fleogeð

fyre befangen;      hyne foldbuend

2275
swiðe[?] ondrædað[?].      He gesecean sceall

hord[?] on[?] hrusan[?],      þær he hæðen gold

warað wintrum frod,      ne byð him wihte ðy sel.

Swa se ðeodsceaða      þreo hund wintra

heold on hrusan[?]      hordærna sum,

2280
eacencræftig,      oððæt hyne an abealch

mon on mode;      mandryhtne bær

fæted wæge,      frioðowære bæd

hlaford sinne.      ða wæs hord rasod,

onboren beaga hord,      bene getiðad

2285
feasceaftum men.      Frea sceawode

fira fyrngeweorc      forman siðe.

þa se wyrm onwoc,      wroht wæs geniwad;

stonc ða æfter stane,      stearcheort onfand

feondes fotlast;      he to forð gestop

2290
dyrnan cræfte      dracan heafde neah.

Swa mæg unfæge      eaðe gedigan

wean ond wræcsið,      se ðe waldendes

hyldo gehealdeþ!      Hordweard sohte

georne æfter grunde,      wolde guman findan,

2295
þone þe him on sweofote      sare geteode,

hat ond hreohmod      hlæw[?] oft ymbehwearf

ealne utanweardne,      ne ðær ænig mon

on þære westenne;      hwæðre wiges[?] gefeh,

beaduwe[?] weorces,      hwilum on beorh æthwearf,

2300
sincfæt sohte.      He þæt sona onfand

ðæt hæfde gumena sum      goldes gefandod,

heahgestreona.      Hordweard onbad

earfoðlice      oððæt æfen cwom;

wæs ða gebolgen      beorges hyrde,

2305
wolde se[?] laða      lige forgyldan

drincfæt dyre.      þa wæs dæg sceacen

wyrme on willan;      no on wealle læg,

bidan wolde,      ac mid bæle for,

fyre gefysed.      Wæs se fruma egeslic

2310
leodum on lande,      swa hyt lungre wearð

on hyra sincgifan      sare geendod.

ða se gæst ongan      gledum spiwan,

beorht hofu bærnan;      bryneleoma stod

eldum on andan.      No ðær aht cwices

2315
lað lyftfloga      læfan wolde.

Wæs þæs wyrmes wig      wide gesyne,

nearofages nið      nean ond feorran,

hu se guðsceaða      Geata leode

hatode ond hynde;      hord eft gesceat,

2320
dryhtsele dyrnne,      ær dæges hwile.

Hæfde landwara      lige befangen,

bæle ond bronde,      beorges getruwode,

wiges ond wealles;      him seo wen geleah.

þa wæs Biowulfe      broga gecyðed

2325
snude to soðe,      þæt his sylfes ham[?],

bolda selest,      brynewylmum mealt,

gifstol Geata.      þæt ðam godan wæs

hreow on hreðre,      hygesorga mæst;

wende se wisa      þæt he wealdende

2330
ofer ealde riht,      ecean dryhtne,

bitre gebulge.      Breost innan weoll

þeostrum geþoncum,      swa him geþywe ne wæs.

Hæfde ligdraca      leoda fæsten,

ealond utan,      eorðweard ðone

2335
gledum forgrunden;      him ðæs guðkyning,

Wedera þioden,      wræce leornode.

Heht him þa gewyrcean      wigendra hleo

eallirenne,      eorla dryhten,

wigbord wrætlic;      wisse he gearwe

2340
þæt him holtwudu      helpan[?] ne meahte,

lind wið lige.      Sceolde lændaga[?]

æþeling ærgod      ende gebidan,

worulde lifes,      ond se wyrm somod,

þeah ðe hordwelan      heolde lange.

2345
Oferhogode ða      hringa fengel

þæt he þone widflogan      weorode gesohte,

sidan herge;      no he him þa[?] sæcce ondred,

ne him þæs wyrmes wig      for wiht dyde,

eafoð ond ellen,      forðon he ær fela

2350
nearo neðende      niða gedigde,

hildehlemma,      syððan he Hroðgares,

sigoreadig secg,      sele fælsode

ond æt guðe forgrap      Grendeles mægum

laðan cynnes.      No þæt læsest wæs

2355
hondgemota[?],      þær mon Hygelac sloh,

syððan Geata cyning      guðe ræsum,

freawine folca      Freslondum on,

Hreðles eafora      hiorodryncum swealt,

bille gebeaten.      þonan Biowulf com

2360
sylfes cræfte,      sundnytte dreah;

hæfde him on earme      ana[?] [XXX]

hildegeatwa,      þa he to holme beag[?].

Nealles Hetware      hremge þorfton[?]

feðewiges,      þe him foran ongean

2365
linde bæron;      lyt eft becwom

fram þam hildfrecan      hames niosan.

Oferswam ða sioleða bigong      sunu Ecgðeowes,

earm anhaga,      eft to leodum;

þær him Hygd gebead      hord ond rice,

2370
beagas ond bregostol,      bearne ne truwode

þæt he wið ælfylcum      eþelstolas

healdan cuðe,      ða wæs Hygelac dead.

No ðy ær feasceafte      findan meahton

æt ðam æðelinge      ænige ðinga,

2375
þæt he Heardrede      hlaford wære

oððe þone cynedom      ciosan wolde;

hwæðre he him on folce      freondlarum heold,

estum mid are,      oððæt he yldra wearð,

Wedergeatum weold.      Hyne wræcmæcgas

2380
ofer sæ sohtan,      suna Ohteres;

hæfdon hy forhealden      helm Scylfinga,

þone selestan      sæcyninga

þara ðe[?] in Swiorice      sinc brytnade,

mærne þeoden.      Him þæt to mearce wearð;

2385
he þær for[?] feorme      feorhwunde hleat

sweordes swengum,      sunu Hygelaces,

ond him eft gewat      Ongenðioes bearn

hames niosan,      syððan Heardred læg,

let ðone bregostol      Biowulf healdan,

2390
Geatum wealdan.      þæt wæs god cyning!

Se ðæs leodhryres      lean gemunde

uferan dogrum,      Eadgilse wearð

feasceaftum freond,      folce gestepte

ofer sæ side      sunu Ohteres,

2395
wigum ond wæpnum;      he gewræc syððan

cealdum cearsiðum,      cyning ealdre bineat.

Swa he niða gehwane      genesen hæfde,

sliðra geslyhta,      sunu Ecgðiowes,

ellenweorca,      oð ðone anne dæg

2400
þe he wið þam wyrme      gewegan sceolde.

Gewat þa [XII]a sum      torne gebolgen

dryhten Geata      dracan sceawian.

Hæfde þa gefrunen      hwanan sio fæhð aras,

bealonið biorna;      him to bearme cwom

2405
maðþumfæt mære      þurh ðæs meldan hond.

Se wæs on ðam ðreate      þreotteoða secg,

se ðæs orleges      or onstealde,

hæft hygegiomor,      sceolde hean ðonon

wong wisian.      He ofer willan giong

2410
to ðæs ðe he eorðsele      anne wisse,

hlæw under hrusan      holmwylme neh,

yðgewinne;      se wæs innan full

wrætta ond wira.      Weard unhiore,

gearo guðfreca,      goldmaðmas heold,

2415
eald under eorðan.      Næs þæt yðe ceap

to gegangenne      gumena ænigum!

Gesæt ða on næsse      niðheard cyning,

þenden hælo abead      heorðgeneatum,

goldwine Geata.      Him wæs geomor sefa,

2420
wæfre ond wælfus,      wyrd ungemete neah,

se ðone gomelan      gretan sceolde,

secean sawle hord,      sundur gedælan

lif wið lice,      no þon lange wæs

feorh æþelinges      flæsce bewunden.

2425
Biowulf maþelade,      bearn Ecgðeowes:

"Fela ic on giogoðe      guðræsa genæs,

orleghwila;      ic þæt eall gemon.

Ic wæs syfanwintre,      þa mec sinca baldor,

freawine folca,      æt minum fæder genam;

2430
heold mec ond hæfde      Hreðel cyning,

geaf me sinc ond symbel,      sibbe gemunde.

Næs ic him to life      laðra owihte,

beorn in burgum,      þonne his bearna hwylc,

Herebeald ond Hæðcyn      oððe Hygelac min.

2435
Wæs þam yldestan      ungedefelice

mæges dædum      morþorbed stred,

syððan hyne Hæðcyn      of hornbogan,

his freawine,      flane geswencte,

miste mercelses      ond his mæg ofscet,

2440
broðor oðerne      blodigan gare.

þæt wæs feohleas gefeoht,      fyrenum gesyngad,

hreðre hygemeðe;      sceolde hwæðre swa þeah

æðeling unwrecen      ealdres linnan.

Swa bið geomorlic      gomelum ceorle

2445
to gebidanne,      þæt his byre ride

giong on galgan,      þonne he gyd wrece,

sarigne sang,      þonne his sunu hangað

hrefne to hroðre,      ond he him helpe[?] ne mæg,

eald ond infrod,      ænige gefremman.

2450
Symble bið gemyndgad      morna gehwylce

eaforan ellorsið;      oðres ne gymeð

to gebidanne      burgum in innan

yrfeweardas,      þonne se an hafað

þurh deaðes nyd      dæda gefondad.

2455
Gesyhð sorhcearig      on his suna bure

winsele westne,      windge reste

reote berofene.      Ridend swefað,

hæleð in hoðman;      nis þær hearpan sweg,

gomen in geardum,      swylce ðær iu wæron.

2460
Gewiteð þonne on sealman,      sorhleoð gæleð

an æfter anum;      þuhte him eall to rum,

wongas ond wicstede.      Swa Wedra helm

æfter Herebealde      heortan sorge

weallende[?] wæg.      Wihte ne meahte

2465
on ðam feorhbonan      fæghðe gebetan;

no ðy ær he þone heaðorinc      hatian ne meahte

laðum dædum,      þeah him leof ne wæs.

He ða mid þære sorhge,      þe him swa[?] sar belamp,

gumdream ofgeaf,      godes leoht geceas,

2470
eaferum læfde,      swa deð eadig mon,

lond ond leodbyrig,      þa he of life gewat.

þa wæs synn ond sacu      Sweona ond Geata

ofer wid[?] wæter,      wroht gemæne,

herenið hearda,      syððan Hreðel swealt,

2475
oððe him Ongenðeowes      eaferan wæran

frome, fyrdhwate,      freode ne woldon

ofer heafo healdan,      ac ymb Hreosnabeorh

eatolne inwitscear      oft gefremedon[?].

þæt mægwine      mine gewræcan,

2480
fæhðe ond fyrene,      swa hyt gefræge wæs,

þeah ðe oðer his      ealdre gebohte,

heardan ceape;      Hæðcynne wearð,

Geata dryhtne,      guð onsæge.

þa ic on morgne gefrægn      mæg oðerne

2485
billes ecgum      on bonan stælan,

þær Ongenþeow      Eofores niosað.

Guðhelm toglad,      gomela Scylfing

hreas hildeblac[?];      hond gemunde

fæhðo genoge,      feorhsweng ne ofteah.

2490
Ic him þa maðmas,      þe he me sealde,

geald æt guðe,      swa me gifeðe wæs,

leohtan sweorde;      he me lond forgeaf,

eard, eðelwyn.      Næs him ænig þearf

þæt he to Gifðum      oððe to Gardenum

2495
oððe in Swiorice      secean þurfe

wyrsan wigfrecan,      weorðe gecypan.

Symle ic him on feðan      beforan wolde,

ana on orde,      ond swa to aldre sceall

sæcce fremman,      þenden þis sweord þolað,

2500
þæt mec ær ond sið      oft gelæste.

Syððan ic for dugeðum      Dæghrefne wearð

to handbonan,      Huga cempan;

nalles he ða frætwe      Frescyninge[?],

breostweorðunge,      bringan moste,

2505
ac in compe[?] gecrong      cumbles hyrde,

æþeling on elne;      ne wæs ecg bona,

ac him hildegrap      heortan wylmas,

banhus gebræc.      Nu sceall billes ecg,

hond ond heard sweord,      ymb hord wigan."

2510
Beowulf maðelode,      beotwordum spræc

niehstan siðe:      "Ic geneðde fela

guða on geogoðe;      gyt ic wylle,

frod folces weard,      fæhðe secan,

mærðu[?] fremman,      gif mec se mansceaða

2515
of eorðsele      ut geseceð."

Gegrette ða      gumena gehwylcne,

hwate helmberend,      hindeman siðe,

swæse gesiðas:      "Nolde ic sweord beran,

wæpen to wyrme,      gif ic wiste hu

2520
wið ðam aglæcean      elles meahte

gylpe wiðgripan,      swa ic gio wið Grendle dyde.

Ac ic ðær heaðufyres      hates wene,

oreðes[?] ond attres[?];      forðon ic me on hafu

bord ond byrnan.      Nelle ic beorges weard

2525
forfleon[?] fotes trem,      ac unc furður[?] sceal

weorðan æt wealle,      swa unc wyrd geteoð,

metod manna gehwæs.      Ic eom on mode from

þæt ic wið þone guðflogan      gylp ofersitte.

Gebide ge on beorge      byrnum werede,

2530
secgas on searwum,      hwæðer sel mæge

æfter wælræse      wunde gedygan

uncer twega.      Nis þæt eower sið

ne gemet mannes,      nefne min anes,

þæt[?] he wið aglæcean      eofoðo dæle,

2535
eorlscype efne.      Ic mid elne sceall

gold gegangan,      oððe guð nimeð,

feorhbealu frecne,      frean eowerne!"

Aras ða bi ronde      rof oretta,

heard under helme,      hiorosercean bær

2540
under stancleofu,      strengo getruwode

anes mannes.      Ne bið swylc earges sið!

Geseah ða be wealle      se ðe worna fela,

gumcystum god,      guða gedigde,

hildehlemma,      þonne hnitan feðan,

2545
stondan[?] stanbogan,      stream ut þonan

brecan of beorge.      Wæs þære burnan wælm

heaðofyrum hat;      ne meahte horde neah

unbyrnende      ænige hwile

deop gedygan      for dracan lege.

2550
Let ða of breostum,      ða he gebolgen wæs,

Wedergeata leod      word ut faran,

stearcheort styrmde;      stefn in becom

heaðotorht hlynnan      under harne stan.

Hete wæs onhrered,      hordweard oncniow

2555
mannes reorde;      næs ðær mara fyrst

freode to friclan.      From ærest cwom

oruð aglæcean      ut of stane,

hat hildeswat.      Hruse dynede.

Biorn under beorge      bordrand onswaf

2560
wið ðam gryregieste,      Geata dryhten;

ða wæs hringbogan      heorte gefysed

sæcce to seceanne.      Sweord ær gebræd

god guðcyning,      gomele lafe,

ecgum unslaw[?];      æghwæðrum wæs

2565
bealohycgendra      broga fram oðrum.

Stiðmod gestod      wið[?] steapne rond

winia bealdor,      ða se wyrm gebeah

snude tosomne;      he on searwum bad.

Gewat ða byrnende      gebogen scriðan,

2570
to gescipe scyndan.      Scyld wel gebearg

life ond lice      læssan hwile

mærum þeodne      þonne his myne sohte,

ðær he þy fyrste,      forman dogore

wealdan moste      swa him wyrd ne gescraf

2575
hreð æt hilde.      Hond up abræd

Geata dryhten,      gryrefahne sloh

incgelafe,      þæt sio ecg gewac

brun on bane,      bat unswiðor

þonne his ðiodcyning      þearfe hæfde,

2580
bysigum gebæded.      þa wæs beorges weard

æfter heaðuswenge      on hreoum mode,

wearp wælfyre;      wide sprungon

hildeleoman.      Hreðsigora ne gealp

goldwine Geata;      guðbill geswac,

2585
nacod æt niðe,      swa hyt no sceolde,

iren ærgod.      Ne wæs þæt eðe sið,

þæt se mæra      maga Ecgðeowes

grundwong þone      ofgyfan wolde;

sceolde ofer[?] willan      wic eardian

2590
elles hwergen,      swa sceal æghwylc mon

alætan lændagas.      Næs ða long to ðon

þæt ða aglæcean hy      eft gemetton.

Hyrte hyne hordweard      (hreðer æðme weoll)

niwan stefne;      nearo ðrowode,

2595
fyre befongen,      se ðe ær folce weold.

Nealles him on heape      handgesteallan[?],

æðelinga bearn,      ymbe gestodon

hildecystum,      ac hy on holt bugon,

ealdre burgan.      Hiora in anum weoll

2600
sefa wið sorgum;      sibb æfre ne mæg

wiht onwendan      þam ðe wel þenceð.

Wiglaf wæs haten      Weoxstanes sunu,

leoflic lindwiga,      leod Scylfinga,

mæg ælfheres;      geseah his mondryhten

2605
under heregriman      hat þrowian.

Gemunde ða ða are      þe he him ær forgeaf,

wicstede weligne      Wægmundinga,

folcrihta gehwylc,      swa his fæder ahte.

Ne mihte ða forhabban;      hond rond gefeng,

2610
geolwe linde,      gomel swyrd geteah,

þæt wæs mid eldum      Eanmundes laf,

suna Ohteres[?].      þam æt sæcce wearð,

wræccan[?] wineleasum,      Weohstan[?] bana

meces ecgum,      ond his magum ætbær

2615
brunfagne helm,      hringde byrnan,

eald sweord etonisc;      þæt him Onela forgeaf,

his gædelinges      guðgewædu,

fyrdsearo fuslic,      no ymbe ða fæhðe spræc,

þeah ðe he his broðor bearn      abredwade.

2620
He frætwe geheold      fela missera,

bill ond byrnan,      oððæt his byre mihte

eorlscipe efnan      swa his ærfæder;

geaf him ða mid Geatum      guðgewæda,

æghwæs unrim,      þa he of ealdre gewat,

2625
frod on forðweg.      þa wæs forma sið

geongan cempan,      þæt he guðe ræs

mid his freodryhtne      fremman sceolde.

Ne gemealt him se modsefa,      ne his mæges[?] laf

gewac æt wige;      þæt[?] se wyrm onfand,

2630
syððan hie togædre      gegan hæfdon.

Wiglaf maðelode,      wordrihta fela

sægde gesiðum      (him wæs sefa geomor):

"Ic ðæt mæl geman,      þær we medu þegun,

þonne we geheton[?]      ussum hlaforde

2635
in biorsele,      ðe us ðas beagas geaf,

þæt we him ða guðgetawa      gyldan woldon

gif him þyslicu      þearf gelumpe,

helmas ond heard sweord.      ðe he usic on herge geceas

to ðyssum siðfate      sylfes willum,

2640
onmunde usic mærða,      ond me þas maðmas geaf,

þe he usic garwigend      gode tealde,

hwate helmberend,      þeah ðe hlaford us

þis ellenweorc      ana aðohte

to gefremmanne,      folces hyrde,

2645
for ðam he manna mæst      mærða gefremede,

dæda dollicra.      Nu is se dæg cumen

þæt ure mandryhten      mægenes behofað,

godra guðrinca;      wutun gongan to,

helpan hildfruman,      þenden hyt sy,

2650
gledegesa grim.      God wat on mec

þæt me is micle leofre      þæt minne lichaman

mid minne goldgyfan      gled fæðmie.

Ne þynceð me gerysne      þæt we rondas beren

eft to earde,      nemne we æror mægen

2655
fane gefyllan,      feorh ealgian

Wedra ðeodnes.      Ic wat geare

þæt næron ealdgewyrht,      þæt he ana scyle

Geata duguðe      gnorn þrowian,

gesigan æt sæcce;      urum sceal sweord ond helm,

2660
byrne ond beaduscrud[?],      bam gemæne."

Wod þa þurh þone wælrec,      wigheafolan bær

frean on fultum,      fea worda cwæð:

"Leofa Biowulf,      læst eall tela,

swa ðu on geoguðfeore      geara gecwæde

2665
þæt ðu ne alæte      be ðe lifigendum

dom gedreosan.      Scealt nu dædum rof,

æðeling anhydig,      ealle mægene

feorh ealgian;      ic ðe fullæstu."

æfter ðam wordum      wyrm yrre cwom,

2670
atol inwitgæst,      oðre siðe

fyrwylmum fah      fionda niosian[?],

laðra manna;      ligyðum for.

Born bord wið rond,      byrne ne meahte

geongum garwigan      geoce gefremman,

2675
ac se maga geonga      under his mæges scyld

elne geeode,      þa his agen wæs[?]

gledum forgrunden.      þa gen guðcyning

mærða[?] gemunde,      mægenstrengo sloh

hildebille,      þæt hyt on heafolan stod

2680
niþe genyded;      Nægling forbærst,

geswac æt sæcce      sweord Biowulfes,

gomol ond grægmæl.      Him þæt gifeðe ne wæs

þæt him irenna      ecge mihton

helpan æt hilde;      wæs sio hond to strong,

2685
se ðe meca gehwane,      mine gefræge,

swenge ofersohte,      þonne he to sæcce bær

wæpen wundrum[?] heard;      næs him wihte ðe sel.

þa wæs þeodsceaða      þriddan siðe,

frecne fyrdraca,      fæhða gemyndig,

2690
ræsde on ðone rofan,      þa him rum ageald,

hat ond heaðogrim,      heals ealne ymbefeng

biteran banum;      he geblodegod wearð

sawuldriore,      swat yðum weoll.

ða ic æt þearfe gefrægn[?]      þeodcyninges

2695
andlongne eorl      ellen cyðan,

cræft ond cenðu,      swa him gecynde wæs.

Ne hedde he þæs heafolan,      ac sio hand gebarn

modiges mannes,      þær he his mæges[?] healp,

þæt he þone niðgæst      nioðor hwene sloh,

2700
secg on searwum,      þæt ðæt sweord gedeaf,

fah ond fæted,      þæt ðæt fyr ongon

sweðrian syððan.      þa gen sylf cyning

geweold his gewitte,      wællseaxe gebræd

biter ond beaduscearp,      þæt he on byrnan wæg;

2705
forwrat Wedra helm      wyrm on middan.

Feond gefyldan      (ferh ellen wræc),

ond hi hyne þa begen      abroten hæfdon,

sibæðelingas.      Swylc sceolde secg wesan,

þegn æt ðearfe!      þæt ðam þeodne wæs

2710
siðast[?] sigehwila      sylfes dædum,

worlde geweorces.      ða sio wund ongon,

þe him se eorðdraca      ær geworhte,

swelan ond swellan;      he þæt sona onfand,

þæt him on breostum      bealoniðe[?] weoll

2715
attor on innan.      ða se æðeling giong

þæt he bi wealle      wishycgende

gesæt on sesse;      seah on enta geweorc,

hu ða stanbogan      stapulum fæste

ece eorðreced      innan healde.

2720
Hyne þa mid handa      heorodreorigne,

þeoden mærne,      þegn ungemete till

winedryhten his      wætere gelafede,

hilde sædne,      ond his helm[?] onspeon.

Biowulf maþelode      (he ofer benne spræc,

2725
wunde wælbleate;      wisse he gearwe

þæt he dæghwila      gedrogen hæfde,

eorðan wynne[?];      ða wæs eall sceacen

dogorgerimes,      deað ungemete neah):

"Nu ic suna minum      syllan wolde

2730
guðgewædu,      þær me gifeðe swa

ænig yrfeweard      æfter wurde

lice gelenge.      Ic ðas leode heold

fiftig wintra;      næs se folccyning,

ymbesittendra      ænig ðara,

2735
þe mec guðwinum      gretan dorste,

egesan ðeon.      Ic on earde bad

mælgesceafta,      heold min tela,

ne sohte searoniðas,      ne me swor fela

aða on unriht.      Ic ðæs ealles mæg

2740
feorhbennum seoc      gefean habban;

for ðam me witan ne ðearf      waldend fira

morðorbealo maga,      þonne min sceaceð

lif of lice.      Nu ðu lungre geong

hord sceawian      under harne stan,

2745
Wiglaf leofa,      nu se wyrm ligeð,

swefeð sare wund,      since bereafod.

Bio nu on ofoste,      þæt ic ærwelan,

goldæht ongite,      gearo sceawige

swegle searogimmas,      þæt ic ðy seft mæge

2750
æfter maððumwelan      min alætan

lif ond leodscipe,      þone ic longe heold."

ða ic snude gefrægn      sunu Wihstanes

æfter wordcwydum      wundum dryhtne

hyran heaðosiocum,      hringnet beran,

2755
brogdne beadusercean      under[?] beorges hrof.

Geseah ða sigehreðig,      þa he bi sesse geong,

magoþegn modig      maððumsigla fealo,

gold glitinian      grunde getenge,

wundur on wealle,      ond þæs wyrmes denn,

2760
ealdes uhtflogan,      orcas stondan,

fyrnmanna fatu      feormendlease,

hyrstum behrorene;      þær wæs helm monig

eald ond omig,      earmbeaga fela

searwum gesæled.      Sinc eaðe mæg,

2765
gold on grunde[?],      gumcynnes gehwone

oferhigian,      hyde se ðe wylle.

Swylce he siomian geseah      segn eallgylden

heah ofer horde,      hondwundra mæst,

gelocen leoðocræftum;      of ðam leoma[?] stod,

2770
þæt he þone grundwong      ongitan meahte,

wræte[?] giondwlitan.      Næs ðæs wyrmes þær

onsyn ænig,      ac hyne ecg fornam.

ða ic on hlæwe gefrægn      hord reafian,

eald enta geweorc,      anne mannan,

2775
him on bearm hladon[?]      bunan ond discas

sylfes dome;      segn eac genom,

beacna beorhtost.      Bill ær gescod

(ecg wæs iren)      ealdhlafordes

þam ðara maðma      mundbora wæs

2780
longe hwile,      ligegesan wæg

hatne for horde,      hioroweallende

middelnihtum,      oðþæt he morðre swealt.

Ar wæs on ofoste,      eftsiðes georn,

frætwum gefyrðred;      hyne fyrwet bræc,

2785
hwæðer collenferð      cwicne gemette

in ðam wongstede      Wedra þeoden

ellensiocne,      þær he hine ær forlet.

He ða mid þam maðmum      mærne þioden,

dryhten sinne,      driorigne fand

2790
ealdres æt ende;      he hine eft ongon

wæteres weorpan,      oðþæt wordes ord

breosthord þurhbræc.

gomel on giohðe[?]      (gold sceawode):

"Ic ðara frætwa      frean ealles ðanc,

2795
wuldurcyninge,      wordum secge,

ecum dryhtne,      þe ic her on starie,

þæs ðe ic moste      minum leodum

ær swyltdæge      swylc gestrynan.

Nu ic on maðma hord      mine[?] bebohte

2800
frode feorhlege,      fremmað gena

leoda þearfe;      ne mæg ic her leng wesan.

Hatað heaðomære      hlæw gewyrcean

beorhtne æfter bæle      æt brimes nosan;

se scel to gemyndum      minum leodum

2805
heah hlifian      on Hronesnæsse,

þæt hit sæliðend      syððan hatan

Biowulfes biorh,      ða ðe brentingas

ofer floda genipu      feorran drifað."

Dyde him of healse      hring gyldenne

2810
þioden þristhydig,      þegne gesealde,

geongum garwigan,      goldfahne helm,

beah ond byrnan,      het hyne brucan well:

"þu eart endelaf      usses cynnes,

Wægmundinga.      Ealle wyrd forsweop[?]

2815
mine magas      to metodsceafte,

eorlas on elne;      ic him æfter sceal."

þæt wæs þam gomelan      gingæste word

breostgehygdum,      ær he bæl cure,

hate heaðowylmas;      him of hreðre[?] gewat

2820
sawol secean      soðfæstra dom.

ða wæs gegongen      guman[?] unfrodum

earfoðlice,      þæt he on eorðan geseah

þone leofestan      lifes æt ende

bleate gebæran.      Bona swylce læg,

2825
egeslic eorðdraca      ealdre bereafod,

bealwe gebæded.      Beahhordum leng

wyrm wohbogen      wealdan ne moste,

ac hine[?] irenna      ecga fornamon,

hearde, heaðoscearde      homera lafe,

2830
þæt se widfloga      wundum stille

hreas on hrusan      hordærne neah.

Nalles æfter lyfte      lacende hwearf

middelnihtum,      maðmæhta wlonc

ansyn ywde,      ac he eorðan gefeoll

2835
for ðæs hildfruman      hondgeweorce.

Huru þæt on lande      lyt manna ðah,

mægenagendra,      mine gefræge,

þeah ðe he dæda gehwæs      dyrstig wære,

þæt he wið attorsceaðan      oreðe geræsde,

2840
oððe hringsele      hondum styrede,

gif he wæccende      weard onfunde

buon on beorge.      Biowulfe wearð

dryhtmaðma dæl      deaðe forgolden;

hæfde æghwæðer[?]      ende gefered

2845
lænan lifes.      Næs ða lang to ðon

þæt ða hildlatan      holt ofgefan,

tydre treowlogan      tyne ætsomne.

ða ne dorston ær      dareðum lacan

on hyra mandryhtnes      miclan þearfe,

2850
ac hy scamiende      scyldas bæran,

guðgewædu,      þær se gomela læg,

wlitan on Wilaf.      He gewergad sæt,

feðecempa,      frean eaxlum neah,

wehte hyne wætre;      him wiht ne speow[?].

2855
Ne meahte he on eorðan,      ðeah he uðe wel,

on ðam frumgare      feorh gehealdan,

ne ðæs wealdendes      wiht oncirran;

wolde dom godes      dædum rædan

gumena gehwylcum,      swa he nu gen deð.

2860
þa wæs æt ðam geongan[?]      grim ondswaru

eðbegete      þam ðe ær his elne forleas.

Wiglaf maðelode,      Weohstanes sunu,

sec, sarigferð      (seah on unleofe):

"þæt, la, mæg secgan      se ðe wyle soð specan

2865
þæt se mondryhten      se eow ða maðmas geaf,

eoredgeatwe,      þe ge þær on standað,

þonne he on ealubence      oft gesealde

healsittendum      helm ond byrnan,

þeoden his þegnum,      swylce he þrydlicost

2870
ower feor oððe neah      findan meahte,

þæt he genunga      guðgewædu

wraðe forwurpe,      ða hyne wig beget.

Nealles folccyning      fyrdgesteallum

gylpan þorfte;      hwæðre him god uðe,

2875
sigora waldend,      þæt he hyne sylfne gewræc

ana mid ecge,      þa him wæs elnes þearf.

Ic him lifwraðe      lytle meahte

ætgifan æt guðe,      ond ongan swa þeah

ofer min gemet      mæges helpan;

2880
symle wæs þy sæmra,      þonne ic sweorde drep

ferhðgeniðlan,      fyr unswiðor

weoll of gewitte.      Wergendra[?] to lyt

þrong ymbe þeoden,      þa hyne sio þrag becwom.

Nu[?] sceal sincþego      ond swyrdgifu,

2885
eall eðelwyn      eowrum cynne,

lufen alicgean;      londrihtes mot

þære mægburge      monna æghwylc

idel hweorfan,      syððan æðelingas

feorran gefricgean      fleam eowerne,

2890
domleasan dæd.      Deað bið sella

eorla gehwylcum      þonne edwitlif!"

Heht ða þæt heaðoweorc      to hagan biodan

up ofer ecgclif,      þær þæt eorlweorod

morgenlongne dæg      modgiomor sæt,

2895
bordhæbbende,      bega on wenum,

endedogores      ond eftcymes

leofes monnes.      Lyt swigode

niwra spella      se ðe næs gerad,

ac he soðlice      sægde ofer ealle:

2900
"Nu is wilgeofa      Wedra leoda,

dryhten Geata,      deaðbedde fæst,

wunað wælreste      wyrmes dædum.

Him on efn ligeð      ealdorgewinna

sexbennum[?] seoc;      sweorde ne meahte

2905
on ðam aglæcean      ænige þinga

wunde gewyrcean.      Wiglaf siteð

ofer Biowulfe,      byre Wihstanes,

eorl ofer oðrum      unlifigendum,

healdeð higemæðum      heafodwearde

2910
leofes ond laðes.      Nu ys leodum wen

orleghwile,      syððan underne[?]

Froncum ond Frysum      fyll cyninges

wide weorðeð.      Wæs sio wroht scepen

heard wið Hugas,      syððan Higelac cwom

2915
faran flotherge      on Fresna land,

þær hyne Hetware      hilde genægdon[?],

elne geeodon      mid ofermægene,

þæt se byrnwiga      bugan sceolde,

feoll on feðan,      nalles frætwe geaf

2920
ealdor dugoðe.      Us wæs a syððan

Merewioingas      milts ungyfeðe.

Ne ic to[?] Sweoðeode      sibbe oððe treowe

wihte ne wene,      ac wæs wide cuð

þætte Ongenðio      ealdre besnyðede

2925
Hæðcen Hreþling      wið Hrefnawudu,

þa for onmedlan      ærest gesohton

Geata leode      Guðscilfingas.

Sona him se froda      fæder Ohtheres,

eald ond egesfull,      ondslyht[?] ageaf,

2930
abreot brimwisan,      bryd ahredde[?],

gomela iomeowlan      golde berofene,

Onelan modor      ond Ohtheres,

ond ða folgode      feorhgeniðlan,

oððæt hi oðeodon      earfoðlice

2935
in Hrefnesholt      hlafordlease.

Besæt ða sinherge      sweorda lafe,

wundum werge,      wean oft gehet

earmre teohhe      ondlonge niht,

cwæð, he on mergenne      meces ecgum

2940
getan wolde,      sum on galgtreowum[?]

fuglum[?] to gamene.      Frofor eft gelamp

sarigmodum      somod ærdæge,

syððan hie Hygelaces      horn ond byman,

gealdor ongeaton,      þa se goda com

2945
leoda dugoðe      on last faran.

Wæs sio swatswaðu      Sweona[?] ond Geata,

wælræs weora      wide gesyne,

hu ða folc mid him      fæhðe towehton.

Gewat him ða se goda      mid his gædelingum,

2950
frod, felageomor,      fæsten secean,

eorl Ongenþio,      ufor oncirde;

hæfde Higelaces      hilde gefrunen,

wlonces wigcræft,      wiðres ne truwode,

þæt he sæmannum      onsacan mihte,

2955
heaðoliðendum      hord forstandan,

bearn ond bryde;      beah eft þonan

eald under eorðweall.      þa wæs æht boden

Sweona leodum,      segn Higelaces[?]

freoðowong þone      forð[?] ofereodon,

2960
syððan Hreðlingas      to hagan þrungon.

þær wearð Ongenðiow      ecgum sweorda[?],

blondenfexa,      on bid wrecen,

þæt se þeodcyning      ðafian sceolde

Eafores anne dom.      Hyne yrringa

2965
Wulf Wonreding      wæpne geræhte,

þæt him for swenge      swat ædrum sprong

forð under fexe.      Næs he forht swa ðeh,

gomela Scilfing,      ac forgeald hraðe

wyrsan wrixle      wælhlem þone,

2970
syððan ðeodcyning      þyder oncirde.

Ne meahte se snella      sunu Wonredes

ealdum ceorle      ondslyht[?] giofan,

ac he him on heafde      helm ær gescer,

þæt he blode fah      bugan sceolde,

2975
feoll on foldan;      næs he fæge þa git,

ac he hyne gewyrpte,      þeah ðe him wund hrine.

Let se hearda      Higelaces þegn

bradne[?] mece,      þa his broðor læg,

eald sweord eotonisc,      entiscne helm

2980
brecan ofer bordweal;      ða gebeah cyning,

folces hyrde,      wæs in feorh dropen.

ða wæron monige      þe his mæg wriðon,

ricone arærdon,      ða him gerymed wearð

þæt hie wælstowe      wealdan moston.

2985
þenden reafode      rinc oðerne,

nam on Ongenðio      irenbyrnan,

heard swyrd hilted      ond his helm somod,

hares hyrste      Higelace bær.

He[?] ðam[?] frætwum feng      ond him fægre gehet

2990
leana mid[?] leodum,      ond gelæste[?] swa;

geald þone guðræs      Geata dryhten,

Hreðles eafora,      þa he to ham becom,

Iofore ond Wulfe      mid ofermaðmum,

sealde hiora gehwæðrum      hund þusenda

2995
landes ond locenra beaga      (ne ðorfte him ða lean oðwitan

mon on middangearde),      syððan[?] hie ða mærða geslogon,

ond ða Iofore forgeaf      angan dohtor,

hamweorðunge,      hyldo to wedde.

þæt ys sio fæhðo      ond se feondscipe,

3000
wælnið wera,      ðæs ðe ic wen[?] hafo,

þe us seceað to      Sweona leoda,

syððan hie gefricgeað      frean userne

ealdorleasne,      þone ðe ær geheold

wið hettendum      hord ond rice

3005
æfter hæleða hryre,      hwate Scildingas,

folcred fremede      oððe furður gen

eorlscipe efnde.      Nu[?] is ofost betost

þæt we þeodcyning      þær sceawian

ond þone gebringan,      þe us beagas geaf,

3010
on adfære.      Ne scel anes hwæt

meltan mid þam modigan,      ac þær is maðma hord,

gold unrime      grimme geceapod[?],

ond nu æt siðestan      sylfes feore

beagas gebohte[?].      þa sceall brond fretan,

3015
æled þeccean,      nalles eorl wegan

maððum to gemyndum,      ne mægð scyne

habban on healse      hringweorðunge,

ac sceal geomormod,      golde bereafod,

oft nalles æne      elland tredan,

3020
nu se herewisa      hleahtor alegde,

gamen ond gleodream.      Forðon sceall gar wesan

monig, morgenceald,      mundum bewunden,

hæfen on handa,      nalles hearpan sweg

wigend weccean,      ac se wonna hrefn

3025
fus ofer fægum      fela reordian,

earne secgan      hu him æt æte speow,

þenden he wið wulf      wæl reafode."

Swa se secg hwata      secggende wæs

laðra spella;      he ne leag fela

3030
wyrda ne worda.      Weorod eall aras;

eodon unbliðe      under Earnanæs,

wollenteare      wundur sceawian.

Fundon ða on sande      sawulleasne

hlimbed healdan      þone þe him hringas geaf

3035
ærran mælum;      þa wæs endedæg

godum gegongen,      þæt se guðcyning,

Wedra þeoden,      wundordeaðe swealt.

ær hi þær gesegan      syllicran wiht,

wyrm on wonge      wiðerræhtes þær

3040
laðne licgean;      wæs se legdraca

grimlic, gryrefah[?],      gledum beswæled.

Se wæs fiftiges      fotgemearces

lang on legere,      lyftwynne heold

nihtes hwilum,      nyðer eft gewat

3045
dennes niosian;      wæs ða deaðe fæst,

hæfde eorðscrafa      ende genyttod.

Him big stodan      bunan ond orcas,

discas lagon      ond dyre swyrd,

omige, þurhetone,      swa hie wið eorðan fæðm

3050
þusend wintra      þær eardodon.

þonne wæs þæt yrfe,      eacencræftig,

iumonna gold      galdre bewunden,

þæt ðam hringsele      hrinan ne moste

gumena ænig,      nefne god sylfa,

3055
sigora soðcyning,      sealde þam ðe he wolde

(he is manna gehyld)      hord openian,

efne swa hwylcum manna      swa him gemet ðuhte.

þa wæs gesyne      þæt se sið ne ðah

þam ðe unrihte      inne gehydde

3060
wræte[?] under wealle.      Weard ær ofsloh

feara sumne;      þa sio fæhð gewearð

gewrecen wraðlice.      Wundur hwar þonne

eorl ellenrof      ende gefere

lifgesceafta,      þonne leng ne mæg

3065
mon mid his magum[?]      meduseld buan.

Swa wæs Biowulfe,      þa he biorges weard

sohte, searoniðas;      seolfa ne cuðe

þurh hwæt his worulde gedal      weorðan sceolde.

Swa hit oð domes dæg      diope benemdon

3070
þeodnas mære,      þa ðæt þær dydon,

þæt se secg wære      synnum scildig,

hergum geheaðerod,      hellbendum fæst,

wommum gewitnad,      se ðone wong strude[?],

næs he goldhwæte      gearwor hæfde

3075
agendes est      ær gesceawod.

Wiglaf maðelode,      Wihstanes sunu:

"Oft sceall eorl monig      anes willan

wræc adreogan[?],      swa us geworden is.

Ne meahton we gelæran      leofne þeoden,

3080
rices hyrde,      ræd ænigne,

þæt he ne grette      goldweard þone,

lete hyne licgean      þær he longe wæs,

wicum wunian      oð woruldende;

heold on heahgesceap.      Hord ys gesceawod,

3085
grimme gegongen;      wæs þæt gifeðe to swið

þe ðone þeodcyning[?]      þyder ontyhte.

Ic wæs þær inne      ond þæt eall geondseh,

recedes geatwa,      þa me gerymed wæs,

nealles swæslice      sið alyfed

3090
inn under eorðweall.      Ic on ofoste gefeng

micle mid mundum      mægenbyrðenne

hordgestreona,      hider ut ætbær

cyninge minum.      Cwico wæs þa gena,

wis ond gewittig;      worn eall gespræc

3095
gomol on gehðo      ond eowic gretan het,

bæd þæt ge geworhton      æfter wines dædum

in bælstede      beorh þone hean,

micelne ond mærne,      swa he manna wæs

wigend weorðfullost      wide geond eorðan,

3100
þenden he burhwelan      brucan moste.

Uton nu efstan      oðre siðe[?],

seon ond secean      searogimma[?] geþræc,

wundur under wealle;      ic eow wisige,

þæt ge genoge      neon sceawiað

3105
beagas ond brad gold.      Sie sio bær gearo,

ædre geæfned,      þonne we ut cymen,

ond þonne geferian      frean userne,

leofne mannan,      þær he longe sceal

on ðæs waldendes      wære geþolian."

3110
Het ða gebeodan      byre Wihstanes,

hæle hildedior,      hæleða monegum,

boldagendra,      þæt hie bælwudu

feorran feredon,      folcagende,

godum togenes:      "Nu sceal gled fretan,

3115
weaxan wonna leg      wigena strengel,

þone ðe oft gebad      isernscure,

þonne stræla storm      strengum gebæded

scoc ofer scildweall,      sceft nytte heold,

feðergearwum[?] fus      flane fulleode."

3120
Huru se snotra      sunu Wihstanes

acigde of corðre      cyninges[?] þegnas

syfone tosomne[?],      þa selestan,

eode eahta sum      under inwithrof

hilderinca[?];      sum on handa bær

3125
æledleoman,      se ðe on orde geong.

Næs ða on hlytme      hwa þæt hord strude,

syððan orwearde      ænigne dæl

secgas gesegon      on sele wunian,

læne licgan;      lyt ænig mearn

3130
þæt hi ofostlice[?]      ut geferedon

dyre maðmas.      Dracan ec scufun,

wyrm ofer weallclif,      leton weg niman,

flod fæðmian      frætwa hyrde.

þa[?] wæs wunden gold      on wæn hladen,

3135
æghwæs unrim,      æþeling[?] boren,

har hilderinc[?]      to Hronesnæsse.

Him ða gegiredan      Geata leode

ad on eorðan      unwaclicne,

helmum[?] behongen,      hildebordum,

3140
beorhtum byrnum,      swa he bena wæs;

alegdon ða tomiddes      mærne þeoden

hæleð hiofende,      hlaford leofne.

Ongunnon þa on beorge      bælfyra mæst

wigend weccan;      wudurec[?] astah,

3145
sweart ofer swioðole[?],      swogende leg[?]

wope bewunden      (windblond gelæg),

oðþæt he ða banhus      gebrocen hæfde,

hat on hreðre.      Higum unrote

modceare mændon,      mondryhtnes cwealm[?];

3150
swylce giomorgyd      Geatisc[?] meowle

bundenheorde[?]

song[?] sorgcearig      swiðe[?] geneahhe

þæt hio hyre heofungdagas[?]      hearde ondrede[?],

wælfylla worn[?],      werudes egesan,

3155
hynðo[?] ond hæftnyd[?].      Heofon rece swealg[?].

Geworhton ða      Wedra leode

hleo on hoe,      se wæs heah ond brad,

wægliðendum[?]      wide gesyne,

ond betimbredon[?]      on tyn dagum

3160
beadurofes becn,      bronda lafe

wealle beworhton,      swa hyt weorðlicost

foresnotre men      findan mihton.

Hi on beorg dydon      beg ond siglu,

eall swylce hyrsta,      swylce on horde ær

3165
niðhedige men      genumen hæfdon,

forleton eorla gestreon      eorðan healdan,

gold on greote,      þær hit nu gen lifað

eldum swa unnyt      swa hit[?] æror[?] wæs.

þa ymbe hlæw riodan      hildediore,

3170
æþelinga bearn,      ealra twelfe[?],

woldon ceare[?] cwiðan      ond kyning mænan,

wordgyd wrecan      ond ymb wer[?] sprecan;

eahtodan eorlscipe      ond his ellenweorc

duguðum demdon,      swa hit gedefe[?] bið

3175
þæt mon his winedryhten      wordum herge,

ferhðum freoge[?],      þonne he forð scile

of lichaman      læded[?] weorðan.

Swa begnornodon      Geata leode

hlafordes hryre[?],      heorðgeneatas,

3180
cwædon þæt he wære      wyruldcyninga[?]

manna[?] mildust      ond monðwærust[?],

leodum liðost      ond lofgeornost.

Judith

Dobbie, 1953 99-109; Dobbie, E.V.K., Beowulf and Judith, ASPR 4 (New York).

tweode

gifena in ðys ginnan grunde.      Heo ðar ða gearwe funde

mundbyrd æt ðam mæran þeodne,      þa heo ahte mæste þearfe,

hyldo þæs hehstan deman,      þæt he hie wið þæs hehstan brogan

5
gefriðode, frymða waldend.      Hyre ðæs fæder on roderum

torhtmod tiðe gefremede,      þe heo ahte trumne geleafan

a to ðam ælmihtigan.      Gefrægen ic ða Holofernus

winhatan wyrcean georne      ond eallum wundrum þrymlic

girwan up swæsendo.      To ðam het se gumena baldor

10
ealle ða yldestan ðegnas;      hie ðæt ofstum miclum

ræfndon, rondwiggende,      comon to ðam rican þeodne

feran, folces ræswan.      þæt wæs þy feorðan dogore

þæs ðe Iudith hyne,      gleaw on geðonce,

ides ælfscinu,      ærest gesohte.

15
Hie ða to ðam symle      sittan eodon,

wlance to wingedrince,      ealle his weagesiðas,

bealde byrnwiggende.      þær wæron bollan steape

boren æfter bencum gelome,      swylce eac bunan ond orcas

fulle fletsittendum;      hie þæt fæge þegon,

20
rofe rondwiggende,      þeah ðæs se rica ne wende,

egesful eorla dryhten.      ða wearð Holofernus,

goldwine gumena,      on gytesalum,

hloh ond hlydde,      hlynede ond dynede,

þæt mihten fira bearn      feorran gehyran

25
hu se stiðmoda      styrmde ond gylede,

modig ond medugal,      manode geneahhe

bencsittende      þæt hi gebærdon wel.

Swa se inwidda      ofer ealne dæg

dryhtguman sine      drencte mid wine,

30
swiðmod sinces brytta,      oðþæt hie on swiman lagon,

oferdrencte his duguðe ealle,      swylce hie wæron deaðe geslegene,

agotene goda gehwylces.      Swa het se gumena aldor

fylgan fletsittendum,      oðþæt fira bearnum

nealæhte niht seo þystre.      Het ða niða geblonden

35
þa eadigan mægð      ofstum fetigan

to his bedreste      beagum gehlæste,

hringum gehrodene.      Hie hraðe fremedon,

anbyhtscealcas,      swa him heora ealdor bebead,

byrnwigena brego,      bearhtme stopon

40
to ðam gysterne,      þær hie Iudithðe

fundon ferhðgleawe,      ond ða fromlice

lindwiggende      lædan ongunnon

þa torhtan mægð      to træfe þam hean,

þær se rica hyne      reste on symbel

45
nihtes inne,      nergende lað,

Holofernus.      þær wæs eallgylden

fleohnet fæger      ymbe[?] þæs folctogan

bed ahongen,      þæt se bealofulla

mihte wlitan þurh,      wigena baldor,

50
on æghwylcne      þe ðær inne com

hæleða bearna,      ond on hyne nænig

monna cynnes,      nymðe se modiga hwæne

niðe rofra      him þe near hete

rinca to rune gegangan.      Hie ða on reste gebrohton

55
snude ða snoteran idese;      eodon ða stercedferhðe,

hæleð heora hearran cyðan      þæt wæs seo halige meowle

gebroht on his burgetelde.      þa wearð se brema on mode

bliðe, burga ealdor,      þohte ða beorhtan idese

mid widle ond mid womme besmitan.      Ne wolde þæt wuldres dema

60
geðafian, þrymmes hyrde,      ac he him þæs ðinges gestyrde,

dryhten, dugeða waldend.      Gewat ða se deofulcunda,

galferhð gumena ðreate

bealofull his beddes neosan,      þær he sceolde his blæd forleosan

ædre binnan anre nihte;      hæfde ða his ende gebidenne

65
on eorðan unswæslicne,      swylcne he ær æfter worhte,

þearlmod ðeoden gumena,      þenden he on ðysse worulde

wunode under wolcna hrofe.      Gefeol ða wine swa druncen

se rica on his reste middan,      swa he nyste ræda nanne

on gewitlocan.      Wiggend stopon

70
ut of ðam inne      ofstum miclum,

weras winsade,      þe ðone wærlogan,

laðne leodhatan,      læddon to bedde

nehstan siðe.      þa wæs nergendes

þeowen þrymful,      þearle gemyndig

75
hu heo þone atolan      eaðost mihte

ealdre benæman      ær se unsyfra,

womfull, onwoce.      Genam ða wundenlocc

scyppendes mægð      scearpne mece,

scurum heardne,      ond of sceaðe abræd

80
swiðran folme;      ongan ða swegles weard

be naman nemnan,      nergend ealra

woruldbuendra,      ond þæt word acwæð:

"Ic ðe, frymða god      ond frofre gæst,

bearn alwaldan,      biddan wylle

85
miltse þinre      me þearfendre[?],

ðrynesse ðrym.      þearle ys me nu ða

heorte[?] onhæted      ond hige geomor,

swyðe mid sorgum gedrefed.      Forgif me, swegles ealdor,

sigor ond soðne geleafan,      þæt ic mid þys sweorde mote

90
geheawan þysne morðres bryttan;      geunne me minra gesynta,

þearlmod þeoden gumena.      Nahte ic þinre næfre

miltse þon maran þearfe.      Gewrec nu, mihtig dryhten,

torhtmod tires brytta,      þæt me ys þus torne on mode,

hate on hreðre minum."      Hi ða se hehsta dema

95
ædre mid elne onbryrde,      swa he deð anra gehwylcne

herbuendra      þe hyne him to helpe seceð

mid ræde ond mid rihte geleafan.      þa wearð hyre rume on mode,

haligre hyht geniwod;      genam ða þone hæðenan mannan

fæste be feaxe sinum,      teah hyne folmum wið hyre weard

100
bysmerlice,      ond þone bealofullan

listum alede,      laðne mannan,

swa heo ðæs unlædan      eaðost mihte

wel gewealdan.      Sloh ða wundenlocc

þone feondsceaðan      fagum mece,

105
heteþoncolne,      þæt heo healfne forcearf

þone sweoran him,      þæt he on swiman læg,

druncen ond dolhwund.      Næs ða dead þa gyt,

ealles orsawle;      sloh ða eornoste

ides ellenrof      oðre siðe

110
þone hæðenan hund,      þæt him þæt heafod wand

forð on ða flore.      Læg se fula leap

gesne beæftan,      gæst ellor hwearf

under neowelne næs      ond ðær genyðerad wæs,

susle gesæled      syððan æfre,

115
wyrmum bewunden,      witum gebunden,

hearde gehæfted      in hellebryne

æfter hinsiðe.      Ne ðearf he hopian no,

þystrum forðylmed,      þæt he ðonan mote

of ðam wyrmsele,      ac ðær wunian sceal

120
awa to aldre      butan ende forð

in ðam heolstran ham,      hyhtwynna leas.

Hæfde ða gefohten      foremærne blæd

Iudith æt guðe,      swa hyre god uðe,

swegles ealdor,      þe hyre sigores onleah.

125
þa seo snotere mægð      snude gebrohte

þæs herewæðan      heafod swa blodig

on ðam fætelse      þe hyre foregenga,

blachleor ides,      hyra begea nest,

ðeawum geðungen,      þyder on lædde,

130
ond hit þa swa heolfrig      hyre on hond ageaf,

higeðoncolre,      ham to berenne,

Iudith gingran sinre.      Eodon ða gegnum þanonne

þa idesa ba      ellenþriste,

oðþæt hie[?] becomon,      collenferhðe,

135
eadhreðige mægð,      ut of ðam herige,

þæt hie sweotollice      geseon mihten

þære wlitegan byrig      weallas blican,

Bethuliam.      Hie ða beahhrodene

feðelaste      forð onettan,

140
oð hie glædmode      gegan hæfdon

to ðam wealgate.      Wiggend sæton,

weras wæccende      wearde heoldon[?]

in ðam fæstenne,      swa ðam folce ær

geomormodum      Iudith[?] bebead,

145
searoðoncol mægð,      þa heo on sið gewat,

ides ellenrof.      Wæs ða eft cumen

leof to leodum,      ond ða lungre het

gleawhydig wif      gumena sumne

of ðære ginnan byrig      hyre togeanes gan,

150
ond hi ofostlice      in forlęton

þurh ðæs wealles geat,      ond þæt word acwæð

to ðam sigefolce:      "Ic eow secgan mæg

þoncwyrðe þing,      þæt ge ne þyrfen leng

murnan on mode.      Eow ys metod bliðe,

155
cyninga wuldor;      þæt gecyðed wearð

geond woruld wide,      þæt eow ys wuldorblæd

torhtlic toweard      ond tir gifeðe

þara læðða      þe ge lange drugon."

þa wurdon bliðe      burhsittende,

160
syððan hi gehyrdon      hu seo halige spræc

ofer heanne weall.      Here wæs on lustum.

Wið þæs fæstengeates      folc onette,

weras wif somod,      wornum ond heapum,

ðreatum ond ðrymmum      þrungon ond urnon

165
ongean ða þeodnes[?] mægð      þusendmælum,

ealde ge geonge.      æghwylcum wearð

men on ðære medobyrig      mod areted,

syððan hie ongeaton      þæt wæs Iudith cumen

eft to eðle,      ond ða ofostlice

170
hie mid eaðmedum      in forleton.

þa seo gleawe het,      golde gefrætewod,

hyre ðinenne      þancolmode

þæs herewæðan      heafod onwriðan

ond hyt to behðe      blodig ætywan

175
þam burhleodum,      hu hyre æt beaduwe gespeow.

Spræc ða seo æðele      to eallum[?] þam[?] folce:

"Her ge magon sweotole,      sigerofe hæleð,

leoda ræswan,      on ðæs laðestan

hæðenes heaðorinces      heafod starian[?],

180
Holofernus      unlyfigendes,

þe us monna mæst      morðra gefremede,

sarra sorga,      ond þæt swyðor gyt

ycan wolde,      ac him ne uðe god

lengran lifes,      þæt he mid læððum us

185
eglan moste;      ic him ealdor oðþrong

þurh godes fultum.      Nu ic gumena gehwæne

þyssa burgleoda      biddan wylle,

randwiggendra,      þæt ge recene eow

fysan to gefeohte.      Syððan frymða god,

190
arfæst cyning,      eastan sende

leohtne leoman,      berað linde forð,

bord for breostum      ond byrnhomas,

scire helmas      in sceaðena gemong,

fyllan folctogan      fagum sweordum,

195
fæge frumgaras.      Fynd syndon eowere

gedemed to deaðe,      ond ge dom agon,

tir æt tohtan,      swa eow getacnod hafað

mihtig dryhten      þurh mine hand."

þa wearð snelra werod      snude gegearewod,

200
cenra to campe.      Stopon cynerofe

secgas ond gesiðas,      bæron sigeþufas[?],

foron to gefeohte      forð on gerihte,

hæleð under helmum,      of ðære haligan byrig

on ðæt dægred sylf.      Dynedan scildas,

205
hlude hlummon.      þæs se hlanca gefeah

wulf in walde,      ond se wanna hrefn,

wælgifre fugel.      Wistan[?] begen

þæt him ða þeodguman      þohton tilian

fylle on fægum;      ac him fleah on last

210
earn ætes georn,      urigfeðera,

salowigpada      sang hildeleoð,

hyrnednebba.      Stopon heaðorincas,

beornas to beadowe,      bordum beðeahte,

hwealfum lindum,      þa ðe hwile ær

215
elðeodigra      edwit þoledon,

hæðenra hosp.      Him þæt hearde wearð

æt ðam æscplegan      eallum forgolden,

Assyrium,      syððan Ebreas

under guðfanum      gegan hæfdon

220
to ðam fyrdwicum.      Hie ða fromlice

leton forð fleogan      flana scuras,

hildenædran,      of hornbogan,

strælas stedehearde;      styrmdon hlude

grame guðfrecan,      garas sendon

225
in heardra gemang.      Hæleð wæron yrre,

landbuende,      laðum cynne,

stopon styrnmode,      stercedferhðe,

wrehton unsofte      ealdgeniðlan

medowerige;      mundum brugdon

230
scealcas of sceaðum      scirmæled swyrd,

ecgum gecoste,      slogon eornoste

Assiria      oretmæcgas,

niðhycgende,      nanne ne sparedon

þæs herefolces,      heanne ne ricne[?],

235
cwicera manna      þe hie ofercuman mihton.

Swa ða magoþegnas      on ða morgentid

ehton elðeoda      ealle þrage,

oðþæt ongeaton      ða ðe grame wæron,

ðæs herefolces      heafodweardas,

240
þæt him swyrdgeswing      swiðlic eowdon

weras Ebrisce.      Hie wordum þæt

þam yldestan      ealdorþegnum

cyðan eodon,      wrehton cumbolwigan

ond him forhtlice      færspel bodedon,

245
medowerigum      morgencollan,

atolne ecgplegan.      þa ic ædre gefrægn

slegefæge hæleð      slæpe tobredon

ond wið þæs bealofullan      burgeteldes

werigferhðe[?]      hwearfum þringan,

250
Holofernus.      Hogedon aninga

hyra hlaforde      hilde[?] bodian,

ærðon ðe him se egesa      on ufan sæte,

mægen Ebrea.      Mynton ealle

þæt se beorna brego      ond seo beorhte mægð

255
in ðam wlitegan træfe      wæron ætsomne,

Iudith seo æðele      ond se galmoda,

egesfull ond afor.      Næs ðeah eorla nan

þe ðone wiggend      aweccan dorste

oððe gecunnian      hu ðone cumbolwigan

260
wið ða halgan mægð      hæfde geworden,

metodes meowlan.      Mægen nealæhte,

folc Ebrea,      fuhton þearle

heardum heoruwæpnum,      hæfte guldon

hyra fyrngeflitu,      fagum swyrdum,

265
ealde æfðoncan;      Assyria wearð

on ðam dægeweorce      dom geswiðrod,

bælc forbiged.      Beornas stodon

ymbe hyra þeodnes træf      þearle gebylde,

sweorcendferhðe.      Hi ða somod ealle

270
ongunnon cohhetan,      cirman hlude

ond gristbitian,      gode orfeorme,

mid toðon torn þoligende.      þa wæs hyra tires æt ende,

eades ond ellendæda.      Hogedon þa eorlas aweccan

hyra winedryhten;      him wiht ne speow.

275
þa wearð sið ond late      sum to ðam arod

þara beadorinca,      þæt he in þæt burgeteld

niðheard neðde,      swa hyne nyd fordraf.

Funde ða on bedde      blacne licgan

his goldgifan      gæstes gesne,

280
lifes belidenne.      He þa lungre gefeoll

freorig to foldan,      ongan his feax teran,

hreoh on mode,      ond his hrægl somod,

ond þæt word acwæð      to ðam wiggendum

þe ðær unrote      ute wæron:

285
"Her ys geswutelod      ure sylfra forwyrd,

toweard getacnod      þæt þære tide ys

mid niðum neah geðrungen,      þe we sculon nyde[?] losian,

somod æt sæcce forweorðan.      Her lið sweorde geheawen,

beheafdod healdend ure."      Hi ða hreowigmode

290
wurpon hyra wæpen of dune,      gewitan him werigferhðe

on fleam sceacan.      Him mon feaht on last,

mægeneacen folc,      oð se mæsta dæl

þæs heriges læg      hilde gesæged

on ðam sigewonge,      sweordum geheawen,

295
wulfum to willan      ond eac wælgifrum

fuglum to frofre.      Flugon ða ðe lyfdon,

laðra lindwerod[?].      Him on laste for

sweot Ebrea      sigore geweorðod,

dome gedyrsod;      him feng dryhten god

300
fægre on fultum,      frea ælmihtig.

Hi ða fromlice      fagum swyrdum,

hæleð higerofe,      herpað worhton

þurh laðra gemong,      linde heowon,

scildburh scæron.      Sceotend wæron

305
guðe gegremede,      guman Ebrisce;

þegnas on ða tid      þearle gelyste

gargewinnes.      þær on greot gefeoll

se hyhsta dæl      heafodgerimes

Assiria      ealdorduguðe,

310
laðan cynnes.      Lythwon becom

cwicera to cyððe.      Cirdon cynerofe,

wiggend on wiðertrod,      wælscel on innan,

reocende hræw.      Rum wæs to nimanne

londbuendum      on ðam laðestan,

315
hyra ealdfeondum      unlyfigendum

heolfrig herereaf,      hyrsta scyne,

bord ond bradswyrd,      brune helmas,

dyre madmas.      Hæfdon domlice

on ðam folcstede      fynd oferwunnen

320
eðelweardas,      ealdhettende

swyrdum aswefede.      Hie on swaðe reston,

þa ðe him to life      laðost wæron

cwicera cynna.      þa seo cneoris eall,

mægða mærost,      anes monðes fyrst,

325
wlanc, wundenlocc,      wagon ond læddon

to ðære beorhtan byrig,      Bethuliam,

helmas ond hupseax,      hare byrnan,

guðsceorp gumena      golde gefrætewod,

mærra madma      þonne mon ænig

330
asecgan mæge      searoþoncelra;

eal þæt ða ðeodguman      þrymme geeodon,

cene under cumblum      on[?] compwige

þurh Iudithe      gleawe lare,

mægð modigre.      Hi to mede hyre

335
of ðam siðfate      sylfre brohton,

eorlas æscrofe,      Holofernes

sweord ond swatigne helm,      swylce eac side byrnan

gerenode readum golde,      ond eal þæt se rinca baldor

swiðmod sinces ahte      oððe sundoryrfes,

340
beaga ond beorhtra maðma,      hi þæt þære beorhtan idese

ageafon gearoþoncolre.      Ealles ðæs Iudith sægde

wuldor weroda dryhtne,      þe hyre weorðmynde geaf,

mærðe on moldan rice,      swylce eac mede on heofonum,

sigorlean in swegles wuldre,      þæs þe heo ahte soðne geleafan

345
to ðam ælmihtigan;      huru æt þam ende ne tweode

þæs leanes þe heo lange gyrnde.      ðæs sy ðam leofan drihtne

wuldor to widan aldre,      þe gesceop wind ond lyfte,

roderas ond rume grundas,      swylce eac reðe streamas

ond swegles dreamas,      ðurh his sylfes miltse.

The Paris Psalter: Psalm 51

fore ænigre      egesan næfde,

ne him fultum þær      fæstne gelyfde;

ac he on his welan spede      wræste getruwode,

and on idel gylp      ealra geornost.

5
Ic þonne swa elebeam      up weaxende

on godes huse      ece gewene,

and on milde mod      mines drihtnes,

and me þæt to worulde      wat to helpe.

Ic þe andette      awa to feore

10
on þære worulde      ðe þu geworhtest her;

forþan þu eart se gooda,      gleaw on gesyhðe,

þe þinne held curan,      þara haligra.

The Paris Psalter: Psalm 52

On his heortan cwæð      unhydig sum,

ungleawlice,      þætte god nære;

heo onsceoniendlice      syndon gewordene[?]

and heora willan      wraðe besmitene.

5
Næs þa goddoend      se þe god wiste,

ne an furðum      ealra wære.

þa of heofenum beseah      halig drihten

ofer manna bearn,      hwæðer his mihta ða

andgyt ænig      ealra hæfde,

10
oððe god wolde      georne secan.

Ealle heo on ane      idelnesse

symle besegan;      þa wæs soð[?] nan[?] mann

þe god wolde      georne wyrcan;

ne an furþum      ealra wære.

15
Ac ge þæs ealle ne magon      andgyt habban

þe unrihtes      elne wyrceað

and min folc fretað      swa fælne hlaf,

ne hio god wyllað      georne ciegan;

þær hio forhtigað,      frecnes egesan

20
æniges ne þurfon.

Forþam manna ban      mihtig drihten

liste[?] tosceadeð,      þa him liciað;

beoð þa gehyrwede[?]      þe forhycggeað god.

Hwylc Israela      ece hælu

25
syleð of Sione      nymðe sylfa god,

þonne he his folc      fægere alyseð

of hæftnyde,      halig drihten?

þonne Iacob byð      on glædum sælum

and Israelas      ealle bliðe.

The Paris Psalter: Psalm 53

On þinum þam haligan naman,      gedo me halne, god;

alys me fram laðum      þurh þin leofe mægen.

God, min gebed      gearuwe gehyre,

and earum onfoh      min agen word.

5
Forþam me fremde oft      facne gestodon,

sohtan mine sawle      swiðe strange,

and na heom god setton      gleawne on gesyhðe.

Efne me þonne god      gleawe fultumeð,

is andfengea      ece drihten

10
sawle minre;      he me swican ne wile.

Afyr me fæcne yfel      feonda minra,

and hi soðfæst toweorp      syððan wide.

Ic ðe lustum      lace cweme,

and naman þinne      niode[?] swylce

15
geara andette,      forðon ic hine goodne wat.

Forþon þu me alysdest,      lifes ealdor,

of earfoðum      eallum symble,

ealle mine fynd      eagum ofersawe.

The Paris Psalter: Psalm 54

Gehyr min gebed,      halig drihten,

ne forseoh æfre      sariges bene;

beheald me holdlice      and gehyr me eac.

Grimme ic eom begangen;      forðon ic gnornige

5
and me forhtige      feondes stefne

and fyrenfulra      fæcne niðas.

Forðam me on sah      unrihtes feala;

wurdon me þa on yrre      yfele and hefige.

Ys me on hreðre heah      heorte gedrefed

10
and me fealleð on      fyrhtu deaðes.

Egsa me and fyrhtu      ealne forcwomon,

and me beþeahton      þeostru niðgrim.

Ic þa on mode cwæð,      hwa me sealde

to fleogenne      fiðeru swa culfran,

15
and ic þonne ricene      reste syððan.

Efne ic feor gewite,      fleame dæle,

and on westene      wunode lange,

bide þæs beornes      þe me bete[?] eft

modes[?] mindom      and mægenes hreoh.

20
Hat nu todælan,      drihten usser,

heora geðeode      geond þas woruld wide;

forðon ic þær on unriht      oft locade,

and wiðercwyda      wearn gehyrde;

drugon þæt on burgum      dæges and nihtes.

25
þunie[?] him gewinnes wearn      ofer wealles hrof

and heom on midle wese      man and inwit

and unsoðfæstnys      ealle wealde.

Næfre on his weorþige      wea aspringe,

mearce mansceat[?],      man inwides;

30
forþon gif me min feond      fæcne wyrgeð,

ic þæt abere      bliðe mode.

þeah þe þa ealle      ðe me a feodon,

wordum wyrigen      and wearn sprecan,

ic me wið heora hete      hyde sneome.

35
þu eart se man      þe me wære

on anmede,      and æghwæs cuð

latteow lustum;      and wyt gelome eac

æton swetne mete      samed ætgædere,

and on godes huse      gangan swylce

40
mid geþeahtunge      þine and mine.

Hi ofer cume      unþinged deað,

astigon heo on helle      heonan lifigende.

Forðam on heora gasthusum      is gramlic inwit,

and on hiora midle      man inwitstæf.

45
Ic soðlice      to sylfum drihtne

cleopode on corðre,      and me cuðlice

gehyrde      hælend drihten.

Ic on æfenne,      eac on mergenne

and on midne dæg,      mægene sæcge

50
and bodie,      þæt þu bliðe me

mine stefne      stiðe gehyre.

A[?] ðu symle      sawle mine

lustum alyse,      laðum wiðferige,

forðon me manige ymb      mægene syrewað.

55
þæt gehyreð god      and hi gehyneð eac,

þe ær worulde wæs      and nu wunað ece.

Nis him onwendednes      on woruldlife,

ne him godes fyrhtu      georne ondrædað.

Heo besmitað      swylce his sylfes

60
þa gewitnesse,      þær hi woh fremedon;

forðon hi synt on yrre      ut adælde,

ne hi sylfe wel      geseon æfre,

forðon hit wæs his heortan      gehygde neah.

Hi word hira      wel gesmyredon

65
ele anlicast;      eft gewurdon

on gescotfeohta      scearpe garas.

Sete on drihten      þin soð gehygd;

he þe butan fracoðum      fedeð syððan.

Ne syleð he soðfæstum      syððan to feore

70
þæt him yþende mod      innan hreðre;

ðu arlease      ealle gelædest

on soðe forwyrd      seaðes deopes.

Se[?] blodhreowa[?] wer      bealuinwites

fæcne gefylled      ne[?] fæger lif

75
on middum feore      gemeteð ahwær;

ic me on minne drihten      deorne getreowige.

The Paris Psalter: Psalm 55

Miltsa me drihten,      forðon me man tredeð,

and me ealne dæg      mid unrihte

fynd onfeohtað      þurh facensearu.

And me fæcne tredað      feondas mine,

5
doð þæt ealne dæg      fram ærmergene.

Forðon monige synd      ðe to me feohtað;

wene ic me wraðe to ðe,      wuldres drihten.

Ic wealdend god      wordum herige,

and on god swylce      georne gelyfe,

10
þæt minre spræce      sped folgie

æghwæs ealne dæg;      eac ic swylce

on god drihten      gearewe gewene;

nis me ege mannes      for ahwæðer.

Hwæt, me ealne dæg      mine agen word

15
sylfne socon,      swyþe oncuðon,

and wiðer me      wæran georne

on[?] yfel heora geðeaht      ealle onwende.

On eardiað,      þa ðe swa þenceað

þæt heo gehyden      hælun mine,

20
swa min sawl bad      þæt ðu swylce heo

for nahwæðer      nowiht hæle;

on yrre þu folc      eall geðreatast.

Ic nu leofum gode      lif min secge,

sette on ðinre gesyhðe      sarige tearas,

25
swa ic ðe on gehate      hæfde geneahhige.

þonne on hinderling      hweorfað mine

feondas fæcne,      ðonne ic me freoðu to ðe

wordum wilnige;      ic wat and can,

þæt þu min god      gleawe wære.

30
Ic on god min word      georne herige,

and on god swylce      georne gelyfe,

and ic ealne dæg      ecne drihten

wordum weorðige;      ne me wiht an siteð

egesan awiht      æniges mannes.

35
On me synd, mihtig god,      þæt ic þe min gehat

on herenesse      hyldo gylde;

forþon ðu mine sawle      of swyltdeaðes

laþum wiðlæddest,      dydest lof stunde,

aweredest mine eagan      wraðum tearum

40
and mine fet      fæle beweredest,

þæt ic gearewe      gode licode

on lifigendra      leohte eallum.

The Paris Psalter: Psalm 56

Miltsa min, god,      and me milde weorð,

forþon min sawel on þe      swyðe getryweð,

and ic on fægerum scuan      fiðera ðinra

gewicie,      oðþæt gewite forð

5
and unriht me      eall beglide.

Heonan ic cleopige      to heahgode

and to wealdendgode,      ðe me wel dyde.

He þa of heofenum      hider onsende

þe me alysde,      laþum wiðferede,

10
sealde on edwit      þe me ær trædan.

Sende mihtig god      his milde gehigd

and his soðfæst mod      samod ætgædere,

and mine sawle      sona alysde

of leon hwelpum      reðe gemanan;

15
wæs ic slæpende      sare gedrefed.

Synd me manna bearn      mihtigum toðum

wæpenstrælas,      þa me wundedon;

wæron hyra tungan getale      teonan gehwylcre

and to yfele gehwam      ungemet scearpe.

20
Ahefe þe ofer heofenas,      halig drihten;

is wuldur ðin      wide and side

ofer ðas eorþan      ealle mære.

Fotum heo minum      fæcne grine

grame gearwodon,      and geornlice

25
mine sawle      swyðe onbigdon.

Hi deopne seað      dulfon widne,

þær ic eagum      on locade,

and hi on ðone ylcan      eft gefeollan.

Gearo is min heorte      þæt ic gode cweme;

30
gearo is min heorte      þæt ic gode swylce

sealmas singe,      soðword sprece.

Aris, wuldur min,      wynpsalterium,

and ic on ærmergene      eac arise

and min hearpe      herige drihten.

35
Ic þe on folcum      frine drihten

ecne andete,      eac geond þeode

sealmas singe      swiðe geneahhige.

Forðon þin mildheortnes      is mycel wið heofenas,

is ðin soðfæstnes      swylce wið wolcnum.

40
Ahafen þu eart ofer heofenas,      halig drihten;

is ofer ealle      eorðan swylce[?]

þines wuldres wlite      wide and side.

The Paris Psalter: Psalm 57

Gif ge soð sprecan      symble wyllen,

demað manna bearn      domum rihtum.

Eft ge on heortan      hogedon inwit,

worhton wraðe;      forþan ðæs wite eft

5
on eowre handa      hefige geeode.

Ge firenfulle      fremde wurdon,

syððan hi on worlde      wæron acende

and heo on life      lygeword spæcon.

Yrre heom becume      anlic nædran,

10
ða aspide      ylde nemnað;

seo hi deafe deð,      dytteð hyre earan,

þæt heo nele gehyran      heahgaldor sum

þæt snotre men      singað wið attrum.

God heora toðas      grame gescæneð,

15
þa hi on muðe      mycle habbað;

tolyseð leona mægen      lungre drihten.

Ac hi forweorðan      wætere gelicost,

þonne hit yrnende      eorðe forswelgeð;

swa his bogan bendeð,      oðþæt bitere eft

20
adl on seteð,      swa his geearnuncg byð.

Swa weax melteð,      gif hit byð wearmum neah

fyre gefæstnad,      swa heo feallað on þæt;

hi sunnan ne geseoð      syððan æfre.

ærðon[?] eowre treowu      telgum blowe,

25
wæstmum weaxe,      ær him wol becimeð,

þæt heo beoð on yrre      ealle forswelgene.

Soðfæst blissað,      þonne he sið ongan,

hu þa arleasan      ealle forweorðað,

and his handa ðwehð      on hæþenra

30
and þæra fyrenfulra      fæcnum blode.

And þonne man cweþeð      on his modsefan:

"þis is wæstm      wises and goodes,

þe his soðfæst weorc      symble læste;"

hi on eorðan god      ealle gedemeð.

The Paris Psalter: Psalm 58

Ahrede me, halig god,      hefiges niðes

feonda minra,      ðe me feohtað to;

alys me fram laðum      þe me lungre on

risan willað,      nymðe þu me ræd geofe.

5
Genere me fram niþe      nahtfremmendra

þe her unrihtes      ealle wyrceað,

and me wið blodhreowes weres      bealuwe gehæle.

þi nu mine sawle      swiþe bysige

feondas mine      fæcne ofþryhtun,

10
and me strange eac      stundum ongunnon;

ne me unrihtes on      awiht wistan,

ne ic firene eac      fremde drihtne.

Gif ic on unriht bearn,      ic þæs eft geswac;

on minne geanryne,      aris ðu, drihten, nu,

15
and ðu sylfa gesyhst,      þæt ic swa dyde;

þu eart mægena god,      mihtig drihten,

and Israela god      æghwær æt þearfe.

Beheald holdlice,      hu þu hraðe wylle

geneosian      niða bearna

20
ealra ðeoda      æghwær landes;

ne þu hweðere on mode      milde weorðest

eallum ðe unriht      elne wyrceað.

Hi æt æfene eft      in gecyrrað,

þonne hy heardne      hungor þoliað,

25
swa hundas ymbgað      hwommas ceastre.

Efne hi habbað on muðe      milde spræce,

is him on welerum      wrað sweord and scearp.

þonne gehyreð hwylc,      hwæt hyra hyge seceð?

And ðu hi, drihten, dest      deope to bysmre;

30
nafast þu for awiht      ealle þeoda.

Ic mine strengðe on ðe      strange gehealde,

forðon þu me god eart      geara andfencgea,

and mildheortnes      mines drihtnes

me fægere becom,      þær me wæs freondes þearf.

35
Min se goda god, ætyw me      þin agen good

for minum feondum,      þe me feale syndun;

ne do hy to deadan,      þy læs hi dollice

þinre æ geban      anforlæton.

Ac þu hi wide todrif      þurh þines wordes mægen,

40
and hi wraðe toweorp,      wealdend min drihten.

Ys hyra muðes scyld      manworda feala,

ða hi mid welerum      wraðe aspræcan;

wærun hi on oferhygde      ealle gescende,

þa hi on lige      lange feredon;

45
forðon hi on ende      yrre forgripeð

and hi syþþan ne beoð      samod ætgædere.

Syððan hi wisslice witon,      þætte wealdeð god

ofer middangeard      manna cynnes

and ealra eac      eorðan gemæru.

50
Hi on æfenne      eft gecyrrað

and heardne eac      hungor ðoliað,

swa hundas ymbgað      hwommas ceastre.

Efne hi to æte      ut gewitað,

þær hi towrecene      wide hweorfað;

55
gif hi fulle ne beoð,      fela gnorniað.

Ic þonne ðine strengþu      stundum singe

and ðin milde mod      morgena gehwylce.

Forðon þu min andfengea      æghwær[?] wære

and ic helpe æt ðe      hæfde symble,

60
þonne me costunge      cnysedon geneahhige;

þu eart fultum min,      ic ðe fela singe.

Forðon þu me, god, eart      geara andfengea

and mildheortnes,      mihtig drihten.

The Paris Psalter: Psalm 59

þu us todrife,      drihten user,

and us towurpe      geond werþeoda,

yrre us wurde      and eft milde.

Eorðan[?] ðu onhrerdest,      ealle gedrefdest;

5
hæl hyre wunde,      nu heo ahrered[?] is.

Feala[?] ðu ætywdest      folce ðinum

heardra wisan      and hi hraþe æfter

mid wynsume      wine drenctest.

þu becnuncge      beorhte sealdest

10
þam þe ege ðinne      elne healdað,

þæt hi him gebeorgen      bogan and stræle

and wæron alysede      leofe þine.

Do[?] me[?] þin seo swyðre hand      symle halne;

gehyr me, halig god.      Hwæt, ðu holdlice

15
on ðinre halignesse      her aspræce:

"And ic blissie,      ba gedæle

Sicimam et Conuallem,      ða samod wæron

on[?] Metiboris      mihtum spedige.

Min is Galaad,      gleaw Mannases

20
and Effrem ys      æðele strengþu

heafdes mines      her on foldan.

Cyninc ys me      Iuda cuð;

is me Moab      mines hyhtes hwer,

and ic aðenige eac      on Idumea,

25
min gescy sende,      and me syððan gedo

Allophilas      ealle gewylde."

Hwylc gelædeð me      leofran on ceastre

weallum beworhte?      Hwa wyle swylce me

in Idumea      eac gelædan?

30
Ac ne eart þu se sylfa god,      ðe us swa drife?

Ne ga ðu us on mægene,      mihtig drihten.

Syle us nu on earfoðum      æðelne fultum,

forðon hælu byð      her on eorðan

manna gehwylces      mægene idel.

35
Us sceal mægenes gemet      mihtig drihten

soðfæst syllan,      and he sona mæg

ure fynd gedon      fracoþe to nahte.

The Paris Psalter: Psalm 60

Gehyr, halig god,      hraþe mine bene,

beheald mine gebed      holde mode.

Nu ic of eorðan      utgemærum

cleopige to þe,      nu me caru beateð

5
heard æt heortan,      help min nu þa;

ahefe me holdlice      on halne stan.

þu me gelæddest      mid lufan hyhte,

wære me se stranga tor      stið wið feondum.

Ic eardige      awa to feore

10
on ðinum selegesceote;      þær me softe byð,

þær ic beo fægere beþeaht      fiðerum ðinum.

Forðon ðu gehyrdest,      halig drihten,

hu min gebed to ðe      beorhte eode;

yrfe þu sealdest      anra gehwylcum,

15
se þe naman ðinne      þurh neod forhtað.

Dæg byð ofer dæge,      þær byð gedefe cynincg;

beoð his winter eac      wynnum iced,

oð þone dæg þe he[?]      on drihtnes sceal

on ansyne      andweard gangan,

20
and þær to worlde      wunian ece.

Hwylc seceð þæt      þe soðfæst byð?

Swa ic naman ðinum      neode singe,

þæt ic min gehat      her agylde

of dæge on dæg,      swa hit gedefe wese.

The Paris Psalter: Psalm 61

Ic mine sawle      symble wylle

full gleawlice      gode underþeodan;

æt him is hælu min      her eall gelancg.

Hwæt, he is god min      and gearu hælend;

5
is he fultum min,      ic ne forhtige wiht.

ðonne ge mid mane      men ongunnon,

ealle ge ða to deadan      dædun sona,

swa ge awurpon      wah of stofne.

Swa ge mine are      ealle þohton

10
wraðe toweorpan,      wide urnon

þurstige muðe;      þæne bletsadan

and ðone wyrgedan      wraðe mid heortan.

Hwæðere ic me soðe      sawle mine

to gode hæfde      georne geðeoded;

15
he minre geðylde      þingum wealdeð.

Hwæt, he is god min      and gleaw hælend[?]

and fultum is;      ne mæg ic hine ahwær befleon.

On gode standeð      min gearu hælu[?]

and wuldor min      and wyn mycel;

20
me is halig hyht      on hine swylce.

Hycge him halig folc      hælu to drihtne;

doð eowre heortan hige      hale and clæne,

forðon eow god standeð      georne on fultum.

Hwæðere ge, manna bearn,      manes unlyt

25
wyrceað on wægum      and woh doð,

and eow beswicað      sylfe oftast,

þær ge idel gylp      on þam ilcan[?] fremmað.

Nellað ge gewenan      welan unrihte

oþþe to reaflace      ræda þencean.

30
þeah þe eow wealan to      wearnum[?] flowen,

nyllan ge eow on heortan þa      hige staðelian;

æne ic god spræcan      gearuwe gehyrde

and þæt treowe ongeat      tidum gemeldad.

Miht is drihtnes      ofer middangeard

35
and him þæs to worlde      wuldor stande

and mildheortness,      þæt he manna gehwam

æfter his agenum      earnungum[?] demeð,

efne swa he wyrceð      on worldlife.

The Paris Psalter: Psalm 62

God min, god min,      ic þe gearuwe to

æt leohte gehwam      lustum wacie.

Min[?] sawl on ðe      swyðe þyrsteð

and min flæsc on ðe      fæste getreoweð.

5
On westene      and on wege swylce

and on wæterflodum      wene ic swiðe,

þæt ic ðe on halgum      her ætywe,

þæt ic þin wuldur and mægen      wis sceawige.

Ys þin milde mod      micele betere

10
þonne þis læne lif      þe we lifiað on;

weleras ðe mine      wynnum heriað.

Swa ic ðe on minum life      lustum bletsige

and ic on naman þinum      neode swylce

mine handa þwea      halgum gelome.

15
Ys sawl min      swetes gefylled,

swa seo fætte gelynd,      fægeres smeoruwes;

weleras mine      wynnum swylce

þinne naman nu ða      neode heriað.

Swa ic þin gemynd      on modsefan

20
on minre reste      rihte begange,

and on ærmergen on ðe      eac gewene,

forðon þu me on fultum      fæste gestode.

Ic beo fægere beþeaht      fiðerum þinum

and hiht on ðon      hæbbe georne,

25
forðon min sawl on ðe      soðe getreoweþ;

me ðin seo swiðre onfencg      symble æt ðearfe.

Forðon hi on idel      ealle syððan

sohton synlice      sawle mine,

and geond eorðscræfu      eodon geneahhe;

30
nu hi wæran geseald      under sweordes hand,

syndon fracuðe nu      foxes dælas.

Kynincg sceal on drihtne      clæne blisse

hluttre habban,      and hine heriað eac

ealle þa ðe on hine      aðas sweriað;

35
forþon synt gemyrde      muðas ealle

þa unriht sprecað      ahwær landes.

The Paris Psalter: Psalm 63

Gehyr min gebed,      halig drihten,

nu me costunge[?]      cnyssað geneahhe,

and wið egesan      yfeles feondes

mine sawle gescyld      symle æt þearfe.

5
þu me oft aweredest      wyrigra gemotes

and fram þære menegeo      þe man woldon

and unrihte      æghwær fremman.

þa heora tungan teoð      teonan gehwylce

sweorde efenscearpe      and heora swiðne bogan,

10
and unscyldige mid þy      scotian þenceað.

Hi hine samnuncga      scearpum strelum

on scotiað,      egsan ne habbað,

ac hi mid wraðum      wordum trymmað

and sare sprecað:      Hwa gesyhð usic?

15
Swa hi smeagað oft      swiðost unriht

and on þam ilcan      eft[?] forweorðað,

þær hi mamriað      man and unriht.

Gangeð man manig      modig on heortan,

oðþæt hine ahefeð      hælend drihten.

20
Syndon hyra wita      scytelum cilda

æghwæs onlicost;      ne him awiht þon ma

heora tungan nu      teonan on sittað.

Ealle synd gedrefede      þe hi on sioð;

sceal him manna gehwylc      man ondrædan

25
and weorc godes      wide mærsian

and his weorc ongitan      mid wisdome.

Se soðfæsta      symble on drihten

blissað baldlice,      bote geweneð,

and hine heriað eac      heortan clæne.

The Paris Psalter: Psalm 64

þe gedafenað,      drihten user,

þæt þe man on Sion      swyðe herige

and on Hierusalem      gylde and gehate.

Gehyr min gebed,      halig drihten,

5
for ðe sceal ælc flæsc      forð siðian.

Synfulra word      swyþe ofer usic

fræcne foran;      þu gefultuma

urum misdædum,      mihta wealdend.

He weorðeð eadig,      se þe hine ece god

10
cystum geceoseð      and hine clæne hafað,

and on his earduncgstowum      eardað syððan.

Ealle we ðin hus      ecum godum

fægere fyllað;      fæste is þin templ

ece and wræclic      awa to feore.

15
Gehyr us, hælend god,      þu eart hyht ealra

þe on ðysse eorðan      utan syndon

oþþe feor on sæ      foldum wuniað.

þinre mihte sculon      muntas hyran,

swylce þu gedrefest      deope wælas

20
þæt byð ormætum      yþa hlude

and hi uneaðe mæg      ænig aræfnan.

þeoda him ondrædað      þinne egesan,

þe eard nymað      utan landes;

for þinum wundrum      forhte weorðað.

25
ærmorgenes gancg      wið æfentid

ealle þa deman      drihten healdeð;

eorðan ðu gefyllest      eceum wæstmum,

þæt heo welig weorþeð      wera cneorissum.

Beoð godes streamas      gode wætere

30
fæste gefylde,      þanan feorhnere

findað foldbuend,      swa him fægere oft

gegearewadest,      god lifigende.

Wæter yrnende      wæstme tyddrað;

mænige on moldan      manna cynnes[?]

35
on cneorisse      cende weorðað,

and blissiað,      blowað and growað

þurh dropunge      deawes and renes.

þonne þu geares hring      mid gyfe bletsast

and þine fremsumnesse wylt      folcum dælan,

40
þonne beoð þine feldas      fylde mid wæstmum.

þonne on wæstmum      weorðað mæsted,

and mid wynngrafe      weaxað geswiru[?].

Hi beoð gegyrede      godre wulle,

eowdesceapum;      cumað eadilic

45
wæstm on wangas      weorðlic on hwætum;

þonne hi cynlice to ðe      cleopiað sona,

and þe þonne lustum      lofe þanciað.

The Paris Psalter: Psalm 65

Ealle eorðbuend      ecne drihten

wordum wislicum      wide herian,

and his naman secgeað      neode mid sealmum

and him wuldres lof      wide syllað.

5
And gode secgeað,      hu his þa goodan weorc

syndon wundorlice      wide geond eorðan,

and eac on menigeo      mægenes þines

þine feondas þe      fæcne leogað.

Geweorðie      wuldres ealdor

10
eall ðeos eorþe,      ecne drihten;

and þe singe eac,      secge geneahhie,

þæt þin nama is      ofer eall niða bearn

se hehsta      hæleþa cynnes.

Cumað nu and geseoð,      hu cyme weorc

15
drihten worhte;      synt his domas eac

swiþe egeslice      ofer eall ylda bearn.

He mæg onwendan      wætera ðryðe,

þæt þas deopan sæ      drige weorðað,

and þa strangan mæg      streamas swylce

20
gefeterian,      þæt þu mid fote miht

on treddian      eorðan gelice.

His mægen wealdeð      ofer eall manna cyn

on ecnesse      awa to feore,

and he ofer ealle þeode      eagum wliteð;

25
þa hine on yrre      æghwær gebringað,

ne beoð þa on him sylfum      syððan ahafene.

Bletsigen þeoda      bliðe mode

ealle eorðbuend      ecne drihten

and mid stefne lof      strang asecgean.

30
He mine sawle      sette to life,

ne[?] læteð[?] mine fet      laðe hreran.

Ure costade god      clæne fyre

soðe dome,      swa man seolfor deð,

þonne man hit aseoðeð      swyðe mid fyre.

35
þu us on grame swylce      gryne gelæddest,

and us bealuwa fela      on bæce standeð;

settest us mænige eac      men ofer heafod.

We þuruh fyr farað      and þuruh floda þrym,

and ðu us on colnesse      clæne gelæddest.

40
Ic on þin hus      halig gange

and þær tidum þe      tifer onsecge;

þær ic min gehat      mid hyge gylde,

þæt mine weleras ær      wise gedældan.

þas ic mid muðe aspræc      mine æt þearfe,

45
þær me costunge      cnyssedan geneahhe,

þæt ic ðe on tifrum      teala forgulde

ealle þa gehat,      þe ic æfre her

mid minum welerum      wis todælde.

Gehyrað me      and her cumað;

50
ic eow mid soþe      secgean wylle,

gif ge godes egesan      georne habbað,

hu mycel he dyde      minre sawle.

þuruh his mihte ic      muðe cleopige

oþþe[?] mine tungan      tidum blissade.

55
Gif ic me unrihtes oncneow      awiht on heortan,

ne wite me þæt,      wealdend[?] drihten.

Forðon me gehyrde      hælend drihten,

and minre stefne beheold      strange[?] bene.

Drihten si gebletsad,      þe he ne dyde æfre

60
nymðe he mine bene      bealde gehyrde,

ne his milde mod      me dyde fremde.

The Paris Psalter: Psalm 66

Miltsa us, mihtig drihten,      and us on mode eac

gebletsa nu;      beorhte leohte

þinne andwlitan,      and us on mode weorð

þuruh þine mycelnesse      milde and bliðe.

5
And we þæs on eorðan      andgyt habbað,

ure wegas wide      geond þas werðeode

on þinre hælo      healdan motan.

Folc þe andette;      þu eart fæle god,

and þe andetten      ealle þeoda.

10
Hæbbe þæs gefean      folca æghwylc

and blissien      bealde þeoda,

þæs þe þu hi on rihtum      rædum demest

and eorðbuende      ealle healdest.

Folc þe andetten      fælne drihten

15
and þe andetten      ealle þeoda.

Ge him eorðe syleð      æþele wæstme;

gebletsige us      bliðe drihten

and user god      eac bletsige;

hæbbe his egesan eall      eorþan gemæru.

The Paris Psalter: Psalm 67

Arise god,      ricene weorðe

his feonda gehwylc      fæste toworpen;

fleoð his ansyne,      þa þe hine feodan ær.

Rece[?] hi gelicast      ricene geteoriað;

5
swa fram fyre weax      floweð and mylteð,

swa þa fyrenfullan      frecne forweorðað;

habbað soðfæste      symbel ece.

Hi ansyne      ecean drihtnes

habbað beorhtlice      blisse and sibbe.

10
Singað soðum gode      sealmas geneahhige,

and his naman swylce      neode heriað;

doð siðfæt þæs      seftne and rihtne,

þe he sylfa astah      ofer sunnan up,

þam is to naman      nemned drihten.

15
Wesað ge on his gesyhþe      symble bliðe,

and on his ansyne wesan      ealle gedrefde,

þa þe wydewum syn      wraðe æt dome

oþþe steopcildum wesen      strange fæderas.

Drihten is on his stowe      dema halig,

20
se þe eardian deð      anes modes

and on hiora huse      healdeð blisse;

Se þe on his mægenes      mihte gelædeð

þæt he þa gehæftan      hæleð sniome,

and þa to yrre beoð      ealle gecigde

25
and eardiað      on eorðscræfum.

þonne god gangeð      for his þæt gleawe folc,

oððe[?] geond westena      wide ferað,

þanon eorðe byð      eall onhrered.

For ansyne      ecean drihtnes

30
heofenas droppetað;      hrusan forhtiað

for Israela godes      egesan þrymme.

Wilsumne regn      wolcen brincgeð,

and þonne ascadeð god      sundoryrfe;

eall þu þa gefremest      þurh þine fæste miht.

35
þine wihte on þam      wynnum lifiað;

þu þin swete good      sealdest þearfum.

God gifeð gleaw word      godspellendum,

syleð him modes mægen      se þe is mihtig kynincg

and wlites wealdend;      oft weorðlic reaf

40
on huse men      her gedælað.

Gif ge slæpað      samod on clero,

fiðeru beoþ culfran      fægeres seolfres

and hire bæc scineð      beorhtan golde.

þonne hi se heofonlica kynincg      her toscadeð,

45
syþþan hi on Selmon      snawe weorðað.

Gebeorh godes      bringeð to genihte

wæstme weorðlice      and wel þicce.

Forþon ge onfoð      fægerum beorge,

þær ge to genihte      geniomað wæstme;

50
se is wealdendgode      wel liciendlic,

on þam wið ende      eardað drihten.

Wærun godes cræta      gegearwedra

tyn þusendo      geteled rime,

mænigfeald[?] þusend      modblissiendra.

55
Drihten is on þam      dædum spedig;

on heanesse astah,      hæftned lædde,

þa on hæftnede      hwile micele

lange lifdon,      and wæs[?] lacgeofa

ofer middangeard      manna bearnum.

60
Ne magon þær eard niman      ungeleafe menn;

wese of dæge on dæg      drihten user,

se goda god,      georne gebletsad.

Sylle us gesundne      siðfæt drihten;

ure hælend god      helpe usser

65
and us æt deaðe eac      drihten gehealde.

Hwæðere wealdend god      wiðhycgendra

heafdas feonda      her gescæneð,

and he tofylleð      feaxes scadan

þara[?] þe her on scyldum      swærum eodon.

70
Of Basan, cwæð      bealde drihten,

ic me on sæ deopre      sniome onwende,

oþþæt þin fot weorðe      fæste on blode.

Hundes tungan      habbað feondas,

from þam þine gangas      wæron gesewene;

75
wærun godes mines      gangas rihte,

soðes kynincges      symble on halgum.

þyder ealdormen      ofstum coman,

and gegaderade      gleowe sungon

on þæra manna      midle geongra

80
on tympanis      togenum strengum,

and on ciricean      Crist, drihten god

bealde bletsige      bearn Israela.

þær Benniamines synt      bearn on geogoðe

and ealdormenn      eac of Iudan,

85
þe latteow wæs      forð þara leoda,

and ealdras eac      of Zabulone

and Neptalim      niode[?] swylce.

Bebeod þinum mægene;      þu eart mihtig god;

and þin weorc on us      mid wisdome

90
getryme on þinum temple      tidum gehalgod;

þæt ys on Hierusalem,      þyder ðe gyfe lædað

of feorwegum      foldan kynincgas.

On wuda þu wildeor      wordum þreatast

and fearra gemot      under folcum;

95
ne beoð ut fram þe      æfre atynde,

þa þe seolfres beoð      since gecoste.

Toweorp þu þa ðeoda

The Paris Psalter: Psalm 68

Do me halne, god,      forþon hreoh wæter

to minum feore inn      floweð and gangeð;

eom ic on lame oflegd,      hafað lytle sped.

Com ic on sæs hricg,      þær me sealt wæter

5
hreoh and hopig      holme besencte.

þær ic werigmod      wann and cleopode,

þæt me grame syndan      goman hase;

byð me æt þam earon      eagon wiðgangen;

hwæðere ic on god minne      gearewe gewene.

10
Hiora is mycle ma      þonne ic me hæbbe

on heafde nu      hæra feaxes,

þe me earwunga      ealle feogeað.

Ofer me syndon      þa þe me ehton,

fæstum folmum      forð gestrangad

15
feondas mine,      and ic forð agef

unrihtlice      þa þe ic ne reafude ær.

þu wast, wuldres god,      þæt ic eom unwis hyges,

ne wæren þe bemiðene      mine scylde.

Ne sceolon æt me      ænige habban

20
sceame sceandlice      þe þines siðes her

ful bealdlice      bidað[?], drihten.

þu eart mægena god;      ne sceal æt me

ænige unare      ahwær findan,

þe ðe Israela god      ahwær seceað.

25
Forþon ic edwit for þe      oft aræfnade

and me hleorsceame      hearde becwoman,

and ic framþe wearð      fæderenbroðrum,

wæs unmæge gyst      modorcildum.

Forþon me þines huses      heard ellenwod

30
æt ormæte      and me eac fela

þinra edwita      on gefeollon.

þonne ic minum feore      fæsten gesette,

eall hi me þæt on edwit      eft oncyrdan.

Gif ic mine gewæda      on witehrægl

35
cyme cyrde,      cwædan hi syþþan,

þæt ic him wæfersyn      wære eallum.

Me wiðerwearde      wæron ealle,

þa him sæton[?]      sundor on portum;

spræcon me wraðe,      þa þe win druncon.

40
Ic þonne min gebed      to þe, mihtig drihten,

tidum sende      teala liciendlic,

and þu me þonne on mænigeo      miltsa þinra

gehyre me hlutre      hælu þine.

Alys me of lame,      þe læs ic weorþe lange fæst,

45
and me feondum afyrr,      frea ælmihtig;

ado me of deope      deorces wæteres,

þe læs me besencen      sealte flodas.

Ne me huru forswelge      sęgrundes[?] deop

ne me se seað      supe mid muðe.

50
Gehyr, drihten, me,      forþon gedefe is

þin milde mod      mannum fremsum,

and for mænigeo      miltsa þinra

geseoh on me      swylce, drihten.

Ne acyr þu æfre fram þinum cnihte      þin clæne gesyhð,

55
forþan me feondas to      feohtað geneahhe;

gehyr me hrædlice      and me help freme.

Beheald mine sawle      and hi hrædlice

alys and wiðfere      laþum feondum.

arscame;

60
for þinre ansyne      ealle syndon

þe feondas me      fæcne wurdon.

Min heorte gebad      hearmedwit feala

and yrmðu mænig      eac aræfnede;

næfde eorla þæs      ænig[?] sorge;

65
frefrend ic sohte,      findan ic ne mihte.

Hi minne mete      mengdan[?] wið geallan

and þa gedrugadne      drenctan mid ecede.

Wese heora beod fore him      wended on grine

and on edlean yfel      and on æwisce.

70
Syn hiora eagan      eac adimmad,

þæt hi geseon ne magon      syþþan awiht;

weorðe heora bæc swylce      abeged eac.

Ageot ofer hi      þin þæt grame yrre,

and æbylignes eac      yrres þines

75
hi forgripe      gramhicgende.

Wese wic heora      weste and idel;

ne on heora eðele ne sy      þinc oneardiendes.

Forþon hi ealra      ehtan ongunnon,

ðe þu him earfoðu      ænig geafe,

80
and me wean ecton[?]      minra wunda sar.

Asete him þa unriht to      þe hi geearnedan,

and mid unrihte      ær geworhton,

and hi on þin soðfæst weorc      syþþan ne gangan.

Syn hi adilgad      of gedefra eac

85
þæra lifigendra      leofra bocum;

ne wesen hi mid soðfæstum      syþþan awritene.

Ic me sylfa eam      sarig þearfa,

and me andwlita onfeng      ecean drihtnes,

se me holdlice      hælde sona.

90
Nu ic naman drihtnes      neode herige

and hine mid lofsange      læde swylce.

Ic þam leofan gode      licie swyþor

þonne æðele cealf,      þeah þe him upp aga

horn on heafde      oððe hearde cleo.

95
Geseoð þæt and gefeoð,      sarie þearfan,

seceað drihten      and eower sawl leofað.

Forþam þa þearfendan      þriste drihten

gehyreð holdlice;      nyle he gehæfte eac

on heora neode      na forhycgan.

100
Herige hine swylce      heofen and eorðe,

side sæflodas      and þa him syndon on.

Forþon Sione god      symble hæleð;

beoð mænige byrig      mid Iudeum

eft getimbrade,      þær hi eard nimað.

105
þær hi yrfestol      eft gesittað

and hiora eþel begytað      esnas drihtenes,

and his naman      neode lufiað,

þær eardiað      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 69

Wes, drihten god,      deore fultum;

beheald, drihten, me,      and me hraðe syþþan

gefultuma      æt feorhþearfe.

þonne beoð gescende      and scame dreogað,

5
þa þe mine fynd      fæcne wæron

and mine sawle      sohton mid niðe.

Hi on hinderlincg      hweorfað and cyrrað;

ealle hiora scamien,      þe me yfel hogedon.

And heora æfstu eac      ealle sceamien,

10
þe me word cwædon:      "Weg la, weg la!"

Habban þa mid wynne      weorðe blisse,

þa þe secean      symble drihten,

and symble cweðen:      "Sy þin miht, drihten!"

and þine[?] hælu      holde lufigean.

15
Ic eom wædla      and worldþearfa;

gefultuma me, god,      frea ælmihtig.

þu[?] me fultum eart      fæste, drihten,

eart alysend min;      ne lata þu awiht.

The Paris Psalter: Psalm 70

Ic on þe, god drihten,      gearuwe gewene;

ne weorðe ic on ealdre      æfre gescended;

þu me sniome alys      þuruh þine þa swiþeran miht.

Ahyld me þin eare to      holde mode,

5
and me lustum alys      and me lungre weorð

on god drihten      georne þeccend

and on trume stowe,      þæt[?] þu me teala hæle.

Forþon þu me, god, wære      geara trymmend,

freoða fultumiend;      alys me feondum nu,

10
and me of folmum afere      firenwyrcendra,

þe þine æ      efnan nellað;

syndon unrihtes      ealle wyrcende.

Forþon þu me eart fæle geþyld      fæste, drihten

wære me on geoguðe hyht      gleaw æt frymðe.

15
Ic of modur hrife      mundbyrd on þe

þriste hæfde;      þu eart þeccend min;

on þe ic singge nu      symble and geneahhie.

Ic eom swa forebeacen      folce manegum,

and þu me eart fultum strang      fæste æt þearfe.

20
Sy min muð and min mod      mægene gefylled,

þæt ic þin lof mæge      lustum singan

and wuldur þin      wide mærsian

and þe ealne dæg      æghwær herian.

Ne aweorp þu me,      wuldres ealdor,

25
þonne me ylde tid      on gesige;

þonne me mægen and mod      mylte on hreðre,

ne forlæt þu me,      lifiende god.

Oft me feala cwædon      feondas yfele,

and sætendan      sawle minre

30
and on anre geþeaht      eodan togædere.

Cweþað cuðlice:      "Wuton cunnian,

hwænne hine god læte      swa swa gymeleasne;

þonne we hine forgripen      and his geara ehtan;

syþþan he ne hæbbe      helpend ænne."

35
Ne ofgif þu me huru,      god ælmihtig;

beseoh þu me, soð god,      symble on fultum.

Beoð gedrette,      eac gescende,

þa mine sawle ær      swyþust tældun;

byð þam scand and sceamu      þe me syrwedan yfel.

40
Ic me symble on god      swiðost getreowige,

ofer eall þin lof      lengest hihte.

Min muð sægeð      þine mægenspede

and þin soðfæst weorc      swyþust mæreð,

sægeð þe ealne dæg      ece hælu.

45
Forþon ic ne ongeat      grame ceapunga,

ac ic on þine þa myclan      mihte gange.

Ic þine soðfæstnesse geman      symble, drihten;

þu me ara, god,      ærest lærdest

of geoguðhade;      nu ic eom gomel wintrum.

50
A ic wundor þin      weorþlic sægde,

and ic þæt wið oryldu      awa fremme;

ne forlæt þu me,      lifigende god,

Oððæt ic þines earmes      eall asecge

stiþe strencðe      þisse cneorisse,

55
eallum þam teohhe,      þe nu toweard ys,

þines mihtes þrym,      and þæt mære soð,

þæt ðu on heofenum, god,      heah geworhtest

wundur wræclicu;      nis þe, wuldres cyning,

ænig æfre gelic,      ece drihten.

60
Oft þu me ætywdest      earfoðes feala

on costunge      cuðra manna,

and me yfela feala      oft oncnyssedest;

þonne þu yrre þin      eft oncyrdest

and me of neowelnesse eft      neoðan alysdest

65
þysse eorðan,      þe we on buiað.

ðær þu þin soðfæst weorc      sniome tobræddest,

þonne þu gehwyrfdest      and hulpe min,

and me getrymedest      þæt ic teala mihte;

forþon ic þe andette,      ece drihten,

70
and þe on sealmfatum      singe be hearpan,

Israela god,      ece and halig.

Mine weleras gefeoð,      wynnum lofiað,

þonne ic þe singe,      sigora wealdend,

and min sawl eac,      þa þu sylf lysdest.

75
Swylce min tunge      tidum mærde

þin soðfæst weorc;      scende wæron ealle

þe me yfel to      ær gesohton.

The Paris Psalter: Psalm 71

Syle dom þinne,      drihten, kyninge;

suna cynincges syle,      þæt he soð healde.

Dem þu þin folc      deore mid soðe,

heald þine þearfan      holde mid dome.

5
Onfon beorgas eac      beorhtre sibbe

on þinum folce      fægere blisse

and geswyru eac      soþum dædum.

On his soðfæstnesse      swylce demeð

on folce      fyrhte þearfan,

10
swylce he þearfena bearn      þriste hæleð.

He þa hermcweðend      hyneð and bygeð,

se mid sunnan wunað      swylce mid monan,

þurh ealra worulda woruld      wunað him ece.

He þonne astigeð,      swa se stranga ren

15
fealleð on flys her,      and swa fæger dropa

þe on þas eorðan      upon dreopað.

On his agenum dagum      ypped weorðeþ

syb soðfæstnes      swiðe genihtsum,

oþþæt byð ahafen      hluttor mona.

20
He þonne wealdeð      wera cneorissum

be sæ tweonum,      sidum ricum,

and fram streamracum      styreð him eallum

oþ þysse eorðan      utgemæru.

Hine[?] Sigelwearas      seceað ealle

25
and his feondas      foldan liccigeað.

Cumað of Tharsis      tires eadige

and of ealandum      utan kynincgas;

þa him eardgyfu      æðele bringað

of Arabia,      eac of Saba;

30
ealle him leoda      lacum cwemað.

Hine weorðiað      worulde kyningas

þa on eorðwege      ealle syndan;

ealle þeoda hine      weorðiað georne.

Forþon he alyseð      lungre þearfan,

35
þæt him se welega ne mæg      wiht onsittan,

and þæne wædlan,      þe on worulde næfð

ahwær elles      ænigne fultum.

He helpeð þearfan,      swylce eac wædlan,

and he þearfigendra      sawla gehæleð.

40
He of mansceatte      and of mane eac

sniome hiora sawle      softe alysde[?];

ys his nama for him      neode gebyrhted.

He lyfað leodum,      him byð lungre seald;

of Arabia gold      eorlas lædað;

45
hine weorþiað      wera cneoressa

and hine ealne dæg      eac bletsiað.

þonne æðele getrym      eorðan weardað,

bið se beorht ahafen      ofer beorgas up[?];

ofer Libanum      licgeað his yþa,

50
and on burgum beoþ      blostmum fægere

swa on eorðan heg      ute on lande.

þonne byð his nama      ofer eall[?] niða bearn

and to widan feore      weorðeð gebletsod;

ær sunnan his nama      soðfæst standeð,

55
byð his setl ær      swylce þonne mona.

And him byð eorþan cynn      eall gebletsad;

ealle hine þeoda      þriste heriað.

Wese Israhela      ece drihten

and hiora sylfra god      symble gebletsad,

60
se þe wundor mycel      wyrceð ana;

si his mihta nama      mode gebletsad

on ecnesse      awa to worlde.

And þeos eorðe si      eall gefylled,

þurh his wuldres miht.      Wese swa, wese swa!

The Paris Psalter: Psalm 72

Hu god is[?] ece god      mid Israhelum,

þam þe mid heortan      hycgeað rihte;

me fornean syndon      losode nu ða

ealle on foldan      fota gangas.

5
Forþon ic fæstlice      fyrenwyrcende

oft elnade;      noldun earme mid him

sibbe secean,      sohton fyrene.

Forþon hira deaðes byð      deorc endestæf,

ne heora wites bið      wislic trymnes.

10
Ne synd hi on miclum      manna gewinnum,

and hi mid manna ne beoð      mægene beswungene[?].

Forþon hi oferhygd nam      ungemete swyþe,

þurh þæt hira unriht wearð      eall untyned.

þanon forð becom      fæcne unriht,

15
swa swa hit of gelynde      lungre cwome,

and hi on heortan      hogedon and þohton,

hu hi fyrmest      facen and unriht

on hean huse      hraðost acwædon.

Hwæt, hi on heofon setton      hyge hyra muþes,

20
and hira tungan      tugon ofer eorðan.

Forþon min folc hider      fægere hweorfeð,

þær hi fulle dagas      findað sona.

And þonne cwædon:      "Hu[?] weorðeð þis cuð gode

oþþe þeos gewitness      weorðeþ on heagum?"

25
þi nu fyrenfulle      foldan æhta

and þysse worulde welan      wynnum namon.

þa ic on mode cwæð      minum sona,

þeah þe ic on me[?] ingcan      ænne ne[?] wiste,

hu ic mine heortan      heolde mid soðe,

30
and mine handa þwoh,      þær ic hete nyste,

and ic wæs ealne dæg      eac geswungen,

wæs me leawfinger      be leohtne dæg.

Gif ic sylf cwæde      and sæcge eac,

swa þe bearn weorðað      geboren syþþan,

35
þa ylcan ic      ær foreteode.

Ic þæs wende,      þæt ic mid wisdome

full gleawlice      ongitan mihte,

hu þis gewinn      wolde gangan,

oþþæt ic on his hus      halig gange

40
and ic þa nehstan ongite      neode syþþan.

Hwæðere þu him for inwite      yfel befæle,

awurpe hi wraðe,      þa hi wendan[?] ær,

þæt hi wæron alysde,      laðum wiðferede.

Nu syndon hi gewordene      wraðe tolysde,

45
and semninga      sneome forwurdon

for unrihte      þe hi ær dydon,

swa fram slæpe hwylc      swærum arise.

And hi on byrig drihtnes      bealde habbað

hiora ansyne,      and þu hi eaðe miht

50
to nawihte      forniman sneome.

Ys minre heortan hige      hluttor and clæne,

wærun mine ædra      ealle tolysde,

and ic to nawihte eom      nyde gebiged,

swa ic þæt be owihte      ær ne wiste.

55
Ic eom anlic mid þe      anum neate

and ic symble mid þe      syþþan hwæðere.

þu mine swyþran hand      sylfa gename,

and me mid þinon willan      well gelæddest,

and me þa mid wuldres      welan gename.

60
Hwæt mæg me wiðerhabban      on heofonrice?

Hwæt wolde ic fram þe      wyrcean ofer eorþan?

Me is heorte and flæsc      hearde geteorad;

ys me heortan gehygd      hyldu drihtnes

and ece dæl      awa to worulde.

65
Forþan þa forweorþað,      þe hira wynne to þe

habban noldan,      ne heora hyge settan;

huru þu forleosest      þa forhealdað þe.

Min is ætfele      mihtigum drihtne;

good is swylce,      þæt ic on god drihten

70
minne hiht sette,      healde fæste.

And ic eall þin lof      eft asecge

Sione dohtrum      on hire sylfre durum.

The Paris Psalter: Psalm 73

For hwan þu us, ece god,      æfre woldest

æt ende fram þe      ahwær drifan?

Is þin yrre strang      and egesa mycel

ofer þin agen      eowde sceapa.

5
Gemun þin mannweorod,      þæt þu, mihtig god,

æt fruman ærest      fægere geworhtest.

þu þines yrfes      æþele gyrde

sylfa alysdest      and Sione byrig,

on þam ilcan þu      eard gename;

10
hefe þu þine handa      and hyn hiora oferhygd;

feala wyrgnessa      wraðe feondas

þinum þam halgum      hefige brohtan;

gylpað gramhydige,      þa þin geo ehtan

and on þinra wica      wuniað midle.

15
Settan hiora tacen,      soþe ne ongeaton,

swa hi on wege      wyrcean sceoldon

wundorbeacen,      swa hi on wudu dydan.

Hi mid æxum duru      elne curfan,

and mid twyecgum      teoledan georne

20
þæt hi mid adesan      ealle towurpan.

þa hi þæt þin fægere hus      fyre forbærndan

and on eorðstede      eac gewemdan[?],

þæt þinum naman gewearþ      niode cenned.

Cwædan on heortan:      "Wutan cuman ealle

25
and ure magas mid us;      wutun þyder gemot[?] habban

and symbeldagas      swylce drihtnes

on eorðwege      ealle towurpan.

Ne we sweotul tacen      us geseoð ænig,

ne we on ænige wisan      witegan habbað,

30
þæt us andgytes ma      æfre secgen."

Wilt þu hu lange,      wealdend drihten,

edwit þolian      yfelum feondum

and naman þinne      nu bysmriað

þa wiþerweardan      wraþe wið ende?

35
For hwan awendest þu      wuldres ansyne

æfre fram us,      eac þa swyðran hand

of þinum sceate      sylfa wið ende[?]?

Usser god kynincg,      geara þu worhtest,

ær woruld wære,      wise hælu

40
on þisse eorþan      efenmidre.

þu on þines mægenes      mihte spedum

sæ gesettest,      swylce gebræce

þæt dracan heafod      deope wætere.

þu þæs myclan dracan      mihtum forcome

45
and his þæt hearde      heafod gescændest,

sealdest Siglhearwum      syððan to mose.

þu sylfa eac      toslite wyllas

and hlynnende      hlude streamas

on æthane      ealle adrigdest[?].

50
þu dæg settest      and deorce niht,

swylce þu gesettest      sunnan and monan;

ealle þu geworhtest      eorðan gemæru,

sumor þu and lencten      swylce geworhtest.

Wes þu gemyndig      manna bearna,

55
þæra gesceafta[?]      þe þu gesceope ðe;

fynd ætwitað      fæcne drihtne,

unwis folc ne wat      þinne wyrðne naman.

Ne syle[?] þu unscyldigra      sawla deorum

þe þe andettað      earme þearfan;

60
þara þu on ealdre ne forgit,      ece drihten.

Geseoh þu nu sylfa, god,      soð is gecyðed,

nu[?] þin gewitnes ys      wel gefylled,

hu deorce beoð      dagas on eorðan

þam þe unrihtes      æghwær[?] wyrceað.

65
Ne byð se eadmoda      æfre gecyrred,

þeah þe wædla      and þearfa he wyle

naman þinne      neode herian.

Aris, drihten god,      dem þine nu

ealde intingan;      eac wes gemyndig,

70
hu þe unwise      edwita fela

þurh ealne dæg      oft aspræcon.

Ne forgit huru      godra manna

soðra stefna,      þa þe seceað þe;

fyll þa oferhydigan,      ða ðe feogeað þe,

75
and eft to þe      ealle stigað.

The Paris Psalter: Psalm 74

We þe andettað,      ecne drihten,

and þe andettað      ealle þeoda

and naman þinne      neode ciegen.

Ic þin wundur eall      wræclic sæcge,

5
swa ic fæstlicast[?] mæg      befon wordum,

and eac soð      symble deme.

Eorðe is gemolten      and hire eardend mid;

ic þonne hire swyre      symble getrymme.

Ic to yflum cwæð      oft nalæs seldan:

10
"Nelle ge unriht      ænig fremman

and agyltan, þæt hi      ne gulpan þæs.

Ne ahebbað ge to hea      eowre hygeþancas,

ne ge wið gode æfre      gramword sprecan."

Forþon eastan ne cymeð      gumena ænig,

15
ne of westwegum      wera cneorissa,

ne of þissum westum      widum morum;

forþon him is dema      drihten sylfa.

Sumne he gehyneð,      sumne ahefeð sniome;

forþon se wines steap      on waldendes handa

20
fægere gefylled is;      þæs onfehð þe he ann.

þonne he of þysum on þæt      þonne oncerreð,

nyle he þa dærstan him      don unbryce;

forþam[?] sculon ealle      drincan synfulle,

þa on þysse foldan      fyrene wyrceað;

25
ic þonne worulde gefean      wynnum healde,

and Iacobes gode      georne singe.

Ealra fyrenfulra      fyhtehornas

ic bealdlice      gebrece sniome;

swyþe beoð ahafene      þa[?] soðfæstan.

The Paris Psalter: Psalm 75

God wæs geara cuð      mid Iudeum,

and his æþele nama      mid Israelum.

Is on sibbe his stow      soþe behealden,

and he on Sione      swylce eardað.

5
þær he hornbogan      hearde gebendeð,

and sweord and sceld      æt gescotfeohta.

þu wræclice      wundrum onlyhtest

fram þam eceum hider      æðelum beorgum;

ealle synt yrre,      þa þe unwise

10
heora heortan hige      healdað mid dysige;

hi slæp hiora      swæfun[?] unmurne;

ne þær wiht fundan,      þa þe welan sohtan,

þæs þe hi on handum      hæfdan godes.

For þinre þrea      þriste ongunnon,

15
Iacobes god,      georne slepan,

þa þe on horsum      hwilon wæron;

is þin egesa mycel;      hwylc mæg æfre þe,

gif þu yrre byst,      ahwær wiðstandan?

þonne þu of heofenum dom      hider on eorþan

20
mid gescote sendest,      þonne hio swyþe beofað;

ðonne to dome      drihten ariseð,

þæt he on eorðan do      ealle hale

þe he mildheorte      meteð and findeð.

Forþon ðe mannes geþoht      mægen andetteð,

25
and þonne þa lafe      lustum þence,

þæt ic þe symbeldæg[?]      sette and gyrwe.

Gehatað nu drihtne,      and him hraðe gyldað

eowrum þam godan      gode georne;

ealle þe on ymbhwyrfte      ahwær syndan,

30
him gyfe bringen      gode and clæne.

To þam egsan sceal      æghwylc habban,

þe wera gastum      wealdeð and healdeð;

eorðcynincgum      se ege standeð.

The Paris Psalter: Psalm 76

Ic mid stefne ongann      styrman to drihtne,

and he me gehyrde      and beheold sona.

Ic on earfoðdæge      ecne drihten

sohte mid handum      swyþe geneahhe,

5
and ic on niht for him      neode eode;

næs ic on þam siðe      beswicen awiht.

And ic swiðe wiðsoc      sawle minre

fælre frofre;      þa ic fæste god

gemyndgade[?],      þær ic hæfde mæstne hiht.

10
Swyðe ic begangen wæs      and min sylfes gast

wæs hwonlice      ormod worden,

wæron eagan mine      eac mid wæcceum

werded swyþe;      ne spræc ic worda feala.

þa ic ealde dagas      eft geþohte,

15
hæfde me ece gear      ealle on mode.

Ic þa mid heortan ongann      hycggean nihtes;

wæs min gast on me      georne gebysgad.

þa ic sylfa cwæð:      "Ic to soðe wat,

nele þis ece god      æfre toweorpan

20
ne us witnian      for his weldædum,

oððe wiþ ende      æfre to worulde

his milde mod      mannum afyrran

on woruldlife      wera cneorissum.

Ne byð æfre god      ungemyndig,

25
þæt he miltsige      manna cynne,

oþþe on yrre      æfre wille

his milde mod      mannum dyrnan."

And ic selfa cwæð:      "Nu ic sona ongann

þas[?] geunwendnes      wenan ærest

30
þara hean handa      haligan drihtnes,

weorca wræclicra      worda gemyndig,

þæt he æt fruman wundor      fæger geworhte."

þa ic metegian ongan      mænigra weorca,

hu ic me on eallum þam      eaðust geheolde;

35
on eallum þinum weorcum      ic wæs smeagende,

swylce ic on þinum gehylde      sylf begangen.

Ys weruda god      on wege halgum;

hwylc is mihtig god      butan ure se mæra god?

þu eart ana god,      þe æghwylc miht

40
wundor gewyrcean      on woruldlife.

Eft þu þine mihte      mænige cyðdest

folcum on foldan;      þu wiðferedes[?] eac

Israhela bearn      of ægyptum.

Hwæt, þe, wuldres god,      wæter sceawedon

45
and þe gesawon      sealte yþa;

forhte wurdan      flodas gedrefde,

wæs sweg micel      sealtera wætera.

Sealdon weorðlice      wolcnas[?] stefne

þurh þine stræle      strange foran;

50
wæs þunurradstefn      strang on hweole.

þonne[?] ligette      lixan cwoman,

eall ymbhwyrft      eorðan onhrerdan.

Wærun wegas þine      on widne sæ

and þine stige      ofer strang wæter;

55
ne bið þær eþe þin spor      on to findanne.

Folc þin ðu feredest      swa fæle sceap

þurh Moyses      mihtige handa

and Aarones      ealle gesunde.

The Paris Psalter: Psalm 77

Geheald þu, min folc,      mine fæste æ;

ahyldað eowre earan,      þæt ge holdlice

mines muðes word      mihte gehyran.

Ic on anlicnessum      ærest ontyne

5
mines sylfes muð,      secggean onginne,

þa on worldricum      wæron æt frymðe.

Ealle[?] þa we oncneowan,      cuð ongeaton,

and ure fæderas us      æror sægdon.

Noldan hi þa swiðe      heora synna dyrnan,

10
ac ylda gehwylc      oðrum cyðde.

Sægdon lof symble      leofum drihtne

and his þa myclan miht,      mænigu wundur,

þa he geworhte      wera cneorissum.

He aweahte      gewitnesse

15
on Iacobe      goode and strange,

and Israhelum      æ gesette.

þa he fæste bebead      fæderum ussum,

þæt hi heora bearnum      budun and sægdun,

and cinn oðrum      cyðden and mærden.

20
Gif[?] bearn wære      geboren þam fæder,

him sceolde se yldra      eall gesæcgan,

þæt hi gleawne hiht      to gode hæfdan,

and his weorðlicu      weorc gemundon,

and godes bebodu      georne heoldan.

25
Ne wesen hi on facne      fæderum gelice;

þæt wæs earfoðcynn      yrre and reðe;

næfdon heora heortan      hige gestaðelod;

nis to wenanne,      þætte wolde god

hiora gasta mid him      gyman awiht.

30
Effremes bearn      ærest ongunnan

of bogan stræle      bitere sendan,

þæs hi on wiges dæge      wendon æfter.

Ne heoldan hi      halgan drihtnes

gewitnesse,      ne his weorca æ

35
awiht wislice      woldan begangan.

Ealra goddæda      hi forgiten hæfdon,

and þara wundra,      þe he worhte ær,

þara heora yldran      on locadan.

He on ægypta      agenum lande

40
him worhte fore      wundur mære

and on Campotanea      eac mid soðe.

He sæ toslat,      sealte yþa

gefæstnade,      and hi foran þurh.

Him wisode      wolcen unlytel

45
daga æghwylce,      swa hit drihten het,

and him ealle niht      oðer beacen

fyres leoma      folcnede heold.

He on westene      wide ædran

him of stane let,      strange burnan.

50
Of þam wæter cwoman      weorude to helpe,

swyþe wynlice      wætera þryðe.

þa hi hira firene      furþur ehtan,

and hine on yrre      eft gebrohtan,

heora heafodweard      holdne on lande.

55
Hi þa on heortan      hogedon to niðe,

and geornlice      godes costadan,

bædan hiora feorum      foddur geafe,

and gramlice      be gode spræcan:

"Ac we þæs ne[?] wenað,      þæt us witig god

60
mæge bringan to      beod gegearwod

on þisum westene      widum and sidum,

þeah þe he of stane      streamas lete

wæter on willan      wynnum flowan,

Ne we hwæðere wenað,      þæt he wihte mæge

65
mid hlafe þis folc      her afedan."

Syþþan þæt gehyrde      halig drihten,

he ylde þa gyt      and eft gespræc;

wæs gegleded fyr      on Iacobe

and his yrre barn      on Israhelas,

70
Forþon þe hi ne woldon      wordum drihtnes

lustum gelyfan,      lare forhogedon.

Het he þa widan duru      wolcen ontynan

hea of heofenum      and hider rignan

manna[?] to mose      manna cynne,

75
sealde him heofenes hlaf      hider on foldan,

and engla hlaf      æton mancynn,

and hwætenne      hæfdon to genihte.

And awehte þa      windas of heofenum,

Auster ærest      and þa Affricum.

80
Him þa eac feoll ufan      flæsc to genihte;

swa sand sæs      oððe þiss swearte dust

coman gefiðrade[?]      fugelas swylce.

And on middan þa wic      manige feollan

and ymb hiora selegescotu      swiðe geneahhe.

85
Swiðe ætan      and sade wurdan,

and hiora lusta      lifdan hwile;

næron hi bescyrede      sceattes willan.

þa gyt hi on muðe      heora mete hæfdon,

þa him on becwom      yrre drihtnes

90
and heora mænige      mane swultan,

æðele Israhela      eac forwurdan.

In[?] eallum hi þissum      ihtan synne,

and noldan his wundrum      wel gelyfan.

Hi heora dagena tid      dædun[?] idle

95
and heora geara gancg      eac unnytte.

þonne he[?] hi sare sloh,      þonne hi sohton hine,

and ær leohte to him      lustum cwoman.

Syððan hi ongeaton,      þæt wæs god heora

fæle fultum,      freond æt þearfe;

100
wæs hea god      heora alysend,

Hi hine lufedan      lease muðe,

ne þæs on heortan      hogedan awiht.

Næs him on hreðre      heorte clæne,

ne hi on gewitnesse      wisne hæfdon,

105
on hiora fyrhþe      fæstne geleafan.

He þonne is mildheort      and manðwære

hiora fyrendædum,      nolde hi to flymum gedon.

He þa manige fram him      mangewyrhtan

yrre awende,      eall ne wolde

110
þurh hatne hyge      hæleðum cyþan.

And he gemunde      þæt hi wæran moldan and flæsc

gast gangende,      næs se geancyr[?] eft.

Hi hine on westenne      wordum and dædum

on yrre mod      eft gebrohtan,

115
aweahtan hine on eorðan      oft butan wætere.

Oft hi grimlice      godes costodan

and Israhela god      eac abulgan.

Na gemynd hæfdan,      hu his seo mycle hand

on gewindæge      werede and ferede.

120
He ægypti      egesan geþywde

mid feala tacna      and forebeacna

in Campotaneos;      þæt wæs cuð werum.

þær he wæterstreamas      wende to blode;

ne meahte wæter[?] drincan      wihta ænig.

125
Sette him heard wite,      hundes fleogan,

and hi ætan eac      yfle tostan;

hæfdan hi eallunga      ut aworpen.

Sealde erucan,      yfelan wyrme,

let hiora wyrta      wæstme forslitan,

130
and hiora gram gewinn      hæfdan gærshoppan.

Heora wingeardas      wraþe hægle

nede fornamon;      nænig moste

heora hrorra hrim      æpla gedigean.

Sealde heora neat eac      swylce hæglum,

135
and heora æhta      ealle fyre.

He æbyligðe[?] on hi      bitter and yrre,

sarlic sende      oð sawlhord

and þæt wið yfele      englas sende.

He him weg worhte      wraðan yrres,

140
ne he heora sawlum deað      swiðe ne sparude

and heora neat      niðcwealm forswealh.

He þa on þam folce      frumbearna gehwylc

on ægiptum      eall acwealde

and frumwæstme      folce Chames.

145
þa he his folc genam      swa fæle sceap,

lædde geliccast      leofe eowde

þurh westenas      wegas uncuðe.

And he hi on hihte      holdre lædde;

næs him on fyrhtu      feondes egsa,

150
ac ealle þa      yþa fornamon.

He hi þa gelædde      on leofre byrig

and haligre,      ða his hand begeat.

And he manige for him      mære þeode

awearp of wicum,      sealde him weste land,

155
þæt hi mid tane      getugan rihte.

þa Israelas      æhte gesætan

hrores folces,      þa hi heanne god

gebysmredan,      noldon his bebodu

fæste healdan.

160
Hi awendan aweg,      nalæs wel dydan,

swa heora fæderas      beforan heoldan,

and on wiðermede      wendan and cyrdan.

Swa[?] hi[?] his[?] yrre[?]      oft[?] aweahtan,

þonne hi oferhydig      up ahofan,

165
and him wohgodu      worhtan and grofun.

þa þæt gehyrde      halig drihten,

he hi forhogode,      and hraðe syþþan

Israhela cynn      egsan geðyde[?].

And he þa swa gelome wiðsoc      snytruhuse,

170
wæs his agen hus,      þær he eard genam

ær mid mannum,      mihtig hæfde.

He hi þa on hæftnyd      hean gesealde

and heora fæger folc      on feondes hand.

Sealde þa his swæs folc      sweorde under ecge,

175
and his yrfe eac      eall forhogode.

Heora geoguðe eac      grimme lige

fyr fæðmade;      fæmnan ne wæran

geonge begrette,      þeah ðe hi grame swultan.

Wæran sacerdas heora      sweordum abrotene;

180
ne þæt heora widwan      wepan mostan.

þa wearð aweaht      wealdend drihten,

swa he slæpende      softe reste

oððe swa weorð man      wine druncen.

He þa his feondas sloh      and him ætfæste eac

185
ece edwit      awa to feore.

And he georne wiðsoc      Iosepes huse,

ne þon ær geceas      Effremes cynn,

ac he geceas Iudan him      geswæs frumcynn

on Sione byrig,      þær him wæs symble leof.

190
He þa anhornan[?]      ealra gelicast

his halige hus      her on eorðan

getimbrade;      het ðæt teala syððan

on worldrice      wunian ece.

And him ða Dauid geceas,      deorne esne,

195
and genam hine æt eowde      ute be sceapum,

fostur feormade;      he him onfencg hraðe.

He þonne fedeð      folc Iacobes

and Israhela      yrfelafe.

And he hi þonne butan facne      fedeð syþþan,

200
and his folmum syþþan      hi[?] forð[?] lædeð.

The Paris Psalter: Psalm 78

Comon on ðin yrfe,      ece drihten,

fremde þeode,      þa þin fæle hus,

ealh[?] haligne      yfele gewemdan.

Settan Hierusalem      samod anlicast

5
swa in[?] æppelbearu      ane cytan;

swylce hi setton      swylt þinum esnum,

sealdon flæsc heora      fuglum to mose,

haligra lic      hundum and deorum.

Hi þara bearna blod      on byrig leton

10
swa man gute wæter      ymb Hierusalem;

blodige lagan,      nahtan byrgendas.

We synd gewordene      wera cneorissum

eallum edwitstæf      ymbsittendum,

þe us ahwær neah      nu ða syndon.

15
Hu[?] wilt þu, wuldres god,      wrað yrre þin

on ende fram us      æfre oncyrran?

Is nu onbærned      biter þin yrre

on ðinum folce      fyre hatre.

Ageot yrre þin      on þæt rice

20
and on cneowmagas      þe ne cunnan ðe,

ne naman þinne      neode cigeað.

Forþon hi Iacob      geara ætan,

and his wicstede      westan gelome.

Ne gemune þu to oft,      mihta wealdend,

25
ealdra unrihta      þe we oft fremedon,

ac we hraðe begytan      hyldo ðine,

forþon we ðearfende      þearle syndon.

Gefultuma us,      frea ælmihtig,

and alys us,      lifigende god;

30
weorð urum synnum      sefte and milde

for naman þinum      neode and aare.

þy læs æfre cweðan      oðre þeoda[?],

hæðene herigeas,      "Hwær com eower halig god?"

and us þæt on eagum      oftust worpen,

35
þær manna wese      mæst ætgædere.

Wrec agen blod      esna þinra,

þæt wæs sarlice agoten,      þær þu gesawe to;

geonge for ðe      gnornendra care

þara þe on feterum      fæste wæran.

40
æfter ðines earmes      æðelum mægene

gegang þa deaða bearn      þe hi demað nu.

Gyld nu gramhydigum,      swa hi geearnedan,

on sceat hiora      seofonfealde wrace,

forþon hi edwit on þe      ealle hæfdon.

45
We þin folc wærun      and fæle sceap

eowdes þines;      we ðe andettað,

and þe to worulde      wuldur sæcgeað

and þe on worulda woruld      wordum heriað.

The Paris Psalter: Psalm 79

þu þe Israela      æðelum cynne

reccest and rædest,      ðu nu recene beheald,

þu ðe Ioseph swa sceap      gramum wiðlæddest.

ðu ðe sylfa nu      sittest ofer cherubin,

5
æteow fore Effraim      eac Mannasse

and Beniamin,      nu we biddað þe.

Awece þine mihte      and mid wuldre cum,

and us hale do      her on eorðan.

Gehweorf us, mægena god,      and us mildne æteow

10
þinne andwlitan;      ealle we beoð hale.

Eala ðu, mægena god,      mære drihten,

hu lange yrsast þu      on þines esnes gebed?

Tyhst[?] us and fedest      teara hlafe,

and us drincan gifest      deorcum tearum

15
manna gehwylcum      on gemet rihtes.

þu us asettest      on sarcwide

urum neahmannum;      nu we cunnion,

hu us mid fraceðum      fynd bysmriað.

Gehweorf us, mægena god,      and us mildne æteow

20
þinne andwlitan;      ealle we beoð hale.

þu of ægyptum      ut alæddest

wræstne wingeard,      wurpe þeode

and þone ylcan ðær      eft asettest.

þu him weg beforan      worhtest rihtne,

25
and his wyrtruman      wræstne settest,

þanon eorðe wearð      eall gefylled.

His se brada scua      beorgas þeahte,

and his tanas astigun      godes cedderbeam.

Ealle þa telgan      ðe him of hlidað,

30
þu æt sæstreamas      sealte gebræddest,

and hi to[?] flodas      forð aweaxað.

Forhwan þu towurpe      weallfæsten his?

Wealdeð his winbyrig      eall þæt on wege færð.

Hine utan of wuda      eoferas wrotað,

35
and wilde deor      westað and frettað.

Gehweorf nu, mægena god,      milde and spedig

þine ansyne      ufan of heofenum;

gewite and beseoh      wingeard þisne,

þæt he mid rihte      ræde gange,

40
þæne ðin seo swiðre      sette æt frymðe,

and ofer mannes sunu,      þe þu his mihte ær

under ðe getrymedest,      tires wealdend.

Fyr onbærneð,      folm þurhdelfeð;

fram ansyne      egsan ðines

45
ealle þa on ealdre      yfele forweorðað.

Si þin seo swiðre hand      ofer soðne wer

and ofer mannes sunu;      þu his mihta ðe

geagnadest,      ealle getrymedest,

weoruda drihten;      ne gewitað we fram ðe.

50
Ac þu us wel cwica,      wealdend mihtig;

we naman þinne      neode cigeað.

Gehweorf us, mægena

The Paris Psalter: Psalm 80

gif þu, Israhel, a wylt      elne gehyran.

Gif þu, Israhel,      me anum gehyrst,

ne byð god on þe      niwe gemeted,

ne þu fremedne god      sylfa gebiddest.

5
Ic eom þin god,      ðe geara þe

of ægypta      eorþan alædde.

Ontyn þinne muð      and ic hine teala fylle;

nele min folc mine stefne      æfre gehyran,

ne me Israhel behealdan      holde mode.

10
Ac hi lifian het      lustum heortena

swa him leofust wæs,      leode þeodum,

æfter hiora willum      wynnum miclum.

þær min agen folc,      Israhela cynn,

me mid gehygde      hyran cuðan,

15
oþþe on wegas mine      woldan gangan,

þonne ic hiora fynd      fylde and hynde,

and þæt mycle mægen      minra handa

heora ehtendas      ealle fornam.

Him fynd godes      fæcne leogað;

20
byð hiora yfele tid      awa to feore.

He hi fedde      mid fætre lynde,

hwæte and hunige,      þæt him halig god

sealde of stane,      oþþæt hi sæde wæron.

The Paris Psalter: Psalm 81

God mihtig stod      godum on gemange,

and he hi on midle      mægene tosceadeð.

Hu lange deme ge      domas unrihte,

and ge onfoð ansyna      synnwyrcendra?

5
Demað steopcildum      domas soðe

and eadmedum      eac þæt sylfe,

wædlum and ðearfum      wel soðfæstum.

Ge[?] of firenfulra      fæcnum handum

þearfan and wædlan      þriste alysað.

10
Ne ongeatan hi      ne geara wistan,

ac hi on ðystrum      þrage eodan;

ealle abeofedan      eorðan staþelas.

Ic ærest cwæð:      "Ge synd uppe godu,

ealle uphea,      and æðele bearn.

15
Ge þonne sweltað      samod mid mannum,

swa ealdormann      an gefealleð."

Aris drihten, nu!      Dem eorðware,

forþan þu eart erfeweard      ealra ðeoda.

The Paris Psalter: Psalm 82

Hwylc is þe gelic,      ece drihten?

Ne swiga ðu,      ne þe sylfne bewere.

Forþon þine feond      fæcne forwurdan,

þa ðe fæste ær      feodan, drihten,

5
and heora heafod wið þe      hofan swiðe.

Hi on ðinum folce him      facengeswipere

syredan and feredan,      and to swice hogedon,

and ehtunga      ealle hæfdon,

hu hi þine halgan      her yfeladan.

10
Cwædan cuðlice:      "Wutun cuman ealle

and hi towyrpan      geond werþeoda,

þæt ne sy gemyndig      manna ænig,

hu Israhela naman      ænig nemne."

Forþon hi an geþeaht      ealle ymbsætan,

15
and gewitnesse wið þe      wise gesettan.

Selegesceotu[?] synd      onsægd in Idumea

and Ismæhelita[?],      eac synt Moabes,

Ammon and Ammalech,      Agareni,

swylce[?] Gebal      and grame manige

20
fremde þeoda mid eardiendum      folce on Tyrum.

Cwom samod mid ðam      swylce Assur;

ealle on wegum      æghwær syndon

on leodstefnum      Loðes bearnum.

Do him nu swa ðu dydest      dagum Madiane

25
and Sisare,      swylce Iabin;

ealle þa namon      ændor wylle

and Cisone      clæne hlimme;

wurdan[?] þa earme      eorþan to meohxe.

Sete heora ealdormenn      swa ðu Oreb dydest,

30
Zeb and Zebee      and Salmanaa,

and heora ealdrum      eallum swylce;

ealle þa on an      ær gecwædon,

þæt hi halignesse godes      her gesettan.

Sete hi nu, min god,      samod anlice

35
swa se wægnes hweol      oþþe windes healm,

and swa færincga      fyr wudu byrneð,

oððe swa lig freteð      lungre morhæð,

Swa þu hi on yrre      ehtest and drefest,

þæt hi on hrernesse      hraþe forweorðað.

40
Gedo þæt hiora ansyn      awa sceamige,

þonne hi naman þinne      neode seceað.

Ealle beoð georette,      eac gescende,

and on weoruldlife      weorþað gedrefde,

þonne hi naman þinne      neode seceað.

45
þu ana eart      ofer ealle heah

eorðbuende,      ece drihten.

The Paris Psalter: Psalm 83

Synd me wic þine      weorðe and leofe,

mægena drihten;      a ic on mode þæs

willum hæfde,      þet ic him wunude onn.

Heorte min and flæsc      hyhtað georne

5
on þone lifigendan      leofan drihten;

him eac spedlice      spearuwa hus begyteð,

and tidlice      turtle nistlað,

þær hio afedeð      fugelas geonge.

Wærun wigbedu þin,      weoruda drihten;

10
þu eart drihten min      and deore cynincg.

Eadige weorðað,      þa þe eardiað

on þinum husum,      halig drihten,

and þe on worulda woruld,      wealdend, heriað.

þæt byð eadig wer,      se þe him oðerne

15
fultum ne seceð      nymþe fælne god,

and þæt on heortan hige      healdeð fæste,

geseteð him þæt sylfe      on ðisse sargan dene[?],

þær hi teara      teonan cnyssað[?]

on þam sylfan stede      þe þu him settest her.

20
Brohte him bletsunge      se ðe him beorhte æ

soðe sette;      syþþan eodan

of mægene on mægen;      þær wæs miht gesawen

on Sionbeorge      soðes drihtnes.

Gehyr min gebed,      halig drihten,

25
þu eart mære god,      mildum earum,

and Iacobes      god se mæra.

Beseoh drihten nu,      scyldend usser;

oncnaw onsyne      cristes þines.

Betere is[?] micle      to gebidanne

30
anne dæg mid þe      þonne oðera

on þeodstefnum      þusend mæla.

Ic me þæs wyrce      and wel ceose,

þæt ic hean gange      on hus godes,

þonne ic on fyrenfulra      folce eardige.

35
Forþon god lufað      geornast ealles,

þæt man si mildheort      mode soðfæst,

þonne him god gyfeð      gyfe and wuldur.

Nele god æfre      gode bedælan,

þa ðe heortan gehygd      healdað clæne;

40
þæt bið eadig mann,      se þe him ecean godes

to mundbyrde      miht gestreoneð.

The Paris Psalter: Psalm 84

þu bletsadest,      bliðe drihten,

foldan fæle,      and afyrdest eac

of Iacobe      þa graman hæftned.

Unriht þu forlete      eallum þinum folce,

5
and heora fyrene      fæste hæle.

Eall þu þin yrre      eðre gedydest,

na ðu ure gyltas      egsan gewræce.

Gehweorf us hraðe,      hælend drihten,

and þin yrre fram us      eac oncyrre,

10
þæt ðu us ne weorðe      wrað on mode.

Ne wrec þu þin[?] yrre      wraðe mode

of cynne on cynn      and on cneorisse;

gecyr us georne to ðe,      Crist ælmihtig,

and ðin folc on ðe      gefeo swiðe.

15
æteow us milde mod,      mihtig drihten,

and us þine hæle syle      her to genihte.

Syþþan ic gehyre,      hwæt me halig god

on minum modsefan      mælan wille;

sybbe he his folces      seceð geornast,

20
and swiðust to þam      þe hine seceað.

Hwæðere he is mid soðe      forswiðe neah

þam[?] þe egsan his      elne healdað,

hæleð mid hyldo,      and him her syleð

ure eorðan      æðele wuldor.

25
Him gangað ongean      gleawe cræftas,

mildheortnesse mod      and mihte soð,

and hine sybbe lufu      swylce clyppeð.

Up of eorðan cwom      æþelast soða,

beseah soðfæstnes      samod of heofenum.

30
Syleð us fremsum god      fægere drihten,

þonne us eorðe syleð      æðele wæstmas.

Hine[?] soðfæstnes      symble foregangeð

and on weg setteð      wise gangas.

The Paris Psalter: Psalm 85

Ahyld me þin eare,      halig drihten;

forðon ic eom wædla,      þu me wel gehyr,

and ic sylfa eom      sorhfull þearfa.

Geheald mine sawle,      forðon ic halig eom;

5
hæl þinne scealc,      forþon ic ðe hihte to.

Miltsa me drihten,      þonne ic mægene to ðe

þurh ealne dæg      elne cleopade;

do þines scealces      sawle bliðe,

forðon ic hi to ðe      hebbe genehhige.

10
Forðon þu eart wynsum,      wealdend drihten;

is þin milde mod      mycel and genihtsum

eallum þam þe þe      elne cigeað.

þu mid earum onfoh,      ece drihten,

min agen gebed,      and eac beheald,

15
hu ic stefne to ðe      stundum cleopige.

þonne me on dæge      deorc earfoðe

carelice cnyssedan,      þonne ic cleopode to ðe;

forþon þu me gehyrdest      holde mode.

Nis þe goda ænig      on gumrice

20
ahwær efne gelic,      ece drihten,

ne ðe weorc magon      wyrcean anlic.

Ealle þu geworhtest      wera cneorissa,

þa þe weorðiað,      wuldres aldor,

and naman drihtnes      neode cigeað.

25
Forðan ðu eart se mycla      mihtiga drihten,

þe wundor miht      wyrcean ana.

Gelæd, drihten, me      on þinne leofne weg,

and ic on þinum soðe      syþþan gancge.

Heorte min ahlyhheð,      þonne ic ðinne halgan naman

30
forhtige me on ferhðe,      forð andette

mid ealre heortan hyge,      þæt þu eart, halig god,

nemned drihten,      and we naman þinne

on ecnesse      a weorðien.

Ys þin mildheortnes mycel      ofer me, drihten,

35
and þu mine sawle      swylce alysdest

of helwarena      hinderþeostrum.

God min se leofa,      gramhydige me

mid unrihte      oft onginnað,

and gesamnincge      swiðmihtigra

40
sohton mine sawle      swyþe geneahhe;

ne doð him for awiht      egsan drihtnes.

Hwæt, þu eart, min drihten god,      dædum mildheort,

þenden geðyldig,      þearle soðfæst.

Beseoh nu on me,      and me syþþan weorð

45
milde on mode,      mihtig drihten;

geteoh[?] hrore meaht      hysse þinum;

do þinre þeowan sunu,      drihten, halne.

Do gedefe mid me,      drihten, tacen,

and þæt god ongitan,      þa me georne ær

50
fæste feodan,      habban forð sceame.

Forþon þu me wære fultum      fæste, drihten,

and me frefredest,      frea ælmihtig.

The Paris Psalter: Psalm 86

Healdað[?] his staðelas      halige beorgas;

lufude Sione duru      symble drihten

ofer Iacobes wic      goode ealle.

Wærun wuldurlice wið þe      wel acweðene,

5
þæt þu si cymast      ceastra drihtnes;

eac ic gemyndige      þa mæran Raab

and Babilonis      begea gehwæðeres.

Efne fremde cynn      foran of Tyrum,

folc Sigelwara      naman þær fæstne eard.

10
Modor Sion      "man" cwæð ærest,

and hire mære gewearð      mann on innan,

and he hi þa hehstan      her staðelade.

Drihten þæt on gewritum      dema sægde

þam þe frumsprecend      folces wæron,

15
eallum swylce,      þe hire on wæron.

Swa ure ealra bliss      eardhæbbendra

on anum þe      ece standeð.

The Paris Psalter: Psalm 87

þu eart me, drihten god,      dyre hælend;

ic on dæge to ðe      dygle cleopode,

and on niht fore þe      neode swylce.

Gange min ingebed      on þin gleawe gesihð;

5
ahyld eare þin      and gehyr min gebed.

Forðon is sawl min      sares and yfeles

fæste gefylled;      is min feorh swylce

to helldore      hylded geneahhe.

Wenað þæs sume,      þæt ic on wraðne seað

10
mid fyrenwyrhtum      feallan sceolde;

ic eom men[?] gelic      mære geworden,

þe mid deadum[?] bið      betweox deaðe freo.

Swa gewundade      wraðe slæpe

syn þonne geworpene[?]      on widne hlæw,

15
þær hiora gymynde      men ne wænan,

swa hi syn fram þinre handa      heane adrifene.

Hi me asetton      on seað hinder,

þær wæs deorc þeostru      and deaþes scua.

þær me wæs yrre þin      on acyþed,

20
and þu me oferhige on      ealle gelæddest.

Feor ðu me dydest      freondas cuþe;

settan me symble,      þær me unswæsost wæs;

eam ic swære geseald,      þær ic ut swican ne mæg.

Eagan me syndon      unhale nu

25
geworden for wædle;      ic me to wuldres gode

þuruh ealne dæg      elne clypige

and mine handa to þe      hebbe and ðenige.

Ne huru wundur      wyrceað deade,

oþþe hi listum      læceas weccean

30
and hi andettan þe      ealle syþþan.

Ne on ðeostrum ne mæg      þances gehygdum

ænig wislicu      wundur oncnawan,

oððe þin soðfæstnes      si on þam lande

þe ofergytnes      on eardige.

35
Cwist þu, oncnawað hi      wundru ðine

on ðam dimmum      deorcan ðystrum,

oððe ðine rihtwisnesse      recene gemeteð

on ofergyttolnesse      manna ænig?

Ic me to[?] ðe,      ece drihten,

40
mid modgehygde      mægene clypade,

and min gebed      morgena gehwylce

fore sylfne þe      soðfæst becume.

Forhwan ðu min gebed      æfre woldest,

soð god, wiðsacan,      oððe þinre gesihðe me

45
on þissum ealdre      æfre wyrnan?

Wædla ic eom on gewinne,      worhte swa on geoguðe;

ahafen ic wæs and gehyned,      hwæðere næs gescended.

Oft me þines yrres      egsa geðeowde,

and me broga þin      bitere gedrefde.

50
Hi me ealne dæg      utan ymbsealdan,

swa wæterflodas      wæron ætsomne.

þu me afyrdest      frynd þa nehstan

and mine cuðe eac      cwicu geyrmdest.

The Paris Psalter: Psalm 88

Mildheortnesse þine,      mihtig drihten,

ic on ecnesse      awa singe;

fram cynne on cynn      and on cneorisse

ic þine soðfæstnesse      secge geneahhe

5
on minum muþe      manna cynne.

Forþon þa ðu cwæde      cuðe worde,

þæt on ecnesse      awa wære

þin milde mod      micel getimbrad

heah on heofenum      hæleða bearnum

10
and þin soðfestnes      symble gearwad[?].

Ic minum gecorenum      cuðe gesette,

hu min gewitnes      wolde gangan;

ic Dauide      dyrum esne

on aðsware      ær benemde,

15
þæt ic his cynne      and cneowmagum

on ecnesse      a geworhte

ful sefte seld,      þæt hi sæton on.

Heofenas andettað[?],      halig drihten,

hu wundor þin      wræclic standeð,

20
and þa halgan eac      hergeað on cyricean

þine soðfæstnesse,      secgeað[?] geneahhige.

Nis under wolcnum,      weoroda drihten,

ænig anlic,      ne ðe ænig byð

betweox godes bearnum      gyt gelicra.

25
þu bist gewuldrad god,      þær bið wisra geðeaht

and haligra      heah gemetincg,

micel and egeslic      ofer eall manna bearn,

ða ðe on ymbhwyrfte      ahwær syndon.

þu eart mægena god,      mihtig drihten;

30
nis þe ealra gelic      ahwær on spedum,

is þin soðfæstnes      symble æghwær.

þu wide sæs      wealdest mihtum;

þu his yþum miht      ana gesteoran,

ðonne hi on wæge      wind onhrereð.

35
þu miht oferhydige      eaðe mid wunde

heane gehnægean;      hafast ðu heah mægen

þines earmes sped      wið ealle fynd.

Heofonas þu wealdest,      hrusan swylce;

eorðan ymbehwyrft      eall þu gesettest.

40
þu norðdæl and sæ      niode[?] gesceope,

Tabor et Hermon      on naman ðinum;

hi mid strencgðe eac      upp ahebbað

þinne swiþran earm      swylce, drihten.

Wesan hea mihte      handa þinre

45
ahafen ofer hæleðas;      halig seo swyðre is,

þines setles dom      soð gegearwod.

Mildheortnes and soðfæstnes      mægene forgangað

þinne andwlitan;      þæt bið eadig folc

þe can naman ðinne      neode herigean.

50
þa on ðinum leohte      lifigeað and gangað

þe him ansyn þin      ær onlihte,

and on naman þinum      neode swylce

beoð ealne dæg      eac on blisse

and þine soðfæstnesse      symble æghwær[?].

55
Forþon þu heora mægenes eart      mærost wuldor,

and we þinum weldædum      wurdan ahafene.

Us an nimeð      ece drihten

and Israhela cyning      eac se halga.

þonne ðu ofer ealle      undearnunga

60
þine bearn sprecest      and bealde cwyst:

"Ic me on þyssum folce      fultum sette

ofermihtigne[?],      þone ic me ær geceas.

Ic me deorne scealc      Dauid gemette

and hine halige ele[?]      handum smyrede.

65
Heo him fultumeð      and min fæle earm,

and hine mid mycle      mægene geswyðeð.

Ne mæg him ænig facen      feond æteglan,

ne unrihtes bearn      ænig sceððan.

Of his ansyne      ealle ic aceorfe,

70
þa ðe him feondas      fæcne syndon,

and his ehtendas      ealle geflyme.

Hine soðfæstnes min      samod ætgædere

and mildheortnes min      mægene healdeð,

and on naman minum      neode swylce

75
his horn bið[?] ahafen,      heane on mihtum.

And ic his swiðran hand      settan þence,

þæt he sæstreamum      syþþan wealde.

He me him to fælum      fæder gecygde:

'Wæs me andfencge, god,      ecere hælu.'

80
And ic þonne frumbearn      forð asette

ofer eorðcyningas      ealra heahstne.

Ic[?] him to widan feore      wille gehealdan

min milde mod      and him miht syllan,

mine gewitnesse      weorðe and getreowe.

85
Ic to widan feore      wyrce syððan

þin heahsetl      hror and weorðlic

swa heofones dagas      her mid mannum.

Gif mine bearn nellað      mine bebodu efnan

ne mine domas      dædum healdan,

90
Gif hi mine rihtwisnessa      fracoðe gewemmað

and hi mine bebodu      bliðe ne healdað,

þonne ic heora unriht gewrece      egsan gyrde

and hiora synne      swinglum forgylde.

Ne ic him mildheortnesse      mine wille

95
fægere afyrran,      ac him forð swa þeah

mine soðfæstnesse      syllan þence.

Ic æne swor      að on halgum,

þæt ic Dauide      dæda ne leoge,

þæt on ecnesse      his agen cynn

100
wunað on wicum;      bið him weorðlic setl

on minre gesihðe      sunnan anlic

and swa mona      meahte on heofenum,

þe is ece gewita      æhwær getreowe."

þu þonne[?] wiðsoce      soþum criste

105
and hine forhogodest,      hwile yldest

and awendest fram him      gewitnesse[?]

esnes þines;      ealle gewemdest

his halignesse      her on eorðan.

Ealle þu his weallas      wide todældest,

110
towurpe fæsten his      for folcegsan.

Hine þa towurpon      wegferende,

and he on edwit wearð      ymbsittendum.

Handa þu ahofe      heah ehtendra,

gebrohtest his feondas      fæcne on blisse.

115
Fultum þu him afyrdest      fagan sweordes,

nafað æt gefeohte      fælne helpend.

þu hine of clænnesse      clæne alysdest,

setl his gesettest      sorglic on eorðan.

þu his dagena tid      deorce gescyrtest

120
and mid sarlicre      sceame onmettest.

Wilt þu hu lange,      wealdend drihten,

yrre þin acyðan      swa onæled fyr?

Gemune, mære god,      hwæt si min lytle sped;

ne huru ðu manna bearn      on middangeard

125
to idelnesse      æfre geworhtest.

Hwylc is manna,      þæt feores neote,

and hwæþere on ende      deað ne gesceawige;

oððe hwylc manna is,      þæt his agene

fram helle locum      sawle generige?

130
Hwær is seo ealde nu,      ece drihten,

micel mildheortness,      þe þu mancynne

and Dauide      deope aðe

þurh þines sylfes      soð benemdest?

Gemune þinra esna      edwitspræce,

135
þa him fracuðlice      fremde þeode

utan ætywað,      oðre mægðe.

Cweþað him þæt edwit,      ece drihten,

feondas þine,      fæste ætwitað

and þæt þinum criste      becweþað swiðe.

140
A sy gebletsad      ece drihten

to widan feore.      Wese swa, wese swa!

The Paris Psalter: Psalm 89

þu eart friðstol us      fæste, drihten,

of cynne on cynne      and on cneorisse.

ærðon munta gesceaft      ofer middangeard

oððe ymbhwyrft      eorðan wære

5
oþþe world wære,      þu eart, wuldres god.

Ne ahwyrf þu fram mænn      heah eadmedu;

and þu cuðlice      cwæde sylfa:

"Ic manna bearnum[?]      mod onwende."

For þinum eagum,      ece drihten,

10
þusend wintra bið      þon anlicast,

swa geostran dæg      gegan wære;

And swa hi on niht hyrdnesse      neode begangað,

ne heora winterrim      for wiht ne doð.

Morgen gewiteð      swa gemolsnad wyrt;

15
oðre morgene      eft gebloweð

and geefneð swa,      oþþæt æfen cymeð,

þonne forwisnað,      weorðeð to duste.

Forþon we on þinum yrre      ealle forwurdon,

wæron on þinum hathige      hearde gedrefde.

20
þu ure unriht      eall asettest,

þær þu sylfa      to eagum locadest,

and ure worulde þu      eac gestaðelodest

on alihtincge      andwlitan þines.

Forþam ðe ure dagas      ealle geteorudun,

25
and we on þinum yrre synt      swiðe gewæhte.

Wæran anlicast      ure winter

geongewifran,      þonne hio geornast bið,

þæt heo afære      fleogan on nette;

beoð ure geardagas      gnornscendende,

30
þeah þe heora hundred seo      samod ætgædere.

Gif on mihtigum      mannum geweorðeð,

þæt hi hundehtatig      ylda gebiden,

ealle þe þær ofer beoð      æfre getealde

wintra on worulde,      þa beoð gewinn and sar.

35
Us manðwærnes becwom      micel ofer ealle

and we on þam gefean      forhte gewurdan.

Hwa ðæs soð me[?] cann      sæcgean ænig,

hu þines yrres      egsa standeð

and seo micle miht?      Nis þæt mann ænig

40
þe þa ariman      rihte cunne.

Do us þa þine swiðran hand,      drihten, cuðe,

þam þe on snytrum syn      swyðe getyde,

and þa heora heortan      healdað clæne.

Gehweorf us hwæthwiga[?],      halig drihten;

45
wes þinum scealcum      wel eaðbede.

We synd gefyllede      fægere on mergenne

þinre mildheortnesse;      þæs we on mode nu

habbað ealle dagas      æþele blisse.

We gefeoð swylce      for þon fægerum dagum,

50
on þam þu us to eadmedum      ealle gebrohtest,

and for ðam gearum þe we on[?] gesawon      yfela feala.

Beseoh on þine scealcas      swæsum eagum

and on þin agen weorc,      ece drihten,

and heora bearn gerece      bliðe mode.

55
Wese us beorhtnes ofer      bliðan drihtnes,

ures þæs godan godes      georne ofer ealle;

gerece ure handgeweorc      heah ofer usic.

The Paris Psalter: Psalm 90

Me eardað æt      æþele fultum

þæs hehstan      heofonrices weard,

þe me æt wunað      awa to feore.

Ic to drihtne cwæð:      "þu me dyre eart

5
fæle fultum;      hæbbe ic freond on him,

min se goda god,      and ic on ðe geare hycge."

Forðon he me alysde      of laðum grine,

huntum unholdum,      hearmum worde.

He me mid his gesculdrum      sceade beþeahte;

10
forþon ic under fiðrum      fæle hihte.

Hwæt, me soðfæstnes min      scylde wið feondum,

ne ðu þe nihtegsan      nede ondrædest.

Ne forhtast þu ðe on dæge      flan on lyfte,

þæt þe þurhgangan      garas on ðeostrum,

15
oððe on midne dæg      mære deoful.

Fealleð þe on þa wynstran      wergra þusend,

and eac geteledra      tyn þusendo

on þine þa swiðran,      and þe ne sceaðeð ænig.

Hwæðere þu ðæs eagan      eall sceawadest,

20
gesege fyrenfulra      frecne wite.

þu me eart se hehsta hyht,      halig drihten;

þu me friðstol on ðe      fæstne settest.

Ne mæg þe ænig yfel      egle weorðan,

ne heard sweopu      huse þinum

25
on neaweste      nahwær sceþþan.

Forþon he his englum bebead,      þæt hi mid earmum þe

on heora handum      heoldan georne,

þæt þu wilwega      wealdan mostest.

And þe on folmum      feredan swylce,

30
þe læs þu fræcne on stan      fote spurne.

þu ofer aspide miht      eaðe gangan,

and bealde nu      basiliscan tredan,

and leon and dracan      liste gebygean.

Forðon he hyhte to me,      ic hine hraðe lyse,

35
niode[?] hine scylde,      nu he cuðe naman minne.

He cigde me,      and ic hine cuðlice

hold gehyrde,      and hine hraðe syþþan

of earfoþum      ut alysde.

Ic hine generige      and his naman swylce

40
gewuldrige      geond[?] ealle werðeoda,

and him lifdagas      lange sylle,

swylce him mine hælu      holde ætywe.

The Paris Psalter: Psalm 91

God is, þæt man drihtne      geara andette

and neodlice      his naman asinge,

þone heahestan      hæleða cynnes;

And þonne on morgene      mægene sæcge,

5
hu he milde wearð      manna cynne,

and his soðe      sæcge nihtes.

Hwæt, ic on tyn strengum      getogen hæfde,

hu ic þe on psalterio      singan mihte

oððe þe mid hearpan      hlyste cweman,

10
forðon þu me on þinum weorcum      wisum lufadest;

hihte ic to þinra handa      halgum dædum.

Hu micle synt þine mægenweorc,      mihtig drihten;

wærun þine geðancas      þearle deope.

Wonhydig[?] wer      þæs wiht ne cann,

15
ne þæs andgit hafað      ænig dysigra.

þonne forð cumað      fyrenfulra ðreat,

heap synnigra      hige onlic;

ealle þær ætywað,      þa ðe unrihtes

on weoruldlife      worhtan geornast,

20
þæt hi forwordene      weorðen syþþan

on worulda woruld      and to widan feore.

þu on ecnesse      awa, drihten,

heahesta[?] bist,      heofonrices weard.

þi nu ðine feond      fæcne, drihten,

25
on eorðwege      ealle forweorþað[?],

and weorðað towrecene      wide ealle,

þa þe unrihtes      æror worhtan.

þonne anhorna      ealra gelicost,

min horn weorðeð      ahafen swiðe

30
and mine yldo beoð      æghwær[?] genihtsum.

And eage þin      eac sceawode,

hwær fynd mine      fæcne wæran,

and mine wergend      wraðe gehyrde

efne þin agen      eare swylce.

35
Se soðfæsta      samed anlicast

beorht on blædum      bloweð swa palma,

and swa Libanes beorh      lideð and groweð.

Settað nu georne      on godes huse,

þæt ge on his wicum      wel geblowan.

40
Nu gyt syndan manige      manna swylce,

þe hiom yldo gebidan      ær to genihte,

and þa mid geþylde      þenden sægdan,

Cwædon, þæt wære soðfæst      sylfa drihten

and hine unrihtes      awyht ne heolde.

The Paris Psalter: Psalm 92

Drihten hine gegyrede      gode strengðe,

and hine þa mid micle      mægene begyrde.

Drihten rixað,      dema usser,

and hine mid weorðlice      wlite gegyrede.

5
And þa ymbhwyrft      eorþan getrymede,

swa folde stod      fæste syþþan.

Gearu is þin setl,      and þu, ece god,

ær worulde fruman,      wunast butan ende.

Hofan heora stefne      streamas, drihten,

10
hofan and hlynsadan      hludan reorde

fram wæterstefnum      widra manigra.

Wræclice syndon      wægea gangas,

þonne sæstreamas      swiðust flowað;

swa is wundorlic      wealdend usser

15
halig drihten      on heanessum.

þin gewitnes is      weorcum geleafsum,

and mid soðe is      swiðe getreowed.

Huse[?] þinum      halig gedafenað,

drihten usser,      and dagas lange.

The Paris Psalter: Psalm 93

þu eart wracena god,      and þu miht wrecan swylce,

ana gefreogan      æghwylcne mann.

Ahefe þe on ellen,      eorþan dema,

gyld oferhydigum,      swa hi ær grame worhton.

5
Hu lange fyrenwyrhtan      foldan wealdað

oþþe manwyrhtan      morðre gylpað?

Hi oftust sprecað,      unnyt sæcgeað

and woh meldiað,      wyrceað unriht.

Folc hi þin, drihten,      fæcne gehyndan,

10
and yrfe þin      eall forcoman.

ælðeodige men,      earme wydewan,

steopcilda feala      stundum acwealdon.

Sægdan and cwædan,      þæt ne gesawe

drihten æfre,      dyde swa he wolde,

15
ne þæt Iacobes god      ongitan cuðe.

Onfindað þæt and ongeotað[?]      þe on folce nu

unwiseste      ealra syndon;

dysige hwæthwygu      deope þæt oncnawan.

Se ðe ærest ealdum      earan worhte,

20
hu se oferhleoður      æfre wurde?

And him eagena gesyhð      eallum sealde

and he scearpe ne mæge      gesceawian?

And se þe ege healdeð      eallum þeodum,

and his þrea ne si      þær for awiht,

25
se þe men læreð      micelne wisdom?

God ealle cann      guman geðancas

eorðbuendra,      forðon hi idle synt.

þæt bið eadig mann,      þe þu hine, ece god,

on þinre soðre æ      sylfa getyhtest

30
and hine þeodscipe      ðinne lærest

and him yfele dagas      ealle gebeorgest,

oðþæt bið frecne seað      þam fyrenfullan

deop adolfen      deorc and ðystre.

Næfre wiðdrifeð      drihten ure

35
his agen folc,      ne his yrfe þon ma

on ealdre wile      æfre forlætan.

Hwylc þonne gena      gehwyrfed byð,

þæt he on unriht      eft ne cyrre;

oððe hwylc nymeð me,      þæt ic man fleo

40
and mid rihtheortum      rædes þence?

Hwylc ariseð mid me,      þæt ic riht fremme

and wið awyrgedum      winne and stande,

þe unrihtes      ealle wyrceað?

Nymðe me drihten,      dema usser,

45
gefultumede      fægere æt þearfe,

wenincga min sawl      sohte helle.

Gif ic þæs sægde,      þæt min sylfes fot

ful sarlice      asliden wære[?],

þa me mildheortnes      mihtigan drihtnes

50
gefultumede,      þæt ic feorh ahte.

æfter þære menigeo      minra sara

þe me ær on ferhðe      fæste gestodan,

þa me þine frofre      fægere, drihten,

gesibbedan      sawle mine.

55
Ne ætfyligeð þe ahwær      facen ne unriht;

ðu gefæstnast      facen sares;

hi soðfæste      sneome gehæftað

and heora sawle      ofslean þenceað,

blod soðfæstra      bitere ageotan.

60
Forðon me is geworden      wealdend drihten

to friðstole      fæst and gestaðelad;

is me fultum his      fæst on drihtne.

þonne him gyldeð      god ælmihtig

ealle þa unriht      ðe hi geearnedan,

65
and on heora facne      fæste todrifeð

drihten eallmihtig,      dema soðfæst.

The Paris Psalter: Psalm 94

Cumað nu togædere,      wutun cweman gode,

wynnum drihten      wealdend herigean,

urum hælende      hyldo gebeodan.

Wutun his ansyne      ærest secean,

5
þæt we andettan      ure fyrene

and we sealmas him      singan mid wynne.

Forðon is se micla god      mihtig drihten

and se micla cynincg      ofer eall manna godu.

Forðon ne wiðdrifeð      drihten usser

10
his agen folc      æfre æt þearfe;

he þas heahbeorgas      healdeð swylce.

Eac he sæs wealdeð      and he sette þone;

worhte his folme eac      foldan drige.

Cumað him fore      and cneow bigeað

15
on ansyne      ures drihtnes,

and him wepan fore      ðe us worhte ær.

Forðon he is drihten god,      dema usser;

wærun we his fæle folc      and his fægere sceap,

þa he[?] on his edisce      ær afedde.

20
Gif ge to dæge      drihtnes stefne

holde gehyran,      næfre ge heortan geþanc

deorce forhyrden      drihtnes willan.

Swa on grimnesse      fyrn geara dydan

on þam wraðan dæge      and on westenne,

25
þær min ðurh facen      fæderas eowre

þisse cneorisse      cunnedan georne,

þær hi cunnedan,      cuð ongeaton

and min sylfes weorc      gesawon mid eagum.

Nu ic feowertig      folce þyssum

30
wintra rimes      wunade neah,

aa and symble cwæð      and eac swa oncneow,

þæt hi on heortan      hyge dysegedan.

Hi wegas mine      wihte ne oncneowan,

þæt ic ær on yrre      aðe benemde,

35
gif hi on mine reste      ricene eodon.

The Paris Psalter: Psalm 95

Singað nu drihtne      sangas neowe;

singe þeos eorðe eall      eceum drihtne.

Singað nu drihtne,      and his soðne naman

bealde bletsiað;      beornas sæcgeað

5
fram dæge to dæge      drihtnes hælu.

Secgeað his wuldor      geond sigeþeode,

and on eallum folcum      his fægere[?] wundor.

He is se mycla god;      forþon hine mæn sculon

elne herian;      he is egeslic god

10
ofer ealle godu      eorðbuendra.

Syndon ealle hæþenu godu      hildedeoful;

heofonas þænne worhte      halig drihten.

Ys on þinre gesihðe      soð andetnes,

fæger halignes      fæste gebletsad

15
and weorðlic wlite      wuldres þines.

Bringað nu drihtne      bu ætsomne

wlite and are,      wuldor ðridde,

and þæt of hiora eðele don      ealle þeode,

þæt hi naman drihtenes      neode herigean.

20
Genimað eow arlice lac      and in gangað

on his wictunas;      weorðiað drihten

on his þære halgan      healle geneahhige.

For his ansyne sceal      eorðe beofian;

secgað nu on cynnum      and on cneorissum,

25
þæt from treowe becwom      tirfæst rice

drihten ure;      dome he syþþan

eorðan ymbhwyrft      ealle gesette.

He ferhtlic riht      folcum demeð

and on his yrre      ealle þeode.

30
Heofenas[?] blissiað,      hrusan swylce

gefeoð fæstlice,      and floda þrym;

sealte sæstreamas      sælðe habbað.

Habbað feldas eac      fægere blisse

and ealle þa þe on him      eard weardiað;

35
wærun wudubearuwas      on wyndagum

for andwlitan      ecean drihtnes,

forþon he cwom      on cyneðrymme,

þæt he þas eorðan      ealle demde.

þonne[?] he ymbhwyrft      eorðan folca

40
soðe and rihte      syþþan demeð.

The Paris Psalter: Psalm 96

Rixað nu mid rihte      rice drihten;

is eorðe nu      eac on blisse,

and þæs fægerne      gefean habbað

ealanda mænig      ut on garsæcge.

The Paris Psalter: Psalm 97

stundum onginnað

fægnian mid folmum      on gefean ælcne;

beorgas blissiað,      beacen oncnawað,

for ansyne      ecean drihtnes;

5
forþon he eadig com      eorþan to demanne.

He ymbhwyrft      eorþan demeð

soðe and rihte,      and his syndrig folc

on rihtnesse      ræde gebringeð.

The Paris Psalter: Psalm 98

Rixað drihten,      and he reðe folc

healdeð on yrre      ungemete swiðe;

sitteð ofer cherubin,      se þe sona mæg

ana eorðware      ealle onstyrian.

5
Drihten is on Sion,      dema se mæsta,

heah and mære      ofer eall hæleða folc.

We andetað þinum      þam ecean naman,

þæt he mid mannum is      mycel and egeslic,

halig on helpe      hæleþa bearnum,

10
aare cyninges dom      æghwær[?] lufade.

þu gegearwadest      geara ærest,

þæt þu recene, god,      rihte beeodest;

þu on Iacobe      gode domas

æt fruman worlde      fægere settest.

15
Ahebbað haligne      heofena drihten,

usserne god      ellencræfte[?],

and his fota sceamul      forð weorþiað;

forþon he halig is      hæleða bearnum.

Moyses et Aaron[?]      mære gebroðor,

20
soðe sacerdas,      Samuhel ðridda,

þa gode his naman      neode cigdan.

Hi cymlice      cigdon drihten,

and he hi gehyrde      holde mode,

spræc him wordum to      þurh wolcnes swyr.

25
Hi þa gewitnesse      wel geheoldon

and his bebodu      beorhte efnedan,

þa he him sealde      and sylfa bebead.

þu gehyrdest hig,      halig drihten,

and him, meahtig god,      milde wurde,

30
and heora æfþancan      ealle gewræce.

Hebbað urne god,      hælend drihten,

and hine on halgum      her weorðiað

mærum beorge;      forðon his meahte synt

and halig is      heofonrices weard.

The Paris Psalter: Psalm 99

Nu ge mycle gefean      mihtigum drihtne

eall þeos eorðe      elne hyre,

and blisse gode      bealde þeowie.

Gangað on ansyne      ealle bliðe;

5
witað wislice      þæt he is wealdend god;

he us geworhte      and we his syndon.

We his folc syndan      and his fæle sceap,

ða he on his edisce      ealle afedde;

gað nu on his doru,      god andettað[?],

10
and hine weorðiað      on wictunum

mid lofsangum      lustum myclum.

Heriað naman drihtnes,      forþon he is niðum swæs;

is þin milde mod      ofer manna bearn.

The Paris Psalter: Psalm 100

Mildheortnesse and dom      mihtigan drihtnes

singe and secge,      and soð ongyte

on unwemmum wege,      hwænne þu me wylle to.

Ic[?] mid unbealuwe      ealre heortan

5
þurh ðin hus middan      halig eode.

Ne sette ic me fore eagum      yfele wisan;

ealle ic feode      facnes wyrcend,

næs me wyngesið      wiðerweard[?] heorte.

Ic awyrgde fram me      wende and cyrde;

10
nolde ic hiora andgit      ænig habban,

þe tælnessa      teonan geneahhige

wið heora þam nehstan      nið ahofan;

þara ic ehte      ealra mid niðe.

Oferhydegum eagum,      unsædre heortan,

15
nolde ic mid þæm men      minne mete ðicgean.

Ofer geleaffulle[?]      eorðbugende

eagan mine      georne sceawedun,

hwær ic tirfæste      treowe funde,

þa me symble mid      sæton and eodon;

20
he me holdlice      her ðegnade.

Ne eardað on midle      mines huses,

þe oferhygd      up ahebbe

oþþe unriht cweþan      elne wille.

Ic on morgenne ofslea      manes wyrhtan

25
ealle þe unriht      elne worhtan

and fyrena fela      gefremed habbað;

ealle ic þa of drihtnes      drife ceastre.

The Paris Psalter: Psalm 101

ðu min gebed,      mære[?] drihten,

gehyr, heofenes weard,      and gehlyde min

to ðe becume,      þeoda reccend.

Na þu andwlitan      æfre þinne

5
awend fram me,      wuldres ealdor;

gif ic geswenced sy,      þu swæs to me

þin eare onhyld      and me ofestlice

gehyr, heofenes weard,      helpys benan.

Forðon dagas mine      gedroren syndan

10
smece gelice,      and forspyrcende synd

mine mearhcofan,      þæs þe me þinceð,

swylce hi on cocerpannan      cocas gehyrstan.

Ic eom hege gelic,      þam þe hraðe weornað,

ðonne hit byð amawyn      mannes folmum;

15
is min heorte eac      hearde geswenced,

forðon ic ær forgeat,      þæt ic etan sceolde

minne swetne hlaf;      forðon me is swære stefn

hefig gnorniende      heortan getenge,

ætfeolen eac min ban      flæsce[?] minum.

20
Ic geworden eom      pellicane gelic,

se on westene wunað;      wat ic eac swiðe geare,

þæt ic genemned eam      nihthrefne gelic,

þe on scræfe eardað,      and ic spearuwan swa some

gelice gewearð,      anlicum fugele.

25
Hwæt, me ealne dæg      edwitspræce[?] on

mine feondas      fæste brohtan,

and ða me heredan;      hi me hraþe æfter

full swyþe eft      swerigean ongunnon.

Forðon ic anlic ætt      æscean hlafe,

30
and ic minne drinc      mengde wið tearum,

For andwlitan      yrres þines;

feor þu me ahofe      and gehnæctest eft.

Dagas mine gedruran      swa se deorca scua,

and ic hege gelic,      swa hit hraðe weornað.

35
þu on ecnysse wunast      awa, drihten;

wunað þin gemynd,      þenden woruld standeð.

Aris nu, mihtig god,      miltsa Sione;

nu is hire helpe      heahsæl cumen.

Forþon þæs þancunga      þine[?] scealcas

40
ambyhtmæcgas      ealle hæfdan,

forðon þe þu stiðlice      stanum and eorðan

eallum ætgædere      ær miltsadest.

Forþon neodlice      on naman ðinum

ealle eorðbuend      egsan habbað,

45
and þin wuldor ongitað      wise[?] cyningas[?].

Eft timbrade      ece drihten

and gesette Sion      þurh his sylfes miht,

ðær wæs gesyne      his seo soðe sped.

Oft he þearfendra bene      ðance gehyrde,

50
and he ne forhogode      heora hold gebed.

ða wislice      awriten standað

and on cneoressum      cyðed syndan,

þæt he folc gesceop;      fægere drihten

herað holdlice      hrore geþance.

55
Forðon he fæstlice      forð locade

of his þam hean      halgan setle;

drihten geseah of heofenum      her on eorðan.

He þa gehyrde      heahgnornunge

þæra ðe gebundene[?]      bitere wæron,

60
and ða bealdlice      bearn alysde

þara ðe ofslegene      sliþe wæran.

þonne byð on Sione sægd      soð nama drihtnes,

and his lof swylce,      leoda bearnum,

on Hierusalem      gleawast and mærust.

65
Cumað folc syððan      feorran togædere

and ricu eac,      þæt hraðe drihtne

ful holdlice      hyran syþþan.

He him andwyrdeð      eallum sona

on wege worulde,      þær his[?] gewis mægen

70
fæste standeð[?]:      "Ic þe feawe dagas

minra mættra      mode secge,

þæt þu me meaht on midle      minra dagena

sona gecigean,      gif þu sylfa wylt."

Earon þines anes gear      awa to feore.

75
æt fruman þu,      drihten, geworhtest

eorþan frætwe      and upheofen;

þæt is heahgeweorc      handa þinra.

Sweotule þa forweorðað      and ðu sylf wunast;

eall forwisnað      wædum anlice,

80
and ðu hi onwendest,      swa man wrigels deð,

and hi beoð to worulde      wended syþþan.

þu þonne byst se ilca,      se þu ær wære;

ne beoð winter þin      wiht ðe sæmran.

Bearn þinra scealca      her bu namon,

85
and þær eardedan      ealle þrage,

and heora sylfra cynn      syððan to feore

on worulda woruld      well gerehtest.

The Paris Psalter: Psalm 102

Bletsa, mine sawle,      bliðe drihten,

and eall min inneran      his þæne ecean naman.

Bletsige, mine sawle,      bealde dryhten,

ne wylt þu ofergeottul      æfre weorðan

5
ealra goda,      þe he þe ær dyde.

He þinum mandædum      miltsade eallum

and þine adle      ealle gehælde.

He alysde þin lif      leof of forwyrde,

fylde þinne willan      fægere mid gode.

10
He þe gesigefæste      soðre miltse

and ðe mildheorte      mode getrymede;

eart þu edneowe      earne gelicast

on geogoðe nu      gleawe geworden.

Hafast þu milde mod,      mihta strange,

15
drihten, domas      eallum[?] þe deope her

and ful treaflice      teonan þolian.

He his wegas dyde      wise and cuðe

Moyse þam mæran      on mænige tid,

swylce his willan eac      werum Israhela.

20
Mildheort þu eart and mihtig,      mode geþyldig,

ece drihten,      swa þu a wære;

is þin milde mod      mannum cyðed.

Nelle þu oð ende      yrre habban,

ne on ecnesse      ðe awa belgan.

25
Na þu be gewyrhtum,      wealdend, urum

wommum wyrhtum      woldest us don,

ne æfter urum unryhte      ahwær gyldan.

Forðon þu æfter heahweorce      heofenes þines

mildheortnysse,      mihtig drihten,

30
lustum cyðdest,      þam þe lufedan þe.

Swa[?] þas foldan      fæðme bewindeð

þes eastrodor      and æfter west,

he betweonan þam      teonan and unriht

us fram afyrde      æghwær[?] symble.

35
Swa fæder ðenceð      fægere his bearnum

milde weorðan,      swa us mihtig god,

þam þe hine lufiað,      liðe weorðeð,

forðan he ealle can      ure þearfe.

Gemune, mihtig god,      þæt we synt moldan and dust;

40
beoð mannes dagas      mawenum hege

æghwær anlice,      eorðan blostman,

swa his lifdagas      læne syndan.

þonne he gast ofgifeð,      syþþan hine gærsbedd sceal

wunian widefyrh,      ne him man syððan wat

45
ahwær elles      ænige stowe.

þin mildheortnes,      mihtig drihten,

þurh ealra worulda woruld      wislic standeð,

deorust and gedefust      ofer ealle þa þe[?] ondrædað him.

Swa his soðfæstnyss      swylce standeð

50
ofer þara bearna bearn      þe his[?] bebodu healdað[?],

and þæs gemynde      mycle habbað,

þæt heo his wisfæst word      wynnum efnan.

On heofenhame      halig drihten

his heahsetl      hror timbrade,

55
þanon he eorðricum      eallum wealdeð.

Ealle his englas      ecne drihten

bletsian bealde,      heora bliðne frean,

mægyn and mihta,      þa his mære word

habbað and healdað      and hyge fremmað.

60
Bletsian drihten      eall his bearna mægen

and his ðegna ðreat,      þe þæt þence nu,

þæt hi his willan      wyrcean georne.

Eall his agen geweorc      ecne drihten

on his agenum stede      eac bletsige,

65
þær him his egsa,      anweald, standeð;

bletsige min sawl      bliðe drihten.

The Paris Psalter: Psalm 103

Bletsa, mine sawle,      bliþe drihten;

þu eart, min drihten god,      dædum swyþe,

meahtum mære      ofer manna bearn.

þu þe weorðlice      wliteandette[?]

5
gode gegyredest;      eart nu gleawlice

swa limwædum      leohte gegyrwed.

Heofen þu aðenedest      hyde gelice,

þone weardiað ufan      wætra ðryðe.

He wolcen eac      worhte and sette,

10
þæt he mihte eaðe      upp astigan,

se fotum tredeð      fiðru winda.

He his englas deð      æðele gastas

and his frome ðegnas      fyr byrnende.

He gefæstnude      foldan staðelas,

15
eorðan eardas;      ne seo æfre nu

on worulda world      weorðeð ahylded.

He nywolnessa      neoðan swa swa ryfte

him[?] to gewæde      woruhte swylce;

standað ofer mannum      muntas on wæterum.

20
þa him þrea þine      þearle ondrædað,

fleoð forhtlice      þunres brogan

þinre stefne      strangne egsan.

Beorgas and feldas      ba[?] astigað

on þæne stede      þe þu gestaðeludest him[?],

25
and on ðære stowe      standað fæste;

ne magon hi ofer gemære      mare gegangan,

þæt hi ðysse eorþan      awyht habban.

Oft of denum yrnað      deope wyllan,

and of midle      munta swylce

30
wæter awealleð,      wide floweð.

Of þam eorðan deor      ealle drincað,

bidað assan      eac on þurste;

ofer[?] þan heofonfugelas      healdað eardas,

sendað of þam stanum      stefne mycle.

35
Beorgas onfoð      blædum and wæstmum,

ufan eorðwæstme      ealle growað,

swylce of wæstmum      weorca þinra

eall eorðan cið      ufan byð gefylled.

Swylce þu of foldan      fodder neatum

40
lætest alædan,      on þæm hi lif healdað;

wyrta þu geworhtest      to wraðe manna.

Eac þu him of eorþan      ut alæddest

hlaf to helpe;      heortan manna

must and windrinc      myclum blissað.

45
Ele andwlitan      eac gescyrpeð

and hlaf trymeð      heortan mannes.

Swylce þu gefyllest      fægrum blædum

telgum treowwæstme;      tydrað ealle,

þa on Libanes      lædað[?] on beorge

50
cwice cederbeamas,      þa ðu cuðlice

sylfa gesettest;      on þam swylce nu

mid heora spedum      spearwan nystlað.

Uphebbean hus      hiora agen is

latteow on lande;      oft laðne beorh

55
on hean muntum      heortas wuniað;

erinaces fleoð      oft on stanas.

Monan he geworhte      on þa mæran tid;

sunne hire setlgang      sweotule healdeð.

þystru ðu gesettest      on þearle niht,

60
on þære ealle wildeor      wide toeornað.

And leon hwelpas      lange swylce

grymetigað gnorne;      georne secað,

þæt him grædigum æt      god gedeme.

Syþþan up cumeð      æðele sunne,

65
hi of siðum eft      gesamniað

and hi on holum      hydað hi georne.

Mægenweorc on morgen      man onginneð

and þæt geendað      on æfynne.

Mycel wærun þine weorc,      mihtig drihten,

70
ealle þa þu mid snyteru      sylfa worhtest;

is þeos eorðe eac      eall gefylled

þinra gesceafta,      scyppend mære.

His is mycel sæ      and on gemærum wid,

þær is unrim on      ealra cwycra

75
mycelra and mætra;      ofer ðæne mægene oft

scipu scriðende      scrinde fleotað.

Dracan þu þysne      dædum ðinum

geheowadest,      hete syððan

his[?] bysmere      brade healdan;

80
ealle to ðe,      ece drihten,

ætes on eorðan      eac wilniað.

And[?] him gesomnadum      swylce wylle

þine þa halgan      hand ontynan,

ealle hi gefyllan      fægere gode.

85
Gif þu þine ansyne fram him      æfre awendest,

þonne hi gedrefde      deope weorðað,

and him gast weorðeð      georne afyrred;

swylce teonlice      geteoriað,

on heora agen dust      æfter hweorfað.

90
Onsend þines sylfes gast,      sona weorþað

geedniwad,      and þu eac scyppest

eorðan ansyne      ealle swylce.

Wuldor si wide      weruda drihtne

and on worulda woruld      wunie syððan,

95
blissie on his weorcum      bealde drihten.

He on ðas eorðan      ealle locað,

deð hi for his egsan      ealle beofian;

gif he mid his mihte      muntas hrineð,

hi ful ricene      reocað sona.

100
Ic on minum life      lustum drihtne

singe soðlice      and secge eac,

þenden ic wunige      on worulddreamum.

Wese him herenes min      æt heortan weðe,

ic minne drihten      deorne lufige.

105
And þa fyrenfullan      frecne forweorðaþ,

þa on ðysse eorðan synt,      ealle sniome,

þæt hio ne wunian      on worldlife.

Bletsa, mine sawle,      bliðe drihten.

The Paris Psalter: Psalm 104

Andetað drihtne      and his ecne naman

cegað cymlice,      and cwyce secgeað

his wundorweorc      ofer ealle werðeode.

Singað him swylce      and salletað,

5
secgað his wundor eall      wide mæru.

Hergeað his naman      niode swylce;

heorte hygeclæne      hlutre blissað[?]

þam þe soðlice      secað dryhten.

Secað ge drihten,      and ge syððan beoð

10
teonan gehwylce      ful trume æghwær;

secað his ansyne      symble georne.

Gemunað ge on mode,      hu he mænig wundor

worhte wræclice,      wundur unlytel,

and his muþes eac      mære domas.

15
Hwæt, he Abrahames cynn,      þe his esne wæs,

geweorðude      ofer werþeoda,

and Iacobes bearn,      þone he geara geceas.

He is ure drihten      dædum spedig;

earun his domas      deore and mære

20
geond þisse eorðan      æghwylcne dæl.

He þæs on worulde      wearð gemyndig,

þæt he worde gecwæð      on gewitnesse,

þæt heo on þusende      þæt sceoldan healdan,

þære cneorisse      cwyc se þe lifde.

25
þæt he mid aðsware      to Abrahame

and to Isaace      eac gesohte,

and gleawlice      Iacobe bead,

þæt awa to feore      Israheles cyn

his gewitnesse      wel geheolde.

30
And him þa mid soðe      sægde cweðende:

"Ic eowrum cynne      Khananea land

on agene æht      yrfe gesylle."

Næs[?] þæt mære cynn      mycel on rime,

ac on þam folce      feawe wæran ænige,

35
oððæt bigengum      beornas onwocan;

cynn æfter cynne      cende wæran,

oðþæt hio oðer folc      egsan geðiwdan.

Ne let he him manna      mihte sceððan

and he þearle for him      þrea geaf kyningum.

40
Ne sceolon ge mine þa halgan      hrinan ne gretan

ne on mine witigan      wergðe settan.

Cwom þa ofer eorðan      ermðu and hungor,

wurdon wide menn      wædlan hlafes.

He him snoterne beforan      sende æryst

45
ful wisne      wer to scealce,

and þa bebohtan      bearn Iacobes

Ioseph on geoguðe;      þær hine grame æryst

hæfdon to hæfte,      oþþæt hine halig god

þurh his worda      wisdom ahof.

50
Sende him soð cyning      sweotule are,

alysde hine lungre      and hine þam leodum þa

to ealdormen      eallum sette.

He sette hine on his huse      to hlafwearde,

ealra him his æhta      anweald betæhte,

55
þæt he his ealdormen      ealle lærde,

swa he his sylfes mod      geseted hæfde,

and þa yldestan      ealle lærde,

þæt heo wisdomes      word oncneowan.

þær Israhel becwom      on Egypta,

60
and se goda      Iacob syþþan

eft eardude      eorðan Khanaan.

He þæt eadige folc      ehte swyðe,

and hio ofer heora feond      fæste getrymede.

Hiora heortan he ongan      hwyrfan æryst,

65
þæt heo his folc      feodan swyðe

and his esnum eac      inwit fremedan.

þa he him þone mæran      Moyses sende,

his sylfes scealc,      samod ætgædere

and Aaron eac,      þone he ær geceas.

70
He sette on hi sylfe      soðne wisdom

worda and weorca      wundortacna

and forebeacna,      þæt hio fromlice

cyðdan cneomagum      cystum godum,

oðþæt heo geforan      folc Khananea.

75
He hi mid þystrum ongan      þrean æt frymþe,

forðon hio word heora      wel ne oncneowan.

And heora wæter swylce      wende to blode,

on ðam heora fisceas      frecne forwurdan.

Sende on heora eorþan      ealle swylce

80
toscean teonlice,      þa teolum husum

on cyninga cofum      cwyce eardedan.

He sylfa cwæð;      sona cwoman

mysci manige,      mid wæran gnættas,

fleohcynnes feala      flugan on gemæru.

85
Sette him regnas      reþe swylce,

hate of heofenum      hagol byrnende,

se lige forgeaf      land Egypta.

Syððan forwurdan      heora wingeardas

and ficbeamas;      furþor ne mihton

90
blæda bringan      ne bearwa treow.

He þa syþþan cwæð;      sona cwoman

gangan gærshoppan      and grame ceaferas;

ne mihte þa on moldan      man geriman,

þe þær on foldan      fræton wæstmas.

95
Syþþan he æfter sloh      æghwylc[?] frumbearn

þe on Egyptum wæs      ahwær acenned,

and frumcynnes      heora frean swylce.

And his þæt gode folc      golde and seolfre

geweorþade      and hi wislice

100
leofe lædde;      næs þæra leoda ða

ænig untrum      yldra ne gingra.

Wurdon him[?] Egyptas      æfter bliðe,

syððan hi on fore      folc sceawedan,

forðon him þær egesa      angryslic stod.

105
He hi wolcne bewreah,      wraðum ahredde,

het him neode      nihta gehwylce

fyrenne beam      beforan wisian.

Flæsces hi bædon,      fuglas coman,

of garsecge      ganetas fleogan,

110
and hi heofonhlafe      halige gefylde.

Het him of stane      streamas flowan,

wæter on willan;      na him gewættan fot,

þa hi on Iordane      gengdan æfter.

Ac he wæs þæra worda      wel gemyndig,

115
halig heofenes weard,      þe he hleoðrade

to Abrahame,      his agenum hysse.

And his folc lædde      fægere on blisse

and his þone gecorenan      heap clæne on wynne.

Sealde þam leodum      landes anweald

120
on agene æht      oðre þeode

and hi folca gewinn      fremdra gesæton.

þær hi heoldan[?]      halige domas

and his soðfæst word      swylce georne,

and his æbebod      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 105

Ic andette      ecum drihtne,

georne ðam gleawan,      forðan ic hine godne wat;

forþon he his mildheortnysse      mannum cyðde,

on ðysse worulde      wis gestandeð.

5
Hwylc mæg æfre      mihta drihtnes

asprecan and aspyrian,      oððe spedlice

eall his lofmægen      leode gehyran

and his gehyrnesse      her oncnawan?

Eadige beoð æghwær,      þa ðe a wyllað

10
soðe domas      sylfe efnan,

on ealle tid      æghwæs healdan

heora soðfæstnysse      symble mid dædum.

Gemune[?] us, drihten,      on modsefan

forð hycgende      folces þines,

15
and us mid hælo      her geneosa.

And us tidlice      teala sceawige,

ceose mid gecorenum,      þenden we cwice lifgen,

þæt we mid þinre ðeode      þær blissian

and þæt yrfe þin      æghwær herige.

20
We gefyrnedan      mid urum fæderum ær,

and we unsoðfæste      ealle wæron

and unrihtes      æghwær worhtan.

Fæderas ure      fæste ne oncneowan

ealle þa wundor      þe ðu on Egyptum

25
worhtest wræclice,      wundor unlytel;

næron hi gemyndige      miltsa þinra,

þa ðu him on ðære mægðe      manige cyðdest.

Hi bysmredan,      þa hi on brad wæter

on þone readan sæ      randas bæron,

30
þær ðu hi alysdest,      lifes ealdor,

and hi generedest      on naman þinum,

þa ðu þine miht      mycle cyðdest.

þær ðu readne sæ      ricene geðywdest,

and þær wæron      þa wareðas drige,

35
and hi betweonum wætera      weallas læddest,

swa hi on westenne      wæron on drigum.

Swa hi alysde      lifes ealdor

of heora feonda      fæcnum handum,

and of feogendra      folmum swylce,

40
and heora feondas      flod adrencte,

þæt þæra æfre ne com      an spellboda.

Syððan hi his wordon      wel gelyfdan

and him[?] lofsangum      lustum cwemdan,

and þæs eft hraðe      ealle forgeaton,

45
weorca wræclicra;      na hi wel syþþan

his geæhtunge      ahwær heoldan.

Hi on westenne      wraðe ongunnan

gitsunge began      and gramlice

heora godes þær      geare costedan.

50
He him been sniome      brohte and sealde,

sende on heora muþas      mete to genihte.

Ongunnon hi on þam wicum      wraðe swylce

mærne Moyses      ma bysmrian

and Aaron mid      eac þone halgan.

55
þa eorðe togaan      and eall forswealh

on deope forwyrd      Dathanes weorod

and Abirones      eall ætgædere.

þær fyr abarn      frecne swylce

on heora gemetinge,      and þær maansceaðan

60
þa synfullan      sniome forbærnde.

Hi on Choreb swylce      cealf ongunnan

him to godgylde      georne wyrcean,

onwendan heora wuldor      on þæne wyrsan had

hæðenstyrces      hig etendes.

65
Godes hi forgeaton,      þe hi of gramra ær

feonda folmum      frecne generede,

þe on Egyptum      æðele wundur[?]

and on Chananea      cymu worhte

and recene wundur      on þam readan sæ.

70
þa hi wolde toweorpan      wuldres aldor,

þær heora Moyses      mægene ne hulpe;

he þæt folc forstod      feonda mægene;

forðon he him his yrre      of acyrde,

þæt he hi ne towurpe      geond werþeoda.

75
Ne[?] hi for awyht      eorþan cyste

þa selestan      geseon woldan,

ne his wordum eac      woldan gelyfan;

ac hi granedan      and grame spræcan,

noldan his wordum      wel gehyran.

80
He his handa ahof      and hi hraðe wolde

on þam westenne      wide todrifan

and heora swæs cynn      sendan on wid land.

Hi Belphegor      bædon are,

æton deadra lac,      swa hit gedefe ne wæs.

85
And hi bysmredon      bealde drihten

on heora gemetincge      mægene ealle,

and þær healicne      on hryre gefremedan.

Hi þæs feondætes      Finees awerede,

þa he on þam folce      feondgyld gebræc;

90
he þæs hæl gehleat      and helpe fand

of cynna gehwam      and on cneorisse.

Eac hi gefremedan      oðer bysmer,

þær hi wiðercwyde      wæteres hæfdon;

þær Moyses wearð      mægene gebysgad

95
for heora yfelum,      swa he oftor wæs,

on his gaste gram;      ne mihte him godes willan

mid his welerum      wisne getæcean.

Noldan hi toworpan      wraðe þeode,

swa him drihten ær      dema sægde,

100
ac hi wið manfullum      mengdan[?] þeode

and leornedan      lað weorc gode

and sceuccgyldum      swyþe guldan;

him þæt eall gewearð      to æswyce.

Ongunnan heora bearn      blotan feondum,

105
sceuccum onsæcgean      suna and dohter;

agutan blod swylce      bearna feala,

þa unscyldige      ealle wærun,

syðþan hi gecuran      Chananea god.

þanon eorþe wearð      eall mid blode

110
mane gemenged,      misdædum[?] fah.

Eall hi forheoldan      heahweorc godes;

forðan him yrre wearð      ece drihten

and he his yrfe      eall forhogode.

He hi on handgeweald      hæðenum sealde

115
and heora weoldan,      þa him wyrrest ær

on feondscipe      fæste gestodon.

Heora costedan      cuþe feondas

and under handum      hynþe þoledan;

hi alysde oft      lifes ealdor.

120
Hi hine on geþeahte      oft abylgdan;

wæron on unrihtum      oft gehynde.

Swa he furðum oncneow,      þæt heora fynd ehtan,

he heora bene      bealde gehyrde.

þonne he his wordgebeot      well gemunde;

125
hreaw hine sona,      þonne hi hynþa drugan,

æfter his miltsa      menigu godes.

Syððan he him sealde      sona miltse,

þær hi on gesawon      ealle ætgædere,

þe ehtend him      ær gestodan.

130
Do us hale nu,      halig drihten,

and us, se goda god,      georne gesamna

of widwegum,      þær we wean dreogað,

þæt we þinne naman      nede motan

þone halgestan      her andettan

135
and we on lofe þinum      lungre weorðan

ofer werðeode      wuldre geherede[?].

Wese Israhela god      aa gebletsad

on worulda woruld,      wealdend drihten,

and þæt fægere becweðe      folca æghwylc;

140
wese swa, wese swa      þurh eall wide ferhð.

The Paris Psalter: Psalm 106

Ic andette      ecne drihten,

þæne goodan god,      forðan ic hine gleawne wat;

is his mildheortnes      mycel[?] to worulde.

Secge þæt nu ða,      þæt hi sylfa god

5
alysde, lifes weard,      laðum of handa,

and hi of sidfolcum      gesamnade.

Fram uppgange      æryst sunnan

oþþæt heo gewiteð      on westrodur[?]

and fram sæ norðan      swycedan geond westen;

10
ne meahton ceastre weg      cuðne mittan,

þe hi eardunge      on genaman.

Hæfde hi hungor and þurst      heard gewyrded,

þæt him frecne on      feorh aðolude.

And hi þa on þære costunge      cleopedan to dryhtne[?],

15
and he hi of þam earfeðum      eallum alysde.

Hi þa gelædde      lifes ealdor,

þær hi on rihtne weg      ricene eodan,

oðþæt hi cuðlice      on becwoman

to hiora cestre      eardungstowe.

20
Forðon hi[?] mildheortnesse      mihtigan drihtnes

ealle andettað,      and eac sæcgeað

mycel wundur hys      manna bearnum.

Forðon he gesedeð      sawle idle,

and þa hungrian      her mid godum

25
fæste gefylleð      to feore syþþan,

þa þe her on ðystrum      þrage sæton

and on deaðes scuan      deorcum lifdan,

gebundene[?]      bealuwe feterum

on wædle wrace      and on iserne.

30
Forðon hi dydan      drihtnes spræce

æghwæs ægype,      and his geðeaht swylce

þæs heahstan him      hæfdan on bysmer.

Hiora heorte wæs      hean on gewinnum

and untrume      ealle wæran,

35
næfdan þa on foldan      fultum ænne.

Hi on costunge      cleopedan to drihtne,

and he hi of þam earfoðum      eallum alysde.

And he hi of þam þystrum      þanon alædde

and of deaðes scuan      deorcum generede

40
and heora bendas towearp      bitre sneome.

Forðan hi mildheort mod      mihtigan drihtnes

ealle andettan[?],      and eac cweþan

mycel wundur his[?]      ofer manna bearn.

Forðon he æren dor      eaðe gescæneð

45
and iserne steng      ana gebigeð.

He hi of unrihtum      ealle swylce

þam wraðan wege      wis alædeð,

þær hi wæron on woo      ær wraðe besmitene.

Hi onhysctan      æghwylcne mete,

50
mode mægen heora,      oð unmihte,

þæt hy wið deaða duru      drencyde wæran.

þa hi on costunge      cleopedan to drihtne,

and he hi of þam earfoþum      eallum alysde.

He him wisfæstlic      word onsende,

55
þurh þæt hi hrædlice      hælde wæron

and of heora forwyrde      wurdan generede.

Forðon hi nu andettan      ecum drihtne,

þæt he milde wearð      manna cynne;

mycel ys his wundur      ofer manna bearn.

60
Hi him sculon laces lof      lustum bringan,

and his weorc wynsum      wide sæcgean.

þa þe sæ seceað,      mid scipe liðað,

wyrceað weorc mænig      on wæterðryþum.

Hi drihtnes weorc      digul gesawon

65
and his wundra wearn      on wætergrundum.

Gif he sylfa cwyð,      sona ætstandað[?]

ystige gastas      ofer egewylmum,

beoð heora yþa      up astigene.

þa to heofenum up      heah astigað,

70
nyþer gefeallað      under neowulne grund;

oft þa on yfele      eft aþindað.

Gedrefede þa      deope syndan,

hearde onhrerede      her anlicast,

hu druncen hwylc      gedwæs spyrige;

75
ealle heora snytru beoð      yfele forglendred[?].

Hi on costunge      cleopedan to drihtne,

and he hi of earfeðum      eallum alysde.

He yste mæg      eaðe oncyrran,

þæt him[?] windes hweoðu      weorðeð smylte,

80
and þa yðe      eft swygiað,

bliþe weorðað,      þa þe brimu weþað.

And he hi on hælo      hyþe gelædde,

swa he hira willan      wyste fyrmest,

and he hig of earfoðum      eallum alysde.

85
Hi andettan      ealle drihtne,

hu he milde wearð      manna cynne;

mære synd his wundur      ofer manna bearn.

Forðon hine on cyrcean      cristenes folces

hean ahebbað,      and him hælu and lof

90
on sotelum soðfæstra      secgean to worulde.

He on westenne      wynne streamas

soðfæst sette,      þær he sarig folc

geðewde þurste      þa blissade.

He ða weaxendan      wende eorðan

95
on sealtne mersc      for synndædum

þara eardendra,      þe hire on lifdan.

Westen he geworhte      on widne mere,

and swylce eorðan      eac butan wætre

on utgange      æþelast burnan.

100
þær he hungrium      ham staðelude,

and þær gesetton      swylce ceastre,

þær hi eard namon      awa syþþan.

Hi wingeardas      wyrcean ongunnon,

sæde seowan,      syþþan growan

105
lungre land heora      aloden wæstmum.

þa he bletsade,      and hi brade þa

weoxan weorðlice,      wide greowan;

næs heora neata      nan geyfelad.

Oft hi fea wurdan      feondum geswencte

110
fram þære costunge      þe him becwom æfter,

sares and yfeles,      þe hi syþþan begeat.

Syððan hi forhogedan      halige lare;

hiora ealdormen      ealle wæron

sare beswicene,      swicedan oftust

115
and on wegas werige      wendan hwilum of.

þær he þearfendra      þa miltsude,

and hi of wædle      wean alysde,

sette heora staðol      sceapum anlice.

Syþþan þæt soðfæste geseoð,      sniome æfter

120
bliðe weorðað,      beot geþenceað,

þæt unrihta gehwylc      eft oncyrreð[?]

and his sylfes muð      symble hemneð[?].

Hwylc is wisra nu      wel snotera,

þe þas mid gehygde      healdan cunne,

125
and milde mod      mihtigan drihtnes

full gleawlice      ongite syþþan?

The Paris Psalter: Psalm 107

Ys min heorte gearu,      halig drihten,

gearu is min heorte,      þæt ic gode cweme,

sealmas singe      soþum drihtne.

Aris nu, wuldur min,      þæt ic wynlice

5
on psalterio      þe singan mote,

and ic ðe on hleoðre      hearpan swylce

on ærmergen      eac gecweme.

Ic þe andette,      ece drihten,

on folca gehwam      fægrum wordum,

10
and ic þe on ðeodum      on þanc mote

sealmas singan      swyþe geneahhe.

Is þin mildheort mod      mycel oð heofenas

ahafen healice      ofer hæleða bearn;

ys þin soðfæstnes      seted oþ wolcen.

15
Ahafen þu eart ofer heofenas,      halig drihten;

is wuldur ðin      wide swylce

ofer þas eorðan      ealle mære,

and þine þa gecorenan wesan      clæne and alysde.

Do me þin swyðre hand      swylce halne

20
and me gehyre,      hælynd drihten,

þe on halgum spreceð      her on eorðan:

"And ic blissige,      bu gedæle,

þa selegesceotu,      þa on Sycimam nu

and on Metibor      mære standað[?].

25
Min is Galaad,      gearwe Mannases,

is Effrem his      agen broður

efne heah strengðu      heafdes mines.

Ic me to cyninge      cenne Iudas,

syndan me Moabitingas      magas swylce;

30
ic Idumea      ealle cenne

and min gescy þyder      sendan þence;

syndan me fremde cynn      fæste underþeoded."

Hwylc gelædeð me      on lifes byrig

fæste getrymede,      þæt ic forð þanon

35
on Idumea wese      eft gelæded?

Hwæt, þu eart se sylfa god,      þe us synnige iu

adrife fram dome;      ne do þu æfre swa,

þæt þu of urum mægene      mod acyrre.

Syle us on earfoðum      æþelne fultum;

40
forþon hælu byð      her on eorðan

manna gehwylces      mægene idel.

Us[?] sceal mægenes gemet      mihtig drihten

soðfæst syllan,      and he sona mæg

ure feond gedon      fracuþe to nawihte.

The Paris Psalter: Psalm 108

Nelle ic lofes þines,      lifigende god,

geswigian,      þeah þe me synfulra

inwitfulra muðas      on ganian.

Hio þa innwit feala      ywdan on tungan,

5
and me wraðra wearn      worda spræcon,

fæcne firenlicu,      and afuhtan me

ealle earwunga      ungemete swyðe.

Hi me wið lufan      laþum dædum

torne telnysse      teodan[?] mænige;

10
ic him a gebæd      ungemete georne.

Hi me yfel settan      a wið goode

and feounge      for minre lufan.

Gesete him synnfulle      symble to ealdrum,

stande him on þa swyþeran hand      swylce deoful.

15
Gange of dome gehwam      deope gehyned,

and him his gebed      hweorfe to fyrenum.

Gewurðe him weste      eall his onwunung

and on hys eardungstowe      næfre gewurþe

þæt þær on gewunige      awiht lifigendes.

20
Wesan him dagas deorce      and dimme and feawe,

and his bisceophad      brucan feondas.

Weorðan his agene bearn      ealle steopcild

and his wif wyrðe      wydewe hreowlic.

Syn his bearn swylce      toboren wide,

25
and he ut weorpe      earme þearfan,

þonne hi to his huse      hleowes wilnian.

Ealle his æhta      unholde fynd

rice reðemann      rycene gedæle,

and his feoh onfon      fremde handa.

30
Ne him ahwær wese      ænig fultum,

ne his steopcildum      stande to helpe.

Gangan ealle his bearn      on ece forwyrd,

and on anum cneowe      eall gewyrðe

his nama nyhsta      nede adilgad.

35
Eall þæt unriht      þe his ealdras ær

manes gefremedan,      on gemynd cume

and on ansyne      ures drihtnes;

ne adilgode wesan      deorce fyrene,

þa his modur ær      mane fremede.

40
Wesan hi wið drihtne      dædum swylce,

and hine adilgie      dome ealne

of ðysse eorðan      awa to feore.

Næs him milde gemynd      on modsefan,

and he þearfendra      ðriste ehte;

45
symble þæt on heortan      hogode geornust[?],

hu he mid searuwe      swylce acwealde.

He wolde wergðu      wyrcean georne,

and hine seo ylce on      eft gesette;

nolde he bletsunge      biddan ne tilian,

50
forðon hio him wæs afyrred      of ferhðcofan.

He hine gegyrede      mid grame wyrgðu,

swa he hine wædum      wræstum geteode,

and sio his innað      ywde[?] swylce

wan wætere gelic      and wynele,

55
se þe banes byrst      beteð and hæleð.

Wese he hrægle gelic      þe her hraðe ealdað,

and gyrdelse,      ðe[?] hine man gelome gyrt.

þis is weorc þara      þe oft wraðe me

trage tældan;      tyne hine dryhten

60
þam þe sar sprece      sawle minre.

And þu, min drihten god,      do me þine nu

mycle mildheortnesse      for þinum þam mæran naman,

swa ðu oft þin milde mod      manegum cyðdest.

Alys me, lifes weard,      forþan ic eom lama þearfa;

65
is me heorte on      hearde gedrefed.

Ic eom scuan gelic      swyþe ahylded,

oðlæded godum      swa se gærshoppa.

Me synt cneowu swylce      cwicu unhale

for fæstenum;      is min flæsc swylce

70
for fægrum ele      frecne onwended;

eom ic to edwitstæfe      eallum geworden.

Swa hi me gesawon,      sona hig wegdan,

hrerdan heora heafod;      help min, drihten god,

and me halne gedo,      hælynde Crist,

75
for þinre þære myclan      mildheortnysse.

þæt hi soð witan,      þæt si þin sylfes hand

and þu þas gedydest,      drihten usser.

Weorðan þa awyrgde,      wes þu gebletsad;

and þa þe me mid unryhte      ænige styrian,

80
and hi þær sceande      sylfe agon;

wese þin esne on þe      ungemete bliðe.

Syn ða butan are      ealle gegyrede

þe me tælnysse      teonan ætfæstan,

and him si abrogden      swa of brechrægle

85
hiora sylfra sceamu      swyþust ealra.

Ic on minum muðe      mihta drihtnes

ealle andette,      and eac swylce

hine on midle      manna herige.

He sylfa gestod      on ða swyðran hand,

90
þær he þearfendra      þinga teolode;

he mine sawle      swylce gehealde

wið ehtendra      egsan griman.

The Paris Psalter: Psalm 109

hefige gefylleð;

heafod he gebreceð      hæleða mæniges

and swa geweorðeð      wide geond eorðan.

þa þe on wege weorðað,      wætres æt hlimman

5
deopes ondrincað;      beoð þy dædfromran,

and forðon hiora heafod      hebbað syþþan.

The Paris Psalter: Psalm 110

Ic andytte þe,      ece drihten,

mid hyge ealle      heortan minre

for gesamnuncge      þæra soðfæstra

and on gemetingum      mycel drihtnes weorc.

5
Swylce ic his willan      wylle georne

swyþe secean,      samed andettan,

hu his mægenþrymnes[?]      mycellic standeð

and his soðfæstnyss wunað      symble ece.

He gemynd dyde      mærra wundra;

10
mildheort he is and modig;      mihtig drihten

syleð eallum mete      þam þe his ege habbað.

And he on worulde      wearð gemyndig

his gewitnesse,      þe he wel swylce

myhtum miclum[?]      and mærweorcum

15
fægrum gefylde      and to his folce cwæð,

þæt he him wolde yrfe      ellþeodigra

on agene æht      eall gesyllan.

Ys his handgeweorc      hyge soðfæstra,

ryhte domas,      þa he ræran wyle;

20
wærun his bebodu      ealle treowfæste,

on ealra weorulda weoruld      wurdan soðfæste

and on rihtnysse      ræda getrymede.

He alysinge      leofum folce

soðe onsende      and him swylce bebead,

25
þæt hi on ecnysse      a syððan

his gewitnesse      well geheoldan

and his þone halgan naman      hæfdan mid egsan.

þæt byð secga gehwam      snytru on frymðe,

þæt he godes egesan      gleawe healde,

30
and þæt byð andgit good      eallum swylce

þe hine wyllað well      wyrcean and healdan.

Herenes drihtnes      her sceal wunian,

on worulda woruld      wynnum standan.

The Paris Psalter: Psalm 111

Eadig byð se wer      se þe him ege drihtnes

on ferhðcleofan      fæste gestandeð,

and his bebod healdeð      bealde mid willan.

He on eorðan byð      eadig and spedig,

5
and his cneorisse byð      cyn gebletsad.

Him[?] wuldur and wela      wunað æt huse,

byð his soþfæstnys      swylce mære,

þenden þysse worulde      wunaþ ænig dæl.

Leoht wæs on leodum      leofum acyðed,

10
þam þe on ðystrum      þrage lifdan

and hiora heortan      heoldan mid rihte;

milde is on mode      mihtig dryhten,

and he ys soðfæst      symble æt þearfe.

Glæd man gleawhydig,      god and mildheort,

15
seteð soðne dom      þurh his sylfes word,

se on ecnysse      eadig standeð.

Byð on eceum gemynde      æghwylc þæra

þe his soðe and riht      symble healdeð,

ne him on hlyste      mycelum ondrædeð

20
awiht on ealdre      yfeles syððan.

Byð his heorte gearo      hyhte to drihtne

getrymed and getyhted,      þæt him teonan ne mæg

fæcne ætfæstan      feonda ænig,

ac he ealle forsyhð      æghwær georne.

25
Se þe his æhta      ealle tostredeð

and þearfendum      þa gedæleð,

his soðfæstnyss wunað      symble oð ende;

byð his horn wended      her on wuldur.

Swa þæt synfull gesyhð,      sona yrsað,

30
toþum torn þolað,      teonum grimetað,

þearle þindeð,      oþþæt þonne byð,

þæt fyrenfulra lust      fæcne forweorðeð.

The Paris Psalter: Psalm 112

Herigean nu cnihtas      hælynd drihten,

and naman dryhtnes      neode herigan.

Wese nama dryhtnes      neode gebletsad

of ðyssan forð      awa to worulde.

5
Fram upgange      æryst sunnan

oðþæt heo wende      on westrodur

ge sculon dryhtnes naman      dædum herigean.

He is ofer ealle      ingeþeode

se heahsta      hæleða cynnes,

10
is ofer heofenas eac      ahafen his wuldur.

Hwylc ys anlic      urum dryhtne,

þam halgan gode,      þe on heofonrice

eadig eardað,      ofer ealle gesyhð,

þa eadmedu      æghwær begangæð

15
on eorðwege,      up on heofenum?

He of eorðan mæg      þone unagan

weccan to willan,      and of woruftorde

þone þearfendan      þriste areccan,

And hine on ealdordom      upp asettan

20
his folces fruman      on fæger lif.

Se þe eard seteð      unwæstmbærre

on modor hus      manigra bearna;

hio ofer hire suna      symblað and blissað.

The Paris Psalter: Psalm 113

þa ut eode      Israheles cynn

and of ægyptum      ealle foran

Iacobes hus      of gramum folce,

þa elreordige      ealle wæron.

5
þa wæs geworden      werude Iudea,

þæt heo hæl gehlutan      haliges syþþan;

hæfdan ealdurdom      ofer Israhelas,

mihta mære      and mycel rice.

Swa heo sæ geseah,      he hio sniome fleah,

10
for him Iordanen      gengde on hinder.

Hæfdan þær beorgas      bliðe sæle

and rammum þa      restan gelice;

wæron geswyru      swyðe on blisse,

swa on sceapum beoð      sceone lambru.

15
Hwæt wæs þe, sæ swiþa?      Forhwan fluge þu swa?

Oððe þu, Iordanen,      for hwi gengdest on bæcling?

Beorgas wæron bliðe,      gebærdon swa rammas;

wurdan gesweoru[?]      on seledreame,

swa on sceapum beoð      sceone lambru.

20
For ansyne      ecan dryhtnes

þeos eorþe sceal      eall abifigan

and for Iacobes gode      geara forhtigean.

He wendeð stan      on widne mere,

and clifu cyrreð      on cwicu swylce

25
wæteres wellan      mid his gewealdendre hand.

Nalæs us, nalæs us,      nergend dryhten,

ac we naman þinum      neode secgeað

wuldur wide      geond woruldricu,

For ðinre þære myclan      mildheortnysse

30
and for þinre soðfæstnysse      samed ætgædere,

þy læs þæt æfre cweðan      oðre þeode:

"Hwær is heora agen god      ahwær nu ða?"

Ys ure se halga god      on heofondreame

uppe mid englum,      and he eall gedeð,

35
swa his willa byð,      on woruldrice.

þa wæron deofulgild      deorce hæþenra

golde and seolfre,      þa her geara menn

worhtan wigsmiðas      wræste mid folmum.

þa muð habbað,      and ne magon hwæþere

40
wiht hleoðrian      ne word sprecan;

beoð onforan eagan,      ne magon feor geseon.

Earan habbað swylce      and opene nose,

ne magon eþian,      awyht gehyran.

Handa hi habbað,      ne hio[?] hwæðere magon

45
gegrapian      godes awiht,

and fet habbað,      ne magon feala gangan.

Ne cleopigað hi care,      þeah þe hi ceolan habban,

ne him hluttur gast      on hracan eardað.

Ac heo wæron þam wyrcendum      wel gelice

50
and æghwylcum,      þe him on treowað.

Israhela hus      ærest on drihten

helpe gehogedan,      holdne begeaton

fælne fultum;      he hi wið feondum geheold.

Aarones hus      eac on dryhten

55
leofne gelyfdan;      he him liðe wearð

and him fultum gestod      fæste æt þearfe.

þa ðe a wegen      egsan dryhtnes,

hio hyht heora      habban on drihten,

he him fultum      fæste gestandeð

60
and him scyldend byð      symble æt þearfe.

Weorð þu ure gemyndig,      mihtig dryhten,

and þine bletsunge      bring ofer us;

þu gebletsudest      bearn Israheles,

Aarones hus      eac gebletsadest;

65
þu gebletsadest      bliðe mode

ealle þa þe on ðe      egsan hæfdan,

mycle and mæte      ofer middangeard.

Gemænigfealdige þis      mihtig dryhten

ofer eow ealle      and ofer agene bearn.

70
Wesað ge fram gode      geara gebletsade,

þam þe heofon worhte,      hrusan swylce;

heofonas healdeð      halig dryhten,

sealde þas moldan      manna bearnum.

Næfre þe, dryhten,      deade heriað,

75
ne ealle þa þe heonan      helle seceað.

Ac we lifigende      leofne dryhten

balde bletsigað,      ne þæs blinnað nu

of ðyssan forð      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 114

Ic lufie þe,      leofa drihten,

forþan þu mines gebedes      bene gehyrdest.

And þu þin eare to me      eadmodlice

hold ahyldest      and gehyrdest me,

5
þa ic þe on dagum minum      dyrne cigde.

þar me ymbsealde      swylde deaðes,

and me frecne ætfeah      fyrhtu helle.

Me costung and sar      cnyssedan geneahhe,

þonne ic naman drihtnes      nyde cigde.

10
Eala þu leofa god,      alys mine nu

sawle on gesyntum;      ic to soþan wat,

þæt þu wære mildheort,      mihtig dryhten,

and ure god      æghwæs soðfæst;

mihta us þine      milde weorðan.

15
Drihten gehealdeð      dome þa lytlan;

ic hean gewearð,      he me hraðe lysde.

Gecyr mine sawle      clæne on þine

rædæs reste,      rice drihten;

þu me wel dydest      on woruldlife.

20
Forþon þu mine sawle      sylfa generedyst,

and hig of deopum      deaþe gelæddest;

eagan mine wið tearum      æghwær geheolde

and fet mine      wið færslide;

ic gelicie      leofum drihtne

25
on lifigendra      lande nu ða.

The Paris Psalter: Psalm 115

Ic þæt gelyfde,      forþon ic lyt sprece;

ic eom eadmede      ungemete swiðe.

Swylce ic sylfa cwæð,      þa me swa ðuhte

on modseofan      minum geþancum,

5
þæt wæron ealle menn      ungemete lease.

Hwæt mæg ic to gode      gyldan dryhtne

for eallum þam godum      þe he me ærur dyde?

Ic her hælu calic      hæbbe[?] befangen,

and naman dryhtnes      neode cige.

10
Beorht ys and fæger      beacen dryhtne

on his gesyhðe      swylt haligra.

Eala, ic eom þin agen      esne, dryhten,

and þin swylce eom      scealc ombehte

and þinre þeowan sunu      on ðe acenned.

15
þu me tobræce      bendas grimme,

þæt ic þe laces lof      lustum secge.

Ic min gehat      halgum dryhtne

on his getynum      tidum gylde,

þe ymb dryhtnes hus      deore syndan,

20
þær hit eagum folc      eall sceawiað,

and on Hierusalem      georne midre.

The Paris Psalter: Psalm 116

Ealle þeode      ecne drihten

mid hygecræfte      herigan wordum,

and hine eall folc on efn      æðelne herigan.

Forþon his mildheortnyss      is mycel ofer us

5
torhtlice getrymed,      til mancynne,

and soðfæstnys      swylce dryhtnes

wunað ece[?]      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 117

Ic andette      ecum dryhtne

þam godan gode;      ic hine gleawne wat;

ys his mildheortnys      mycel to worulde.

þæt Israela cwæðan      ealle nu ða,

5
þe he is se goda god,      and gearu standeð

his mildheortnys      mære to worulde.

Cweðe Aarones hus      eac þæt sylfe;

he ys se goda god,      and gearu standeð

his mildheortnys[?]      mære to worulde.

10
Cweðan ealle þæt      unforcuðe,

þe him on standeð      egsa dryhtnes;

forðon he ys se goda god,      and gearu standeð

his mildheortnys[?]      mære on worulde.

Ic on costunge      cigde to dryhtne,

15
and he me gehyrde      on heare[?] brædu.

Nu me fultum is      fæle dryhten,

nis me ege mannes      for ahwæðer.

Nu me fultum ys      fæle dryhten,

ic fracuþe forseo      feondas mine.

20
God ys on dryhten      georne to þenceanne,

þonne on mannan wese      mod to treowianne.

God ys on dryhten      georne to hyhtanne,

þonne on ealdormen      ahwær to treowianne.

Ealle me ymbsealdon      side þeode,

25
and ic wæs on dryhtnes naman      deorum gehæled.

Me ymbstodan      strange manige,

and me[?] godes nama[?] on him      georne gehælde.

þa hi me ymbsealdon      samod anlice

swa beon bitere,      oððe þu bærne eac

30
þornas þyre      þicce fyre,

þær me nama dryhtnes      neode scylde.

Ic wæs hearde cnyssed      and ic me helpe fand,

þæt ic fæste ne feoll,      ac ic me frofre begeat,

þa me dryhten onfeng,      swa hit gedefe wæs.

35
Me wæs strengðu strang      stiþ on dryhtne

and herenes heah,      and he me eac

ys a to worulde      worden on hælu.

A byð blisse stefn      beorht gehyred

on soðfæstra      swæsum muðe.

40
Dyde gedefe mægen      dryhtnes swyðre,

and me seo swyðre      swylce drihtnes

ahof hrædlice      æt heahþearfe.

Ne swelte ic mid sare,      ac ic gesund lifige

and weorc godes      wide secge.

45
Se clænsude,      se þe him clæne wæs;

dryhten ælmihtig      nolde to deaðe me

on ecnysse      æfre gesyllan.

Undoð me sniome duru      soðfæstra eac,

þær ic gange inn,      gode andette;

50
soðfæste on þa duru      seceað inngang.

Ic þe andette,      ece dryhten,

forðon þu me gehyrdest      æt heahþearfe

and me þa gewurde      wis on hælu.

þone sylfan stan      þe hine swyðe ær

55
wyrhtan awurpan,      nu se geworden is

hwommona heagost;      halig dryhten

to wealles wraðe      wis teofrade;

þæt is urum eagum      eall wundorlic.

þis ys se dæg      þe hine drihten us

60
wisfæst geworhte      wera cneorissum,

eallum eorðtudrum      eadgum to blisse.

Eala þu dryhten god,      do me halne;

eala þu dryhten min,      do us gesunde.

Gebletsad is, se þe com      ofer bearna gehwylc

65
on dryhtnes naman      dædum mærum;

we eow æt godes huse      gearwe bletsiað,

nu us drihten god      deore onlyhte.

Wutan us[?] to symbeldæge      settan georne,

and ðone gelome      lustum healdan

70
oð wigbedes      wræste hornas.

þu eart min dryhten god,      and ic dædum þe

ecne andette;

þu eart min hælend god,      and ic herige ðe.

Ic ðe andette      ecne dryhten,

75
forðon þu me gehyrdest      æt heahþearfe,

and þa wurde me      wis to hælu.

Eac ic andette      eceum dryhtne,

forðon he ys se goda god,      and ic ful geare wat,

þæt þin mildheortnyss      ys mycel to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 118

Eadige beoð on wege,      þa þe unwemme

on hiora dryhtnes æ      deore gangað.

Eadige beoð swylce,      þa þe a wyllað

his gewitnesse      wise smeagan,

5
and hine mid ealle      innancundum[?]

heortan hordcofan      helpe biddað.

Ne magon manwyrhtan      mægene feran

on his mærne weg,      mihtigan drihtnes.

þu þine bebodu      bealde hete

10
ealle eorðbuend      elne haldan.

Ic þæs la wisce,      þæt wegas mine

on ðinum willan      weorþan gereahte,

þæt ic þin agen bebod      elne healde.

Ne beo ic þonne on ealdre      æfre gescynded,

15
gif ic on ealle þine bebodu      elne locie.

Ic[?] þe andette,      ece dryhten,

mid minre heortan      holde geþance

on þan þe ic geleornode      and gelæstan mæg,

þæt ic þine domas      dædum healde.

20
And ic þine soðfæstnysse      swylce mote

on hyge healdan,      þæt þu huru me

on ðyssum ealdre      ænne ne forlæte.

On hwan mæg se iunga      on godne weg

rihtran[?] þe[?] rædran      ræd gemittan,

25
þonne he þine wisan      word gehealde?

Ic þe mid ealre      innancundre

heortan sece;      ne þu huru me

fram þinum bebodum      feor adrife.

Forðon ic on minre heortan      hydde georne,

30
þæt ic þinre spræce      sped gehealde,

þy læs ðe ic gefremme      fyrene ænige.

þu eart gebletsud,      bliþe dryhten;

lær me mid lufan,      hu ic læste well

and ic þine soðfæstnysse      sweotule cunne.

35
Ic on minum welerum      wordum secge

ealles þines muðes      meahte domas.

And ic on wege swylce      wynnum gange,

þær ic ðine gewitnesse      wat ful clæne,

swa ic ealra welena      willum bruce.

40
Swa ic on[?] þine soðfæstnysse      soðe getreowe,

þæt ic ne weorðe      worda þinra

ealra ofergittul      awa to feore.

Ic on þinre soðfæstnysse      symble meteode,

þæt ic þine wislicu      word geheolde.

45
Gild þinum esne      gode dæde;

ic on lifdagum      lustum healde

þinra worda waru      mid wisdome.

Onwreoh þu mine eagan,      þæt ic wel mæge

on þinre æ      eall sceawian

50
wundur wræclicu,      þa þu worhtyst ær.

Ic eom on eorðan      earm bigenga;

ne do þu me dyrne      þine þa deoran bebodu.

þæt sawul min      symble wilnað,

þæt ic þin soðfæst word      gesund mote

55
on ealle tid      elne healdan.

þu oferhydige      ealle þreadest,

þa þu awyrgde      wistest gearuwe

and þine bebodu      efnan noldan.

Afyr þu fram me      facen and edwit,

60
oððe ic oferhydige      awiht wylle;

forðan ic þine gewitnesse      wylle secan.

Ac nu ealdormenn      ealle ætgædere

sæton on seldum,      swyþe spræcon,

and wið me wraðum      wordum scirdan;

65
hwæþere þin esne      elnes teolode,

þæt he þine soðe word      snotur beeode.

Me wæs þin gewitnys      wyrð and getreowe,

and ic hi on mode      metegie georne

and me to frofre wat,      þæt ic forð heonun

70
his soðfæstnysse      sece georne.

ætfealh min sawul      flore geneahhige;

do me æfter þinum wordum      wel gecwician.

Ic þe wegas mine      wise secge,

and þu me gehyrdest      holde mode;

75
lær me on life,      hu ic lengest mæge

þine soðfæstnysse[?]      selest gehealdan.

þu me soðfæstnysse weg      swylce getacna,

þæt ic on þinum wundrum      me wel begange.

Min sawl aslep,      þa me sorh begeat

80
for langunga;      læt me nu þa

on þinum wordum      weorðan trumne.

Afyr fram me      unryhte wegas,

and me on þinre æ geweorþ      ealles milde.

Ic me wise geceas      wegas soðfæste;

85
ne weorðe ic þinra doma      gedweled æfre.

Swa ic fæste ætfealh,      þæt ic forð heonun

þine gewitnysse      wel geheolde;

ne wylt þu me on ealdre      æfre gescyndan.

Nu ic on wisne weg      worda þinra

90
reðne rinne,      and þu rice nu

mine heortan geheald      on hyge brade.

æ þu me sete,      ece dryhten,

þæt ic on soðfæste wegas      symble gange

and ic þa secan      symble mote.

95
Syle me andgit eac,      þæt ic æ þine

smeage mid soðe,      swylce healde

on ealre minre heortan      holde mode.

Gelæd me on stige,      þær ic stæpe mine

on þinum bebodum      bryce hæbbe,

100
forðan ic hy mid soðe      symble wolde.

Ahyld mine heortan,      þæt ic halige nu

on þine gewitnysse      wise gecyrre;

nalæs me gitsung      forniman mote.

Gewend þu mine eagan,      þy læs[?] ic weorc idel

105
gese þurh synne,      ac me on soðne weg

þinne þone leofan      læde cwiculice.

Sete ðinum esne      oðer swylce,

þæt he þine spræce      sped leornige

and þa on ege þinum      ealle healde.

110
þu me scealt edwitt min      of awyrpan,

þæt me to incan      ahwær gangeð;

forþon ic eom on þinum domum      gedefe glæd.

Efne ic þine bebodu      bealde wolde

wis wylle gegan;      wene ic swylce,

115
þæt þu me on rihtes      ræd gecwycige.

And me ofer cume,      ece dryhten[?],

þæt milde mod,      mære hælu

æfter þinre spræce      spowendlice.

And ic andwyrde      þam þe me edwitstafas

120
wordum wrað cweþað,      þæt ic gewene on ðe

and on þinum wordum      wære hæbbe.

Ne afyr þu me æfre      fæle spræce,

þa ic me on muðe      mægene hæbbe,

and ic soðfæst word      on sylfan healde,

125
þæt ic on ðinra doma      dæde getreowige.

And ic æ þine      efne and healde,

and to worulde on ðære      wunian mote

and on ecnysse      efnan and healdan.

And ic on bealde[?]      brædu gange,

130
forðan ic þine gewitnysse      wel getrymede.

And ic þæt fore cyningum      cyðan mote,

þær hig eagum      on locian,

hu me þin gewitnyss ys      weorð and getreowe,

and on ðam ne beon      æfre gescynded.

135
And ic on þinum bebodum      bealde mote

gemetegian      swyþe mærne ræd,

forþan ic hi on lufan minre      lange hæfde.

And ic mine handa      hof gelome,

þær ic þine bebodu      bryce lufade,

140
þa ic mid ðysse þeode      þearle begange,

and on ðine soðcwydas      symble ic getreowige.

Gemun nu, dryhten,      þines wordes,

on þam þu me þinum      þeowe hyht gesealdest.

þas ic me on frofre      fæste hæbbe

145
on minum eaðmedum      ungemete swyðe,

forðon me þin spræc      spedum cwycade.

Oftust ofermodige      unriht fremmað,

oþþæt hi on eorðan      ealle forweorðað;

ic þinre æ      a folgode.

150
Ic wæs gemyndig      mærra doma

þinra geþancol,      ðeoden dryhten,

þæt ic on worulde æt ðe      wurde afrefred.

Me wearð gemolten      mod on hreðre

for fyrenfulra      facendædum,

155
þa hi æ þine      anforleton.

Ac me to sange      symble hæfde,

hu ic þine soðfæstnysse      selest heolde,

þær ic on elelande      ahte stowe.

Nede ic þæt gemunde      nihta[?] gehwylcre,

160
þæt ic naman þinne      nemde, dryhten,

and ic æ þine      elne heolde.

þas me andweardum      ealle gewurdan,

forþon ic þine soðfæstnysse      sohte georne.

Me ys on dæle,      dryhten user,

165
cwide cynlice,      þæt ic cwic wylle

þine æ healdan      elne mycle.

Ic bidde þinre ansyne      ungemete georne

mid ealre gehygde      heortan minre,

þæt þu me on mode      milde weorðe

170
æfter þinre spræce      spowendlice.

Swa ic wegas þine      wise þence

to ferenne      fotum minum,

þæt ic on þinre gewitnysse      wel gefere.

Gearo ic eom symble,      nalæs grames modes,

175
þæt ic betst cunne      þine bebodu healdan.

Me fyrenfulra      fæcne rapas

ungemet geneahhie      oft beclyptan;

næs ic ofergittul,      þæt ic æ þine

mid hygecræfte      heolde and læste.

180
Ic æt midre niht      mæla gehwylce

ricene arise,      and hraðe gange

þær ic ðe andette      eall ætgædere,

secge þine domas      dædum rihte.

Ic eom dælneomend      þe heom ondrædað þe,

185
and þine halige bebodu      healdað georne.

þeos eorðe is      eall gefylled

þinre mildheortnesse,      mihtig drihten;

þine soðfæstnesse      þu me swylce lær.

þu ymb þinne esne      æghwær dydest

190
wel weorðlice;      wene ic, drihten,

þæt þu þin word wylle      wis gehealdan.

þu me þeodscipe lær      þinne tilne

and wisdomes      word to genihte,

forðon ic þin bebod      þriste gelyfde.

195
ærþon ic gehened      hean gewurde[?],

ic agylte      ungemetum swiðe;

hwæðere ic þine spræce geheold      sped on mode.

God þu eart[?], drihten,      and me god swylce

on þinum tile gelær,      þæt ic teala cunne

200
þin soðfæst weorc      symble healdan.

Ys nu mænigfeald ofer me      man and unriht

oferhydigra;      ic nu mid ealre

minre heortan hige      hycge swiðe,

þæt ic þin bebod      beorht atredde.

205
Ys heora heorte nu      her anlicast

swa meoluc wese      mægene gerunnen;

ic æ þine      ungemete georne

on modsefan      minum healde.

Selre me wæs and seftre[?],      þæt þu sylfa me

210
heane gehnægdest,      and ic hraðe syþþan

þin soðfæst weorc      wel leornade.

Me is micle betere,      þæt ic bebodu healde,

ðines muðes gemet,      þonne mon me geofe

geara ðusende      goldes and seolfres.

215
Handa me ðine      holde geworhton

and gehiwedan      mid higecræfte;

syle me nu andgyt,      þæt ic eall mæge

þine bliðe bebodu      beorhte leornian.

þa ðe on feore forhtigað,      þa me on fægere geseoð

220
and blissiað,      bu geðenceað,

þæt ic þinum wordum      wel getreowde.

Ic þæt, dryhten, ongeat,      domas þine

reðe rihtwise,      and ðu ricene me

on ðinre soðfæstnesse dydest      samed eadmedne.

225
Wese þin milde mod      mihtum geswiðed,

and me to frofre      fæste gestande,

swa ðu on þinre spræce      sped gehete

þinum agenum      esne æt þearfe.

Cumen me ðine miltsa      mihtum geswyþede,

230
and ic lange on þam      lifian mote;

forðon me is metegung      on modsefan,

hu ic æ þine      efnast healde.

Beon þa oferhydegan      ealle gescende,

þe me unrihte      ahwær gretan;

235
ic þine bebodu      bealde gegange.

Gehweorfen to me,      þa þe hyldu to ðe

egsan ahtan,      and ealle þa

ðe þine gewitnesse      wise cuðan.

Wese heorte min      on hige clæne

240
and ic on þin soðfæst word      symble getreowige,

þæt ic on ealdre ne wese      æfre gescended.

Min saul gewearð      swancur on mode,

þær ic on þinre hælu      hogode and sohte,

hu ic on þinum wordum      wel getrywade.

245
Eagan me swylce      eac teoredon,

þær on þinre spræce      spede eodan;

cwædon cynlice:      "Hwa cwicenne me

on ðysum ealdre      eft frefrade?"

Ic eom nu geworden      werum anlicast,

250
swa þu on hrime setest      hlance cylle;

ne eom ic ofergyttol,      þæt ic ealle nu

þine soðfæste weorc      smicere healde.

Hwæt synt þinum esne      ealra dagena,

þe þu mine ehtend for me      ealle gedeme?

255
Me manwyrhtan      manige on spellum

sægdon soðlice;      na ic hit swa oncneow,

swa hit þin æ hafað,      ece dryhten.

Wærun þine ealle gebann      æðele and soðfæst;

min ehtan oft      unrihtwyrhtan;

260
gefultuma me      fægere, drihten.

Hio me lytle læs      laþe woldan

ðisses eorðweges      ende gescrifan;

ic þin gebod      þa ne wolde

on þysum ealdre      anforlætan.

265
æfter ðinre þære myclan      mildheortnesse

weorð me, mihtig god,      milde and bliðe;

and ic gewitnesse      wel gehealde

muþes þines,      þe þu men lærdest.

On ecnesse      awa, drihten,

270
þin word wunað      weorð on heofenum.

And on worulda woruld      wunað ece forð

þin soðfæstnes      swylce, dryhten.

ðu þas eorðan      ealle worhtest,

swa heo nu to worulde      wunian ðenceað;

275
þurh þinra dæda sped      dagas her gewuniað,

forðon ðu ealles      anweald hafast.

þær me þin æ      an ne hulpe,

ðe ic on mode      minum hæfde,

þonne ic wende      on woruldlife,

280
þæt ic on minum eadmedum      eall forwurde.

Ne mæg ic þæs æfre forgytan      on ecnesse,

nymðe ic soð word      symble gehealde;

forþon ic cuðlice on ðæm      her nu cwicu lifige.

Ic eom þin hold scealc;      do ðu halne me,

285
forðon ic þin soð weorc      sece geneahhe.

Me fyrenfulle      fæcne seceað,

wyllað me laðe      lifes asecean;

ic ðine gewitnesse      wat and sohte.

Ic soð geseah      and swylce wat,

290
ealre þysse worulde      wurðeð ende;

brad is þin gebann      and beorht swyðe.

Hu ic æ þine,      ece drihten,

lustum lufode;      ic þæt lange dyde,

þæt ic þa on mode      metegade georne.

295
þu me snoterne gedydest      swylce ofer mine

feondas on foldan      fæcne ealle;

forðon ic beorhtlice      þine bebodu læste.

Ofer ealle þa      þe me ær lærdon,

ic þæs hæfde andgyt      æghwær gleawast,

300
þæt ic þine gewitnesse      wise sohte.

Ic þæt ofer yldran oncneow      and þæt a geheold,

þæt ic þine bebodu      bliðe geheolde.

Ic minum fotum      fæcne siðas

þa wraþan wegas      werede georne,

305
þæt ic þine word mihte      wel gehealdan.

Na[?] ic fram þinum domum      dædum swicade,

forðon þu me æbebod      ærest settest.

Me is on gomum      god and swete

þin agen word,      ece drihten;

310
hit is halwende,      hunige mycle

and beobreade      betere and swetre.

On bebodum ðinum      ic me betst oncneow,

þæt ic unrihte wegas      ealle ofeode,

forðon þu me æ þine      ær gesettest.

315
þæt is fæle blacern      fotum minum,

þæt ic þin word, drihten,      wel gehealde,

and þæt ys þæt strange leoht      stige minre.

Ic aðas swor      and eac hycge,

þæt ic soðne dom      symble healde.

320
And ic eadmedu      ungemetum georne

efnan þence;      forgif me, ece god,

þæt ic æfter ðinum wordum      weorðe bliðe.

Mines muðes me      modes willa

on heahsælum      hraðe gebringe,

325
and me þine domas alær,      drihten, swylce.

Is sawl min      symble on ðinum

holdum handum,      ne ic þine þa halgan æ

on ðysum ealdre forgitan      æfre þence.

Me firenfulle      fæcne gyrene

330
awriþan wraðe,      and ne wolde ic

fram þinum bebodum      feor geswican.

Ic me eowde begeat,      æðele hæbbe

þine gewitnesse      wel getreowe

on ecnesse      awa to feore;

335
þæt byð heahbliss      heortan minre.

Ahylde ic mine heortan      holde mode,

þæt ic þin soðfæst weorc      symble worhte;

forðon ic ðæs ece      edlean hæbbe.

And ic synfulle      symble feode,

340
and ic æ þine      elne lufade.

þu me fultumian scealt,      fæle gestandan

and andfenga      æghwær æt ðearfe,

and ic on þin word      wel getreowe.

Gewitað fram me,      þe awyrgede synt,

345
þenden ic godes bebodu      georne smeage.

Onfoh me freondlice,      fæle drihten,

æfter þam þe þu sylfa      sægdest and cwæde,

þæt ic sceolde lifigan      lange ðrage;

ne gescend me on siðe,      nu ic þin swa onbad.

350
Gefultuma me fæste;      ðonne beo ic fægere hal,

and ic þine soðfæstnysse      symble þence.

Ealle ðu forhogodest,      ða ðe unrihtes

wæran wyrhtan;      wat ic gearewe,

þæt heo on unriht      ealle þohtan.

355
Ic oferhylmend      ealle getealde,

þa on eorðan her      yfele wæron,

forðon ic þine gewitnesse      wyrðe lufade.

Gefæstna þinne egsan      flæsce minum,

þæt ic me ondræde      domas ðine.

360
Ic soðne dom      symble worhte;

ne syle þu me ehtendum      æfre minum.

Onfoh[?] þu þinum esne      fægere mid gode,

þæt me oferhydige      æfre ne motan

hearmcwyddian;      hyldo ne gymað.

365
Hwæt, me eagan mine      atule gewurdan,

þær ic on ðinre hælo      hyldo sohte

and on þinre spræce      sped soðfæste.

Do þinum agenum      esne swylce

mycel milde mod,      and me mægene eac

370
þin soðfæst word      sylfa lære.

Ic eom esne þin;      syle andgit, þæt ic

þine gewitnesse      wel leornige.

þis is wynne tid,      þæt man eac wel do,

drihten ure;      ne læt ðu dole æfre

375
þin æbebod      ahwær toweorpan.

Forðon ic þin bebod      beorhte lufode,

ða me georne synd      golde deorran,

topazion þæra      teala gimma.

Forðon ic eall þin bebod      elne healde,

380
and ic unrihte wegas      ealle feoge.

Wundorlic is ðin gewitnes,      wealdend dryhten;

forðon heo min sawl smeað      and seceð georne.

Worda me þinra      wise onleohteð,

beorhtnesse blæcern,      and þu bealde sylest

385
andgit eallum      eorðbuendum.

Muð ic ontynde      minne wide,

þæt me min oroð      ut afæmde,

þær ic ðin bebod      efnede mid willan.

Beseoh þu on me,      and me syððan hraðe

390
mære gemiltsa,      swa ðu manegum dydest,

þe naman þinne      nyde lufedon.

Gerece ðu me swylce,      þæt ic on rihtne weg

æfter þinre spræce      spedum gange,

þy læs min ænig unriht      ahwær wealde.

395
Ahrede me hearmcwidum      heanra manna,

þæt ic ðine bebodu      bealde healde.

Do þine ansyne      esne þinum

leohte and leofe;      lær me syþþan,

hu ic ðin soðfæst word      selest gehealde.

400
Eagan mine gesawon,      hu yða gelaac,

wid gang wætera,      wundrum gangeð;

swa ðam ilcum byð,      þe ær nellað

þinre æ bebod      elne healdan.

Drihten is soðfæst;      synd his domas eac

405
reðe mid ræde      rihte gecyðde.

Hwæt, ðu soðfæst weorc      symble hete

on þinre gewitnesse      wel gehealdan;

ealles forgeaton,      þa me grame wæron,

worda þinra      and me wa dydan.

410
Me heard ehtnes      huses þines

on bearme me      gebrohte oft,

ða þin word noldan      wel gehealdan,

þa me feondas ær      fæste wæron.

Is þin agen spræc      innan fyren,

415
sylf swiþe hat,      and symble ða

þin esne her      ealle lufade.

Ic wæs on geoguðe,      grame me forhogedon;

næs ic ofergittol      æfre hwæðere,

þæt ic þin soð weorc      symble heolde.

420
Is þin soðfæstnes      symble, drihten,

seo soðfæste,      and seo symble bið

on ecnesse      awa to feore;

is þin swylce æðelnes[?]      and æ soðfæst.

Me costunga      cnysdan geneahhe,

425
and nearonessa      naman gelome;

ac ic þine bebodu      efnde and læste,

eac on minum mode      hi metegade georne.

Ys me þin gewitnes      weorðast and rihtast,

and ða me on ece      andgyt hæbbe;

430
syle me ða to soðe,      and ic syþþan lifige.

Ic mid ealle ongann      inngehygde

heortan minre      hige to drihtne

ceare cleopian;      he me cynlice

hraðe gehyrde,      hyldo cuðe,

435
þæt ic his soðfæstnesse      sohte geneahhe.

Ic cleopode to ðe;      do me cuðlice

halne, heahcyning,      heofona wealdend,

hælende Crist;      ic þæt hicge nu,

þæt ic ðine bebodu      bliðe gehealde.

440
And ic ðe on ripe forecom,      and hraðe swylce

ceare cleopode;      þu me cynlice

wel onfencge,      wistest gearwe,

þæt ic on ðinum wordum      wel getruwade.

þe eagan mine      eac forecoman;

445
on ærmergen      ic elne ongann

þine spræce      spyrian georne.

Gehyr mine stefne,      halig drihten,

æfter ðinre þære myclan      mildheortnesse,

and æfter þinum domum      do me halne.

450
Me syndon eahtend      ungemete neah aa

and ða synfullan;      syndan ealle hi

fram æ þinre      unneah gewiten[?].

Wes me swiðe neah,      wuldres drihten;

synt ealle þine wegas      wise and cuðe.

455
Ic gewitnesse      wise þine

ongeat gleawlice,      þæt þu geara hi

on ecnesse      ær staþelodest.

Ac min eaðmedu geseoh[?]      eall ful georne,

genere niode,      nu me ned belæg;

460
forþon ic wolde æ þine      elne healdan.

Dem minne dom      and me deore alys;

for þinre spræce,      do me spedlice

and cuðlice      cwicne nu ða.

Wærun fyrenfulle feor      fælre hælu;

465
forðon hi þine soðfæstnesse      secean noldan.

Miltsa synt þine,      mihtig drihten;

æfter þinum domum      do me cwicne.

Ic manige geseah,      þe min ehton;

nolde ic cwic æfre      swa þeah hwæðere

470
þine gewitnesse      wræste forlætan.

Ic manige geseah      men þa þe noldan

heora friðowære      fæste healdan,

and ic þand wið þan      þe hi teala noldan

þinre spræce      sped gehealdan.

475
Swylce ic sylf geseah,      þæt ic þin soð bebod

lustum lufige,      leofa drihten;

on þinre mildheortnesse      me scealt acwician.

þæt is weorðlic fruma      worda þinra,

þæt þær byð soð      symble meted,

480
and on ecnesse      awa to feore

ealle þine domas synt      dædum geseðde.

Min earwunga[?]      ehtan ongunnon

ealdurmanna gehwylc      ungemete swiðe;

wearð me heorte forht,      þær ic þin halig word

485
on þinum egesan ærest      æðelu tredde.

Ic blissige      bealde mode

ofer ðinre spræce      spede þa myclan,

swa se bið bliðe,      se þe beorna reaf

manige meteð,      þær hit mannum losað.

490
And ic unrihta gehwylc      elne feode

and onhyscte      æghwær georne;

wolde ic æ þine      elne lufian.

Swa ic þe seofon siþum      symble wolde

leofum lustlice[?]      lofsang cweðan

495
daga æghwylce,      forþon ic þine domas wat

on soð fæste      smicere gefylde.

þam bið sib mycel      þe him þenceð,

þæt hi naman þinne      neode lufien;

ne bið him æswic on þon      æfre to feore.

500
Ic þinre hælu bad,      halig drihten,

and þine bebodu      bealde lufode.

Hafað sawl min      soð gehealden

þinre gewitnesse[?]      worda æghwylc,

and ic þa lustum      lufade[?] swiðe.

505
Heold ic þine bebodu      holde mode

and þine gewitnesse      wordum trymede;

forðon ealle mine wegas      wise syndan

on þinre gesihðe      soðe, drihten.

Nu genealæceð      neode minum

510
gebedum bealde,      þæt ic bidde nu

on þinre gesihðe      symble, drihten;

æfter þinre spræce      syle me spedlice,

þæt þu me generige      niða gehwylces.

Ingange min ben,      ece drihten,

515
on þinre gesihðe      symble æt þearfe;

æfter þinre spræce      do spedlice,

ðæt ðu me generige      niða gehwylces.

Nu mine weleras ðe      wordum belcettað

ymnas elne,      gif þu me ærest wylt

520
þine soðfæstnesse      sylfa læran.

Hwæt, tunge min      teala foresægde,

hu þinre spræce      spede eodan;

wærun eall þin bebodu      æghwær rihtwis.

Syn me þine handa      on hælu nu,

525
and þæt domlice      gedon weorðe;

forðon ic þine bebodu geceas      bealde æt þearfe.

Ic þinre hælu      her wilnade,

drihten ælmihtig;      do me symble,

þæt ic æ þine      elne metige.

530
Leofað sawl min      and þe lustum hereð,

and me þine domas      dædum fultumiað.

Ic gedwelede      swa þæt dysige scep,

þætte forweorðan      wolde huru;

la, sece þinne esne      elne, drihten;

535
forðon ic þinra beboda ne forgeat      beorhtra æfre.

The Paris Psalter: Psalm 119

Ic me to drihtne      deorum cleopode,

þonne me costunga      cnysdon geneahhe,

and he me gehyrde      holde mode.

Alys mine sawle,      lifes drihten,

5
of þam welerum      þe wom cweðen,

and from þære tungan      þe teosu wylle.

Hwæt bið þe ealles seald      oþþe eced swa

from þære inwitfullan      yflan tungan?

Strele beoð scearpe,      strange and mihtige,

10
syððan of gledon wesað      gearwe ahyrde.

Wa me þære wyrde,      þæt min wynn alæg

and min bigengea gewat      bryce on feorweg;

sceal ic eard niman,      swa me eðe nis,

mid Cedaringum;      nis min cyð þær,

15
þe[?] mine sawle      swiðe beeode.

Mid þam þe hi sibbe      swyþost feodan,

ic sibbe mid him      soðe hæfde;

þonne ic him spedlice to      spræce and hi lærde,

ðonne me earwunga      ealle onfuhtan.

The Paris Psalter: Psalm 120

Hof ic mine eagan      to þam hean beorge,

þær ic fultum fand      fælne æt þearfe.

Is min fultum eac      fæger æt drihtne,

se ðe heofon worhte,      hrusan swylce.

5
Ne sylle he þinne fot      on feondes geweald,

ne hycge to slæpe      se ðe healdeð þe.

Efne se on hygde      huru ne slæpeð

ne swefeð swyðe,      se þe sceal healdan nu

Israela folc      utan wið feondum.

10
Gehealde þe      halig drihten,

and þin mundbora      mihtig[?] weorðe

ofer þa swiðran hand      symble æt þearfe.

Ne þe sunne on dæge      sol ne gebærne

ne þe mona on niht      min ne geweorðe,

15
ac þe gehealde      halig drihten

wyð yfela gehwam      æghwær georne

and ðine sawle      swylce gehealde[?].

Utgang þinne and ingang      ece drihten,

sawla soðcynincg,      symble gehealde

20
of þisson forð      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 121

Ic on ðyssum eom      eallum bliðe,

þæt me cuðlice to      acweden syndon,

and on godes hus      gange syððan.

Wæron fæststealle      fotas mine

5
on þinum cafertunum,      þær ure cyðð wæs,

on Hierusalem      geara ærest.

Hierusalem,      geara ðu wære

swa swa cymlic      ceaster getimbred,

þær syndon dælas      on sylfre hire.

10
þær cneorisse      cende wæron

cynn æfter cynne;      cuðan þa drihten

and on þære gewitnesse      wæran Israelas,

þe his naman      neode sceoldon[?]

him andetnes      æghwær habban.

15
Oft hi þær on seldon      sæton æt domum;

þu eart ðonne dema,      Dauides hus,

þæt on heofenum siteþ      heah gestaðelod.

Biddað eow bealde      beorhtere sibbe,

ða ðe on Hierusalem      gode syndan;

20
and geniht[?] agun,      þa þe neode þe

on heora lufun      lustum healdað.

Si þe on þinum mægene sib      mæst and fyrmest,

and on þinum torrum wese      tidum genihtsum.

For mine broðru      ic bidde nu,

25
and mine þa neahstan      nemne swylce,

þæt we sibbe on ðe      symble habbon.

And ic for mines godes huse      georne þingie,

and to minum drihtne      deorum sece,

þæt ic god æt him      begitan mote.

The Paris Psalter: Psalm 122

To þe ic mine eagan hof,      ece drihten,

þu þe heofonhamas      healdest and wealdest.

Efne mine eagan synt      ealra gelicast

þonne esne bið,      þonne ondrysnum

5
his hlaforde      hereð and cwemeð.

And swa eagan gað      earmre þeowenan,

þonne heo on hire hlæfdigean      handa locað,

swa us synt eagan to ðe,      ece drihten,

urum þam godan gode;      geare lociað,

10
oþþæt us miltsige      mihta wealdend.

Miltsa us nu ða,      mihtig drihten,

miltsa us swylce,      forþon we manegum synt

forhogednessum      hearde gefylde.

And we manegum synd      manna wordum

15
ure sawl      swiðe gefylled

mid edwite,      oft and geneahhe,

and us oferhydige forseoð      oft and gelome.

The Paris Psalter: Psalm 123

Nymþe us on wese      ece drihten,

cweþað Israhelas      ealle nu ða,

nymþe us eardige on      awa drihten,

þonne us manfulle      menn onginnað;

5
wen is, þæt hi us lifigende      lungre wyllen

sniome forsweolgan,      gif hi swa magon.

þonne us ðara manna      mod yrsade,

and us wiðerwearde      wæron geneahhe;

wen is, þæt hi us woldan      wætre gelice

10
sona gesupan,      gif hit swa wolde.

Oft ure sawl      swyþe frecne

hlimman gedegde      hludes wæteres;

wene ic forþon,      þæt heo wel mæge

þæt swyðre mægen,      sawel usser,

15
wæteres wenan      ðæs wel gedegean.

Drihten si gebletsad,      þe þæt ne dyde æfre,

þæt us on hearde      hæftnyd sealde

þam þe us mid toðum      toteon woldan.

Wærun ure sawla      samod anlice

20
niþa generede,      swa swa neodspearuwa

of grames huntan      gryne losige.

Grin bið on sadan      grame torænded,

and we synd alysde      lifes wyrðe;

we us naman drihtnes      neode habbað

25
on fultume      fæstne and strangne,

þæs þe heofon worhte,      hrusan swylce.

The Paris Psalter: Psalm 124

þa þe on drihten heora      dædum getreowað,

hi beoð on Sionbeorge      swyþe gelice;

ne mæg hine on ealdre      ænig onhreran

þe eardfæst byð      on Hierusalem.

5
Hi synd mundbeorgas      micle ymbutan;

haldeð heora ymbhwyrft      ece drihten

of ðisson nu      awa to worulde.

Næfre forlæteð      lifes drihten

firenfulra tan      furðor gangan,

10
þonne he soðfæstra      settan wylle.

Ne he soðfæste      swylce læteð,

þæt hi to unrihte      ahwær willen

handum ræcean,      ac he him hraþe gyldeð;

do þu, drihten, wel      þam þe gedefe her

15
hiora heortan riht      healdað[?] mid gode.

þa ðe gearwe beoð      to gramum bendum,

eft hi gelædeð      ece drihten

mid þæm þe unriht      æghwær wyrceað;

sibb si Israhelum      symble ofer ealle.

The Paris Psalter: Psalm 125

þonne drihten wyle      gedon æfter,

þæt he of Sione      swære ahweorfe

hæftned hefige,      syððan we hraðe weorðað

afrefrede      fægere ealle.

5
Sona beoð gefylde      mid gefean syþþan

muðas ure,      and we ma sprecað,

beoð ure tungan      teala wynsume.

þonne hi geond þeode      cweðað þriste;

æghwær hi gemiclade      mihtig drihten,

10
þa he him wundur mid      worhte seldlic;

gemicla ðe swylce,      mihtig drihten,

þæt þu wundur mid us      wyrce mære,

and we bealde on þam      bliðe weorðan.

Gehweorf ure hæftned,      halig drihten,

15
swa suðhealde      swiþe hlimman.

þa her on tornlicum      tearum sawað,

hi eft fægerum      gefean sniðað;

gangende and ferende      georne wepað

and heora sylfra sæd      sniðað æfter.

20
Cumað þonne mid cumendum      cuðe mid blisse

and on heora sceafas berað,      swa hi gesamnedon.

The Paris Psalter: Psalm 126

Nymþe hus timbrige      halig drihten,

on idel gylp      oðre winnað[?]

þe þæs huses      hrof staðeliað.

Nymðe gehealde eac      halig drihten

5
ceastre mid cynnum,      ne mæg hi cynlice

wæccende[?]      weard gehealdan.

Forhwan ge mid idelnesse      ealle arisað,

ærðon leoht cume      leoda bearnum?

Arisað nu ricene,      and hraðe sittað,

10
þa ðe sares hlaf      swiðe æton.

þonne he slæp syleð      swiðe leofum;

þæt is yrfe eac      ecean drihtnes

and herde bearn,      þa her mannum beoð

of innaðe      ærest cende.

15
Swa seo stræle byð      strangum and mihtigum

hrorum on handa      heard ascyrped,

swa lyðra bearn      lungre gewitað.

þæt bið eadig wer,      se ðe a þenceð,

þæt he his lust on ðon      leofne gefylle;

20
ne bið he on ealdre ealre      æfre gescended,

þonne he on gaton greteð      his grame feondas.

The Paris Psalter: Psalm 127

Eadige syndon[?] ealle      þe him ecne god

drihten ondrædað,      and his gedefne weg

on hyra lifes tid      lustum gangað.

þonne þu þines gewinnes      wæstme byrgest,

5
etest oretes,      and þu eadig leofast,

and þe wel weorðeð      on wynburgum.

Beoð þines wifes      welan gelice,

swa on wingearde      weaxen berigean,

and on þines huses      hwommum genihtsum.

10
Synd þine bearn swylce      samed anlicast,

swa elebeamas      æþele weaxen,

ymb þinne beod utan      blæda standen.

Efne swa bið gebletsad      beorna æghwylc

mann on moldan      þe him metodes ege

15
on his dædum      drihten forhtað.

þe[?] of Sionbeorge      swylce drihten

bealde bletsige,      and þu bruce eac

on Hierusalem      goda gehwylces

ealle lange dagas      lifes þines.

20
And þu þinra bearna      bearn sceawige,

geseo samed gangan      sibb ofer Israhel.

The Paris Psalter: Psalm 128

Oft me fuhtan to      fynd on geoguðe,

cweðan Israhelas nu      eac þæt sylfe;

oft me fuhtan to      fynd on geoguþe,

ne mihton hi awiht æt me      æfre gewyrcean.

5
Ofer minum bæce      bitere ongunnon

þa firenfullan      facen timbrian,

and heora unriht      eft gelengdon.

Drihten is soðfæst,      and gedeð sniome,

þæt he firenfullra      fæcne geðancas

10
wis toweorpeð;      weorðað gescende

and hiora scamiað      swiþust ealles,

þa to Sione hete      swiðost hæfdon.

Wesen hi hige      her gelicast

þam þe on huses þæce      heah aweaxeð,

15
þæt bið forwisnad      wraðe sona,

ær hit afohten      foldan losige.

Of þam he ne gefylleð      folme æfre,

þeah þe he hit mawe      micle elne;

ne mid his sceafe ne mæg      sceat afyllan,

20
þeah þe he samnige      swiðe georne.

And þæt ne cweðan,      þa his cwide weoldan

on ofergeate      æghwær hæbben:

"Us gebletsige      bealde drihten

and ofer eow wese      eac his bletsung;

25
we eow neodlice      on naman drihtnes

swylce bletsiað      bliðe mode."

The Paris Psalter: Psalm 129

Ic of grundum to þe      geomur cleopode;

drihten, drihten,      do þu nu ða,

þæt þu mines gebedes      bene gehyre.

Wesan þine earan      eac gehyrende

5
and beheldende      mid hige swylce

on eall gebedd      esnes þines.

Gif þu ure unriht wilt      eall behealdan,

drihten, drihten,      hwa gedeð æfre,

þæt he þæt geefne      eall mid rihte?

10
Ys seo mildheortnes mid þe,      mihta wealdend,

and ic for ðinre æ,      ece drihten,

þas oþer eall      eaðe aræfnige.

Hwæt, þæt sawl min      symble aræfnede,

þæt ic on þinum wordum      me wel getreowde;

15
forðon min sawl on þe      symble getreoweð.

Fram þære mæran      mergentide

oðþæt æfen cume      ylda bearnum,

Israhelas on drihten      a getreowen.

Forðon is[?] mildheortnesse      miht on drihtne

20
and he alyseð      lustum ealle,

þa ðe hiht on hine      habbað fæste.

He Israhelas      ealle alyseð

of unrihte      æghwær[?] symble.

The Paris Psalter: Psalm 130

Nis min heorte wið þe      ahafen, drihten,

ne mine eagan wið þe      on oferhygde.

Ne ic on mægene      miclum gange

ne wundur ofer me      wuniað ænig.

5
Ac ic mid eaðmedum      eall geþafige;

is min sawl on ðon      swyþe gefeonde.

Swa man æt meder      bið miclum feded,

swa þu minre sawle      symble gyldest.

Israhelas on drihten      a getreowigen

10
of ðyssum nu      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 131

Gemune þu, drihten,      mærne Dauid

and ealle his mannþwærnesse      micle and goode.

Swa ic æt frymðe geswor      ferhðe wið drihten

and gehat gehet,      he geheold teala

5
wið Iacobes      god þone mæran.

þeah þe ic on mines huses      hyld gegange

oþþe selegesceot      þænne swæs wese

oððe on min restbedd      ricene gestige,

Gif ic minum eagum      unne slæpes,

10
oþþe minum breawum      beode hnappunga,

oþþe ic on þunwange      þriste gereste,

Oþþæt ic gemete      mære stowe

drihtne gecorene,      dyre selegesceot

Iacobes gode      georne gecweme.

15
Efne we þas eall      on Eufraten

sæcgean gehyrdon,      syððan gemitton

forwel manegu      on wudufeldum.

We on his selegesceot      swylce gangað,

and þære stowe      stede ariað

20
þær his fotas ær      fæste gestodan.

Aris on þinre reste      recene, drihten;

þu earce eart      eallhaligra.

Synd þine sacerdas      on soðfæstnesse

gode gegierede,      and gleawe nu

25
þine þa halgan      her blissiað.

For þinum agenum      esne swylce,

deorum Dauide,      þu ne do æfre,

þæt þu andwlitan      ut oncyrre

þines þæs halgan      her on eorðan.

30
þæs deopne að      drihten aswor

and þone mid soðe      swylce getrymede,

þæt he hine for hole      ær ne aswore,

gehet Dauide,      swa he him dyde syþþan,

þæt he weorðlicne      wæstm gesette

35
þe of his innaðe      agenum cwome,

ofer þin heahsetl;      gif nu healdað well

þines[?] sylfes bearn      soðe treowa

and þa[?] gewitnesse,      þe[?] ic hig wel lære,

þonne hiora suna      swylce motan

40
a þysse worulde      wynnum brucan

and on þinum setle      sittan geneahhe.

Forðon him Sione geceas      sylfa drihten,

and him to earde geceas      ærest æt frymðe.

þis is min rest,      þe ic recene nu

45
on worulda woruld      wunian þence,

þær ic eard nime,      forðon ic hi ær geceas.

His wuduan ic      wordum bletsige

and gesegnade,      sylle geneahhe

heora hungrium      hlaf to fylle.

50
Ec his sacerdas      swylce mid hælu

georne gegyrwe,      and gode eac

his þa halgan her      habbað blisse.

þær ic Dauides horn      deorne bringe,

forð gelæde,      fægre gearuwe

55
byrnende blacern,      bere for minum

criste gecorenum,      þe ic hine cuðne wat.

Ic his feondas eac      facne gegyrwe

mid scame swiðust;      ofer hine scir cymeð

minra[?] segnunga      soðfæst blostma.

The Paris Psalter: Psalm 132

Efne hu glædlic bið      and god swylce,

þætte broður on an      begen hicgen,

þær hig ænne sculan      eard weardian.

Swa unguentum mæg      æðele wyrtcynn

5
heafde healdan      hrore stence,

mid þy Aaron his beard      oftast smyrede.

Seo niðer astah      on his reafæs fnæd

swa æþele deaw      on Hermone,

se ofer Sionbeorge      sneome astigeð.

10
Forþon her bebead      halig drihten

lifes bletsunga      lange to feore

of þisson nu      awa to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 133

Efne bletsien nu      bliðe drihten

ealle his agene      onbyhtscealcas.

Ge þe on godes huse      gearwe standað,

and on cafertunum      Cristes huses

5
ures þæs halgan godes      held begangað[?].

Hebbað neodlice      nihta gehwylcere

eowre handa      on halig lof

and bletsiað      balde drihten.

Ge bletsige      bliðe drihten

10
of Sionbeorge      symble æt þearfe,

se þe heofon worhte,      hrusan swylce.

The Paris Psalter: Psalm 134

Heriað naman drihtenes,      neode swylce

herigen hine his scealcas      swiðe ealle.

Ge þe on godes huse      gleawe standað

and on cafertunum      Cristes huses

5
þæs godan godes      gearwe syndan,

Lofiað ge drihten,      forþon he lungre is

fæstræd and fremsum      fira æghwam;

weorðiað his naman,      forþon he wyrðe is.

Forðon him godne geceas      Iacob drihten

10
and on agene æht      Israeles cynn.

Ic þæt gearwe ongeat,      þæt is god and mycel

drihten ure;      forþon him dom standeð

ofer ealle godu      eorðbuendra.

Ealle þa þe wolde,      worhte drihten

15
on heofonrice      and her on eorðan,

on sidum sæ      swylce on eallum,

þær he dyrne wat      deorce grundas.

And he fram þysse eorðan      ende lædeð

wolcen wræclicu,      wind and liget,

20
and þa to regne      recene wyrceð,

þe forð lædeð      fægere windas

of his goldhordum      godra manegum;

se ægipta sloh      æðele frumbearn

æghwylc ealra      oð þa nytenu.

25
He sigetacen      sende manegum

forebeacn fæle[?]      folce ægipta,

and þa Pharaones      folce gecyðde

and his scealcum      samed ætgædere.

Se sloh þeode folc      þearle manige,

30
and eac acwealde      cyningas strange.

Wæs Seon efne      sum þara kynincga,

and Og kyning,      se þe æror wæs

on Basane      breme and mære.

Sealde heora eardland      eall Israhelum

35
and heora yrfe      eac his folce.

Ys þin nama, drihten,      nemned ece,

and þin gemynd,      mihtig drihten,

on ealra worulda woruld      wynnum standeð.

Forþon his folc demeð      fægere drihten,

40
and he bið on his esnum      agenum frefriend.

Beoð deofolgyld      dysigra þeoda

gold and seolfur,      þe her geotað menn,

and mid heora folmum      fægere wyrceað.

þa muð habbað,      and ne meldiað wiht,

45
fægere eagan,      ne magon feor geseon.

Earan habbað,      ne hi awiht magon

holdes gehyran,      þeah ðe him hleoðrige,

and nose habbað,      nawiht gestincað.

Handa hi habbað,      ne hi hwæðere magon

50
gegrapian      godes awiht;

habbað fet swylce,      ne magon feala[?] gangan.

Ne hi on hracan awiht      hlude ne cleopiað,

ne him gast warað      gomum on muðe.

Synt anlice þæm      þe hi ær worhtan,

55
and ealle þa ðe on hi      æfre getreowað.

Hus Israela      holdne drihten

bletsien bealde,      biddan swylce

þæt Aarones hus      ecne drihten

bliðe bletsien;      beornas ealle,

60
þa on lifes hus      leof eardiað,

bletsien drihten      bliðe mode.

þa þe him ondræden      drihtnes egsan,

bletsien drihten      beornas ealle;

se drihten is      deore gebletsad

65
of Sion sniome,      þe soðfæst ær

on Hierusalem      god eardode.

The Paris Psalter: Psalm 135

Ic andette      ecum drihtne,

forðon he god is,      and ic ful gearwe wat,

þæt he to worulde byð      wis and mildheort.

Eac ic andette      þam þe ece is

5
ealra godena god,      forðon ic hine godne wat.

Andette ic swylce      þam þe ealra is

drihtna drihten      dædum spedigast,

forðon he god is,      and ic gearwe wat,

þæt his mildheortnes      is mycel to worulde.

10
He wundur dyde      weorþlic ana.

Se heofon worhte,      hæleða andgit.

He eorðan æfter wæter      ærest sette.

He[?] leohtfatu      leodum ana

micel geworhte      manna bearnum,

15
Sette on miht dæges      mære sunnan,

On[?] miht[?] nihte[?]      monan and steorran.

He ægyptas sloh      and eall heora frumbearn,

And[?] he Israhelas      ealle oðlædde

of ægyptum      ealle gesunde,

20
On mihtigre      mære handa

and on eallmihte      earmes swylce.

He readne sæ      recene todælde,

Lædde Israhelas      ealle þurh midne.

þær Pharaon gefeol,      and his fæge werud

25
on þam readan sæ      recene forwurdan.

He gewealdendlice      þuruh westen eft

his þæt leofe folc      lædde swylce.

He of stanclife      stearce burnan

leodum lædde      on leofne þanc.

30
Swylce he acwealde      cyningas mycle.

And[?] he eac ofsloh      æðele cyningas,

weras wræclice,      þa þe weoruld heoldan.

þær Seon cyning      swylt dreorig fornam,

þe Amorrea      anweald hæfde,

35
And Og swylce,      þe æror wæs

swyþe breme cyning      on Basane.

Sealde heora eorþan      on yrfeland,

And[?] þæt yrfe      on Israele,

þe his esnas      agene wæron.

40
Forþon ure eaðmedu      ece drihten

gemyndgade,      and us mycel sealde.

And he us aferede      feondum of handa,

þa ðe wraðe      wæron ealle.

He eac afedeð      flæscea[?] æghwylc.

45
Andetað nu ealle      þam ecean gode,

þe on heofonum is      heah eardiende.

And ge ealra godena gode      geara andettað,

forþan his mildheortnes      is mycel to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 136

Ofer Babilone      bradum streame,

þær we sittað      and sare wepað,

þonne we Sion gemunan      swiðe georne.

On salig we sarige      swiðe gelome

5
ure organan      up ahengan.

Forþon us þær frunon      fæcnum wordum,

woh[?] meldedan,      ða us on weg læddan:

"Singað us ymnum      ealdra sanga

þe ge on Sione      sungan geneahhige."

10
Hu magon we singan      sangas drihtne

on þære foldan      þe us fremde is?

Gif ic þin, Hierusalem,      forgyten hæbbe,

forgyte min seo swyðre      symble æt þearfe;

ætfeole min tunge      fæste gomum,

15
gif ic ofergittol þin      æfre weorðe,

Gif ic ne forsette þe      symble æt frymðe;

ac ic on Hierusalem      georne blissie.

Gemune þu, drihten,      manigra bearna,

þe on Edom synt      eal lifigende,

20
þonne þu Hierusalem      gegodie;

þa nu oft cweðað:      "Wutun hi idle gedon,

oðþæt hi heora      eard geceosan."

Hwæt, þu eart Babilone      bitere ætfæsted

ænge and yfele,      hire earm dohter;

25
eadig byð hwæðere      se þe eft gyldeð

þa þu him on ealdre      ær forgeafe

and us eallum      eac gesealdest.

Eadig byð se þe nimeð      and eac seteð[?]

his agen bearn      on þone æþelan stan.

The Paris Psalter: Psalm 137

Ic þe andette,      ecne drihten,

on minre gehygde      heortan ealre;

forðon þu ealle mine word      earum gehyrdest,

þa ic mid muðe      and mid mode cweðe,

5
and on þinra engla      ealra gesihðe

ic þe singe      swiðe geneahhige.

Eac ic þin tempel      tidum weorðige,

þæt halige hus,      holde mode,

and þær þinne naman      on neod secge.

10
Ofer þine þa miclan      mildheortnesse

and soðfæstnesse      samed ætgædere,

þu þinne þone halgan naman      neode gedydest,

ofer us ealle      æghwær micelne.

Swa hwylce daga      ic þe deorne cige,

15
gehyr me hwætlice,      and me hraðe gedo

micle mine sawle      on þines mægenes sped.

Ealle þe andettan      eorðan kyningas[?],

forðon þe hi gehyrdon      hlude reorde

þines muðes      þa mæran word;

20
þa on sangum      singan drihtne.

Forþon þin[?] wuldur[?] is      wide geond eorðan

micel and mære,      ofer middaneard

eart þu healice      ahafen, drihten;

þu eadmodra      ealra locast

25
on heofonhame      her on eorðan.

þeah þe ic on midle      manes gange,

þær me costunga      cnysdan geneahhe,

a þu me weredest      wraþum feondum

þe me woldan yrre      on acyðan;

30
þu me geræhtest      recene mid handa

and me þin swyðre      sneome hælde.

Drihten for me      dome gylde,

is his mildheortnes      mycel on worulde;

ne forseoh æfre,      þæt þu sylfa ær

35
mid þinum handum      her geworhtest.

The Paris Psalter: Psalm 138

þu min costadest      cynnum, drihten,

and me ongeate      gleawe mode;

þu min setl      swylce oncneowe,

and minne ærist      æfter gecyðdest.

5
And mine geðohtas eac      þriste oncneowe,

feorran ongeate      fore mine,

and mine gangas      gearwe atreddest

and ealle mine wegas      wel foresawe,

forþan me inwit næs      ahwær on tungan.

10
Efne þu, drihten,      eall oncneowe

þa ærestan,      eac þa nehstan;

þu me[?] gehiwadest      handa þinre,

me ofer heafod      holde gesettest.

Wundorlic is geworden      þin wisdom eall,

15
se is beutan me      eac gestrangod;

ne mæg ic him on neode      a neah cuman.

Hwider mæg ic fram þinum gaste      gangan ahwær,

oþþe þinne andwlitan befleon      eorðan dæles?

Gif ic on heofenas up      hea astige,

20
þu me þær on efn      andweard sittest;

gif ic on helle gedo      hwyrft ænigne,

þu me æt byst      efne rihte.

Gif ic mine fiðeru gefo,      fleoge ær leohte,

oþþæt ic beutan wese      eallum sæwum,

25
Hwæt, me þin hand þyder      ofer holma begang

lædeð lustum,      and me lungre eft

þin seo swiðre      þær gehendeð.

Ic on mode cwæð      minum swylce:

"Wen is, þæt me þystru      ðearle forgripen

30
and me on nihte      neode onlihte,

þæt ic minum bleom      bregde neahhige."

Ne beoð þeostru deorc      butan þinre miht;

þurh þa onlihtest niht,      þæt heo byð dæge gelic.

Swa þragum gæð      þeostru wið leohte,

35
forþon þu hi settest      swylce, drihten;

canst mine ædre      ealle gearuwe,

onfenge me fægere,      swa ic furðum wæs

of modur[?] hrife      minre[?] acenned.

Ic þe andette[?],      ece[?] drihten,

40
forþon þu mid egesan eart      eall gewuldrad,

and þine weorc wæron      wræclice swyþe,

þa min saul oncneow      sona georne.

Nis min ban wið þe      deope behyded,

þæt þu wislice      worhtest on diglum,

45
þeh min lichama      lytle ðrage

on niðerdælum      eorðan wunige.

Eagan[?] þine gesawon      þæt ic ealles wæs

unfrom on ferhþe;      eall þæt forð heonan

on þinum wisbocum      awriten standeð.

50
Dagas syndon trymede,      swa hi drihten gesceop,

ne mæg ænig on þam      awa lifigean;

me synd arwyrðe      ealle swiðe,

þe þine frynd wærun      fæste, drihten,

is heora ealdordom      ungemete swiðe

55
on cneorissum      cuð gestrangod.

Gif ic hi recene nu      riman onginne,

hi beoð ofer sandcorn      sniome manige;

syþþan ic arise      and recene nu gyt

mid þe sylfum eom,      gif þu syþþan wylt

60
þa firenfullan      fyllan mid deaðe.

Blodhreowe weras,      ge bebugað me,

þe þæt on geþohtum      þenceað cweðende:

"Wutun þurh idel searu      ealle tiligean,

þæt we heora burh      tobrecan moton."

65
Ealle þa þe feodan      þurh facen god,

ic hi feode nu      fæste mid niðe,

and ofer þine feondas beo      facne gebolgen.

Swa ic hi mid rihte      recene feoge,

forþon hi me feondas      fæcne wurdan.

70
Costa min, god,      swa hit cyn wese,

and minre heortan gehygd      her gesceawa,

þone fælan geþanc;      frine me syþþan

and mine stige ongit      gestaðelode.

And þu sylfa geseoh,      gif ic on swiculne weg

75
oþþe on unrihte      ahwær eode;

gelæd me þonne,      lifes ealdor,

þæt ic on ecne weg      æghwær gange.

The Paris Psalter: Psalm 139

Genere me wið niþe      on naman þinum

fram yfelum menn,      ece drihten,

and fram þam were,      þe wom fremme.

þa ealne dæg      inwit and facen

5
hycgeað on heortan[?]      þurh hearme geþoht,

hi þæt to gefeohte georne      gefremed habbað.

And heora tungan      torncwidum

neode serwað,      swa oft nædran doð,

and him aspidas,      ætrene wyrmas,

10
under welerum is      gewunad fæste.

Geheald þu me, drihten,      wið heteniðas

and wið firenfulles      folmum swylce,

and fram þam mannum      þe man fremmen,

alys þu me lungre,      lifes ealdur.

15
þa on hyge þohtan,      þæt hi ahyltan me

and minne gang      georne swylce,

forhyddan oferhygde me      inwitgyrene,

wraðan wealsadan      wundnum[?] rapum[?];

woldan mine fotas      gefæstnian,

20
settan me swyce[?],      þær ic siþade.

Ic þa to drihtne cwæð:      "þu me eart dyre god;

gehyr min gebed,      halig drihten,

nu ic stefne to þe      styrme hlude."

Drihten, drihten,      þu eart gedefe mægen

25
hælo minre,      and þu min heafod[?] scealt

on gefeohtdæge      feondum awergean.

Ne alyf þu me æfre      ofer lust minne

on fyrenfulra      fæcne geðancas,

þa wiðerwearde me      wraðe hycgeað;

30
ne forlæt þu me      on lifdagum,

þy læs hi ahafene ofer me      hwile weorðen.

Him ymb heafod      hefegast gewinna,

þæt hi mid welerum      geworht habbað,

him þæt ilce sceal      on gesittan.

35
Eac hi feallað on      fyres glede,

and þu hi mid fyre      facnes gehnegest,

þæt hi þam yrmðum      a ne wiðstanden.

Se getynga wer      on teosuspræce,

ne bið se ofer eorþan      gereaht ahwær;

40
unsoðfæstne wer      yfel gecnysseð[?],

oþþe he on eorðan      eall forweorðeð.

Ic þæt gearuwe ongeat,      þæt gode deð

drihten domas,      þe on dagum þyssum

wædlum weorðað,      wreceð þearfendra.

45
Soð is hwæðere,      soðfæste nu

þinne naman willað      þuruh neod herigean;

scylan eard niman      on þinre ansyne,

þa mid ræde her      rihte lifigeað.

The Paris Psalter: Psalm 140

Ic þe, drihten, to      dyrum clypige;

gehyr me hrædlice      holdre stefne,

þonne ic bene to þe      bidde ceare full.

Sy on þinre gesihþe      mines sylfes gebed

5
ful recene gereht,      swa ricels byð,

þonne hit gifre      gleda bærnað.

Swylce is[?] ahafenes      handa minra,

þonne ic þe æfenlac      estum secge.

Sete[?] swæse geheald      swylce, drihten,

10
muðe minum,      ne læt man sprecan,

and æþele dor      ymbstandende[?],

þæt on welerum      wisdom healde.

Ne hyld þu mine heortan,      þæt[?] ic hearme word

þuruh inwitstæf      ut forlæte,

15
and ic lædend wese      laðra firena.

Ne ic æfre mid mannum      manfremmendum

gemænnesse      micle hæbbe,

ne on heora gecorenesse      becume æfre.

Ac[?] me soðfæst      symble gerecce

20
and mildheorte      mode þreage;

ele synfulra      æfre ne mote

heafde minum      hrinan ahwær.

Forþon min gebed nu gyt      becnum standeð,

þæt him on wisum is      wel lycendlice;

25
syndon hi æt strangum      stane forswolgene;

noldan heora deman      mine gedefe word

earan gehyran,      eft ne mihton.

Swa unefne is      eorþe þicce,

syndon þas moras      myclum asprotene,

30
swa ure ban syndon      bitere toworpene

be helwarena      hæfteneodum[?].

Forþon ic, drihten, on þe      dædum minum

eagum and mode      æghwær gelyfe;

ne ascuf þu fram me      sawle mine.

35
Geheald me wið þare gryne      þe me grame setton,

þæt me ne beswice      synwyrcende,

þa þe unrihtes      æghwær þenceað.

Feallað firenfulle      on heora fengnettum;

ic me syndrig eom,      oþþæt ic swa fere.

The Paris Psalter: Psalm 141

Min stefn to þe      styrmeð, drihten,

and ic mid strangere      stefne swylce

eam biddende      bealde drihten.

Ic mine bene      bealde swylce

5
on his gesihðe      symble ageote,

and mine earfeþu      ealle full georne

fore him sylfum      sæcge geneahhe,

Gif mine grame þenceað      gast teorian,

and þu mine stige      strange ongeate.

10
On þyssum grenan wege,      þe ic gange on,

me oferhydige      æghwær setton

gearwe grine;      geara ic sceawade,

geseah on þa swyðran,      ne me sylfne þær

ænig mid gode      ongitan wolde.

15
ða me eac frecne fram      fleam gedydan,

næs þa þe mine sawle      secean wolde,

þa ic to þe, drihten,      digle cleopode

and sona cwæð:      "þu eart min se soða hiht;

eart þu on lifigendra      lande swylce

20
se gedefa dæl,      drihten, æghwær."

Beheald mine sawle,      hæleþa wealdend,

forþon ic geeadmeded eom      ungemete swiðe.

Alys me fram laþum;      hi me lungre synt

ealle ofer me      ungemete strange.

25
Alæd me of carcernes      cluse swylce

mine sawle,      þæt ic syþþan forð

þinne naman mote      neode sæcgean.

Min soðfæste      snotere bidað,

oþþæt þu me edlean      eft forgylde.

The Paris Psalter: Psalm 142

Drihten, min gebed      deore gehyre,

and mid earum onfoh      ungemetum georne

mine halsunge;      heald me syððan

on þinre soðfæstnesse      and me on soðe gehyr.

5
Ne ga þu mid þinum esne      in to dome,

forþon on þinre gesihðe ne bið      soðfæst ænig

þe on ðisse foldan      feorhlif bereð.

Forþon mine sawle      swiðe feondas

ealle ehtan      ungemete strange,

10
habbað me gehnæged      heanne to eorðan

and min lif swylce      gelytlad is.

Hi me on digle      deorce stowe

settan sarlice      samed anlice,

swa þu worulddeade      wrige mid foldan;

15
is me ænge[?] gast      innan hreðres,

and me is heorte on      hearde gedrefed.

þonne ic on mode      gemyndgade,

hu me ærran dagas      oft alumpan,

metegade on mode      ealle[?] þine mæran weorc

20
and ymbe þine handgeweorc      hogode georne.

þonne ic mine handa to þe      holde þenede

and mine sawle      sette mid mode,

swa eorðan bið      ansyn wæteres;

gehyr me hrædlice,      hæl me syþþan.

25
Nu me deope is,      drihten leofa,

min sylfes gast      swær geworden,

ne awend fram me,      wuldres ealdur,

þine ansyne;      wese ic earmum gelic

þe on sweartne grund      syþþan astigað.

30
Gedo þæt ic gehyre      holde on morgene

þine mildheortnesse,      mihtig drihten,

forþon ic hycge to ðe,      helpe gelyfe.

Do me wegas wise,      þæt ic wite gearwe

on hwylcne ic gange      gleawe mode;

35
nu ic to drihtnes      dome wille

mine sawle      settan geornast.

Afyrr me, frea drihten,      feondum minum;

nu ic helpe to þe      holde gelyfe;

lær me, hu ic þinne willan      wyrce and fremme,

40
forþon þu min god eart,      þu me god dydest.

Me[?] þin se goda gast      gleawe lædde,

þæt ic on rihtne weg      reðne ferde;

for naman þines      neodweorðunge,

drihten usser,      do me halne,

45
þæt ic on ðinum rihte      rædfæst lifige.

And þu of costunge      clæne alæddest

sawle mine,      þær heo syððan forð

on þinre mildheortnesse      mote wunian;

and þu mine feondas      fæcne todrife,

50
and eac forleose      laðra gehwylcne

þe mine sawle      synne ætfæsten,

forþon ic þin esne eom      agen symble.

The Paris Psalter: Psalm 143

Drihten is gebletsad,      min se deora god,

þe mine handa      to hilde teah

and mine fingras      to gefeohtanne.

He[?] is mildheortnes      min æt þearfe,

5
frið and fultum,      fæst andfengea

and alysend is      lifes mines.

Min þu mære eart      mihtig scyldend;

ic hiht on ðe      hæbbe fæste,

þæt þu me folc mænig      fægere underþeoddest.

10
Hwæt is se manna,      mihtig drihten,

þe þu him cuðlice      cyþan woldest,

oððe mannes sunu,      þæt hit gemet wære,

þæt þu him aht wið      æfre hæfdest?

Man[?] byð merwe gesceaft,      mihtum idel;

15
beoð his dagas swylce      demde gelice,

swa þu on scimiendre      sceade locige.

Ahyld þine heofenas,      halig drihten,

onhrin þissum muntum,      and hi hraðe reocað.

þine ligetta      leohtað[?] and beorhtað[?],

20
and þu hi toweorpest      wide æfter;

synd þine strele      strange swylce,

and ðu hi gedrefed hafast      deope syþþan.

Onsend þine handa      of heanessum,

alys me and genere      wið lagustreamum

25
manegum wæterum      and wið manfolmum

fremdra bearna      and frecenra.

þara muðas sprecað      manidel word,

bið hyra seo swiðre      symble abysgod,

þæt hi unrihtes[?]      elne tiligeað.

30
Ic niwlice      niwne cantic

þam godan gode      gleawne singe

on psalterio,      þe him swynsað oft

mid tyn strengum      getogen hearpe,

on þære þe ic þe singe      swiþe geneahhe.

35
þu healdest and sylest      hælu cyningum;

þu alysdest eac      leofne Dauid,

þinne agenne      ombihtmæcg[?],

of þam awyrgedan      wraðan sweorde.

Alys me and oðlæd      laþum wætrum,

40
manegum merestreamum,      mærum handum,

þa me fremde bearn      fæcne syndan.

þara muðas sprecað      manidel word,

byð hyra seo swiðre      symble abysgad,

þæt hi unrihtes      awa tiligean.

45
þara bearn swylce      bogum[?] æþelum

settum beamum      samed anlice,

standað[?] on staðule      stiðe wið geoguðe.

Wærun heora dohtru      deore gesette

and ymb frætwum      utan gegyrede,

50
efne anlicast      æþelum temple.

Heora frumwæstme      fulle syndon,

þæt hi rumlice      roccettað swiðe,

of þissan on þæt      þonne wendað.

Heora sceap wærun      swylce tydred

55
and on siðfatum      swiþe genihtsum,

heora oxan eac      ungemete fætte.

Ne hreosað hi to hrusan      hearde gebiged,

ne þær fernes is      folca mænegum,

ne care micle      cleopiað on worðum[?].

60
Eadig bið þæt folc,      oðre hatað,

þe him swa on foldan      fægre limpeð;

eadig bið þæt folc      þe ælmihtig wile

drihten[?] god      dema weorðan.

The Paris Psalter: Psalm 144

Ic me heahne god      hæbbe to kyninge,

and ic naman þinne      neode herige

on ecnesse      awa to worulde.

þuruh syndrige dagas      symble ic ðe bletsige,

5
and naman þinne      neode herige

on ecnesse      awa to worulde.

Mycel is drihten,      hine man mægene sceal

holde mode      herian swiðe;

nis his micelmodes      mægenes ende.

10
Cneorissa kynn      cwidum symble

þin weorc herigen      wordum georne,

and þine mihte eac      micle sæcgeon.

Mycel mod and strang      þines mægenðrymmes

and þine halignesse      holdes modes

15
wise wordum sprecað,      weredum secggeað

eall þin wundur      wide mære.

And hi mægen swylce      mære and egeslic

þinra wundra      wislic sæcgen

and þine mægenstrengðu[?]      mærsien wide.

20
Gemune þines modes      þa miclan geniht,

þinre weðnesse      wise sæcgenum

roccette      and ræd sprece,

and þine soðfæstnesse      sæcge geneahhe.

Mildheort is drihten      and mannþwære

25
and geþyldig eac,      þearle mildheort.

Swylce eallum is      ure drihten

manna cynne      milde and bliðe;

syndan[?] his miltsa      ofer us mære weorc

eall yldum cuð      awa to feore.

30
Andetten þe, drihten,      ealle þine weorc

and þe þine þa halgan      her bletsien.

And hi þine mihte      manna bearnum

cyþan mid cynnum      and mid cneorissum,

þines mægenþrymmes      mære wuldur

35
riht and reðe      rices þines.

þæt þu cuð gedydest      ofer cneorisse,

þær synd manna bearn      manig ætsomne,

and þæt þin miht is      ofer middaneard

and þines rices      rædfæst wuldur.

40
Rice is þin, drihten,      ræde gefæstnod,

and þu woruldricum      wealdest eallum;

is þin anweald eac      ofer eorðware

of cynne on cynn      and on cneorissum.

Drihten is on wordum      dædum getreowe

45
and on eallum his weorcum      wis and halig.

Ahefeð halig god      þa ðe hreosað ær,

and he ealle areceð      earme gebrocene.

Eagan on þe      ealra, drihten,

wisra gewenað      wiste to genihte,

50
and þu him mete sylest      mæla gehwylce

and þæs tidlice      tid gemearcast.

Onhlidest[?] ðu þine handa      and hi hraðe fyllest,

ealra wihta gehwam      wis bletsunga.

Soðfæst is drihten      on his sylfes wegum

55
eallum on eorðan,      and he æfter þan

on his weorcum is      wis and halig.

Neah is drihten      niþum eallum

þe hine mid soðe hige      seceað and ciegað

and his willan her      wyrceað georne

60
and his ege[?] swylce      elne ræfnað;

he heora bene      bealde gehyreð

and hi hrædlice gedeð      hale sona.

Ealle gehealdeð      halig drihten

þe lufan wið hine      lustum healdeð,

65
and he synfulle      swylce todrifeð

geond widwegas      wearnum ealle.

Sceal lof drihtnes      on lust sprecan

min muð mannum      mæla gehwylce,

and flæsca gehwylc      þurh fæle word

70
his þone haligan naman      her bletsian

on ecnesse      awa to feore.

The Paris Psalter: Psalm 145

Herige min sawl      hælend drihten,

and ic on minum life      lustum drihten

herige haligne      and holdum gode

sealmas singe,      þenden ic sylf lifige.

5
Nelle ge on ealdurmenn      ane getreowian,

ne on manna bearn;      nis þær mycel hælu.

Heora gast gangeð,      gearwe onwendeð

on þa eorðan      þe hi of comon;

of þam sylfan dæge      syðþan forweorðað

10
ealle þa geþohtas      þe hi þohtan ær.

þonne bið eadig      þe him æror wæs

Iacobes god      geara fultumiend,

and ær his hiht on god      hæfde fæste,

Se þe heofon worhte,      hrusan swylce

15
and sidne sæ      samed ætgædere,

and ealle þa þe him on      ahwær syndon.

He his soðfæst word      swylce gehealdeð,

and on worulde his      wise domas

deð gedefe      þe her deorce ær

20
teonan[?] manige      torne geþoledan;

syleð mete swylce      þe her murcne ær

hungur heaðugrimne      heardne geþoledan.

Wreceð to ræde      rice drihten

þara manna bearn      þe ær man gebræc,

25
swylce þa gefetredan      fægre drihten

lungre alyseð      and him lif geofeð,

and blinde eac      bealde drihten

on heora eagum      eft onleohteð;

soðfæste drihten      swylce lufade.

30
þa elðeodigan      ealle drihten

lustum healdeð,      and lif geofeð

weodewum wencelum;      he hiom wel onfehð,

fyrenfulra weg      frecne toweorpeð.

Rixað mid ræde      rice drihten

35
on ecnesse      awa to feore,

and þin, Sione, god      symble to worulde.

The Paris Psalter: Psalm 146

Heriað drihten,      he is heah and good;

singað him sealmas      swiðe geneahhe

and hine wlitegum      wordum herigeað.

Eft Hierusalem      georne drihten

5
timbreð tidum,      and to somnað

þa þe ut gewitan      of Israhelum.

Se hæleð eac      heortan geðræste

and heora unrotnesse      ealle gewriðeð.

He recene mæg      riman steorran

10
and þa neodlice      be naman sona

full cuðlice      cigean ealle.

Micel[?] is ure      mihtig drihten,

and his mægen is micel      and mihtum strang;

ne his snytru mæg      secgean ænig,

15
on þyssum ealdre      æfre ariman.

Milde mode      and manþwære[?]

he[?] onfehð fægere,      and fyrenfulle

wið eorðan niþer      ealle gehnegeð.

Onginnað ge drihtne      geare andettan,

20
singað gode urum      gleawe be hearpan,

Se þe heofen þeceð      hadrum wolcnum

and regn þanon      recene sendeð

þe þeos eorðe fram      æfter groweð.

He of beorgum ut      blæde lædeð,

25
hig[?] to helpe      hæleða bearnum,

Se þe mete syleð      manegum neatum,

hrefnes briddum,      þonne heo hropende

him cigeað to,      cuðes æses.

Nafast[?] ðu to manna      mægene willan,

30
ne þe on þinum selegescotum      swiðe licað,

þeah þe weras wyrcean      wræst on eorðan.

Ac wel licað      wuldres drihtne,

þa þe hine him ondrædað      dædum and wordum,

and on his milde mod      mægene gewenað.

The Paris Psalter: Psalm 147

Herige Hierusalem      georne drihten,

here þu, Sion, swylce      þinne soðne god[?].

Forþon he getrymede      wið teonhete,

þæt þu þine doru mihtest      bedon fæste,

5
and gebletsade      bearna æghwylc[?]

þe on innan þe      ahwær wæren.

He þine gemæru      gemiclade,

þu on utlandum      ahtest sibbe,

and þe gesadade      mid þy selestan

10
hwætecynnes      holde lynde.

He his spræce hider      spowendlice

on þas eorðan      ærest sendeð,

and his word yrneð      wundrum sniome.

He snaw sendeð      samed anlice

15
swa þu wulle flys      wolcnum bringe,

and þone[?] toweorpeð      wide swa æscean.

He his cristallum      cynnum sendeð

swylc swa hlafgebrece      of heofonwolcnum;

for andwlitan celes      þær ænig[?] ne mæg

20
him standan      stiðe mode.

He his word sendeð      þuruh windes gast;

blaweð beorhtlice,      burnan floweð

and to wætere      weorðeð sniome.

He his word eac      ær mid wisdome

25
godum Iacobe      geara foresægde,

and Israhele      eac his domas.

Ne dyde he ahwær swa      eldran cynne,

þæt he him his domas      digle gecydde.

The Paris Psalter: Psalm 148

Heriað ge on heofenum      hælend drihten,

heriað hlude      on heanessum.

Heriað hine ealle      engla ðreatas,

lofige hine swylce      eall his leodmægen.

5
Herigen hine swylce      sunna and mona,

æghwylc steorra      and þæt æðele leoht.

Heofenas hine heofena      herian georne,

and þa wæter swylce      ðe ofer wolcnum synt

on heofenhame,      herigen drihten.

10
Forðon he sylfa cwæð,      sona wærun

wræclice[?] geworht      wætera ðryþe,

and gesceapene wærun,      þa he sylfa het.

þa he on ecnesse      eall staðelade

and on worulda woruld      wolde healdan;

15
he sette bebod,      syþþan heo þæt heoldon.

Herigen dracan swylce      drihten of eorðan,

and ealle neowelnessa      herian naman drihtnes.

Fyr, forst, hægel      and gefeallen snaw,

is and yste,      ealra gastas

20
þe his word willað      wyrcean georne,

Muntas and geswyru,      micle beamas,

þa þe mæst and wæstm      mannum bringað,

and on eallum cedrum      ciið[?] alæded[?],

Deor and neat,      do þæt sniome;

25
nifle nædran cynn      be naman ealle,

and fugla cynn      fiðerum gescyrped,

Eorðcyningas eac      ealle swylce

þe folcum her      fore wisien

and ealdormen      ahwær syndan,

30
and ealle þe þas eorþan      ahwær demeð.

Beon ge, hægestealdas      and glade fæmnan,

ealde and geonge      ealle ætsamne;

herian naman drihtnes      mid neodlofe.

Forþon his anes nama      ofer ealle is

35
ahafen healice      hæleða ealra;

is upp ahafen      his andetness

heah ofer myclum      heofone and eorðan.

He horn hefeð      holdes folces,

he lofe leohteð      leofe þa halgan;

40
wese awa frið      on Israhela

fælum folce,      and hi forð heonan

on his neaweste      neode wunian.

The Paris Psalter: Psalm 149

Singað samheorte      sangas drihtne

and him neowne sang      nu ða singað;

wese his herenes      on haligra

clænre cyricean      cyðed[?] geneahhe.

5
Israhelas on hine      eac blissien,

and Sione bearn      symble hihtan

swiðust ealra.

Herigen his naman      neode on ðreatum,

on timpano      tidum heriað

10
and on psalterio      singað georne.

Forðon on his folce is      fægere drihtne

wel licendlic,      and he wynlice

þam manþwærum syleð      mære hælu.

þonne on wuldre gefeoð      wel þa halgan,

15
beoð on heora husum      bliðe gedreme.

Him on gomum bið      godes oft gemynd;

heo þæs wislice      wynnum brucað,

and sweord habbaþ      swylce on folmum.

Mid þy hi wrecan þenceað      wraðum cynnum

20
and ðrea þearle      þeodum eawan.

And hio bindan      balde þenceað

cyningas on campum,      and cuðlice

heora æðelingas don      on[?] isene bendas,

þæt hio dom on him      deopne gecyðan

25
and þæt mid wuldre      awriten stande:

þis is haligra wuldor[?]      her on eorðan.

The Paris Psalter: Psalm 150

Heriað on þam halgum      his holdne drihten,

heriað hine on his mægenes      mære hælu.

Heriað hine swylce      on his heahmihtum,

heriað hine æfter mode      his mægenþrymmes.

5
Heriað hine on hleoðre      holdre beman

The Meters of Boethius: Proem

ðus ælfred us      ealdspell reahte,

cyning Westsexna,      cræft meldode,

leoðwyrhta list.      Him wæs lust micel

ðæt he ðiossum leodum      leoð spellode,

5
monnum myrgen,      mislice cwidas,

þy læs ælinge      ut adrife

selflicne secg,      þonne he swelces lyt

gymð for his gilpe.      Ic sceal giet sprecan,

fon on fitte,      folccuðne ræd

10
hæleðum secgean.      Hliste se þe wille!

The Meters of Boethius: Meter 1

Hit wæs geara iu      ðætte Gotan eastan

of Sciððia      sceldas læddon,

þreate geþrungon      þeodlond monig,

setton suðweardes      sigeþeoda twa;

5
Gotena rice      gearmælum weox.

Hæfdan him gecynde      cyningas twegen,

Rædgod and Aleric;      rice geþungon.

þa wæs ofer Muntgiop      monig atyhted

Gota gylpes full,      guðe gelysted,

10
folcgewinnes.      Fana hwearfode

scir on sceafte.      Sceotend þohton

Italia      ealle gegongan,

lindwigende.      Hi gelæstan swua

efne from Muntgiop      oð þone mæran wearoð

15
þær Sicilia      sæstreamum in,

eglond micel,      eðel mærsað.

ða wæs Romana      rice gewunnen,

abrocen burga cyst,      beadurincum wæs

Rom gerymed.      Rædgot and Aleric

20
foron on ðæt fæsten;      fleah casere

mid þam æþelingum      ut on Grecas.

Ne meahte þa seo wealaf      wige forstandan

Gotan mid guðe;      giomonna gestrion

sealdon unwillum      eþelweardas,

25
halige aðas.      Wæs gehwæðeres waa.

þeah wæs magorinca      mod mid Grecum,

gif hi leodfruman      læstan dorsten.

Stod þrage on ðam.      þeod wæs gewunnen

wintra mænigo,      oðþæt wyrd gescraf

30
þæt þe ðeodrice      þegnas and eorlas

heran sceoldan.      Wæs se heretema

Criste gecnoden,      cyning selfa onfeng

fulluhtþeawum.      Fægnodon ealle

Romwara bearn      and him recene to

35
friðes wilnedon.      He him fæste gehet

þæt hy ealdrihta      ælces mosten

wyrðe gewunigen      on þære welegan byrig,

ðenden god wuolde      þæt he Gotena geweald

agan moste.      He þæt eall aleag.

40
Wæs þæm æþelinge      Arrianes

gedwola leofre      þonne drihtnes æ.

Het Iohannes,      godne papan,

heafde beheawon;      næs ðæt hærlic dæd.

Eac þam wæs unrim      oðres manes

45
þæt se Gota fremede      godra gehwilcum.

ða wæs ricra sum      on Rome byrig

ahefen heretoga,      hlaforde leof,

þenden cynestole      Creacas wioldon.

þæt wæs rihtwis rinc,      næs mid Romwarum

50
sincgeofa sella      siððan longe.

He wæs for weorulde wis,      weorðmynða georn,

beorn boca gleaw;      Boitius

se hæle hatte      se þone hlisan geþah.

Wæs him on gemynde      mæla gehwilce

55
yfel and edwit      þæt him elðeodge

kyningas cyðdon.      Wæs on Greacas hold,

gemunde þara ara      and ealdrihta

þe his eldran mid him      ahton longe,

lufan and lissa.      Angan þa listum ymbe

60
ðencean þearflice,      hu he ðider meahte

Crecas oncerran,      þæt se casere eft

anwald ofer hi      agan moste.

Sende ærendgewrit      ealdhlafordum

degelice,      and hi for drihtne bæd

65
ealdum treowum,      ðæt hi æft to him

comen on þa ceastre,      lete Greca witan

rædan Romwarum,      rihtes wyrðe

lete þone leodscipe.      ða þa lare ongeat

ðeodric Amuling,      and þone þegn oferfeng,

70
heht fæstlice      folcgesiðas

healdon þone hererinc.      Wæs him hreoh sefa,

ege from ðam eorle.      He hine inne heht

on carcernes      cluster belucan.

þa wæs modsefa      miclum gedrefed

75
Boetius.      Breac longe ær

wlencea under wolcnum;      he þy wyrs meahte

þolian þa þrage,      þa hio swa þearl becom.

Wæs þa ormod eorl,      are ne wende,

ne on þam fæstene      frofre gemunde,

80
ac he neowol astreaht      niðer of dune

feol on þa flore,      fela worda spræc,

forþoht ðearle;      ne wende þonan æfre

cuman of ðæm clammum.      Cleopode to drihtne

geomran stemne,      gyddode þus:

The Meters of Boethius: Meter 2

Hwæt, ic lioða fela      lustlice geo

sanc on sælum,      nu sceal siofigende,

wope gewæged,      wreccea giomor,

singan sarcwidas.      Me þios siccetung hafað

5
agæled, ðes geocsa,      þæt ic þa ged ne mæg

gefegean swa fægre,      þeah ic fela gio þa

sette soðcwida,      þonne ic on sælum wæs.

Oft ic nu miscyrre      cuðe spræce,

and þeah uncuðre      ær hwilum fond.

10
Me þas woruldsælða      welhwæs blindne

on ðis dimme hol      dysine forlæddon,

and me þa berypton      rædes and frofre

for heora untreowum,      þe ic him æfre betst

truwian sceolde.      Hi me to wendon

15
heora bacu bitere,      and heora blisse from.

Forhwam wolde ge,      weoruldfrynd mine,

secgan oððe singan      þæt ic gesællic mon

wære on weorulde?      Ne synt þa word soð,

nu þa gesælða ne magon      simle gewunigan.

The Meters of Boethius: Meter 3

æala, on hu grimmum      and hu grundleasum

seaðe swinceð      þæt sweorcende mod,

þonne hit þa strongan      stormas beatað

weoruldbisgunga,      þonne hit winnende

5
his agen leoht      an forlæteð,

and mid uua forgit      þone ecan gefean,

ðringð on þa ðiostro      ðisse worulde,

sorgum geswenced.      Swa is þissum nu

mode gelumpen,      nu hit mare ne wat

10
for gode godes      buton gnornunge

fremdre worulde.      Him is frofre ðearf.

The Meters of Boethius: Meter 4

æala, ðu scippend      scirra tungla,

hefones and eorðan!      ðu on heahsetle

ecum ricsast,      and ðu ealne hræðe

hefon ymbhwearfest,      and ðurh ðine halige miht

5
tunglu genedest      þæt hi ðe to herað.

Swylce seo sunne      sweartra nihta

ðiostro adwæsceð      ðurh ðine meht.

Blacum leohte      beorhte steorran

mona gemetgað      ðurh ðinra meahta sped,

10
hwilum eac þa sunnan      sines bereafað

beorhtan leohtes,      þonne hit gebyrigan mæg

þæt swa geneahsne      nede weorðað.

Swelce þone mæran      morgensteorran,

þe we oðre naman      æfensteorra

15
nemnan herað,      ðu genedest þone

þæt he þære sunnan      sið bewitige;

geara gehwelce      he gongan sceal

beforan feran.      Hwæt, ðu, fæder, wercest

sumurlange dagas      swiðe hate,

20
þæm winterdagum      wundrum sceorta

tida getiohhast.      ðu þæm treowum selest

suðan and westan,      þa ær se swearta storm

norðan and eastan      benumen hæfde

leafa gehwelces      ðurh þone laðran wind.

25
Eala hwæt, on eorðan      ealla gesceafta

hyrað ðinre hæse,      doð on heofonum swa some

mode and mægne,      butan men anum,

se wið ðinum willan      wyrceð oftost.

Wel la, ðu eca      and ðu ælmihtiga,

30
ealra gesceafta      sceppend and reccend,

ara ðinum earmum      eorðan tudre,

monna cynne,      ðurh ðinra mehta sped.

Hwi ðu, ece god,      æfre wolde

þæt sio wyrd on gewill      wendan sceolde

35
yflum monnum      ealles swa swiðe?

Hio ful oft dereð      unscyldegum.

Sittað yfele men      giond eorðricu

on heahsetlum,      halige þriccað

under heora fotum;      firum uncuð

40
hwi sio wyrd swa wo      wendan sceolde.

Swa sint gehydde      her on worulde

geond burga fela      beorhte cræftas.

Unrihtwise      eallum tidum

habbað on hospe      ða þe him sindon

45
rihtes wisran,      rices wyrðran;

bið þæt lease lot      lange hwile

bewrigen mid wrencum.      Nu on worulde her

monnum ne deriað      mane aðas.

Gif ðu nu, waldend, ne wilt      wirde steoran,

50
ac on selfwille      sigan lætest,

þonne ic wat þætte wile      woruldmen tweogan

geond foldan sceat      buton fea ane.

Eala, min dryhten,      ðu þe ealle ofersihst

worulde gesceafta,      wlit nu on moncyn

55
mildum eagum,      nu hi on monegum her

worulde yðum      wynnað and swincað,

earme eorðwaran;      ara him nu ða.

The Meters of Boethius: Meter 5

ðu meaht be ðære sunnan      sweotole geþencean

and be æghwelcum      oðrum steorran

þara þe æfter burgum      beorhtost[?] scineð.

Gif him wan fore      wolcen hangað,

5
ne mægen hi swa leohtne      leoman ansendan,

ær se þicca mist      þynra weorðe.

Swa oft smylte sæ      suðerne wind

græge glashlutre      grimme gedrefeð,

þonne hie gemengað      micla ysta,

10
onhrerað hronmere;      hrioh bið þonne

seo þe ær gladu      onsiene wæs.

Swa oft æspringe      ut awealleð

of clife harum      col and hlutor,

and gereclice      rihte floweð,

15
irneð wið his eardes,      oð him on innan felð

muntes mægenstan,      and him on middan geligeð,

atrendlod of ðæm torre.      He on tu siððan

tosceaden wyrð,      scir bið gedrefed,

burna geblonden,      broc bið onwended

20
of his rihtryne,      ryðum toflowen.

Swa nu þa þiostro      þinre heortan

willað minre leohtan      lare wiðstondan

and ðin modgeþonc      miclum gedrefan.

Ac gif ðu nu wilnast,      þæt ðu wel mæge,

25
þæt soðe leoht      sweotole oncnawan,

leohte geleafan,      ðu forlætan scealt

idle ofersælða,      unnytne gefean.

þu scealt eac yfelne ege      an forlætan,

woruldearfoða,      ne most ðu wesan for ðæm

30
ealles to ormod,      ne ðu ðe æfre ne læt

wlenca gewæcan,      þe læs þu weorðe for him

mid ofermettum      eft gescended,

and to up ahafen      for orsorgum

woruldgesælðum,      ne eft to waclice

35
geortreowe      æniges godes,

þonne þe for worulde      wiðerwearda mæsð

þinga þreage      and þu ðe selfum

swiðost onsitte.      Forðæm simle bið

se modsefa      miclum gebunden

40
mid gedrefnesse,      gif hine dreccean mot

þissa yfla hwæðer,      innan swencan.

Forðæm þa twegen tregan      teoð tosomne

wið þæt mod foran      mistes dwoleman,

þæt hit seo ece ne mot      innan geondscinan

45
sunne for ðæm sweartum mistum,      ærðæm hi geswiðrad weorðen.

The Meters of Boethius: Meter 6

ða se wisdom eft      wordhord onleac,

sang soðcwidas,      and þus selfa cwæð:

ðonne sio sunne      sweotolost scineð,

hadrost of hefone,      hræðe bioð aðistrod

5
ealle ofir eorðan      oðre steorran,

forðæm hiora birhtu      ne bið auht

to gesettane      wið þære sunnan leoht.

ðonne smolte blæwð      suðan and westan

wind under wolcnum.      þonne weaxeð hraðe

10
feldes blostman,      fægen þæt hi moton.

Ac se stearca storm,      þonne he strong cymð

norðan and eastan,      he genimeð hraðe

þære rosan wlite,      and eac þa ruman sæ

norðerne yst      nede gebædeð[?],

15
þæt hio strange geondstyred      on staðu beateð.

Eala, þæt on eorðan      auht fæstlices

weorces on worulde      ne wunað æfre!

The Meters of Boethius: Meter 7

ða ongon se wisdom      his gewunan fylgan,

gliowordum gol,      gyd æfter[?] spelle,

song soðcwida      sumne þa geta,

cwæð þæt he ne herde      þæt on heane munt

5
monna ænig      meahte asettan

healle hroffæste.      Ne þearf eac hæleða nan

wenan þæs weorces,      þæt he wisdom mæge

wið ofermetta      æfre gemengan.

Herdes þu æfre      þætte ænig mon

10
on sondbeorgas      settan meahte

fæste healle?      Ne mæg eac fira nan

wisdom timbran      þær ðær woruldgitsung

beorg oferbrædeð.      Baru sond willað

ren forswelgan;      swa deð ricra nu

15
grundleas gitsung      gilpes and æhta,

gedrinceð to dryggum      dreosendne welan,

and þeah þæs þearfan ne bið      þurst aceled.

Ne mæg hæleþa gehwæm      hus on munte

lange gelæstan,      forðæm him lungre on

20
swift wind swapeð.      Ne bið sond þon ma

wið micelne ren      manna ængum

huses hirde,      ac hit hreosan wile,

sigan sond æfter rene.      Swa bioð anra gehwæs

monna modsefan      miclum awegede,

25
of hiora stede styrede,      þonne hi[?] strong dreceð

wind under wolcnum      woruldearfoða,

oþþe hi[?] eft se reða      ren onhrereð

sumes ymbhogan,      ungemet gemen.

Ac se ðe þa ecan      agan wille

30
soðan gesælða,      he sceal swiðe flion

ðisse worulde wlite,      wyrce him siððan

his modes hus,      þær he mæge findan

eaðmetta stan      unigmet fæstne,

grundweal gearone;      se toglidan ne þearf,

35
þeah hit wecge wind      woruldearfoða

oððe ymbhogena      ormete ren,

forþæm on þære dene      drihten selfa

þara eadmetta      eardfæst wunigað,

þær se wisdom a      wunað on gemyndum.

40
Forðon orsorg lif      ealnig lædað

woruldmen wise      buton wendinge.

þonne he eall forsihð      eorðlicu good,

and eac þara yfela      orsorh wunað,

hopað to þæm ecum      þe þær æfter cumað,

45
hine þonne æghwonan      ælmihtig good

singallice      simle gehealdeð

anwunigendne      his agenum

modes gesælðum      þurh metodes gife,

þeah hine se wind      woruldearfoða

50
swiðe swence,      and hine singale

gemen gæle,      þonne him grimme on

woruldsælða wind      wraðe blaweð,

þeah þe hine ealneg      se ymbhoga

ðyssa woruldsælða      wraðe drecce.

The Meters of Boethius: Meter 8

Sona swa se wisdom      þas word hæfde

swetole areahte,      he þa siððan ongan

singan soðcwidas,      and þus selfa cwæð:

Hwæt, sio forme eld      foldbuendum

5
geond eorðan sceat      æghwam dohte,

þa þa anra gehwæm      on eorðwæstmum

genoh ðuhte.      Nis hit nu ða swelc!

Næron þa geond weorulde      welige hamas,

ne mislice      mettas ne drincas,

10
ne hi þara hrægla      huru ne gemdon

þe nu drihtguman      diorost lætað.

Forðæm hiora nænig      næs þa gieta,

ne hi ne gesawon      sundbuende,

ne ymbutan hi      awer ne herdon.

15
Hwæt, hi firenlusta      frece ne wæron,

buton swa hi meahton      gemetlicost

ða gecynd began      þe him Crist gesceop,

and hi æne on dæge      æton symle

on æfentid      eorðan wæstmas,

20
wudes and wyrta,      nalles win druncon

scir of steape.      Næs þa scealca nan

þe mete oððe drinc      mængan cuðe,

wæter wið hunige,      ne heora wæda þon ma

sioloce siowian,      ne hi siarocræftum

25
godweb giredon,      ne hi gimreced

setton searolice,      ac hi simle him

eallum tidum      ute slepon

under beamsceade,      druncon burnan wæter,

calde wyllan.      Nænig cepa ne seah

30
ofer eargeblond      ellendne wearod,

ne huru ymbe sciphergas      scealcas[?] ne herdon,

ne furðum fira nan      ymb gefeoht sprecan.

Næs ðeos eorðe besmiten      awer þa geta

beornes blode      þe hine bill rude,

35
ne furðum wundne wer      weoruldbuende

gesawan under sunnan.      Nænig siððan wæs

weorð on weorulde,      gif mon his willan ongeat

yfelne mid eldum;      he wæs æghwæm lað.

Eala, þær hit wurde      oððe wolde god

40
þæt on eorðan nu      ussa tida

geond þas widan weoruld      wæren æghwæs

swelce under sunnan.      Ac hit is sæmre nu,

þæt ðeos gitsunc hafað      gumena gehwelces

mod amerred,      þæt he maran ne recð,

45
ac hit on witte      weallende byrnð.

Efne sio gitsung      þe nænne grund hafað

swearte swæfeð      sumes onlice

efne þam munte      þe nu monna bearn

Etne hatað.      Se on iglonde

50
Sicilia      swefle byrneð,

þæt mon helle fyr      hateð wide,

forþæm hit symle bið      sinbyrnende,

and ymbutan hit      oðra stowa

blate forbærnð      biteran lege.

55
Eala, hwæt se forma      feohgitsere

wære on worulde,      se þas wongstedas

grof æfter golde      and æfter gimcynnum.

Hwæt, he frecnu gestreon      funde mænegum

bewrigen on weorulde,      wætere oððe eorðan.

The Meters of Boethius: Meter 9

Hwæt, we ealle witon      hwelce ærleste

ge neah ge feor      Neron worhte,

Romwara cyning,      þa his rice wæs

hehst under heofonum,      to hryre monegum.

5
Wælhreowes gewed      wæs ful wide cuð,

unrihthæmed,      arleasta fela,

man and morðor,      misdæda worn,

unrihtwises      inwidþoncas.

He het him to gamene      geara forbærnan

10
Romana burig,      sio his rices wæs

ealles eðelstol.      He for unsnyttrum

wolde fandian      gif þæt fyr meahte

lixan swa leohte      and swa longe eac,

read rasettan,      swa he Romane

15
secgan geherde      þæt on sume tide

Troia burg      ofertogen hæfde

lega leohtost,      lengest burne

hama under hefonum.      Næs þæt herlic dæd,

þæt hine swelces gamenes      gilpan lyste,

20
þa he ne earnade      elles wuhte,

buton þæt he wolde      ofer werðiode

his anes huru      anwald cyðan.

Eac hit gesælde      æt sumum cierre

ðæt se ilca het      ealle acwellan

25
þa ricostan      Romana witan

and þa æþelestan      eorlgebyrdum

þe he on þæm folce      gefrigen hæfde,

and on uppan      agene broðor

and his modor mid      meca ecgum,

30
billum ofbeatan.      He his bryde ofslog

self mid sweorde,      and he symle wæs

micle þe bliðra      on breostcofan

þonne he swylces morðres[?]      mæst gefremede.

Nalles sorgode      hwæðer siððan a

35
mihtig drihten      ametan wolde

wrece be gewyrhtum      wohfremmendum,

ac he on ferðe fægn      facnes and searuwa

wælriow wunode.      Wiold emne swa þeah

ealles þisses mæran      middangeardes,

40
swa swa lyft and lagu      land ymbclyppað,

garsecg embegyrt      gumena rice,

secgea[?] sitlu,      suð, east and west,

oð ða norðmestan      næssan on eorðan;

eall þæt Nerone      nede oððe lustum,

45
heaðorinca gehwilc,      heran sceolde.

He hæfde him to gamene,      þonne he on gylp astag,

hu he eorðcyningas      yrmde and cwelmde.

Wenst ðu þæt se anwald      eaðe ne meahte

godes ælmihtiges      þone gelpscaðan

50
rice berædan      and bereafian

his anwaldes      ðurh þa ecan meaht,

oððe him his yfeles      elles gestioran?

Eala, gif he wolde,      ðæt he wel meahte,

þæt unriht him      eaðe forbiodan!

55
Eawla, þæt se hlaford      hefig gioc slepte

sware on þa swyran      sinra ðegena,

ealra ðara hæleða      þe on his tidum

geond þas lænan worold      liban sceoldon.

He on unscyldgum      eorla blode

60
his sweord selede      swiðe gelome;

ðær wæs swiðe sweotol,      þæt we sædon oft,

þæt se anwald ne deð      awiht godes

gif se wel nele      þe his geweald hafað.

The Meters of Boethius: Meter 10
The Meters of Boethius: Meter 10

Gif nu hæleða hwone      hlisan lyste,

unnytne gelp      agan wille,

þonne ic hine wolde      wordum biddan

þæt he hine æghwonon utan      ymbeþohte,

5
sweotole ymbsawe,      suð, east and west,

hu widgil sint      wolcnum ymbutan

heofones hwealfe.      Higesnotrum mæg

eaðe ðincan      þæt þeos eorðe sie

eall for ðæt oðer      unigmet lytel;

10
þeah hio unwisum      widgel þince,

on stede stronglic      steorleasum men,

þeah mæg þone wisan      on gewitlocan

þære gitsunge      gelpes scamian,

ðonne hine þæs hlisan      heardost lysteð,

15
and he þeah ne mæg      þone tobredan

ofer ðas nearowan      nænige ðinga

eorðan sceatas;      is ðæt unnet gelp!

Eala, ofermodan,      hwi eow a lyste

mid eowrum swiran      selfra willum

20
þæt swære gioc      symle underlutan?

Hwy ge ymb ðæt unnet      ealnig swincen,

þæt ge þone hlisan      habban tiliað

ofer ðioda ma      þonne eow þearf sie?

þeah eow nu gesæle      þæt eow suð oððe norð

25
þa ytmestan      eorðbuende

on monig ðiodisc      miclum herien,

ðeah hwa æðele sie      eorlgebyrdum,

welum geweorðad[?],      and on wlencum ðio,

duguðum diore,      deað þæs ne scrifeð,

30
þonne him rum forlæt      rodora waldend,

ac he þone welegan      wædlum gelice

efnmærne gedeð      ælces þinges.

Hwær sint nu þæs wisan      Welandes ban,

þæs goldsmiðes,      þe wæs geo mærost?

35
Forþy ic cwæð þæs wisan      Welandes ban,

forðy ængum ne mæg      eorðbuendra

se cræft losian      þe him Crist onlænð.

Ne mæg mon æfre þy eð      ænne wræccan

his cræftes beniman,      þe mon oncerran mæg

40
sunnan onswifan,      and ðisne swiftan rodor

of his rihtryne      rinca ænig.

Hwa wat nu þæs wisan      Welandes ban,

on hwelcum hi[?] hlæwa      hrusan þeccen?

Hwær is nu se rica      Romana wita,

45
and se aroda,      þe we ymb sprecað,

hiora heretoga,      se gehaten wæs

mid þæm burgwarum      Brutus nemned?

Hwær is eac se wisa      and se weorðgeorna

and se fæstræda      folces hyrde,

50
se wæs uðwita      ælces ðinges,

cene and cræftig,      ðæm wæs Caton nama?

Hi wæron gefyrn      forðgewitene;

nat nænig mon      hwær hi nu sindon.

Hwæt is hiora here      buton se hlisa an?

55
Se is eac[?] to lytel      swelcra lariowa,

forðæm þa magorincas      maran wyrðe

wæron on worulde.      Ac hit is wyrse nu,

þæt geond þas eorðan      æghwær sindon

hiora gelican      hwon ymbspræce,

60
sume openlice      ealle forgitene,

þæt hi se hlisa      hiwcuðe ne mæg

foremære weras      forð gebrengan.

þeah ge nu wenen      and wilnigen

þæt ge lange tid      libban moten,

65
hwæt iow æfre þy bet      bio oððe þince?

Forðæm þe nane forlet,      þeah hit lang ðince,

deað æfter dogorrime,      þonne he hæfð drihtnes leafe.

Hwæt þonne hæbbe      hæleþa ænig,

guma æt þæm gilpe,      gif hine gegripan mot

70
se eca deað      æfter þissum worulde?

The Meters of Boethius: Meter 11
The Meters of Boethius: Meter 11

An sceppend is      butan ælcum tweon.

Se is eac wealdend      woruldgesceafta,

heofones and eorðan      and heare[?] sæ

and ealra þara      þe ðær in wuniað,

5
ungesæwenlicra,      and eac swa same

ðara ðe we eagum      on lociað,

ealra gesceafta.      Se is ælmihtig,

þæm oleccað      ealle gesceafte

þe þæs ambehtes      awuht cunnon,

10
ge eac swa same      þa ðæs auht nyton

þæt hi þæs ðeodnes      þeowas sindon.

Se us gesette      sido and þeawas,

eallum gesceaftum      unawendende[?],

singallice      sibbe gecynde,

15
þa þa he wolde,      þæt þæt he wolde,

swa lange swa he wolde      þæt hit wesan sceolde.

Swa hit eac to worulde      sceal wunian[?] forð,

forþæm æfre ne magon      þa unstillan

woruldgesceafta      weorðan gestilde,

20
of ðæm ryne onwend      ðe him rodera weard

endebyrdes      eallum gesette.

Hæfð se alwealda      ealle gesceafta

gebæt mid his bridle,      hafað butu gedon,

ealle gemanode      and eac getogen,

25
þæt hi ne moten      ofer metodes est

æfre gestillan,      ne eft eallunga

swiðor stirian,      þonne him[?] sigora weard

his gewealdleðer      wille onlæten.

He hafað þe bridle      butu befangen

30
heofon and eorðan      and eall holma begong.

Swa hæfð geheaðærod      hefonrices weard

mid his anwealde      ealle gesceafta,

þæt hiora æghwilc      wið oðer winð,

and þeah winnende      wreðiað fæste,

35
æghwilc oðer      utan ymbclyppeð,

þy læs hi toswifen.      Forðæm hi symle sculon

ðone ilcan ryne      eft gecyrran

þe æt frymðe      fæder getiode,

and swa edniwe      eft gewiorðan.

40
Swa hit nu fagað,      frean ealdgeweorc,

þætte winnende      wiðerweard gesceaft

fæste sibbe      forð anhealdað.

Swa nu fyr and wæter,      folde and lagustream,

manigu[?] oðru gesceaft      efnswiðe him

45
giond þas widan[?] worulde      winnað betweox him,

and swa þeah magon      hiora þegnunga

and geferscipe      fæste gehealdan.

Nis hit no þæt an      þæt swa eaðe mæg

wiðerweard gesceaft      wesan ætgædere

50
symbel geferan,      ac hit is sellicre

þæt hiora ænig ne mæg      butan oþrum bion.

Ac sceal wuhta gehwilc      wiðerweardes hwæthwugu

habban under heofonum,      þæt his hige durre

gemetgian,      ær hit to micel weorðe.

55
Hæfð se ælmihtiga      eallum gesceaftum

ðæt gewrixle geset      þe nu wunian sceal,

wyrta growan,      leaf grenian,

þæt on hærfest eft      hrest and wealuwað.

Winter bringeð      weder ungemet cald,

60
swifte windas.      Sumor æfter cymeð,

wearm gewideru.      Hwæt, þa wonnan niht

mona onlihteð,      oððæt monnum dæg

sunne bringeð      giond þas sidan gesceaft.

Hæfð se ilca god      eorðan and wætere

65
mearce gesette.      Merestream ne dear

ofer eorðan sceat      eard gebrædan

fisca cynne      butan frean leafe,

ne hio æfre ne mot      eorðan þyrscwold

up ofersteppan,      ne ða ebban þon ma

70
foldes mearce      oferfaran moton.

þa gesetnessa      sigora wealdend,

lifes leohtfruma,      læt þenden he wile

geond þas mæran gesceaft      mearce healden.

Ac þonne se eca      and se ælmihtiga

75
þa gewealdleðeru      wile onlætan

efne þara bridla      þe he gebætte mid

his agen weorc      eall æt frymðe,

(þæt is wiðerweardnes      wuhte gehwelcre

þe we mid þæm bridle      becnan tiliað);

80
gif se ðioden læt      þa toslupan,

sona hi forlætað      lufan and sibbe,

ðæs geferscipes      freondrædenne;

tilaþ anra gehwilc      agnes willan,

woruldgesceafta      winnað betweox him,

85
oððæt ðios eorðe      eall forweorðeð,

and eac swa same      oðra gesceafta

weorðað him selfe      siððan to nauhte.

Ac se ilca god,      se þæt eall metgað,

se gefehð fela      folca tosomne,

90
and mid freondscipe      fæste gegadrað,

gesamnað[?] sinscipas,      sibbe gemengeð,

clænlice lufe.      Swa se cræftga eac

geferscipas      fæste gesamnað,

þæt hi hiora freondscipe      forð on symbel

95
untweofealde      treowa gehealdað,

sibbe samrade.      Eala, sigora god,

wære[?] þis moncyn      miclum gesælig,

gif hiora modsefa      meahte weorðan

staðolfæst gereaht      þurh þa strongan meaht,

100
and geendebyrd,      swa swa oðra sint

woruldgesceafta.      Wære hit, la, þonne

murge mid monnum,      gif hit meahte swa.

The Meters of Boethius: Meter 12
The Meters of Boethius: Meter 12

Se þe wille wyrcan      wæstmbære lond,

atio of ðæm æcere      ærest sona

fearn and þornas      and fyrsas swa same,

wiod þa þe willað      welhwær derian

5
clænum hwæte,      þy læs he ciða leas

licge on ðæm lande.      Is leoda gehwæm

ðios oðru bysen      efnbehefu,

þæt is, þætte ðynceð      þegna gehwelcum

huniges bibread      healfe þy swetre,

10
gif he hwene ær      huniges teare

bitres onbyrgeð.      Bið eac swa same

monna æghwilc      micle þy fægenra

liðes weðres,      gif hine lytle ær

stormas gestondað      and se stearca wind

15
norðan and eastan.      Nænegum þuhte

dæg on þonce,      gif sio dimme niht

ær ofer eldum      egesan ne brohte.

Swa þincð anra gehwæm      eorðbuendra

sio soðe gesælð      symle ðe betere

20
and þy wynsumre,      þe he wita ma,

heardra henða,      her adreogeð.

þu meaht eac mycle þy eð      on modsefan

soða gesælða      sweotolor gecnawan,

and to heora cyððe      becuman siððan,

25
gif þu up atyhsð      ærest sona

and ðu awyrtwalast      of gewitlocan

leasa gesælða,      swa swa londes ceorl

of his æcere lycð      yfel weod monig.

Siððan ic ðe secge      þæt þu sweotole meaht

30
soða gesælða      sona oncnawan,

and þu æfre ne recst      æniges ðinges

ofer þa ane,      gif þu hi ealles ongitst.

The Meters of Boethius: Meter 13
The Meters of Boethius: Meter 13

Ic wille mid giddum      get gecyðan

hu se ælmihtga      ealla[?] gesceafta

bryrð mid his bridlum,      begð ðider he wile

mid his anwalde,      ge endebyrd

5
wundorlice      wel gemetgað.

Hafað swa geheaðorad      heofona wealdend,

utan befangen      ealla gesceafta,

geræped mid his racentan,      þæt hi aredian ne magon

þæt hi hi æfre him      of aslepen;

10
and þeah wuhta gehwilc      wrigað toheald

sidra gesceafta,      swiðe onhelded

wið þæs gecyndes      þe him[?] cyning engla,

fæder æt frymðe,      fæste getiode.

Swa nu þinga gehwilc      ðiderweard fundað

15
sidra gesceafta,      buton sumum englum

and moncynne,      þara micles to feola

woroldwuniendra      winð wið gecynde.

þeah nu on londe      leon gemete,

wynsume wiht      wel atemede,

20
hire magister      miclum lufige,

and eac ondræde      dogora gehwelce,

gif hit æfre gesælð      þæt hio æniges

blodes onbyrgeð,      ne ðearf beorna nan

wenan þære wyrde      þæt hio wel siððan

25
hire taman healde,      ac ic tiohhie

þæt hio ðæs niwan taman      nauht ne gehicgge,

ac ðone wildan gewunan      wille geþencan

hire eldrena;      onginð eorneste

racentan slitan,      ryn, grymetigan,

30
and ærest abit      hire agenes

huses hirde,      and hraðe siððan

hæleða gehwilcne      þe hio gehentan mæg.

Nele hio forlætan      libbendes wuht,

neata ne monna,      nimð eall þæt hio fint.

35
Swa doð wudufuglas;      þeah hi wel sien,

tela atemede,      gif hi on treowum weorðað

holte tomiddes,      hræðe bioð forsewene

heora lareowas,      þe hi lange ær

tydon and temedon.      Hi on treowum wilde

40
ealdgecynde      a forð siððan

willum wuniað,      þeah him wolde hwilc

heora lareowa      listum beodan

þone ilcan mete      þe he hi æror mid

tame getede.      Him þa twigu þincað

45
emne swa merge      þæt hi þæs metes ne recð,

ðincð him to ðon wynsum      þæt him se weald oncwyð;

þonne hi geherað      hleoðrum brægdan

oðre fugelas,      hi heora agne

stefne styriað;      stunað eal geador

50
welwynsum sanc,      wudu eallum oncwyð.

Swa bið eallum treowum      þe him on æðele bið

þæt hit on holte      hyhst geweaxe;

þeah ðu hwilcne boh      byge wið eorðan,

he bið upweardes,      swa ðu an forlætst

55
widu on willan,      went on gecynde.

Swa deð eac sio sunne,      þonne hio on sige weorðeð,

ofer midne dæg,      merecondel scyfð

on ofdæle,      uncuðne weg

nihtes geneðeð,      norð eft and east;

60
eldum oteweð,      brencð eorðwarum

morgen meretorhtne.      Hio ofer moncyn stihð

a upweardes,      oð hio eft cymeð

þær hire yfemesð bið      eard gecynde.

Swa swa ælc gesceaft      ealle mægene

65
geond ðas widan woruld      wrigað and higað,

ealle mægene      eft symle onlyt,

wið his gecyndes      cymð to, ðonne hit mæg.

Nis nu ofer eorðan      ænegu gesceaft

þe ne wilnie      þæt hio wolde cuman

70
to þam earde      þe hio of becom;

þæt is orsorgnes      and ecu rest,

þæt is openlice      ælmihti god.

Nis nu ofer eorðan      ænegu gesceaft

þe ne hwearfige,      swa swa hweol deð,

75
on hire selfre.      Forðon hio swa hwearfað,

þæt hio eft cume      þær hio æror wæs;

þonne hio ærest sie      utan behwerfed,

þonne hio ealles wyrð      utan becerred,

hio sceal eft don      þæt hio ær dyde,

80
and eac wesan      þæt hio æror wæs.

The Meters of Boethius: Meter 14
The Meters of Boethius: Meter 14

Hwæt bið ðæm welegan      woruldgitsere

on his mode ðe bet,      þeah he micel age

goldes and gimma      and gooda gehwæs,

æhta unrim,      and him mon erigen scyle

5
æghwelce dæg      æcera ðusend,

ðeah ðes middangeard      and þis manna cyn

sy under sunnan      suð, west and east

his anwalde      eall underðieded?

Ne mot he þara hyrsta      hionane lædan

10
of ðisse worulde      wuhte þon mare,

hordgestreona,      ðonne he hiðer brohte.

The Meters of Boethius: Meter 15
The Meters of Boethius: Meter 15

ðeah hine nu se yfela      unrihtwisa

Neron cynincg      niwan gescerpte

wlitegum wædum      wundorlice,

golde geglengde      and gimcynnum,

5
þeah he wæs on worulde      witena gehwelcum

on his lifdagum      lað and unweorð,

fierenfull.      Hwæt, se feond swa ðeah

his diorlingas      duguðum stepte.

Ne mæg ic þeah gehycgan      hwy him on hige þorfte

10
a ðy sæl wesan;      þeah hi sume hwile

gecure butan cræftum      cyninga dysegast,

næron hy ðy weorðran      witena ænegum.

ðeah hine se dysega      do to cyninge,

hu mæg þæt gesceadwis      scealc gereccan

15
þæt he him ðy selra      sie oððe þince?

The Meters of Boethius: Meter 16
The Meters of Boethius: Meter 16

Se þe wille anwald agon,      ðonne sceal he ærest tilian

þæt he his selfes      on sefan age

anwald innan,      þy læs he æfre sie

his unþeawum      eall underðyded,

5
ado of his mode      mislicra fela

þara ymbhogona      þe him unnet sie,

læte sume hwile      siofunga ana[?]

ermða sinra[?].      þeah him eall sie

þes middangeard,      swa swa merestreamas

10
utan belicgað,      on æht gifen,

efne swa wide      swa swa westmest nu

an iglond ligð      ut on garsecg,

þær nængu bið      niht on sumera

ne wuhte þon ma      on wintra dæg

15
toteled tidum,      þæt is Tile haten;

þeah nu anra hwa      ealles wealde

þæs iglandes,      and eac þonan

oð Indeas      eastewearde;

þeah he nu þæt eall      agan mote,

20
hwy bið his anwald      auhte ðy mara,

gif he siððan nah      his selfes geweald

ingeðances,      and hine eorneste

wel ne bewarenað      wordum and dædum

wið ða unþeawas      þe we ymb sprecað?

The Meters of Boethius: Meter 17
The Meters of Boethius: Meter 17

Hwæt[?], eorðwaran      ealle hæfden,

foldbuende,      fruman gelicne;

hi of anum twæm      ealle comon,

were and wife,      on woruld innan,

5
and hi eac nu get      ealle gelice

on woruld cumað,      wlance and heane.

Nis þæt nan wundor,      forðæm witan ealle

þæt an god is      ealra gesceafta,

frea moncynnes,      fæder and scippend.

10
Se ðære sunnan leoht      seleð of heofonum,

monan and þyssum[?]      mærum steorrum.

Se milda[?] metod[?]      gesceop men on eorðan,

and gesamnade      sawle to lice

æt fruman ærest,      folc under wolcnum

15
emnæðele gesceop      æghwilcne mon.

Hwy ge þonne æfre      ofer oðre men

ofermodigen      buton andweorce,

nu ge unæðelne      nænigne[?] metað?

Hwy ge eow for æþelum      up ahebben,

20
nu on þæm mode bið      monna gehwilcum

þa rihtæþelo      þe ic ðe recce ymb,

nales on ðæm flæsce      foldbuendra?

Ac nu æghwilc mon      þe mid ealle bið

his unþeawum      underðieded,

25
he forlæt ærest      lifes frumsceaft

and his agene      æþelo swa selfe,

and eac þone fæder      þe hine æt fruman gesceop.

Forðæm hine anæþelað      ælmihtig god,

þæt he unæþele      a forð þanan

30
wyrð on weorulde,      to wuldre ne cymð.

The Meters of Boethius: Meter 18
The Meters of Boethius: Meter 18

Eala ðæt se yfla      unrihta gedeð

wraða willa      wohhæmetes,

þæt he mid ealle gedræfð      anra gehwylces

monna cynnes      mod fulneah ðon.

5
Hwæt, sio wilde beo,      þeah wis sie,

anunga sceal      eall forweorðan

gif hio yrringa      awuht stingeð.

Swa sceal sawla gehwilc      siððan losian,

gif se lichoma      forlegen weorðeð

10
unrihthæmede,      bute him ær cume

hreow to heortan,      ær he hionan wende.

The Meters of Boethius: Meter 19
The Meters of Boethius: Meter 19

Eala, þæt is hefig dysig,      hygeð ymbe se ðe wile,

and frecenlic      fira gehwilcum

þæt ða earman men      mid ealle gedwæleð,

of ðæm rihtan wege      recene alæded.

5
Hwæðer ge willen      on wuda secan

gold ðæt reade      on grenum triowum?

Ic wat swa ðeah      þæt hit witena nan

þider ne seceð,      forðæm hit þær ne wexð,

ne on wingeardum      wlitige gimmas.

10
Hwy ge nu ne settan      on sume dune

fiscnet eowru,      þonne eow fon lysteð

leax oððe cyperan?      Me gelicost ðincð

þætte ealle witen      eorðbuende

þoncolmode      ðæt hi þær ne sint.

15
Hwæþer ge nu willen      wæþan mid hundum

on sealtne sæ,      þonne eow secan lyst

heorotas and hinda?      þu gehicgan meaht

þæt ge willað ða      on wuda secan

oftor micle      þonne ut on sæ.

20
Is ðæt wundorlic,      þæt we witan ealle,

þæt mon secan sceal      be sæwaroðe

and be eaofrum      æþele gimmas,

hwite and reade      and hiwa gehwæs.

Hwæt, hi eac witon      hwær hi eafiscas

25
secan þurfan,      and swylcra fela

weoruldwelena;      hi þæt wel doð,

geornfulle men,      geara gehwilce.

Ac ðæt is earmlicost      ealra þinga

þæt þa dysegan sint      on gedwolan wordene,

30
efne swa blinde      þæt hi on breostum ne magon

eaðe gecnawan      hwær þa ecan good,

soða gesælða,      sindon gehydda.

Forþæm hi æfre ne lyst      æfter spyrian,

secan þa gesælða.      Wenað samwise

35
þæt hi on ðis lænan mægen      life findan

soða gesælða,      þæt is selfa god.

Ic nat hu ic mæge      nænige ðinga

ealles swa swiðe      on sefan minum

hiora dysig tælan      swa hit me don lysteð,

40
ne ic þe swa sweotole      gesecgan ne mæg,

forðæm hi[?] sint earmran      and eac dysegran,

ungesæligran,      þonne ic þe secgan mæge.

Hi wilniað      welan and æhta

and weorðscipes      to gewinnanne;

45
þonne hi habbað      þæt hiora hige seceð,

wenað þonne      swa gewitlease

ðæt hi þa soðan      gesælða hæbben.

The Meters of Boethius: Meter 20
The Meters of Boethius: Meter 20

Eala, min drihten,      þæt þu eart ælmihtig,

micel, modilic,      mærþum gefræge,

and wundorlic      witena gehwylcum.

Hwæt, ðu, ece god,      ealra gesceafta

5
wundorlice      wel gesceope,

ungesewenlica,      and eac swa same

gesewenlicra      softe wealdest

scirra gesceafta      mid gesceadwisum

mægne and cræfte.      þu þysne middangeard

10
from fruman ærest      forð oð ende

tidum totældes,      swa hit getæsost wæs,

endebyrdes,      þæt hi æghwæðer

ge ær farað      ge eft cumað.

þu þe unstilla      agna gesceafta

15
to ðinum willan      wislice astyrest,

and þe self wunæst      swiðe stille

unanwendendlic      a forð simle.

Nis nan mihtigra      ne nan mærra

ne geond ealle þa gesceaft      efnlica þin,

20
ne þe ænig nedþearf      næs æfre giet

ealra þara weorca      þe þu geworht hafast;

ac mid þinum willan      þu hit worhtes eall,

and mid anwalde      þinum agenum

weorulde geworhtest      and wuhta gehwæt,

25
þeah ðe nænegu      nedðearf wære

eallra þara mærþa.      Is ðæt micel gecynd

þines goodes,      þencð ymb se ðe wile,

forðon hit is eall an      ælces þincges,

þu and þæt ðin good.      Hit is þin agen,

30
forðæm hit his utan      ne com auht to ðe,

ac ic georne wat      þæt ðin goodnes is,

ælmihtig good,      eall mid ðe selfum.

Hit is ungelic      urum gecynde;

us is utan cymen      eall þa we habbað

35
gooda on grundum      from gode selfum.

Næfst þu to ænegum      andan genumenne,

forðam þe nan þing nis      þin gelica,

ne huru ænig      ælcræftigre,

forðæm þu ealgood      anes geþeahte

40
þines geþohtest,      and hi þa worhtest.

Næs æror[?] ðe      ænegu gesceaft

þe auht oððe nauht      auðer worhte,

ac ðu butan bysne,      brego moncynnes,

ælmihtig[?] god,      eall geworhtest

45
þing þearle good;      eart þe selfa

þæt hehste good.      Hwæt, ðu, halig fæder,

æfter þinum willan      woruld gesceope,

ðisne middangeard,      meahtum þinum,

weorada drihten,      swa þu woldest self,

50
and mid ðinum willan      wealdest ealles;

forðæm þu, soða god,      selfa dælest

gooda æghwilc.      Forðæm þu geara ær

ealla gesceafta      ærest gesceope

swiðe gelice,      sumes hwæðre þeah

55
ungelice,      nemdest eall swa ðeah

mid ane noman      ealle togædre

woruld under wolcnum.      Hwæt, þu, wuldres god,

þone anne naman      eft todældes,

fæder, on feower;      wæs þara folde an

60
and wæter oðer      worulde dæles,

and fyr is þridde      and feowerðe lyft;

þæt is eall weoruld      eft togædere.

Habbað þeah þa feower      frumstol hiora,

æghwilc hiora      agenne stede,

65
þeah anra hwilc      wið oðer sie

miclum gemenged,      and mid mægne eac

fæder ælmihtiges      fæste gebunden

gesiblice      softe togædre

mid bebode þine,      bilewit fæder,

70
þætte heora ænig      oðres ne dorste

mearce ofergangan      for metodes ege;

ac geþweorod sint      ðegnas togædre,

cyninges cempan,      cele wið hæto,

wæt wið drygum,      winnað hwæðre.

75
Wæter and eorðe      wæstmas brengað;

þa sint on gecynde      cealda ba twa,

wæter wæt and ceald.      Wangas ymbelicgað,

eorðe ælgreno,      eac hwæðre ceald.

Lyft is gemenged,      forþæm hio on middum wunað;

80
nis þæt nan wundor      þæt hio sie wearm and ceald,

wæt wolcnes tier,      winde geblonden,

forðæm hio is on midle,      mine gefræge,

fyres and eorðan.      Fela monna wat

þætte yfemest is      eallra gesceafta

85
fyr ofer eorðan,      folde neoðemest.

Is þæt wundorlic,      weroda drihten,

þæt ðu mid geþeahte      þinum wyrcest

þæt ðu þæm gesceaftum      swa gesceadlice

mearce gesettest,      and hi gemengdest[?] eac.

90
Hwæt, ðu þæm wættere      wætum and cealdum

foldan to flore      fæste gesettest,

forðæm hit unstille      æghwider wolde

wide toscriðan      wac and hnesce.

Ne meahte hit on him selfum,      soð ic geare wat,

95
æfre gestandan,      ac hit sio eorðe hylt

and swelgeð eac      be sumum dæle,

þæt hio siðþan mæg      for ðæm sype weorðan

geleht lyftum.      Forðæm leaf and gærs

bræd geond Bretene,      bloweð and groweð

100
eldum to are.      Eorðe sio cealde

brengð wæstma fela      wundorlicra,

forðæm hio mid þæm wætere      weorðað geþawened.

Gif þæt nære,      þonne hio wære

fordrugod to duste      and todrifen siððan

105
wide mid winde,      swa nu weorðað oft

axe giond eorðan      eall toblawen.

Ne meahte on ðære eorðan      awuht libban,

ne wuhte þon ma      wætres brucan,

on eardian      ænige cræfte

110
for cele anum,      gif þu, cyning engla,

wið fyre hwæthwugu      foldan and lagustream

ne[?] mengdest togædre,      and gemetgodest

cele and hæto      cræfte þine,

þæt þæt fyr ne mæg      foldan and merestream

115
blate forbærnan,      þeah hit wið ba twa sie

fæste gefeged,      fæder ealdgeweorc.

Ne þincð me þæt wundur      wuhte þe læsse

þæt ðios eorðe mæg      and egorstream,

swa ceald gesceaft,      cræfta nane

120
ealles adwæscan      þæt þæt him on innan sticað

fyres gefeged      mid frean cræfte.

þæt is agen cræft      eagorstreames[?],

wætres and eorþan,      and on wolcnum eac,

and efne swa same      uppe ofer rodere.

125
þonne is þæs fyres      frumstol on riht,

eard ofer eallum      oðrum gesceaftum

gesewenlicum      geond þisne sidan grund;

þeah hit wið ealla sie      eft gemenged

weoruldgesceafta,      þeah waldan ne mot

130
þæt hit ænige      eallunga fordo

butan þæs leafe      þe us þis lif tiode,

þæt is se eca      and se ælmihtga.

Eorðe is hefigre      oðrum gesceaftum,

þicre geþuren,      forðæm[?] hio þrage stod

135
ealra gesceafta      under niðemæst,

buton þæm rodere,      þe þas ruman gesceaft

æghwylce dæge      utan ymbhwyrfeð,

and þeah þære eorðan      æfre ne oðrineð,

ne hire on nanre ne mot      near þonne on oðre

140
stowe gestæppan;      striceð ymbutan

ufane and neoðane,      efenneah gehwæðer.

æghwilc gesceaft      þe we ymb sprecað

hæfð his agenne      eard onsundran,

bið þeah wið þæm oðrum      eac gemenged.

145
Ne mæg hira ænig      butan oðrum bion.

þeah hi unsweotole      somod eardien,

swa nu eorðe and wæter      earfoðtæcne

unwisra gehwæm      wuniað on fyre,

þeah hi sindan[?]      sweotole þæm wisum.

150
Is þæt fyr swa same      fæst on þæm wætre

and on stanum eac      stille geheded

earfoðhawe,      is hwæðre þær.

Hafað fæder engla      fyr gebunden

efne to þon fæste      þæt hit fiolan ne mæg

155
eft æt his eðle,      þær þæt oðer fyr

up ofer eall þis      eardfæst wunað.

Sona hit forlæteð      þas lænan gesceaft,

mid cele ofercumen,      gif hit on cyððe gewit,

and þeah wuhta gehwilc      wilnað þiderweard

160
þær his mægðe bið      mæst ætgædre.

þu gestaðoladest      þurh þa strongan meaht,

weroda wuldorcyning,      wundorlice

eorðan swa fæste      þæt hio on ænige

healfe ne heldeð;      ne mæg hio hider ne þider

165
sigan þe swiðor      þe hio symle dyde.

Hwæt, hi þeah eorðlices      auht ne haldeð,

is þeah efneðe      up and of dune

to feallanne      foldan ðisse,

þæm anlicost      þe on æge bið,

170
gioleca on middan,      glideð hwæðre

æg ymbutan.      Swa stent eall weoruld

stille on tille,      streamas ymbutan,

lagufloda gelac,      lyfte and tungla,

and sio scire scell      scriðeð ymbutan

175
dogora gehwilce;      dyde lange swa.

Hwæt, þu, ðioda god,      ðriefalde on us

sawle gesettest,      and hi siððan eac

styrest and stihtest      þurh ða strongan meaht,

þæt hire þy læsse      on ðæm lytlan ne bið

180
anum fingre      þe hire on eallum bið

þæm lichoman.      Forðæm ic lytle ær

sweotole sæde      þæt sio sawl wære

þriefald gesceaft      þegna gehwilces,

forðæm uðwitan      ealle seggað

185
ðætte an gecynd      ælcre saule

irsung sie,      oðer wilnung;

is sio ðridde gecynd      þæm twæm betere,

sio gesceadwisnes.      Nis ðæt scandlic cræft,

forðæm hit nænig hafað      neat buton monnum.

190
Hæfð þa oðra twa      unrim wuhta;

hæfð þa wilnunga      welhwilc neten

and þa yrsunga      eac swa selfe.

Forðy men habbæð      geond middangeard

eorðgesceafta      ealla oferþungen,

195
forðæm ðe hi habbað,      þæs ðe hi nabbað,

þone ænne cræft      þe we ær nemdon.

Sio gesceadwisnes      sceal on gehwelcum

þære wilnunge      waldan semle,

and irsunge      eac swa selfe;

200
hio sceal mid geþeahte      þegnes mode,

mid andgite,      ealles waldan.

Hio is þæt mæste mægen      monnes saule

and se selesta      sundorcræfta.

Hwæt, þu ða saule,      sigora waldend,

205
þeoda þrymcyning,      þus gesceope,

þæt hio hwearfode      on hire selfre

hire utan ymb,      swa swa eal deð

rineswifte rodor,      recene[?] ymbscriðeð

dogora gehwilce      drihtnes meahtum

210
þisne middangeard.      Swa deð monnes saul,

hweole gelicost,      hwærfeð ymbe hy selfe,

oft smeagende      ymb ðas eorðlican

drihtnes gesceafta      dagum and nihtum.

Hwilum ymb[?] hi selfe      secende smeað,

215
hwilum eft smeað      ymb þone ecan god,

sceppend hire.      Scriðende færð,

hweole gelicost,      hwærfð ymb hi selfe.

þonne hio ymb hire scyppend      mid gescead smeað,

hio bið up ahæfen      ofer hi selfe,

220
ac hio bið eallunga      an hire selfre,

þonne hio ymb hi selfe      secende smeað;

hio bið swiðe fior      hire selfre beneoðan,

þonne hio þæs lænan      lufað and wundrað

eorðlicu þing      ofer ecne ræd.

225
Hwæt, þu, ece god,      eard forgeafe

saulum on heofonum,      selest weorðlica

ginfæsta gifa,      god ælmihtig,

be geearnunga      anra gehwelcre.

Ealle hi scinað      ðurh þa sciran neaht

230
hadre on heofonum,      na hwæðre þeah

ealle efenbeorhte.      Hwæt, we oft gesioð

hadrum nihtum      þætte heofonsteorran

ealle efenbeorhte      æfre ne scinað.

Hwæt, þu, ece god,      eac gemengest

235
þa heofoncundan      hider wið eorðan,

saula wið lice;      siððan wuniað

þis eorðlice      and þæt ece samod,

saul in flæsce.      Hwæt, hi simle to ðe

hionan[?] fundiað;      forðæm hi hider of ðe

240
æror comon,      sculon eft to ðe.

Sceal se lichama      last weardigan

eft on eorðan,      forðæm he ær of hire

weox on weorulde.      Wunedon ætsomne

efen swa lange      swa him lyfed wæs

245
from þæm ælmihtigan,      þe hi æror gio

gesomnade,      þæt is soð cining.

Se þas foldan gesceop      and hi gefylde þa

swiðe mislicum,      mine gefræge,

neata cynnum,      nergend user.

250
He hi siððan asiow      sæda monegum

wuda and wyrta      weorulde sceatum.

Forgif nu, ece god,      urum modum,

þæt hi moten to þe,      metod alwuhta,

þurg þas earfoðu      up astigan,

255
and of þisum bysegum,      bilewit fæder,

þeoda waldend,      to ðe cuman,

and þonne mid openum      eagum moten

modes ures,      ðurh ðinra mægna sped,

æwelm gesion      eallra gooda,

260
þæt þu eart selfa      sigedrihten god,

ge þa eagan hal      ures modes,

þæt we hi on ðe selfum      siððan moten

afæstnian.      Fæder engla, todrif

þone þiccan mist      þe þrage nu

265
wið þa eagan foran      usses modes

hangode hwyle,      hefig and þystre.

Onliht nu þa eagan      usses modes

mid þinum leohte,      lifes waldend,

forðæm þu eart sio birhtu,      bilewit fæder,

270
soðes leohtes,      and þu selfa eart

sio fæste ræst,      fæder ælmihtig,

eallra soðfæstra.      Hwæt, þu softe gedest

þæt hi ðe selfne      gesion moten.

þu eart eallra þinga,      þeoda waldend,

275
fruma and ende.      Hwæt, þu, fæder engla,

eall þing birest      eðelice

buton geswince.      þu eart selfa weg

and latteow eac      lifgendra gehwæs,

and sio wlitige stow      þe se weg to ligð,

280
þe ealle to      a fundiað

men of moldan      on þa mæran gesceaft.

The Meters of Boethius: Meter 21
The Meters of Boethius: Meter 21

Wel la, monna bearn      geond middangeard,

friora æghwilc      fundie to

þæm ecum gode      þe we ymb sprecað,

and to þæm gesælðum      þe we secgað ymb.

5
Se ðe ðonne nu sie      nearwe gehefted

mid þisses mæran      middangeardes

unnyttre lufe,      sece him eft hræðe

fulne friodom,      þæt he forð cume

to þæm gesælðum      saula rædes.

10
Forþæm þæt is sio an rest      eallra geswinca,

hyhtlicu hyð      heaum ceolum

modes usses,      meresmylta wic.

þæt is sio an hyð      þe æfre bið

æfter þam yðum      ura geswinca,

15
ysta gehwelcre,      ealnig smylte.

þæt is sio friðstow      and sio frofor an

eallra yrminga      æfter þissum

weoruldgeswincum.      þæt is wynsum stow

æfter þyssum yrmðum      to aganne.

20
Ac ic georne wat      þætte gylden maðm,

sylofren sincstan,      searogimma nan,

middangeardes wela      modes eagan

æfre ne onlyhtað,      auht ne gebetað

hiora scearpnesse      to þære sceawunga

25
soðra gesælða,      ac hi swiðor get

monna gehwelces      modes eagan

ablendað on breostum,      þonne hi hi beorhtran gedon.

Forðæm æghwilc ðing      þe on þys andweardan

life licað      lænu sindon,

30
eorðlicu þing      a fleondu.

Ac þæt is wundorlic      wlite and beorhtnes

þe wuhta gehwæs      wlite geberhteð,

and æfter þæm      eallum wealdeð.

Nele se waldend      ðæt forweorðan scylen

35
saula usse,      ac he hi selfa wile

leoman onlihtan,      lifes wealdend.

Gif þonne hæleða hwilc      hlutrum eagum

modes sines      mæg æfre ofsion

hiofones leohtes      hlutre beorhto,

40
þonne wile he secgan      þæt ðære sunnan sie

beorhtnes þiostro      beorna gehwylcum

to metanne      wið þæt micle leoht

godes ælmihtiges;      þæt is gasta gehwæm

ece butan ende      eadegum saulum.

The Meters of Boethius: Meter 22
The Meters of Boethius: Meter 22

Se þe æfter rihte      mid gerece wille

inweardlice      æfter spyrian

swa deoplice,      þæt hit todrifan ne mæg

monna ænig,      ne amerran huru

5
ænig eorðlic ðincg,      he ærest sceal

secan on him selfum      þæt he sume hwile

ymbutan hine      æror sohte.

Sece þæt siððan      on his sefan innan,

and forlæte an,      swa he oftost mæge,

10
ælcne[?] ymbhogan      ðy him unnet sie,

and gesamnige,      swa he swiðost mæge,

ealle to þæm anum      his ingeðonc,

gesecge his mode[?]      þæt hit mæg findan

eall on him innan      þæt hit oftost nu

15
ymbutan hit      ealneg seceð,

gooda æghwylc.      He ongit siððan

yfel and unnet      eal þæt he hæfde

on his incofan      æror lange

efne swa sweotole      swa he on þa sunnan mæg

20
eagum andweardum      on locian,

and he[?] eac ongit      his ingeþonc

leohtre and berhtre      þonne se leoma sie

sunnan on sumera,      þonne swegles gim,

hador heofontungol,      hlutrost scineð.

25
Forðæm þæs lichoman      leahtras and hefignes

and þa unþeawas      eallunga ne magon

of mode ation      monna ænegum

rihtwisnesse,      ðeah nu rinca hwæm

þæs lichoman      leahtras and hefignes

30
and unþeawas      oft bysigen

monna modsefan,      mæst and swiðost

mid þære yflan      oforgiotolnesse;

mid gedwolmiste      dreorigne sefan

fortihð mod foran      monna gehwelces,

35
þæt hit swa beorhte ne mot      blican and scinan

swa hit wolde,      gif hit geweald ahte;

þeah bið sum corn      sædes gehealden

symle on ðære saule      soðfæstnesse,

þenden gadertang wunað      gast on lice.

40
ðæs sædes corn      bið symle aweaht

mid ascunga,      eac siððan mid

goodre lare,      gif hit growan sceal.

Hu mæg ænig man      andsware findan

ðinga æniges,      þegen mid gesceade,

45
þeah hine rinca hwilc      rihtwislice

æfter frigne      gif he awuht nafað

on his modsefan      mycles ne lytles

rihtwisnesse[?]      ne geradscipes?

Nis þeah ænig man      þætte ealles swa

50
þæs geradscipes      swa bereafod sie

þæt he andsware      ænige ne cunne

findan on ferhðe,      gif he frugnen bið.

Forðæm hit is riht spell      þæt us reahte gio

ald uðwita,      ure Platon;

55
he cwæð þætte æghwilc      ungemyndig

rihtwisnesse      hine hræðe sceolde

eft gewendan      in to sinum

modes gemynde;      he mæg siððan

on his runcofan      rihtwisnesse

60
findan on ferhte      fæste gehydde

mid gedræfnesse      dogora gehwilce

modes sines      mæst and swiðost,

and mid hefinesse      his lichoman,

and mid þæm bisgum      þe on breostum styreð

65
mon on mode      mæla gehwylce.

The Meters of Boethius: Meter 23
The Meters of Boethius: Meter 23

Sie ðæt la on eorðan      ælces ðinges

gesælig mon,      gif he gesion mæge

þone hlutrestan      heofontorhtan stream,

æðelne æwelm      ælces goodes,

5
and of him selfum      ðone sweartan mist,

modes þiostro,      mæg aweorpan.

We sculon ðeah gita      mid godes fylste

ealdum and leasum      ðinne ingeðonc

betan bispellum,      þæt ðu ðe bet mæge

10
aredian to rodorum      rihte stige

on ðone ecan eard      ussa saula.

The Meters of Boethius: Meter 24
The Meters of Boethius: Meter 24

Ic hæbbe fiðru      fugle swiftran,

mid ðæm ic fleogan mæg      feor fram eorðan

ofer heane hrof      heofones þisses,

ac ðær ic nu moste      mod gefeðran,

5
ðinne ferðlocan,      feðrum minum,

oððæt ðu meahte      þisne middangeard,

ælc eorðlic ðing,      eallunga forsion.

Meahtes ofer rodorum      gereclice

feðerum lacan,      feor up ofer

10
wolcnu windan,      wlitan siððan

ufan ofer ealle.      Meahtes eac faran

ofer ðæm fyre      ðe fela geara

for lange betweox      lyfte and rodere,

swa him æt frymðe      fæder getiode.

15
ðu meahtest ðe siððan      mid ðære sunnan

faran betweox      oðrum tunglum.

Meahtest ðe full recen      on ðæm rodere ufan

siððan weorðan,      and ðonne samtenges

æt ðæm ælcealdan      anum steorran,

20
se yfmest is      eallra tungla,

ðone Saturnus      sundbuende

hatað under heofonum;      he is se cealda

eallisig tungl,      yfemest wandrað

ofer eallum ufan      oðrum steorrum.

25
Siððan ðu ðonne      ðone up a hafast

forð oferfarenne,      ðu meaht feorsian;

ðonne bist ðu siððan      sona ofer uppan

rodere ryneswiftum.      Gif ðu on riht færest,

ðe ðone hehstan heofon      behindan lætst,

30
ðonne meaht ðu siððan[?]      soðes leohtes

habban þinne dæl,      ðonan an cyning

rume ricsað      ofer roderum up

and under swa same      eallra gesceafta,

weorulde waldeð.      þæt is wis cyning,

35
þæt is se ðe waldeð      giond werðioda

ealra oðra      eorðan cyninga,

se mid his bridle      ymbebæted[?] hæfð

ymbhwyrft ealne      eorðan and heofones.

He his gewaldleðer      wel gemetgað,

40
se stioreð a      þurg ða strongan meaht

ðæm hrædwæne      heofones and eorðan.

Se an dema      is gestæððig,

unawendendlic,      wlitig and mære.

Gif ðu weorðest[?]      on wege rihtum

45
up to ðæm earde,      þæt is æðele stow,

ðeah ðu hi nu geta      forgiten hæbbe,

gif ðu æfre eft      þær an cymest,

ðonne wilt þu secgan      and sona cweðan:

"ðis is eallunga      min agen cyð,

50
eard and eðel.      Ic wæs ær hionan

cumen and acenned      ðurh ðisses cræftgan meaht.

Nylle ic æfre      hionan ut witan,

ac ic symle her      softe wille

mid fæder willan      fæste stondan."

55
Gif ðe ðonne æfre      eft geweorðeð

þæt ðu wilt oððe most      weorolde ðiostro

eft fandian,      ðu meaht eaðe gesion

unrihtwise      eorðan cyningas

and þa ofermodan      oðre rican

60
ðe þis werige folc      wyrst tuciað,

þæt hi symle bioð      swiðe earme,

unmehtige      ælces ðinges,

emne ða ilcan      þe þis earme folc

sume hwile nu      swiðost ondrædæð.

The Meters of Boethius: Meter 25
The Meters of Boethius: Meter 25

Geher nu an spell      be ðæm ofermodum

unrihtwisum      eorðan cyningum,

ða her nu manegum      and mislicum

wædum wlitebeorhtum      wundrum scinað

5
on heahsetlum,      hrofe getenge,

golde gegerede      and gimcynnum,

utan ymbestandne      mid unrime

ðegna and eorla.      þa bioð gehyrste

mid heregeatwum      hildetorhtum,

10
sweordum and fetelum      swiðe geglengde,

and þegniað      ðrymme micle

ælc oðrum,      and hi ealle him

ðonan mid ðy ðrymme      þreatiað gehwider

ymbsittenda      oðra ðeoda;

15
and se hlaford ne scrifð,      ðe ðæm here waldeð,

freonde ne feonde,      feore ne æhtum,

ac he reðigmod      ræst on gehwilcne,

wedehunde      wuhta gelicost;

bið to up ahæfen      inne on mode

20
for ðæm anwalde      þe him anra gehwilc

his tirwina      to fultemað.

Gif mon ðonne wolde      him awindan of

þæs cynegerelan      claða gehwilcne,

and him þonne oftion      ðara ðegnunga

25
and þæs anwaldes      ðe he ær[?] hæfde,

ðonne meaht ðu gesion      þæt he bið swiðe gelic

sumum ðara gumena      þe him geornost nu

mid ðegnungum      ðringað ymbeutan;

gif he wyrsa ne bið,      ne wene ic his na beteran.

30
Gif him þonne æfre      unmendlinga

weas geberede      þæt him wurde oftogen

þrymmes and wæda      and þegnunga

and ðæs anwaldes      þe we ymbe sprecað,

gif him ænig þara      ofhende wyrð,

35
ic wat þæt him þynceð      þæt he þonne sie

becropen on carcern,      oððe coðlice

racentan geræped.      Ic gereccan mæg

þæt of ungemete      ælces ðinges,

wiste and wæda,      wingedrinces,

40
and of swetmettum,      swiðost weaxað

þære wrænnesse      wodðrag micel;

sio swiðe gedræfð      sefan ingehygd

monna gehwelces,      þonan mæst cymeð

yfla ofermetta,      unnetta saca.

45
þonne hi gebolgene[?] weorðað,      him wyrð on breostum inne

beswungen sefa on hraðre      mid ðæm swiðan welme

hatheortnesse,      and hreðe siððan

unrotnesse      eac geræped[?],

hearde gehæfted.      Him siððan onginð

50
sum tohopa      swiðe leogan

þæs gewinnes wræce;      wilnað þæt irre

anes and oðres;      him þæt eall gehæt

his recelest,      rihtes ne scrifeð.

Ic ðe sæde ær      on ðisse selfan bec

55
þæt sumes goodes      sidra gesceafta

anlepra ælc      a wilnode

for his agenum      ealdgecynde.

Unrihtwise      eorðan cyningas

ne magon æfre þurhtion      awuht goodes

60
for ðæm yfle      þe ic ðe ær sæde.

Nis ðæt nan wundor,      forðæm hi willað hi

þæm unðeawum      þe ic ðe ær nemde,

anra gehwelcum,      a underðeodan.

Sceal ðonne nede      nearwe gebugan

65
to ðara hlaforda      hæftedome[?],

þe he hine eallunga ær      underþiodde.

ðæt is wyrse get,      þæt he winnan nyle

wið ðæm anwalde      ænige stunde;

þær he wolde a      winnan onginnan,

70
and þonne on ðæm gewinne      þurhwunian forð,

þonne næfde he      nane scylde,

ðeah he oferwunnen      weorðan sceolde.

The Meters of Boethius: Meter 26
The Meters of Boethius: Meter 26

Ic þe mæg eaðe      ealdum and leasum

spellum andreccan      spræce gelice

efne ðisse ilcan      þe wit ymb sprecað.

Hit gesælde gio      on sume tide

5
ðæt Aulixes      under hæfde

ðæm casere      cynericu twa.

He wæs þracia      ðioda aldor

and Retie      rices hirde.

Wæs his freadrihtnes      folccuð nama,

10
Agamemnon,      se ealles weold

Creca rices.      Cuð wæs wide

þæt on þa tide      Troia gewin

wearð under wolcnum.      For wiges heard

Creca drihten      campsted secan,

15
Aulixes mid,      an hund scipa

lædde ofer lagustream,      sæt longe ðær

tyn winter full.      þa[?] sio tid gelomp

þæt hi ðæt rice      geræht hæfdon,

diore gecepte      drihten Creca

20
Troia burg      tilum gesiðum.

ða ða[?] Aulixes      leafe hæfde,

ðracia cining,      þæt he þonan moste,

he let him behindan      hyrnde ciolas

nigon and hundnigontig,      nænigne þonan

25
merehengesta      ma þonne ænne

ferede on fifelstream,      famigbordon,

ðriereðre ceol;      þæt bið ðæt mæste

Creciscra scipa.      þa wearð ceald weder,

stearc storma gelac;      stunede sio brune

30
yð wið oðre,      ut feor adraf

on Wendelsæ      wigendra scola

up on þæt igland      þær Apolines

dohtor wunode      dægrimes worn.

Wæs se Apollinus      æðeles cynnes,

35
Iobes eafora,      se wæs gio cyning.

Se licette      litlum and miclum

gumena gehwylcum      þæt he good wære,

hehst and halgost;      swa se hlaford þa

þæt dysige folc      on gedwolan lædde,

40
oððæt him gelyfde      leoda unrim,

forðæm he wæs mid rihte      rices hirde,

hiora cynecynnes.      Cuð is wide

þæt on ða tide      þeoda æghwilc

hæfdon heora hlaford      for ðone hehstan god,

45
and weorðodon      swa swa wuldres cining,

gif he to ðæm rice wæs      on rihte boren.

Wæs þæs Iobes fæder      god eac swa he;

Saturnus ðone      sundbuende

heton, hæleða bearn.      Hæfdon ða mægða

50
ælcne æfter oðrum      for ecne god.

Sceolde eac wesan      Apollines

dohtor diorboren,      dysiges folces,

gumrinca gyden;      cuðe galdra fela,

drifan drycræftas.      Hio gedwolan fylgde

55
manna swiðost      manegra þioda,

cyninges dohtor;      sio Circe wæs

haten for herigum.      Hio ricsode

on ðæm iglonde      þe Aulixes,

cining þracia,      com ane to

60
ceole liðan.      Cuð wæs sona

eallre þære mænige      þe hire mid wunode

æþelinges sið.      Hio mid ungemete

lissum lufode      liðmonna frean[?],

and he eac swa same      ealle mægne

65
efne swa swiðe      hi on sefan lufode,

þæt he to his earde      ænige nyste

modes mynlan      ofer mægð giunge;

ac he mid þæm wife      wunode siððan,

oððæt him ne meahte      monna ænig

70
ðegna[?] sinra      þær mid wesan,

ac hi for ðæm yrmðum      eardes lyste;

mynton forlætan      leofne hlaford.

ða ongunnon wercan      werðeoda spell,

sædon þæt hio sceolde      mid hire scinlace

75
beornas forbredan,      and mid balocræftum

wraðum weorpan      on wildra lic

cyninges þegnas,      cyspan siððan

and mid racentan eac      ræpan mænigne.

Sume hi to wulfum wurdon,      ne meahton þonne word forðbringan,

80
ac hio þragmælum      ðioton ongunnon.

Sume wæron eaforas,      a grymetedon

ðonne hi sares hwæt      siofian scioldon.

þa ðe leon wæron      ongunnon laðlice

yrrenga ryn      a ðonne hi sceoldon

85
clipian for corðre.      Cnihtas wurdon,

ealde ge giunge,      ealle forhwerfde

to sumum diore,      swelcum he æror

on his lifdagum      gelicost wæs,

butan þam cyninge,      þe sio cwen lufode.

90
Nolde þara oþra      ænig onbitan

mennisces metes,      ac hi ma lufedon

diora drohtað,      swa hit gedefe ne wæs.

Næfdon hi mare      monnum gelices

eorðbuendum      ðonne ingeþonc;

95
hæfde anra gehwylc      his agen mod,

þæt wæs þeah swiðe      sorgum gebunden

for ðæm earfoðum      þe him on sæton.

Hwæt, ða dysegan men      þe ðysum drycræftum

longe[?] gelyfdon,      leasum spellum,

100
wisson hwæðre      þæt þæt gewit ne mæg

mod onwendan      monna ænig

mid drycræftum,      þeah hio gedon meahte

þæt ða lichoman      lange þrage

onwend wurdon.      Is þæt wundorlic

105
mægencræft micel      moda gehwilces

ofer lichoman      lænne and sænne.

Swylcum and swylcum      þu meaht sweotole ongitan

þæt ðæs lichoman      listas and cræftas

of ðæm mode cumað      monna gehwylcum,

110
anlepra ælc.      þu meaht eaðe ongitan

þætte ma dereð      monna gehwelcum

modes unðeaw      þonne mettrymnes

lænes lichoman.      Ne þearf leoda nan

wenan þære wyrde      þæt þæt werige flæsc

115
þæt mod mæge[?]      monna æniges

eallunga to him      æfre onwendan,

ac þa unðeawas      ælces modes

and þæt ingeþonc      ælces monnes

þone lichoman      lit þider hit wile.

The Meters of Boethius: Meter 27
The Meters of Boethius: Meter 27

Hwy ge æfre scylen      unrihtfioungum

eower mod drefan,      swa swa mereflodes

yþa hrerað      iscalde sæ,

wecggað for winde?      Hwy oðwite ge

5
wyrde eowre      þæt hio geweald nafað?

Hwy ge þæs deaðes      þe eow drihten gesceop

gebidan ne magon      bitres gecyndes,

nu he eow ælce dæg      onet toweard?

Ne magon ge gesion      þæt he symle spyreð

10
æfter æghwelcum      eorðan tudre,

diorum and fuglum?      Deað eac swa same

æfter moncynne      geond ðisne middangeard,

egeslic hunta,      a bið on waðe;

nyle he ænig swæð      æfre forlætan

15
ær he gehede      þæt he hwile ær

æfter spyrede.      Is þæt earmlic þing

þæt his gebidan ne magon      burgsittende,

ungesælige men;      hine ær willað

foran to sciotan,      swa swa fugla cyn

20
oððe wildu dior;      þa winnað betwuh,

æghwylc wolde      oðer acwellan.

Ac þæt is unriht      æghwelcum men

þæt he oðerne      inwitþoncum

fioge on færðe,      swa swa fugl oððe dior,

25
ac þæt wære rihtost,      þætte rinca gehwylc

oðrum gulde      edlean on riht,

weorc be geweorhtum      weoruldbuendum

þinga gehwilces,      þæt is, þæt he lufige

godra gehwilcne      swa he geornost mæge,

30
mildsige yflum,      swa we ær[?] spræcon.

He sceal þone monnan      mode lufian,

and his unþeawas      ealle hatian

and ofsniðan,      swa he swiðost mæge.

The Meters of Boethius: Meter 28
The Meters of Boethius: Meter 28

Hwa is on eorðan      nu unlærdra

þe ne wundrige      wolcna færeldes,

rodres swifto,      ryne tunglo,

hu hy ælce dæge      utan ymbhwerfeð

5
eallne middangeard?      Hwa is moncynnes

þæt ne wundrie      ymb þas wlitegan tungl,

hu hy sume habbað      swiðe micle

scyrtran ymbehwerft,      sume scriðað leng

utan ymb eall ðis?      An þara tungla

10
woruldmen hatað      wænes þisla;

þa habbað scyrtran      scriðe and færelt,

ymbhwerft læssan,      ðonne oðru tungl,

forðæm hi þære eaxe      utan ymbhweorfeð,

þone norðende      nean ymbcerreð.

15
On ðære ilcan      eaxe hwerfeð

eall ruma rodor,      recene scriðeð,

suðheald swifeð,      swift, untiorig.

Hwa is on weorulde      þæt ne wafige,

buton þa ane      þe hit ær wisson,

20
þætte mænig tungul      maran ymbhwyrft

hafað on heofonum,      sume hwile eft

læsse geliðað,      þa þe lacað ymb

eaxe ende      oððe micle

mare geferað      þa hire middre[?] ymbe

25
þearle þrægeð?      þara is gehaten

Saturnus sum,      se hæfð ymb þritig

wintergerimes      weoruld ymbcirred.

Boetes eac      beorhte scineð,

oðer steorra,      cymeð efne swa same

30
on þone ilcan stede      eft ymb þritig

geargerimes,      ðær he gio ða wæs.

Hwa is weoruldmonna      þæt ne wafige,

hu sume steorran      oð ða sæ farað

under merestreamas,      þæs ðe monnum ðincð?

35
Swa eac sume wenað      þæt sio sunne do,

ac se wena nis      wuhte þe soðra.

Ne bið hio on æfen      ne on ærmorgen

merestreame þe near      ðe on midne dæg,

and þeah monnum þyncð      þæt hio on mere gange

40
under sæ swife,      þonne hio on setl glideð.

Hwa is on weorulde      þæt ne wundrige

fulles monan,      þonne he færinga

wyrð under wolcnum      wlites bereafad,

beþeaht mid þiostrum?      Hwa þegna ne mæge

45
eac wafian      ælces stiorran,

hwy hi ne scinen      scirum wederum

beforan ðære sunnan,      swa hi symle doð

middelnihtum      wið þone monan foran,

hadrum heofone?      Hwæt, nu hæleða fela

50
swelces and swelces      swiðe wundrað,

and ne wundriað      þætte wuhta gehwilc,

men and netenu,      micelne habbað

and unnetne      andan betweoh him,

swiðe singalne.      Is þæt sellic þincg,

55
þæt hi ne wundriað      hu hit on wolcnum oft

þearle þunrað,      þragmælum eft

anforlæteð,      and eac swa same

yð wið lande      ealneg winneð,

wind[?] wið wæge.      Hwa wundrað þæs

60
oððe oþres eft,      hwi þæt is mæge

weorðan of wætere;      wlitetorht[?] scineð

sunna swegle hat;      sona gecerreð

ismere ænlic      on his agen gecynd,

weorðeð to wætre.      Ne þincð þæt wundor micel

65
monna ænegum      þæt he mægge gesion

dogora gehwilce,      ac ðæt dysie folc

þæs hit seldnor gesihð      swiðor wundrað,

þeah hit wisra gehwæm      wundor ðince

on his modsefan      micle læsse.

70
Unstaðolfæste[?]      ealneg wenað

þæt þæt ealdgesceaft      æfre ne wære

þæt hi seldon gesioð,      ac swiðor giet

weoruldmen wenað      þæt hit weas come,

niwan gesælde,      gif hiora nængum hwylc

75
ær ne oðeowde;      is þæt earmlic þinc.

Ac gif hiora ænig      æfre weorðeð

to ðon firwetgeorn      þæt he fela onginð

leornian lista,      and him lifes weard

of mode abrit      þæt micle dysig

80
ðæt hit oferwrigen mid      wunode lange,

þonne ic wæt geare      þæt hi ne wundriað

mæniges þinges      þe monnum nu

wæfðo[?] and wunder      welhwær þynceð.

The Meters of Boethius: Meter 29
The Meters of Boethius: Meter 29

Gif ðu nu wilnige      weorulddrihtnes

heane anwald      hlutre mode

ongitan giorne[?],      gem almægene

heofones tunglu,      hu hi him healdað betwuh

5
sibbe singale,      dydon swa lange.

Swa hi gewenede      wuldres aldor

æt frumsceafte      þæt sio fyrene ne[?] mot

sunne gesecan      snawcealdes weg,

monan[?] gemæro.      Hwæt, ða mæran tungl

10
auðer oðres rene      a ne gehrineð

ær þæm þæt oðer      of gewiteð.

Ne huru se stiorra      gestigan wile

westdæl wolcna,      þone wise men

Ursa nemnað;      ealle stiorran

15
sigað æfter sunnan      samod mid rodere

under eorðan grund,      he ana stent.

Nis þæt nan wundor;      he is wundrum fæst[?],

upende neah      eaxe ðæs roderes.

ðonne is an steorra      ofer oðre beorht,

20
cymeð eastan up      ær þonne sunne;

þone monna bearn      morgenstiorra

hatað under heofonum,      forðæm he hæleþum dæg

bodað æfter burgum,      brengeð æfter

swegeltorht sunne      samad eallum dæg.

25
Is se forrynel      fæger and sciene,

cymeð eastan up      ær for sunnan

and eft æfter sunnan      on setl glideð,

west under weorulde.      Werðioda his

noman onwendað      þonne niht cymeð,

30
hatað hine ealle      æfenstiorra.

Se bið þære sunnan swiftra;      siððan hi on setl gewitað,

ofirneð þæt[?] æþele tungol,      oðþæt he be eastan weorðeð

eldum oðewed      ær þonne sunne.

Habbað æðele tungol      emne gedæled

35
dæg and nihte      drihtnes meahtum,

sunna and mona[?],      swiðe geþwære,

swa him æt frymþe      fæder getiohhode.

Ne þearft þu no wenan      þæt ða wlitegan tungl

ðæs þeowdomes      aðroten weorðe

40
ær domes dæge;      deð siððan ymbe

moncynnes fruma      swa him gemet þinceð,

forðon hi be healfe      heofones þisses

on ane ne læt      ælmihtig god,

þy læs hi oðra fordyden      æþela gesceafta,

45
ac se eca god      ealla gemetgað

sida gesceafta,      softa geþwerað.

Hwilum ðæt drige      drifð þone wætan,

hwylum he[?] gemengeð,      metodes cræfte,

cile wið hæto;      hwilum cerreð eft

50
on uprodor      ælbeorhta leg,

leoht on[?] lyfte;      ligeð him behindan

hefig hrusan dæl,      þeah hit hwilan ær

eorðe sio cealde      oninnan hire

heold and hydde      haliges meahtum.

55
Be þæs cyninges gebode      cymeð geara gehwæt[?],

eorðe bringeð      æghwylc tudor,

and se hata sumor      hæleða bearnum

geara gehwilce      giereð and drigeð

geond sidne grund      sæd and bleda,

60
hærfest to honda      herbuendum,

ripa receð.      Ren æfter þæm

swylce hagal and snaw      hrusan leccað

on wintres tid,      weder unhiore.

Forðæm eorðe onfehð      eallum sædum,

65
gedeð þæt hi growað      geara gehwilce;

on lenctentid      leaf up spryttað.

Ac se milda metod      monna bearnum

on eorðan fet      eall þætte groweð,

wæstmas on weorolde,      wel forðbrengeð

70
hit þonne he wile,      heofona waldend,

and eowað eft      eorðbuendum,

nimð þonne he wile,      nergende god.

And þæt hehste good      on heahsetle

siteð self cyning,      and þios side gesceaft

75
þenað and ðiowað.      He þonan[?] waldeð

þæm geweltleðrum      weoruldgesceafta.

Nis þæt nan wundor;      he is weroda god,

cyning and drihten      cwucera gehwelces,

æwelm and fruma      eallra gesceafta,

80
wyrhta and sceppend      weorulde þisse,

wisdom and æ      woruldbuendra.

Ealla gesceafta      on his[?] ærendo

hionane he[?] sendeð[?],      hæt eft cuman[?].

Gif he swa gestæððig      ne staðolade

85
ealla gesceafta,      æghwylc hiora

wraðe tostencte      weorðan sceolden,

æghwilc hiora      ealle to nauhte

weorðan sceoldon      wraðe toslopena,

þeah þa ane lufe      ealla gesceafta

90
heofones and eorðan      hæbben gemæne,

þæt hi þiowien      swilcum þiodfruman,

and fægniað      þæt hiora fæder wealdeð.

Nis þæt nan wundor,      forðæm wuhta nan

æfre ne meahte      elles wunian,

95
gif hi eallmægene      hiora ordfruman

ne þiowoden,      þeodne mærum.

The Meters of Boethius: Meter 30
The Meters of Boethius: Meter 30

Omerus wæs      east mid Crecum

on ðæm leodscipe      leoða cræftgast,

Firgilies      freond and lareow,

þæm mæran sceope      magistra betst.

5
Hwæt, se Omerus      oft and gelome

þære sunnan wlite      swiðe herede,

æðelo cræftas      oft and gelome

leoðum and spellum      leodum reahte.

Ne mæg hio þeah gescinan,      þeah hio sie scir and beorht,

10
ahwærgen neah      ealla gesceafta;

ne furðum þa gesceafta      ðe hio gescinan mæg

endemes ne mæg      ealla geondlihtan

innan and utan.      Ac se ælmihtega

waldend and wyrhta      weorulde gesceafta

15
his agen weorc      eall geondwliteð,

endemes þurhsyhð      ealla gesceafta.

ðæt is sio soðe      sunne mid rihte,

be ðæm we magon singan      swylc butan lease.

The Meters of Boethius: Meter 31
The Meters of Boethius: Meter 31

Hwæt, ðu meaht ongitan,      gif his ðe geman lyst,

þætte mislice      manega wuhta

geond eorðan farað      ungelice;

habbað blioh and fær,      bu ungelice,

5
and mægwlitas      manegra cynna[?]

cuð and uncuð.      Creopað and snicað,

eall lichoma      eorðan getenge,

nabbað hi æt fiðrum fultum,      ne magon hi mid fotum gangan,

eorðan brucan,      swa him eaden wæs.

10
Sume fotum twam      foldan peððað,

sume fierfete,      sume fleogende

windað[?] under wolcnum.      Bið ðeah wuhta gehwylc

onhnigen to hrusan,      hnipað of dune,

on weoruld wliteð,      wilnað to eorðan,

15
sume nedþearfe,      sume neodfræce.

Man ana gæð      metodes gesceafta

mid his andwlitan      up on gerihte.

Mid ðy is getacnod      þæt his treowa sceal

and his modgeþonc      ma up þonne niðer

20
habban to heofonum,      þy læs he his hige wende

niðer swa ðær nyten.      Nis[?] þæt gedafenlic,

þæt se modsefa      monna æniges

niðerheald wese      and þæt neb upweard!

The Battle of Finnsburh

Dobbie, 1942 3-4; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

/nas byrnað?"

Hnæf[?] hleoþrode ða,      heaþogeong[?] cyning:

"Ne ðis ne dagað eastan[?],      ne her draca ne fleogeð,

ne her ðisse healle      hornas ne byrnað.

5
Ac her forþ berað;      fugelas singað,

gylleð græghama,      guðwudu hlynneð,

scyld scefte oncwyð.      Nu scyneð þes mona

waðol under wolcnum.      Nu arisað weadæda

ðe ðisne folces nið      fremman willað.

10
Ac onwacnigeað nu,      wigend mine,

habbað eowre linda[?],      hicgeaþ[?] on ellen,

winnað[?] on orde,      wesað onmode!"

ða aras mænig goldhladen ðegn,      gyrde hine his swurde.

ða to dura eodon      drihtlice cempan,

15
Sigeferð and Eaha,      hyra sword getugon,

and æt oþrum durum      Ordlaf and Guþlaf,

and Hengest sylf      hwearf him on laste.

ða gyt Garulf      Guðere styrde[?]

ðæt he swa freolic feorh      forman siþe

20
to ðære healle durum      hyrsta ne bære[?],

nu hyt niþa heard      anyman wolde,

ac he frægn ofer eal      undearninga,

deormod hæleþ,      hwa ða duru heolde.

"Sigeferþ is min nama," cweþ he,      "ic eom Secgena leod,

25
wreccea[?] wide cuð;      fæla ic weana[?] gebad,

heardra[?] hilda.      ðe is gyt her witod

swæþer ðu sylf to me      secean wylle."

ða wæs on healle      wælslihta gehlyn;

sceolde cellod[?] bord[?]      cenum[?] on handa,

30
banhelm berstan      (buruhðelu dynede),

oð æt ðære guðe      Garulf gecrang,

ealra ærest      eorðbuendra,

Guðlafes sunu,      ymbe hyne godra fæla,

hwearflicra[?] hræw[?].      Hræfen wandrode,

35
sweart and sealobrun.      Swurdleoma stod,

swylce eal Finnsburuh      fyrenu wære.

Ne gefrægn ic næfre wurþlicor      æt wera hilde

sixtig sigebeorna      sel gebæran[?],

ne nefre swetne[?] medo      sel forgyldan

40
ðonne Hnæfe guldan      his hægstealdas.

Hig fuhton fif dagas,      swa hyra nan ne feol

drihtgesiða,      ac hig ða duru heoldon.

ða gewat him wund hæleð      on wæg gangan,

sæde þæt his byrne      abrocen wære,

45
heresceorp unhror[?],      and eac wæs his helm ðyrel[?].

ða hine sona frægn      folces hyrde,

hu ða wigend hyra      wunda genæson,

oððe hwæþer ðæra hyssa

Waldere, Fragment II

Dobbie, 1942 5-6; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

hyrde hyne georne:

"Huru Welande/      worc ne geswiceð

monna ænigum      ðara ðe Mimming can

heardne gehealdan.      Oft æt hilde gedreas

5
swatfag and sweordwund      secg[?] æfter oðrum.

ætlan ordwyga,      ne læt ðin ellen nu gy/

gedreosan to dæge,      dryhtscipe

is se dæg cumen

þæt ðu scealt aninga      oðer twega,

10
lif forleosan      oððe l/ /gne dom

agan mid eldum,      ælfheres sunu.

Nalles ic ðe, wine min,      wordum cide,

ðy ic ðe gesawe      æt ðam sweordplegan[?]

ðurh edwitscype      æniges monnes

15
wig forbugan      oððe on weal fleon,

lice beorgan,      ðeah þe laðra fela

ðinne byrnhomon      billum heowun,

ac ðu symle furðor      feohtan sohtest,

mæl ofer mearce;      ðy ic ðe metod ondred,

20
þæt ðu to fyrenlice      feohtan sohtest

æt ðam ætstealle      oðres monnes,

wigrædenne.      Weorða ðe selfne

godum dædum,      ðenden ðin god recce.

Ne murn ðu for ði mece;      ðe wearð maðma cyst

25
gifeðe[?] to geoce[?],      mid ðy ðu Guðhere scealt

beot forbigan,      ðæs ðe he ðas beaduwe ongan

/d unryhte      ærest secan.

Forsoc he ðam swurde      and ðam syncfatum,

beaga[?] mænigo,      nu sceal bega leas

30
hworfan from[?] ðisse hilde,      hlafurd secan

ealdne OE      oððe her ær swefan,

gif he ða"

Waldere B

"/ce bæteran

buton ðam anum      ðe ic eac hafa

on stanfate      stille gehided.

Ic wat þæt hit[?] ðohte      ðeodric Widian

5
selfum onsendon,      and eac sinc micel

maðma mid ði mece,      monig oðres mid him

golde gegirwan      (iulean genam),

þæs ðe hine of nearwum      Niðhades mæg,

Welandes bearn,      Widia ut forlet;

10
ðurh fifela gewe/ /ld      forð onette."

Waldere mað/ /lode,      wiga ellenrof,

hæfde him on handa      hildefrofre[?],

guðbilla gripe,      gyddode wordum:

"Hwæt! ðu huru wendest,      wine Burgenda,

15
þæt me Hagenan hand      hilde gefremede

and getwæmde /ðewigges.      Feta, gyf ðu dyrre,

æt ðus heaðuwerigan      hare byrnan.

Standeð[?] me her on eaxelum      ælfheres laf,

god and geapneb,      golde geweorðod,

20
ealles unscende      æðelinges reaf

to habbanne,      þonne hand[?] wereð

feorhhord feondum.      Ne[?] bið fah wið me,

þonne [...] unmægas      eft ongynnað,

mecum gemetað,      swa ge me dydon.

25
ðeah mæg sige syllan      se ðe symle byð

recon and rædfest      ryh/ /a gehwilces.

Se ðe him to ðam halgan      helpe gelifeð,

to gode gioce,      he þær gearo findeð

gif ða earnunga      ær geðenceð.

30
þonne moten[?] wlance      welan britnian,

æhtum wealdan,      þæt is"

The Battle of Maldon

Dobbie, 1942 7-16; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

brocen wurde.

Het þa hyssa hwæne      hors forlætan,

feor afysan,      and forð gangan,

hicgan to handum      and to[?] hige godum.

5
þa[?] þæt Offan mæg      ærest onfunde,

þæt se eorl nolde      yrhðo geþolian,

he let him þa of handon      leofne fleogan

hafoc wið þæs holtes,      and to þære hilde stop;

be þam man mihte oncnawan      þæt se cniht nolde

10
wacian æt þam wige[?],      þa he to wæpnum feng.

Eac him wolde Eadric      his ealdre gelæstan,

frean to gefeohte,      ongan þa forð beran

gar to guþe.      He hæfde god geþanc

þa hwile þe he mid handum      healdan mihte

15
bord and bradswurd;      beot he gelæste

þa he ætforan his frean      feohtan sceolde.

ða þær Byrhtnoð ongan      beornas trymian,

rad and rædde,      rincum tæhte

hu hi sceoldon standan      and þone stede healdan,

20
and bæd þæt hyra randas[?]      rihte heoldon

fæste mid folman,      and ne forhtedon na.

þa he hæfde þæt folc      fægere getrymmed,

he lihte þa mid leodon      þær him leofost wæs,

þær he his heorðwerod      holdost wiste.

25
þa stod on stæðe,      stiðlice clypode

wicinga ar,      wordum mælde,

se on beot abead      brimliþendra

ærænde to þam eorle,      þær he on ofre stod:

"Me sendon to þe      sæmen snelle,

30
heton ðe secgan      þæt þu most sendan raðe

beagas wið gebeorge;      and eow betere is

þæt ge þisne garræs      mid gafole forgyldon,

þon we swa hearde      hilde[?] dælon.

Ne þurfe we us spillan,      gif ge spedaþ to þam;

35
we willað wið þam golde      grið fæstnian.

Gyf þu þat gerædest,      þe her ricost eart,

þæt þu þine leoda      lysan wille,

syllan sæmannum      on hyra sylfra dom

feoh wið freode,      and niman frið æt us,

40
we willaþ mid þam sceattum      us to scype gangan,

on flot feran,      and eow friþes healdan."

Byrhtnoð maþelode,      bord hafenode,

wand wacne æsc,      wordum mælde,

yrre and anræd      ageaf him andsware:

45
"Gehyrst þu, sælida,      hwæt þis folc segeð?

Hi willað eow to gafole      garas syllan,

ættrynne ord      and ealde swurd,

þa heregeatu      þe eow æt hilde ne deah.

Brimmanna boda,      abeod eft ongean,

50
sege þinum leodum      miccle laþre spell,

þæt her stynt unforcuð      eorl mid his werode,

þe wile gealgean      eþel þysne,

æþelredes eard,      ealdres mines,

folc and foldan.      Feallan sceolon

55
hæþene æt hilde.      To heanlic me þinceð

þæt ge mid urum sceattum      to scype gangon

unbefohtene,      nu ge þus feor hider

on urne eard      in becomon.

Ne sceole ge swa softe      sinc gegangan;

60
us sceal ord and ecg      ær geseman,

grim guðplega,      ær we[?] gofol syllon."

Het þa bord beran,      beornas gangan,

þæt hi on þam easteðe      ealle stodon.

Ne mihte þær for wætere      werod to þam oðrum;

65
þær com flowende      flod æfter ebban,

lucon lagustreamas.      To lang hit him þuhte,

hwænne hi togædere      garas beron.

Hi þær Pantan stream      mid prasse bestodon,

Eastseaxena ord      and se æschere.

70
Ne mihte hyra ænig      oþrum derian,

buton hwa þurh flanes flyht      fyl gename.

Se flod ut gewat;      þa flotan stodon gearowe,

wicinga fela,      wiges georne.

Het þa hæleða hleo      healdan þa bricge

75
wigan wigheardne,      se wæs haten Wulfstan,

cafne mid his cynne,      þæt wæs Ceolan sunu,

þe ðone forman man      mid his francan ofsceat

þe þær baldlicost      on þa bricge stop.

þær stodon mid Wulfstane      wigan unforhte,

80
ælfere and Maccus,      modige twegen,

þa noldon æt þam forda      fleam gewyrcan,

ac hi fæstlice      wið ða fynd weredon,

þa hwile þe hi wæpna      wealdan moston.

þa hi þæt ongeaton      and georne gesawon

85
þæt hi þær bricgweardas      bitere fundon,

ongunnon lytegian þa      laðe gystas,

bædon þæt hi upgang[?]      agan moston,

ofer þone ford faran,      feþan lædan.

ða se eorl ongan      for his ofermode

90
alyfan landes to fela      laþere ðeode.

Ongan ceallian þa      ofer cald wæter

Byrhtelmes bearn      (beornas gehlyston):

"Nu eow is gerymed,      gað ricene to us,

guman to guþe;      god ana wat

95
hwa þære wælstowe      wealdan mote."

Wodon þa wælwulfas      (for wætere ne murnon),

wicinga werod,      west[?] ofer Pantan,

ofer scir wæter      scyldas wegon,

lidmen to lande      linde bæron.

100
þær ongean gramum      gearowe stodon

Byrhtnoð mid beornum;      he mid bordum het

wyrcan þone wihagan,      and þæt werod healdan

fæste wið feondum.      þa wæs feohte[?] neh,

tir æt getohte.      Wæs seo tid cumen

105
þæt þær fæge men      feallan sceoldon.

þær wearð hream ahafen,      hremmas wundon,

earn æses georn;      wæs on eorþan cyrm.

Hi leton þa of folman      feolhearde speru,

gegrundene      garas fleogan;

110
bogan wæron bysige,      bord ord onfeng.

Biter wæs se beaduræs,      beornas feollon

on gehwæðere hand,      hyssas lagon.

Wund wearð[?] Wulfmær,      wælræste geceas,

Byrhtnoðes mæg;      he mid billum wearð,

115
his swuster sunu,      swiðe forheawen.

þær wearð[?] wicingum      wiþerlean agyfen.

Gehyrde ic þæt Eadweard      anne sloge

swiðe mid his swurde,      swenges ne wyrnde,

þæt him æt fotum feoll      fæge cempa;

120
þæs him his ðeoden      þanc gesæde,

þam burþene,      þa he byre hæfde.

Swa stemnetton      stiðhicgende

hysas æt hilde,      hogodon georne

hwa þær mid orde      ærost mihte

125
on fægean men      feorh gewinnan,

wigan mid wæpnum;      wæl feol on eorðan.

Stodon stædefæste;      stihte hi Byrhtnoð,

bæd þæt hyssa gehwylc      hogode to wige

þe on Denon wolde      dom gefeohtan.

130
Wod þa wiges heard,      wæpen up ahof,

bord to gebeorge,      and wið þæs beornes stop.

Eode swa anræd      eorl to þam ceorle,

ægþer hyra oðrum      yfeles hogode.

Sende ða se særinc      suþerne gar,

135
þæt gewundod wearð      wigena hlaford;

he sceaf þa mid ðam scylde,      þæt se sceaft tobærst,

and þæt spere sprengde,      þæt hit sprang ongean.

Gegremod wearð se guðrinc;      he mid gare stang

wlancne wicing,      þe him þa wunde forgeaf.

140
Frod wæs se fyrdrinc;      he let his francan wadan

þurh ðæs hysses hals,      hand wisode

þæt he on þam færsceaðan      feorh geræhte.

ða he oþerne      ofstlice sceat,

þæt seo byrne tobærst;      he wæs on breostum wund

145
þurh ða hringlocan,      him æt heortan stod

ætterne ord.      Se eorl wæs þe bliþra,

hloh þa, modi man,      sæde metode þanc

ðæs dægweorces      þe him drihten forgeaf.

Forlet þa drenga sum      daroð of handa,

150
fleogan of folman,      þæt se to forð gewat

þurh ðone æþelan      æþelredes þegen.

Him be healfe stod      hyse unweaxen,

cniht on gecampe,      se full caflice

bræd of þam beorne      blodigne gar,

155
Wulfstanes bearn,      Wulfmær se geonga,

forlet forheardne      faran eft ongean;

ord in gewod,      þæt se on eorþan læg

þe his þeoden ær      þearle geræhte.

Eode þa gesyrwed      secg to þam eorle;

160
he wolde þæs beornes      beagas gefecgan,

reaf and hringas      and gerenod swurd.

þa Byrhtnoð bræd      bill of sceðe,

brad and bruneccg,      and on þa byrnan sloh.

To raþe hine gelette      lidmanna sum,

165
þa he þæs eorles      earm amyrde.

Feoll þa to foldan      fealohilte swurd;

ne mihte he gehealdan      heardne mece,

wæpnes wealdan.      þa gyt þæt word gecwæð

har hilderinc,      hyssas bylde,

170
bæd gangan forð      gode geferan;

ne mihte þa on fotum leng      fæste gestandan[?].

He to heofenum wlat:

"Geþancie[?] þe,      ðeoda waldend,

ealra þæra wynna      þe ic on worulde gebad.

175
Nu ic ah, milde metod,      mæste þearfe

þæt þu minum gaste      godes geunne,

þæt min sawul to ðe      siðian mote

on þin geweald,      þeoden engla,

mid friþe ferian.      Ic eom frymdi to þe

180
þæt hi helsceaðan      hynan ne moton."

ða hine heowon      hæðene scealcas

and begen þa beornas      þe him big stodon,

ælfnoð and Wulmær      begen lagon,

ða onemn hyra frean      feorh gesealdon.

185
Hi bugon þa fram beaduwe      þe þær beon noldon.

þær wearð[?] Oddan bearn      ærest on fleame,

Godric fram guþe,      and þone godan forlet

þe him mænigne oft      mear gesealde;

he gehleop þone eoh      þe ahte his hlaford,

190
on þam gerædum      þe hit riht ne wæs,

and his broðru mid him      begen ærndon[?],

Godwine[?] and Godwig,      guþe ne gymdon,

ac wendon fram þam wige      and þone wudu sohton,

flugon on þæt fæsten      and hyra feore burgon,

195
and manna ma      þonne hit ænig mæð wære,

gyf hi þa geearnunga      ealle gemundon

þe he him to duguþe      gedon hæfde.

Swa him Offa on dæg      ær asæde

on þam meþelstede,      þa he gemot hæfde,

200
þæt þær modiglice[?]      manega spræcon

þe eft æt þearfe[?]      þolian noldon.

þa wearð afeallen      þæs folces ealdor,

æþelredes eorl;      ealle gesawon

heorðgeneatas      þæt hyra heorra læg.

205
þa ðær wendon forð      wlance þegenas,

unearge men      efston georne;

hi woldon þa ealle      oðer twega,

lif forlætan[?]      oððe leofne gewrecan.

Swa hi bylde forð      bearn ælfrices,

210
wiga wintrum geong,      wordum mælde,

ælfwine þa cwæð,      he on ellen spræc:

"Gemunan[?] þa mæla      þe we oft æt meodo spræcon,

þonne we on bence      beot ahofon,

hæleð on healle,      ymbe heard gewinn;

215
nu mæg cunnian      hwa cene sy.

Ic wylle mine æþelo      eallum gecyþan,

þæt ic wæs on Myrcon      miccles cynnes;

wæs min ealda fæder      Ealhelm haten,

wis ealdorman,      woruldgesælig.

220
Ne sceolon me on þære þeode      þegenas ætwitan

þæt ic of ðisse fyrde      feran wille,

eard gesecan,      nu min ealdor ligeð

forheawen æt hilde.      Me is þæt hearma mæst;

he wæs ægðer[?] min mæg      and min hlaford."

225
þa he forð eode,      fæhðe gemunde,

þæt he mid orde      anne geræhte

flotan on þam folce,      þæt se on foldan læg

forwegen mid his wæpne.      Ongan þa winas manian,

frynd and geferan,      þæt hi forð eodon.

230
Offa gemælde,      æscholt asceoc:

"Hwæt þu, ælfwine, hafast      ealle gemanode

þegenas to þearfe,      nu ure þeoden lið,

eorl on eorðan.      Us is eallum þearf

þæt ure æghwylc      oþerne bylde

235
wigan to wige,      þa hwile þe he wæpen mæge

habban and healdan,      heardne mece,

gar and godswurd.      Us Godric hæfð,

earh Oddan bearn,      ealle beswicene.

Wende þæs formoni man,      þa he on meare rad,

240
on wlancan þam wicge,      þæt wære hit ure hlaford;

forþan wearð her on felda      folc totwæmed,

scyldburh tobrocen.      Abreoðe his angin,

þæt he her swa manigne      man aflymde!"

Leofsunu gemælde      and his linde ahof,

245
bord to gebeorge;      he þam beorne oncwæð:

"Ic þæt gehate,      þæt ic heonon nelle

fleon fotes trym,      ac wille furðor gan,

wrecan on gewinne      minne winedrihten.

Ne þurfon me embe Sturmere      stedefæste hælæð

250
wordum ætwitan,      nu min wine gecranc,

þæt ic hlafordleas      ham siðie,

wende fram wige,      ac me sceal wæpen niman,

ord and iren."      He ful yrre wod,

feaht fæstlice,      fleam he forhogode.

255
Dunnere þa cwæð,      daroð acwehte,

unorne ceorl,      ofer eall clypode,

bæd þæt beorna gehwylc      Byrhtnoð wręce:

"Ne mæg na wandian      se þe wrecan þenceð

frean on folce,      ne for feore murnan."

260
þa hi forð eodon,      feores hi ne rohton;

ongunnon þa hiredmen      heardlice feohtan,

grame garberend,      and god bædon

þæt hi moston gewrecan      hyra winedrihten

and on hyra feondum      fyl gewyrcan.

265
Him se gysel ongan      geornlice fylstan;

he wæs on Norðhymbron      heardes cynnes,

Ecglafes bearn,      him wæs æscferð nama.

He ne wandode na      æt þam wigplegan,

ac he fysde forð      flan genehe;

270
hwilon he on bord sceat,      hwilon beorn tæsde,

æfre embe stunde      he sealde sume wunde,

þa hwile ðe he wæpna      wealdan moste.

þa gyt on orde stod      Eadweard se langa,

gearo and geornful,      gylpwordum spræc

275
þæt he nolde fleogan      fotmæl landes,

ofer bæc bugan,      þa his betera leg.

He bræc þone bordweall      and wið þa beornas feaht,

oðþæt he his sincgyfan      on þam sæmannum

wurðlice wrec,      ær he on wæle lęge.

280
Swa dyde æþeric,      æþele gefera,

fus and forðgeorn,      feaht eornoste.

Sibyrhtes broðor      and swiðe mænig oþer

clufon cellod bord,      cene hi weredon;

bærst bordes lærig,      and seo byrne sang

285
gryreleoða sum.      þa æt guðe sloh

Offa þone sælidan,      þæt he on eorðan feoll,

and ðær Gaddes mæg      grund gesohte.

Raðe wearð æt hilde      Offa forheawen;

he hæfde ðeah geforþod      þæt he his frean gehet,

290
swa he beotode ær      wið his beahgifan

þæt hi sceoldon begen      on burh ridan,

hale to hame,      oððe on here crincgan[?],

on wælstowe      wundum sweltan;

he læg ðegenlice      ðeodne gehende.

295
ða wearð borda gebræc.      Brimmen wodon,

guðe gegremode;      gar oft þurhwod

fæges feorhhus.      Forð þa[?] eode Wistan,

þurstanes sunu[?],      wið þas secgas feaht;

he wæs on geþrange[?]      hyra þreora bana,

300
ær him Wigelines bearn      on þam wæle læge.

þær wæs stið gemot;      stodon fæste

wigan on gewinne,      wigend cruncon,

wundum werige.      Wæl feol on eorþan.

Oswold and Eadwold      ealle hwile,

305
begen þa gebroþru,      beornas trymedon,

hyra winemagas      wordon bædon

þæt hi þær æt ðearfe      þolian sceoldon,

unwaclice      wæpna neotan.

Byrhtwold maþelode      bord hafenode

310
(se wæs eald geneat),      æsc acwehte;

he ful baldlice      beornas lærde:

"Hige sceal þe heardra,      heorte þe cenre,

mod sceal þe mare,      þe ure mægen lytlað.

Her lið ure ealdor      eall forheawen,

315
god on greote.      A mæg gnornian

se ðe nu fram þis wigplegan      wendan þenceð.

Ic eom frod feores;      fram ic ne wille,

ac ic me be healfe      minum hlaforde,

be swa leofan men,      licgan þence."

320
Swa hi æþelgares bearn      ealle bylde,

Godric to guþe.      Oft he gar forlet,

wælspere windan      on þa wicingas,

swa he on þam folce      fyrmest eode,

heow and hynde,      oðþæt[?] he on hilde gecranc.

325
Næs þæt na se Godric      þe ða guðe[?] forbeah

The Battle of Brunanburh

Dobbie, 1942 16-20; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Her æþelstan cyning,      eorla dryhten,

beorna beahgifa,      and his broþor eac,

Eadmund æþeling,      ealdorlangne tir

geslogon æt sæcce      sweorda ecgum

5
ymbe Brunanburh.      Bordweal clufan,

heowan heaþolinde      hamora lafan,

afaran Eadweardes,      swa him geæþele wæs

from cneomægum,      þæt hi æt campe oft

wiþ laþra gehwæne      land ealgodon,

10
hord and hamas.      Hettend crungun,

Sceotta leoda      and scipflotan

fæge feollan,      feld dænnede

secga swate[?],      siðþan sunne up

on morgentid,      mære tungol,

15
glad ofer grundas,      godes condel beorht,

eces drihtnes,      oð sio æþele gesceaft

sah to setle.      þær læg secg mænig

garum ageted,      guma norþerna

ofer scild scoten,      swilce Scittisc eac,

20
werig, wiges sæd.      Wesseaxe forð

ondlongne dæg      eorodcistum

on last legdun      laþum þeodum,

heowan herefleman      hindan þearle

mecum mylenscearpan.      Myrce ne wyrndon

25
heardes[?] hondplegan      hæleþa nanum

þæra[?] þe[?] mid Anlafe      ofer æra gebland

on lides bosme      land gesohtun,

fæge to gefeohte.      Fife lægun

on þam campstede      cyningas[?] giunge,

30
sweordum aswefede,      swilce seofene eac

eorlas Anlafes,      unrim heriges,

flotan and Sceotta.      þær geflemed wearð

Norðmanna bregu,      nede gebeded,

to lides stefne      litle weorode;

35
cread cnear on[?] flot,      cyning ut gewat

on fealene flod,      feorh generede.

Swilce þær eac se froda      mid fleame com

on his cyþþe norð,      Costontinus,

har hilderinc[?],      hreman ne þorfte

40
mæca gemanan;      he wæs his mæga sceard,

freonda gefylled      on folcstede,

beslagen æt sæcce,      and his sunu forlet

on wælstowe      wundun forgrunden[?],

giungne æt guðe.      Gelpan ne þorfte

45
beorn blandenfeax      bilgeslehtes,

eald inwidda,      ne Anlaf þy ma;

mid heora herelafum      hlehhan ne þorftun

þæt heo beaduweorca      beteran wurdun

on campstede      cumbolgehnastes[?],

50
garmittinge,      gumena gemotes,

wæpengewrixles,      þæs hi on wælfelda

wiþ Eadweardes      afaran plegodan.

Gewitan him þa Norþmen      nęgledcnearrum,

dreorig daraða laf,      on Dinges mere

55
ofer deop wæter      Difelin secan,

eft Iraland[?],      æwiscmode.

Swilce þa gebroþer      begen ætsamne,

cyning and æþeling,      cyþþe sohton,

Wesseaxena land,      wiges hremige.

60
Letan him behindan      hræw bryttian

saluwigpadan,      þone sweartan hræfn,

hyrnednebban,      and þane hasewanpadan,

earn æftan hwit,      æses brucan,

grædigne guðhafoc      and þæt græge deor,

65
wulf on wealde.      Ne wearð wæl mare

on þis eiglande      æfre[?] gieta

folces gefylled      beforan þissum

sweordes ecgum,      þæs þe us secgað bec,

ealde uðwitan,      siþþan eastan hider

70
Engle and Seaxe      up becoman,

ofer brad brimu      Brytene sohtan,

wlance wigsmiþas,      Wealas[?] ofercoman,

eorlas arhwate      eard begeatan.

The Capture of the Five Boroughs

Dobbie, 1942 20-21; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Her Eadmund cyning,      Engla þeoden,

mæcgea[?] mundbora,      Myrce geeode,

dyre dædfruma,      swa Dor scadeþ,

Hwitanwyllesgeat      and Humbra ea,

5
brada brimstream.      Burga fife,

Ligoraceaster      and Lincylene

and Snotingaham,      swylce Stanford eac

and[?] Deoraby.      Dæne wæran æror[?]

under Norðmannum      nyde gebegde

10
on hæþenra      hæfteclommum

lange þrage[?],      oþ hie alysde eft

for his weorþscipe      wiggendra hleo,

afera Eadweardes,      Eadmund cyning.

The Coronation of Edgar

Dobbie, 1942 21-2; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Her Eadgar wæs,      Engla waldend,

corðre miclum[?]      to cyninge gehalgod

on ðære ealdan byrig,      Acemannesceastre;

eac hi igbuend      oðre worde

5
beornas Baðan nemnaþ.      þær wæs blis micel

on þam eadgan dæge      eallum geworden,

þone[?] niða bearn      nemnað and cigað

Pentecostenes dæg.      þær wæs preosta heap,

micel muneca ðreat,      mine gefrege,

10
gleawra gegaderod.      And ða agangen wæs

tyn hund wintra      geteled rimes

fram gebyrdtide      bremes cyninges,

leohta hyrdes,      buton ðær to lafe þa get[?]

wæs wintergeteles,      þæs ðe gewritu secgað,

15
seofon and twentig;      swa neah wæs sigora frean

ðusend aurnen,      ða þa ðis gelamp.

And him Eadmundes      eafora hæfde

nigon and [XX],      niðweorca heard,

wintra on worulde,      ða[?] þis geworden wæs,

20
and þa on ðam [XXX] wæs      ðeoden gehalgod.

The Death of Edgar

Dobbie, 1942 22-4; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Her geendode      eorðan dreamas

Eadgar, Engla cyning,      ceas him oðer leoht,

wlitig and wynsum,      and þis wace forlet,

lif þis læne.      Nemnað leoda bearn,

5
men on moldan,      þæne monað gehwær

in ðisse eðeltyrf,      þa þe ær wæran

on rimcræfte      rihte getogene,

Iulius monoð,      þær[?] se geonga gewat

on þone eahteðan dæg      Eadgar of life,

10
beorna beahgyfa.      Feng his bearn syððan

to cynerice,      cild unweaxen,

eorla ealdor,      þam wæs Eadweard nama.

And him tirfæst hæleð      tyn nihtum ær

of Brytene gewat,      bisceop se goda,

15
þurh gecyndne cræft,      ðam wæs Cyneweard nama.

ða wæs on Myrceon,      mine gefræge,

wide and welhwær      waldendes lof

afylled on foldan.      Fela wearð todræfed

gleawra godes ðeowa;      þæt wæs gnornung micel

20
þam þe on breostum wæg      byrnende lufan

metodes on mode.      þa wæs mærða fruma

to swiðe forsewen,      sigora waldend,

rodera rædend,      þa man his riht tobræc.

And þa wearð eac adræfed      deormod hæleð,

25
Oslac, of earde      ofer yða gewealc,

ofer ganotes bæð,      gamolfeax hæleð,

wis and wordsnotor,      ofer wætera geðring,

ofer hwæles eðel,      hama bereafod.

And þa wearð ætywed      uppe on roderum

30
steorra on staðole,      þone stiðferhþe,

hæleð higegleawe,      hatað wide

cometa be naman,      cræftgleawe men,

wise woðboran[?].      Wæs geond werðeode

waldendes wracu      wide gefrege,

35
hungor ofer hrusan;      þæt eft heofona weard

gebette, brego engla,      geaf eft blisse gehwæm

egbuendra      þurh eorðan westm.

The Death of Alfred

Dobbie, 1942 24-5; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Her com ælfred, se unsceððiga æþeling, æþelrædes

sunu cinges, hider inn and wolde to his meder, þe on Win-

cestre sæt, ac hit him ne geþafode Godwine eorl, ne ec oþre

men þe mycel mihton wealdan, forðan hit hleoðrode þa

5
swiðe toward Haraldes, þeh hit unriht wære.

Ac Godwine hine þa gelette      and hine on hæft sette,

and his geferan he todraf,      and sume mislice ofsloh;

sume hi man wið feo sealde,      sume hreowlice acwealde,

sume hi man bende,      sume hi man blende,

10
sume hamelode,      sume hættode.

Ne wearð dreorlicre dæd      gedon on þison earde,

syþþan Dene comon      and her frið namon.

Nu is to gelyfenne      to ðan leofan gode,

þæt hi blission      bliðe mid Criste

15
þe wæron butan scylde      swa earmlice acwealde.

Se æþeling lyfode þa gyt;      ælc yfel man him gehet,

oðþæt man gerædde      þæt man hine lædde

to Eligbyrig      swa gebundenne.

Sona swa he lende,      on scype man hine blende,

20
and hine swa blindne      brohte to ðam munecon,

and he þar wunode      ða hwile þe he lyfode.

Syððan hine man byrigde,      swa him wel gebyrede,

ful wurðlice,      swa he wyrðe wæs,

æt þam westende,      þam styple ful gehende,

25
on þam suðportice;      seo saul is mid Criste.

The Death of Edward

Dobbie, 1942 25-6; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Her Eadward kingc,      Engla hlaford,

sende soþfæste      sawle to Criste

on godes wæra,      gast haligne.

He on worulda her      wunode þrage

5
on kyneþrymme,      cræftig ræda,

[XXIIII],      freolic wealdend,

wintra gerimes,      weolan britnode,

and healfe tid,      hæleða wealdend,

weold wel geþungen      Walum and Scottum

10
and Bryttum eac,      byre æðelredes,

Englum and Sexum,      oretmægcum,

swa ymbclyppað      cealde brymmas,

þæt eall Eadwarde,      æðelum kinge,

hyrdon holdlice      hagestealde menn.

15
Wæs a bliðemod      bealuleas kyng,

þeah he lange[?] ær,      lande bereafod,

wunode wræclastum      wide geond eorðan,

syððan Cnut ofercom      kynn æðelredes

and Dena weoldon      deore rice

20
Engla landes      [XXVIII]

wintra gerimes,      welan brytnodon[?].

Syððan forð becom      freolice in geatwum

kyningc kystum god,      clæne and milde,

Eadward se æðela,      eðel bewerode,

25
land and leode,      oðþæt lungre[?] becom

deað se bitera,      and swa deore genam

æþelne of eorðan;      englas feredon

soþfæste sawle      innan swegles leoht.

And se froda swa þeah      befæste þæt rice

30
heahþungenum menn,      Harolde sylfum,

æþelum eorle,      se in ealle tid

hyrde holdlice      hærran sinum

wordum and dædum,      wihte ne agælde

þæs þe þearf wæs      þæs þeodkyninges.

Durham

Dobbie, 1942 27; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Is ðeos burch breome      geond Breotenrice,

steppa gestaðolad,      stanas ymbutan

wundrum gewæxen.      Weor ymbeornad,

ea yðum stronge,      and ðer inne wunað

5
feola[?] fisca kyn      on floda gemonge.

And ðær gewexen is      wudafæstern micel;

wuniad in ðem wycum      wilda deor monige,

in deope dalum      deora ungerim.

Is in ðere byri eac      bearnum gecyðed

10
ðe arfesta      eadig Cudberch

and ðes clene      cyninges[?] heafud,

Osuualdes, Engle leo,      and Aidan biscop,

Eadberch and Eadfrið,      æðele geferes.

Is ðer inne midd heom      æðelwold[?] biscop

15
and breoma bocera Beda,      and Boisil abbot,

ðe clene Cudberte      on gecheðe

lerde lustum,      and he his[?] lara wel genom.

Eardiæð æt ðem eadige      in in ðem minstre

unarimeda      reliquia,

20
ðær[?] monia wundrum gewurðað,      ðes ðe writ seggeð,

midd ðene drihnes wer      domes bideð.

The Rune Poem

Dobbie, 1942 28-30; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

F byþ frofur      fira gehwylcum.

Sceal ðeah manna gehwylc      miclun hyt dælan

gif he wile for drihtne      domes hleotan.

U byþ anmod      and oferhyrned,

5
felafrecne deor,      feohteþ mid hornum,

mære morstapa;      þæt is modig wuht.

þ byþ ðearle scearp;      ðegna gehwylcum

anfeng ys yfyl,      ungemetun reþe

manna gehwylcun      ðe him mid resteð.

10
O byþ ordfruma      ælcre spræce,

wisdomes wraþu      and witena frofur,

and eorla gehwam      eadnys and tohiht.

R byþ on recyde      rinca gehwylcum

sefte, and swiþhwæt      ðam ðe sitteþ on ufan

15
meare mægenheardum      ofer milpaþas.

C byþ cwicera gehwam      cuþ on fyre,

blac and beorhtlic,      byrneþ oftust

ðær hi æþelingas      inne restaþ.

G gumena byþ      gleng and herenys,

20
wraþu and wyrþscype,      and wræcna gehwam

ar and ætwist      ðe byþ oþra leas.

Wne bruceþ      ðe can weana lyt,

sares and sorge[?],      and him sylfa hæfþ

blæd and blysse      and eac byrga geniht.

25
H byþ hwitust corna;      hwyrft hit of heofones lyfte,

wealcaþ hit windes scuras[?],      weorþeþ hit to wætere syððan.

N byþ nearu on breostan,      weorþeþ hi ðeah oft niþa bearnum

to helpe and to hæle gehwæþre,      gif hi his hlystaþ æror.

I byþ oferceald,      ungemetum slidor,

30
glisnaþ glæshluttur,      gimmum gelicust,

flor forste geworuht[?],      fæger ansyne.

J byþ gumena hiht,      ðon god læteþ,

halig heofones cyning,      hrusan syllan

beorhte bleda      beornum and ðearfum.

35
Z byþ utan      unsmeþe treow,

heard, hrusan fæst,      hyrde fyres,

wyrtrumun underwreþyd,      wyn[?] on eþle.

P byþ symble      plega and hlehter

wlancum      ðar wigan sittaþ

40
on beorsele      bliþe ætsomne.

Xsecg[?] eard[?] hæfþ      oftust on fenne,

wexeð on wature,      wundaþ grimme,

blode breneð      beorna gehwylcne

ðe him ænigne      onfeng gedeð.

45
S semannum      symble biþ on hihte,

ðonn hi hine feriaþ      ofer fisces beþ,

oþ hi brimhengest      bringeþ to lande.

T biþ tacna sum,      healdeð trywa wel

wiþ æþelingas,      a biþ on færylde,

50
ofer nihta genipu      næfre swiceþ.

B byþ bleda leas,      bereþ efne swa ðeah

tanas butan tudder,      biþ on telgum wlitig,

heah[?] on helme      hrysted fægere,

geloden leafum,      lyfte getenge.

55
E byþ for eorlum      æþelinga wyn,

hors hofum wlanc,      ðær him hæleþ[?] ymbe[?],

welege on wicgum,      wrixlaþ spræce,

and biþ unstyllum      æfre frofur.

M byþ on myrgþe      his magan leof;

60
sceal þeah anra gehwylc      oðrum[?] swican,

for ðam dryhten wyle      dome sine

þæt earme flæsc      eorþan betæcan.

L byþ leodum      langsum geþuht,

gif hi sculun neþan[?]      on nacan tealtum,

65
and hi sæyþa      swyþe bregaþ,

and se brimhengest      bridles ne gymeð[?].

NG wæs ærest      mid Eastdenum

gesewen secgun,      oþ he siððan eft[?]

ofer wæg gewat,      wæn æfter ran;

70
ðus heardingas      ðone hæle nemdun.

OE byþ oferleof      æghwylcum men,

gif he mot ðær rihtes[?]      and gerysena on

brucan on bolde[?]      bleadum oftast.

D byþ drihtnes sond,      deore mannum,

75
mære metodes leoht,      myrgþ and tohiht

eadgum and earmum,      eallum brice.

A byþ on eorþan      elda bearnum

flæsces fodor,      fereþ gelome

ofer ganotes bæþ;      garsecg fandaþ

80
hwæþer ac hæbbe      æþele treowe.

æ biþ oferheah,      eldum dyre,

stiþ on staþule,      stede rihte hylt,

ðeah him feohtan on      firas monige.

Y byþ æþelinga      and eorla gehwæs

85
wyn and wyrþmynd,      byþ on wicge fæger,

fæstlic on færelde,      fyrdgeatewa[?] sum.

IO byþ eafix[?],      and ðeah a bruceþ

fodres on foldan[?],      hafaþ fægerne eard,

wætre beworpen,      ðær he wynnum leofaþ.

90
EA byþ egle      eorla gehwylcun,

ðonn fæstlice      flæsc onginneþ,

hraw colian,      hrusan ceosan

blac to gebeddan;      bleda gedreosaþ,

wynna gewitaþ,      wera geswicaþ.

Solomon and Saturn

Dobbie, 1942 31-48; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Saturnus cwæð:

"Hwæt! Ic iglanda      eallra hæbbe

boca onbyrged      þurh gebregdstafas,

larcræftas onlocen      Libia and Greca,

5
swylce eac istoriam      Indea rices.

Me þa treahteras      tala wisedon

on þam micelan bec

M/ /ces heardum.

Swylce ic næfre on eallum þam fyrngewrytum      findan ne mihte

10
soðe samnode[?].      Ic sohte þa git

hwylc wære modes      oððe mægenþrymmes,

elnes oððe æhte      oððe eorlscipes

se gepalmtwigoda      Pater Noster.

Sille[?] ic þe ealle,      sunu Dauides,

15
þeoden Israela[?],      [XXX] punda

smætes goldes      and mine suna twelfe,

gif þu mec gebringest      þæt ic si gebryrded[?]

ðurh þæs cantices cwyde      Cristes linan,

gesemesð mec mid soðe,      and ic mec gesund fare[?],

20
wende mec on willan      on wæteres hrigc

ofer Coferflod      Caldeas secan."

Salomon cwæð:

"Unlæde bið on eorþan,      unnit lifes,

wesðe wisdomes,      weallað swa nieten,

25
feldgongende      feoh butan gewitte,

se þurh ðone cantic ne can      Crist geherian.

Worað he windes full,      worpað hine deofol

on domdæge,      draca egeslice,

bismorlice,      of blacere liðran

30
irenum aplum;      ealle beoð aweaxen

of edwittes      iða heafdum.

þonne him bið leofre      ðonne eall ðeos leohte gesceaft,

gegoten fram ðam grunde      goldes and seolfres,

feðersceatum full      feohgestreona,

35
gif he æfre ðæs organes      owiht cuðe.

Fracoð he bið ðonne and fremede      frean ælmihtigum,

englum ungelic      ana hwearfað."

Saturnus cwæð:

"Ac hwa mæg eaðost      ealra gesceafta

40
ða halgan duru      heofona rices

torhte ontynan      on getælrime?"

Salomon cwæð:

"ðæt gepalmtwigede      Pater Noster

heofonas ontyneð,      halige geblissað,

45
metod gemiltsað,      morðor gefylleð[?],

adwæsceð deofles fyr,      dryhtnes onæleð.

Swylce ðu miht mid ðy beorhtan gebede      blod onhætan,

ðæs deofles dreor[?],      þæt him dropan stigað,

swate geswiðed,      seofan intingum,

50
egesfullicran      ðonne seo ærene gripu,

ðonne heo for [XII] fyra      tydernessum

ofer gleda gripe      gifrust wealleð.

Forðon hafað se cantic      ofer ealle Cristes bec

widmærost word;      he gewritu læreð,

55
stefnum steoreð,      and him stede healdeð

heofona rices,      heregeatewa wigeð."

Saturnus cwæð:

"Ac hulic is se organ      ingemyndum

to begonganne      ðam ðe his gast wile

60
meltan wið morðre,      mergan of sorge,

asceadan of scyldum[?]?      Huru him scippend geaf

wuldorlicne wlite.      Mec ðæs on worolde full oft

fyrwit frineð,      fus gewiteð,

mod gemengeð.      Nænig manna wat,

65
hæleða under hefenum,      hu min hige dreoseð,

bysig æfter bocum;      hwilum me bryne stigeð,

hige heortan neah      hædre wealleð."

Salomon cwæð:

"Gylden is se godes cwide,      gimmum astæned,

70
hafað sylfren leaf;      sundor mæg æghwylc

ðurh gastes gife      godspel secgan.

He bið seofan snytro      and saule hunig

and modes meolc,      mærþa gesælgost.

He mæg ða saule      of siennihte

75
gefeccan under foldan,      næfre hie se feond to ðæs niðer

feterum gefæstnað;      ðeah he hie mid fiftigum

clusum beclemme,      he ðone cræft briceð

and ða orðancas      ealle tosliteð.

Hungor he ahieðeð,      helle gestrudeð,

80
wylm toweorpeð,      wuldor getimbreð.

He is modigra      middangearde,

staðole strengra      ðonne ealra stana gripe.

Lamena he is læce,      leoht wincendra,

swilce he is deafra duru,      dumbra tunge,

85
scyldigra scyld,      scyppendes seld,

flodes ferigend,      folces nerigend,

yða yrfeweard,      earmra fisca

and wyrma welm[?],      wildeora holt,

on westenne weard,      weorðmynta geard.

90
And se ðe wile geornlice      ðone godes cwide

singan soðlice,      and hine siemle wile

lufian butan leahtrum,      he mæg ðone laðan gæst,

feohtende feond,      fleonde gebrengan,

gif ðu him ærest on ufan      ierne gebrengest

95
prologa prima,      ðam is P P nama.

Hafað guðmæcga      gierde lange,

gyldene gade,      and a ðone grymman feond

swiðmod sweopað,      and him on swaðe fylgeð

A A ofermægene      and hine eac ofslihð.

100
T T hine teswað      and hine on ða tungan sticað,

wræsteð him ðæt woddor      and him ða wongan brieceð.

E E hiene yflað,      swa he a wile

ealra feonda gehwane      fæste gestondan.

ðonne hiene on unðanc R R      ieorrenga geseceð,

105
bocstafa brego,      bregdeð sona

feond be ðam feaxe,      læteð flint brecan

scines sconcan;      he ne besceawað no

his leomona lið,      ne bið him læce god.

Wendeð he hiene ðonne under wolcnum,      wigsteall seceð,

110
heolstre behelmed.      Huru him bið æt heartan wa,

ðonne he[?] hangiende      helle wisceð,

ðæs ęngestan      eðelrices.

ðonne hine forcinnað      ða cirican getuinnas,

N and[?] O[?] samod[?]      æghwæðer brengeð

115
sweopan of siðe;      sargiað hwile

fremdne flæschoman,      feorh ne bemurnað[?].

ðonne S S cymeð,      engla geræswa,

wuldores stæf,      wraðne gegripeð

feond be ðam fotum,      læteð foreweard hleor

120
on strangne stan,      stregdað toðas

geond helle heap.      Hydeð hine æghwylc

æfter sceades sciman;      sceaða bið gebisigod,

Satanes ðegn      swiðe gestilled.

Swilce hiene Q Q and U V      cwealme gehnægað,

125
frome folctogan,      farað him togegnes,

habbað leoht speru,      lange sceaftas,

swiðmode sweopan,      swenga ne wyrnað,

deorra dynta;      him bið ðæt deofol lað.

ðonne hine I[?] and[?] L L      and se yrra C C

130
guðe begyrdað      (geap stæf wigeð

biterne brogan),      bigað sona

helle hæftling[?],      ðæt he on hinder gæð.

ðonne hiene F F and M M      utan ymbðringað,

scyldigne sceaðan,      habbað scearp speru,

135
atole earhfare,      æled lætað

on ðæs feondes feax      flana stregdan,

biterne brogan;      banan heardlice

grimme ongieldað,      ðæs hie oft gilp brecað.

ðonne hine æt niehstan      nearwe stilleð

140
J G se geapa,      ðone god sendeð

freondum on fultum,      færeð æfter D D

fifmægnum full.      Fyr bið se ðridda

stæf stræte neah,      stille bideð.

H onetteð,      engel hine scierpeð,

145
Cristes cempan,      on cwicum wædum

godes spyrigendes      geonges hrægles.

ðonne hine on lyfte      lifgetwinnan

under tungla getrumum      tuigena ordum,

sweopum seolfrynum,      swiðe weallað,

150
oððæt him ban blicað,      bledað ædran;

gartorn geotað      gifrum deofle.

Mæg simle se godes cwide      gumena gehwylcum

ealra feonda gehwane      fleondne gebrengan

ðurh mannes muð,      manfulra heap

155
sweartne geswencan,      næfre hie ðæs syllice

bleoum bregdað.      æfter bancofan

feðerhoman onfoð,      hwilum flotan gripað;

hwilum hie gewendað      in wyrmes lic

stronges[?] and sticoles,      stingeð nieten,

160
feldgongende      feoh gestrudeð.

Hwilum he on wætere      wicg gehnægeð,

hornum geheaweð,      oððæt him heortan blod,

famig flodes bæð,      foldan geseceð.

Hwilum he gefeterað      fæges mannes,

165
handa gehefegað,      ðonne he æt hilde sceall

wið lað werud      lifes tiligan;

awriteð he on his wæpne      wællnota heap,

bealwe bocstafas,      bill forscrifeð,

meces mærðo.      Forðon nænig man scile

170
oft orðances      ut abredan

wæpnes ecgge,      ðeah ðe him se wlite cweme,

ac symle he sceal singan,      ðonne he his sweord geteo,

Pater Noster,      and ðæt palmtreow

biddan mid blisse,      ðæt him bu gife

175
feorh and folme,      ðonne his feond cyme."

" [...] swice,      ær he soð wite,

ðæt ða sienfullan      saula sticien

mid hettendum      helle tomiddes.

Hateð ðonne heahcining      helle betynan,

180
fyres fulle,      and ða feondas mid."

Hæfde ða se snotra      sunu Dauides

forcumen and forcyðed      Caldea eorl.

Hwæðre was on sælum      se ðe of siðe cwom

feorran gefered;      næfre ær his ferhð ahlog.

185
Hwæt! Ic flitan gefrægn      on fyrndagum

modgleawe men,      middangeardes ræswan[?],

gewesan ymbe hira wisdom;      wyrs deð se ðe liehð

oððe ðæs soðes ansæceð.      Saloman was bremra,

ðeah ðe Saturnus[?]      sumra hæfde,

190
bald breosttoga,      boca cæga[?],

leornenga[?] locan.      land eall geondhwearf,

Indea mere,      east Corsias,

Persea rice,      Palestinion,

Niniuen ceastre      and norð Predan,

195
Meda maððumselas,      Marculfes eard,

Saulus rice,      swa he suð ligeð

ymbe Geallboe      and ymb Geador norð,

Filistina flet,      fæsten Creca,

wudu Egipta,      wæter Mathea,

200
cludas[?] Coreffes,      Caldea rice,

Creca cræftas,      cynn Arabia,

lare Libia,      lond Syria,

Pitðinia,      Buðanasan,

Pamhpilia,      Pores gemære,

205
Macedonia,      Mesopotamie,

Cappadocia,      Cristes eðel[?],

Hieryhco, Galilea,      Hierusalem[?]

"oððe ic swigie,

nyttes hycgge,      ðeah ic no sprece[?].

210
Wat ic ðonne, gif ðu gewitest      on Wendelsæ

ofer Coforflod      cyððe secean[?],

ðæt ðu wille gilpan      ðæt ðu hæbbe gumena[?] bearn

forcumen and forcyððed.      Wat ic ðæt wæron Caldeas

guðe ðæs gielpne      and ðæs goldwlonce,

215
mærða ðæs modige,      ðær to ðam moning gelomp

suð ymbe Sanere feld.      Sæge me from ðam lande

ðær nænig fyra ne mæg      fotum gestæppan."

Saturnus cuæð:

"Se mæra was haten      sæliðende

220
weallende Wulf,      werðeodum[?] cuð

Filistina,      freond Nebrondes.

He on ðam felda ofslog      [XXV]

dracena on dægred,      and hine ða deað[?] offeoll;

forðan ða foldan ne mæg      fira ænig,

225
ðone mercstede,      mon gesecan,

fugol gefleogan,      ne ðon ma foldan neat[?].

ðanon atercynn      ærest gewurdon

wide onwæcned,      ða ðe nu weallende

ðurh attres oroð      ingang rymað.

230
Git his sweord scineð[?]      swiðe gescæned,

and ofer ða byrgenna      blicað ða hieltas."

Salomon cwæð:

"Dol bið se ðe gæð      on deop wæter,

se ðe sund nafað      ne gesegled scip

235
ne fugles flyht,      ne he mid fotum ne mæg

grund geræcan;      huru se godes cunnað

full dyslice,      dryhtnes meahta."

Saturnus cuæð:

"Ac hwæt is se dumba,      se ðe on sumre dene resteð?

240
Swiðe snyttrað,      hafað seofon tungan;

hafað tungena gehwylc      [XX] orda,

hafað orda gehwylc      engles snytro,

ðara ðe wile anra hwylc      uppe bringan,

ðæt ðu ðære gyldnan gesiehst      Hierusalem

245
weallas blican      and hiera winrod lixan,

soðfæstra segn.      Saga hwæt ic mæne."

Salomon cuæð:

"Bec sindon breme,      bodiað geneahhe

weotodne willan      ðam ðe wiht hygeð.

250
Gestrangað hie and gestaðeliað      staðolfæstne geðoht,

amyrgað modsefan      manna gehwylces

of ðreamedlan      ðisses lifes."

Saturnus cwæð:

"Bald bið se ðe onbyregeð      boca cræftes;

255
symle bið ðe wisra      ðe hira geweald hafað."

Salomon cuæð:

"Sige hie onsendað      soðfæstra gehwam,

hælo hyðe,      ðam ðe hie lufað."

Saturnus cwæð:

260
"An wise is      on woroldrice

ymb ða me fyrwet bræc      [L] wintra

dæges and niehtes      ðurh deop gesceaft;

geomrende gast      deð nu gena swa,

ærðon me geunne      ece dryhten

265
ðæt me geseme      snoterra monn."

Salomon cwæð:

"Soð is ðæt ðu sagast;      seme ic ðe recene

ymb ða wrætlican wiht.      Wilt ðu ðæt ic ðe secgge?

An fugel siteð      on Filistina[?]

270
middelgemærum;      munt is hine ymbutan,

geap gylden weall.      Georne hine healdað

witan Filistina,      wenað ðæs ðe naht is,

ðæt hiene him scyle eall ðeod      on genæman

wæpna ecggum;      hie ðæs wære cunnon,

275
healdað[?] hine niehta gehwylce      norðan and suðan

on twa healfa      tu hund wearda.

Se fugel hafað      [IIII] heafdu

medumra manna,      and he is on middan hwælen;

geowes he hafað fiðeru      and griffus fet,

280
ligeð lonnum fæst,      locað unhiere,

swiðe swingeð      and his searo hringeð,

gilleð geomorlice      and his gyrn sefað,

wylleð hine on ðam wite,      wunað unlustum,

singgeð syllice;      seldum æfre

285
his leoma licggað.      Longað hine hearde,

ðynceð him ðæt sie ðria [XXX]      ðusend wintra

ær he domdæges      dynn gehyre.

Nyste hine on ðære foldan      fira ænig

eorðan cynnes,      ærðon ic hine ana onfand

290
and hine ða gebendan[?] het      ofer brad wæter,

ðæt hine se modega heht      Melotes bearn,

Filistina fruma,      fæste gebindan,

lonnum belucan      wið leodgryre.

ðone fugel hatað      feorbuende,

295
Filistina fruman[?],      uasa mortis."

Saturnus cwæð:

"Ac hwæt is ðæt wundor      ðe geond ðas worold færeð,

styrnenga gæð,      staðolas beateð,

aweceð wopdropan,      winneð oft hider?

300
Ne mæg hit steorra ne stan      ne se steapa gimm,

wæter ne wildeor      wihte beswican,

ac him on hand gæð      heardes and hnesces,

micles and[?] mætes;      him to mose sceall

gegangan geara gehwelce      grundbuendra,

305
lyftfleogendra,      laguswemmendra,

ðria ðreoteno      ðusendgerimes."

Salomon cuæð:

"Yldo beoð on eorðan      æghwæs cræftig;

mid hiðendre      hildewræsne,

310
rumre racenteage,      ræceð wide,

langre linan,      lisseð eall ðæt heo wile.

Beam heo abreoteð      and bebriceð telgum,

astyreð standendne[?]      stefn on siðe,

afilleð hine on foldan;      friteð æfter ðam

315
wildne fugol.      Heo oferwigeð wulf,

hio oferbideð stanas,      heo oferstigeð style,

hio abiteð iren mid ome,      deð usic swa."

Saturnus cwæð:

"Ac forhwon fealleð se snaw,      foldan behydeð,

320
bewrihð wyrta cið,      wæstmas getigeð,

geðyð hie and geðreatað,      ðæt hie ðrage beoð

cealde geclungne?      Full oft he[?] gecostað eac

wildeora worn,      wætum he oferbricgeð,

gebryceð burga geat,      baldlice fereð,

325
reafað"

"swiðor micle      ðonne se swipra nið

se hine gelædeð      on ða laðan wic

mid ða fræcnan      feonde to willan."

Saturnus cwæð:

330
"Nieht bið wedera ðiestrost,      ned bið wyrda heardost,

sorg bið swarost byrðen,      slæp bið deaðe gelicost."

Salomon cwæð:

"Lytle hwile      leaf beoð grene;

ðonne hie eft fealewiað,      feallað on eorðan

335
and forweorniað,      weorðað to duste.

Swa ðonne gefeallað      ða ðe fyrena ær

lange læstað,      lifiað him in mane,

hydað heahgestreon,      healdað georne

on fæstenne      feondum to willan,

340
and wenað wanhogan      ðæt hie wille wuldorcining,

ælmihtig god,      ece gehiran."

Saturnus cwæð:

"Sona bið gesiene,      siððan flowan mot

yð ofer eall lond,      ne wile heo awa ðæs

345
siðes geswican,      sioððan hire se sæl cymeð,

ðæt heo domes dæges      dyn gehiere."

Salomon cwæð:

"Wa[?] bið ðonne ðissum modgum monnum,      ðam ðe her nu mid mane lengest

lifiað on ðisse lænan gesceafte.      Ieo ðæt ðine leode gecyðdon;

350
wunnon hie wið dryhtnes miehtum,      forðon hie ðæt worc ne gedegdon.

Ne sceall ic ðe hwæðre, broðor, abelgan;      ðu eart swiðe bittres cynnes,

eorre eormenstrynde.      Ne beyrn ðu in ða inwitgecyndo!"

Saturnus cwæð:

"Saga ðu me, Salomon cyning,      sunu Dauides,

355
hwæt beoð ða feowere      fægæs rapas?"

Salomon cuæð:

"Gewurdene wyrda,

ðæt beoð ða feowere      fæges rapas."

Saturnus cwæð:

360
"Ac hwa demeð ðonne      dryhtne Criste

on domes dæge,      ðonne he demeð eallum gesceaftum?"

Salomon cwæð:

"Hwa dear ðonne dryhtne deman,      ðe us of duste geworhte,

nergend of niehtes wunde?      Ac sæge me hwæt nærende wæron."

365
Saturnus cwæð:

"Ac forhwon ne mot seo sunne      side gesceafte

scire geondscinan?      Forhwam besceadeð heo

muntas and moras      and monige ec

weste stowa?      Hu geweorðeð ðæt?"

370
Salomon cuæð:

"Ac forhwam næron eorðwelan[?]      ealle gedæled[?]

leodum gelice?      Sum to lyt hafað,

godes grædig;      hine god seteð

ðurh geearnunga      eadgum to ræste."

375
Saturnus cwæð:

"Ac forhwan beoð ða gesiðas      somod ætgædre,

wop and hleahtor?      Full oft hie weorðgeornra

sælða toslitað;      hu gesæleð ðæt?"

Salomon cuæð:

380
"Unlæde bið and ormod      se ðe a wile

geomrian on gihðe;      se bið gode fracoðast."

Saturnus cwæð:

"Forhwon ne moton we ðonne ealle      mid onmedlan

gegnum gangan      in godes rice?"

385
Salomon cwæð:

"Ne mæg fyres feng      ne forstes cile,

snaw ne sunne      somod eardian,

aldor geæfnan,      ac hira sceal anra gehwylc

onlutan and onliðigan      ðe hafað læsse mægn[?]."

390
Saturnus cwæð:

"Ac forhwon ðonne leofað      se wyrsa leng?

Se wyrsa ne wat      in woroldrice

on his mægwinum      maran are."

Salomon cwæð:

395
"Ne mæg mon forildan[?]      ænige hwile

ðone deoran sið,      ac he hine adreogan sceall."

Saturnus cwæð:

"Ac hu gegangeð ðæt?      Gode oððe yfle,

ðonne hie beoð ðurh ane      idese acende,

400
twegen getwinnas,      ne bið hira tir gelic.

Oðer bið unlæde on eorðan,      oðer bið eadig,

swiðe leoftæle      mid leoda duguðum;

oðer leofað      lytle hwile,

swiceð on ðisse sidan gesceafte,      and ðonne eft mid sorgum gewiteð.

405
Fricge ic ðec, hlaford Salomon,      hwæðres bið hira folgoð betra?"

Salomon cuæð:

"Modor ne rædeð,      ðonne heo magan cenneð,

hu him weorðe geond worold      widsið sceapen.

Oft heo to bealwe      bearn afedeð,

410
seolfre to sorge,      siððan dreogeð

his earfoðu      orlegstunde.

Heo ðæs afran sceall      oft and gelome

grimme greotan,      ðonne he geong færeð,

hafað wilde mod,      werige heortan,

415
sefan sorgfullne,      slideð geneahhe,

werig, wilna leas,      wuldres bedæled,

hwilum higegeomor      healle weardað,

leofað leodum feor;      locað geneahhe

fram ðam unlædan      agen[?] hlaford.

420
Forðan nah seo modor geweald,      ðonne heo magan cenneð,

bearnes blædes,      ac sceall on gebyrd faran

an æfter anum;      ðæt is eald gesceaft[?]."

Saturnus cwæð:

"Ac forhwan nele monn him on giogoðe      georne gewyrcan

425
deores dryhtscipes      and dædfruman,

wadan on wisdom,      winnan æfter snytro?"

Salomon cwæð:

"Hwæt! Him mæg eadig eorl      eaðe geceosan

on his modsefan      mildne hlaford,

430
anne æðeling.      Ne mæg don unlæde swa."

Saturnus cwæð:

"Ac forhwam winneð ðis wæter      geond woroldrice,

dreogeð deop gesceaft?      Ne mot on dæg restan,

neahtes neðyð,      cræfte tyð,

435
cristnað and clænsað      cwicra manigo,

wuldre gewlitigað.      Ic wihte ne cann

forhwan se stream ne mot      stillan neahtes."

"his lifes fæðme.      Simle hit bið his lareowum hyrsum;

full oft hit eac ðæs deofles      dugoð gehnægeð,

440
ðær weotena bið      worn gesamnod.

ðonne snottrum men      snæd oððglideð,

ða he be leohte gesihð,      luteð æfter,

gesegnað and gesyfleð      and him sylf friteð.

Swilc bið seo an snæd      æghwylcum men

445
selre micle,      gif heo gesegnod bið,

to ðycgganne,      gif he hit geðencan cann,

ðonne him sie seofon daga      symbelgereordu.

Leoht hafað heow and had      haliges gastes,

Cristes gecyndo;      hit ðæt gecyðeð full oft.

450
Gif hit unwitan      ænige hwile

healdað butan hæftum,      hit ðurh hrof wædeð,

bryceð and bærneð      boldgetimbru,

seomað steap and geap,      stigeð on lenge,

clymmeð on gecyndo,      cunnað hwænne mote

455
fyr on his frumsceaft      on fæder geardas,

eft to his eðle,      ðanon hit æror cuom.

Hit bið eallenga      eorl to gesihðe,

ðam ðe gedælan can      dryhtnes ðecelan,

forðon nis nænegu gecynd      cuiclifigende,

460
ne fugel ne fisc      ne foldan stan,

ne wæteres wylm      ne wudutelga,

ne munt ne mor      ne ðes middangeard,

ðæt he forð ne sie      fyrenes cynnes."

Saturnus cwæð:

465
"Full oft ic frode menn      fyrn gehyrde

secggan and swerian      ymb sume wisan,

hwæðer wære twegra      butan tweon strengra[?],

wyrd ðe warnung,      ðonne hie winnað oft

mid hira ðreamedlan,      hwæðerne aðreoteð ær.

470
Ic to soðon wat;      sægdon me geara

Filistina witan,      ðonne we on geflitum sæton,

bocum tobræddon      and on bearm legdon,

meðelcwidas mengdon,      moniges fengon,

ðæt nære nænig manna      middangeardes

475
ðæt meahte ðara twega      tuion aspyrian."

Salomon cwæð:

"Wyrd bið wended hearde,      wealleð swiðe geneahhe;

heo wop weceð,      heo wean hladeð,

heo gast scyð,      heo ger byreð,

480
and hwæðre him mæg wissefa      wyrda gehwylce

gemetigian,      gif he bið modes gleaw

and to his freondum wile      fultum secan,

ðeh hwæðre godcundes      gæstes brucan."

Saturnus cwæð:

485
"Ac hwæt witeð us      wyrd seo swiðe,

eallra fyrena fruma,      fæhðo modor,

weana wyrtwela,      wopes heafod,

frumscylda gehwæs      fæder and modor,

deaðes dohtor?      Ac tohwan drohtað heo mid us?

490
Hwæt! Hie wile lifigende      late aðreotan,

ðæt heo ðurh fyrena geflitu      fæhðo ne tydre."

Salomon cwæð:

"Nolde gæd geador      in godes rice

eadiges engles      and ðæs ofermodan;

495
oðer his dryhtne hierde,      oðer him ongan wyrcan ðurh dierne[?] cræftas

segn and side byrnan,      cwæð ðæt he mid his gesiðum wolde

hiðan eall heofona rice      and him ðonne on healfum sittan,

tydran[?] him mid ðy teoðan dæle,      oððæt he his tornes[?] ne[?] cuðe[?]

ende ðurh insceafte.      ða wearð se æðelra[?] ðeoden[?]

500
gedrefed ðurh ðæs deofles gehygdo;      forlet hine ða of dune gehreosan,

afielde hine ða      under foldan sceatas,

heht hine ðær fæste gebindan.      ðæt sindon ða usic feohtað on.

Forðon is witena gehwam      wopes eaca.

ða ðæt eadig onfand      engla dryhten,

505
ðæt heo leng mid hine      lare ne namon,

aweorp hine ða of ðam wuldre      and wide todraf,

and him bebead      bearn heofonwara

ðæt hie ec scoldon      a ðenden hie lifdon

wunian in wylme,      wop ðrowian,

510
heaf under hefonum,      and him helle gescop,

wælcealde wic      wintre beðeahte,

wæter in sende      and wyrmgeardas,

atol deor monig      irenum hornum,

blodige earnas      and blace nædran,

515
ðurst and hungor      and ðearle gewin,

egna egesan,      unrotnesse;

and æghwylc him ðissa earfeða      ece stondeð

butan edwende[?]      a ðenden hie lifigað."

Saturnus cwæð:

520
"Is ðonne on ðisse foldan      fira ænig

eorðan cynnes,      ðara ðe man[?] age,

ðe deað abæde,      ær se dæg cyme

ðæt sie his calendcwide      arunnen

and hine mon annunga      ut abanne?"

525
Salomon cwæð:

"æghwylcum[?] men[?]      engel onsendeð

dryhten heofona[?]      ðonne[?] dæg[?] styreð[?];

se sceall behealdan      hu his hyge wille[?];

grædig[?] growan      in godes willan,

530
murnan metodes ðrym,      mid ðy ðe hit dæg bið.

ðonne hine ymbegangað      gastas twegen;

oðer bið golde glædra,      oðer bið grundum sweartra,

oðer cymeð

ofer ðære stylenan helle;

535
oðer hine læreð      ðæt he lufan healde,

metodes miltse,      and his mæga ræd,

oðer hine tyhteð      and on tæso læreð,

yweð him and yppeð      earmra manna

misgemynda,      and ðurh ðæt his mod hweteð,

540
lædeð hine and læceð      and hine geond land spaneð,

oððæt his ege bið,      æfðancum full,

ðurh earmra scyld      yrre geworden.

Swa ðonne feohteð se feond      on feower gecynd,

oððæt he gewendeð      on ða wyrsan hand

545
deofles dædum      dæglongne fyrst,

and ðæs willan wyrcð      ðe hine on woh spaneð.

Gewiteð ðonne wepende      on weg faran

engel to his earde      and ðæt eall sagað:

'Ne meahte ic of ðære heortan      heardne aðringan

550
stylenne stan;      sticað him tomiddes'"

The Menologium

Dobbie, 1942 49-55; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Crist wæs acennyd,      cyninga wuldor,

on midne winter,      mære þeoden,

ece ælmihtig,      on þy eahteoðan dæg

Hælend gehaten,      heofonrices weard.

5
Swa þa sylfan tiid      side herigeas,

folc unmæte,      habbað foreweard gear,

for þy se kalend us      cymeð geþincged

on þam ylcan dæge      us to tune,

forma monað;      hine folc mycel

10
Ianuarius      gerum heton.

And þæs embe fif niht      þætte fulwihttiid

eces drihtnes      to us cymeð,

þæne twelfta dæg      tireadige,

hæleð heaðurofe,      hatað on Brytene,

15
in foldan her.      Swylce emb feower wucan

þætte Solmonað      sigeð to tune

butan twam nihtum,      swa hit getealdon geo,

Februarius fær,      frode gesiþas,

ealde ægleawe.      And þæs embe ane niht

20
þæt we Marian      mæssan healdað,

cyninges modor,      forþan heo Crist on þam dæge,

bearn wealdendes,      brohte to temple.

ðænne þæs emb fif niht      þæt afered byð

winter of wicum,      and se wigend þa

25
æfter seofentynum      swylt[?] þrowade

nihtgerimes,      nergendes þegen,

Mathias mære,      mine gefræge,

þæs þe lencten on tun      geliden hæfde,

werum to wicum.      Swylce eac is wide cuð

30
ymb [III] and twa      þeodum gewelhwær

his cyme kalend      ceorlum and eorlum

(butan þænne bises      geboden weorðe

feorðan geare;      þænne he furðor cymeð

ufor anre niht      us to tune),

35
hrime gehyrsted      hagolscurum færð

geond middangeard      Martius reðe,

Hlyda healic.      ðænne se halga þæs

emb [XI] niht      æþele scynde

Gregorius      in godes wære,

40
breme in Brytene.      Swylce Benedictus

embe nigon niht þæs      nergend sohte,

heard and higestrang,      þæne heriað wel

in gewritum wise,      wealdendes þeow

rincas regolfæste.      Swylce eac rimcræftige

45
on þa ylcan tiid      emniht healdað,

forðan wealdend god      worhte æt frymðe

on þy sylfan dæge      sunnan and monan.

Hwæt, ymb feower niht      fæder onsende,

þæs þe emnihte      eorlas healdað,

50
heahengel his,      se hælo abead

Marian mycle,      þæt heo meotod sceolde

cennan, kyninga betst,      swa hit gecyðed wearð

geond middangeard;      wæs þæt mære wyrd,

folcum gefræge!      Swylce emb feower and þreo

55
nihtgerimes,      þætte nergend sent

Aprelis monað,      on þam oftust cymð

seo mære tiid      mannum to frofre,

drihtnes ærist;      þænne dream gerist

wel wide gehwær,      swa se witega sang:

60
"þis is se dæg      þæne drihten us

wisfæst worhte,      wera cneorissum,

eallum eorðwarum      eadigum to blisse."

Ne magon we þa tide      be getale healdan

dagena rimes,      ne drihtnes stige

65
on heofenas up,      forþan þe[?] hwearfað aa

wisra gewyrdum,      ac sceal wintrum frod

on circule      cræfte findan

halige dagas.      Sculan we hwæðere gyt

martira gemynd      ma areccan,

70
wrecan wordum forð,      wisse gesingan,

þæt embe nihgontyne      niht and[?] fifum[?],

þæs þe Eastermonað      to us cymeð,

þæt man reliquias      ræran onginneð,

halige gehyrste;      þæt is healic dæg,

75
bentiid bremu.      Swylce in burh raþe

embe[?] siex[?] niht[?] þæs[?],      smicere on gearwum,

wudum and wyrtum      cymeð wlitig scriðan

þrymilce[?] on tun,      þearfe bringeð

Maius micle      geond menigeo gehwær.

80
Swa þi ylcan dæge      æþele geferan,

Philippus and Iacob,      feorh agefan,

modige magoþegnas      for meotudes lufan.

And þæs embe twa niht      þætte tæhte god

Elenan eadigre      æþelust beama,

85
on þam þrowode      þeoden engla

for manna lufan,      meotud on galgan

be fæder leafe.      Swylce ymb fyrst wucan

butan anre niht      þætte yldum bringð

sigelbeorhte dagas      sumor to tune,

90
wearme gewyderu.      þænne wangas hraðe

blostmum blowað,      swylce blis astihð

geond middangeard      manigra hada

cwicera cynna,      cyninge lof secgað

mænifealdlice,      mærne bremað,

95
ælmihtigne.      þæs emb eahta and nigon

dogera rimes      þætte drihten nam

in oðer leoht      Agustinus,

bliðne on breostum,      þæs þe he on Brytene her

eaðmode him      eorlas funde

100
to godes willan,      swa him se gleawa bebead

Gregorius.      Ne hyrde ic guman a fyrn[?]

ænigne ær      æfre bringan

ofer sealtne mere      selran lare,

bisceop bremran.      Nu on Brytene rest

105
on Cantwarum      cynestole neah,

mynstre mærum.      þænne monað bringð

ymb twa and feower[?]      tiida lange

ærra Liða      us to tune,

Iunius on geard,      on þam gim astihð

110
on heofenas up      hyhst on geare,

tungla torhtust,      and of tille agrynt,

to sete sigeð.      Wyle syððan leng

grund behealdan      and gangan lator

ofer foldan wang      fægerust leohta,

115
woruldgesceafta.      þænne wuldres þegn

ymb þreotyne,      þeodnes dyrling,

Iohannes in geardagan      wearð acenned,

tyn nihtum eac;      we þa tiid healdað

on midne sumor      mycles on æþelum.

120
Wide is geweorðod,      swa þæt wel gerist,

haligra tid      geond hæleða bearn,

Petrus and Paulus.      Hwæt, þa apostolas,

þeodenholde,      þrowedon on Rome

ofer midne sumor,      miccle gewisse,

125
furðor fif nihtum,      folcbealo þrealic,

mærne martyrdom;      hæfdon mænige ær

wundra geworhte      geond wærþeoda,

swylce hi æfter þam      unrim fremedon

swutelra and gesynra      þurh sunu meotudes,

130
ealdorþegnas.      þænne ædre cymð

emb twa niht þæs      tidlice us

Iulius monað,      on þam Iacobus

ymb feower niht      feorh gesealde

ond[?] twentigum,      trum in breostum,

135
frod and fæstræd      folca lareow,

Zebedes afera.      And þæs symle scriþ

ymb seofon niht þæs      sumere gebrihted

Weodmonað on tun,      welhwær[?] bringeð

Agustus      yrmenþeodum

140
hlafmæssan dæg.      Swa þæs hærfest cymð

ymbe oðer swylc      butan anre wanan,

wlitig, wæstmum hladen;      wela byð geywed

fægere on foldan.      þænne forð gewat

ymb þreo niht þæs      þeodne getrywe

145
þurh martyrdom,      mære diacon,

Laurentius,      hæfð nu lif wiðþan

mid wuldorfæder      weorca to leane.

Swylce þæs ymb fif niht      fægerust mægða,

wifa wuldor,      sohte weroda god

150
for suna sibbe,      sigefæstne ham

on[?] neorxnawange;      hæfde nergend þa

fægere fostorlean      fæmnan forgolden

ece to ealdre.      þænne ealling byð

ymb tyn niht þæs      tiid geweorðad

155
Bartholomeus      in Brytene her,

wyrd[?] welþungen.      Swylce eac wide byð

eorlum geypped      æþelinges deað

ymb feower niht,      se þe fægere iu

mid wætere oferwearp      wuldres cynebearn,

160
wiga weorðlice.      Be him wealdend cwæð

þæt nan mærra man      geond middangeard

betux wife and were      wurde acenned.

Ond þæs ymbe þreo niht      geond þeoda feala

þætte Haligmonð,      heleþum geþinged,

165
fereð to folce,      swa hit foregleawe,

ealde uþwitan,      æror fundan,

Septembres fær,      and þy seofoþan dæg

þæt acenned wearð      cwena selost,

drihtnes modor.      þænne dagena worn

170
ymbe þreotyne      þegn unforcuð,

godspelles gleaw,      gast onsende

Matheus his      to metodsceafte,

in ecne gefean.      þænne ealling cymð

ymb þreo niht þæs      þeodum wide

175
emnihtes dæg,      ylda bearnum.

Hwæt, we weorðiað      wide geond eorðan

heahengles tiid      on hærfeste,

Michaheles,      swa þæt menigo wat,

fif nihtum ufor      þæs þe folcum byð,

180
eorlum geywed      emnihtes dæg.

And þæs embe twa niht      þæt se teoða monð

on folc fereð,      frode geþeahte,

October on tun      us to genihte,

Winterfylleð,      swa hine wide cigað[?]

185
igbuende      Engle and Seaxe,

weras mid wifum.      Swylce wigena tiid

ymb twentig þæs      twegra healdað

and seofon[?] nihtum      samod ætgædere

on anne dæg.      We þa æþelingas

190
fyrn gefrunan      þæt hy foremære,

Simon and Iudas,      symble wæron,

drihtne dyre;      forþon hi dom hlutan,

eadigne upweg.      And þæs ofstum bringð

embe feower niht,      folce genihtsum,

195
Blotmonað on tun,      beornum to wiste,

Nouembris,      niða bearnum

eadignesse,      swa nan oðer na deð

monað maran      miltse drihtnes.

And þy ylcan dæge      ealra we healdað

200
sancta symbel      þara þe sið oððe ær

worhtan in worulde      willan drihtnes.

Syþþan wintres dæg      wide gangeð

on syx nihtum,      sigelbeortne genimð

hærfest mid herige      hrimes and snawes,

205
forste gefeterad,      be frean hæse,

þæt us wunian ne moton[?]      wangas grene,

foldan frætuwe.      þæs ymb feower niht

þætte Martinus      mære geleorde,

wer womma leas      wealdend sohte,

210
upengla weard.      þænne embe eahta niht

and feowerum      þætte fan gode

besenctun on sægrund      sigefæstne wer,

on brime haran,      þe iu beorna fela[?]

Clementes oft      clypiað to þearfe.

215
And þæs embe seofon niht,      sigedrihtne leof[?],

æþele Andreas      up on roderum

his gast ageaf      on godes wære,

fus on forðweg.      þænne folcum bringð

morgen to mannum      monað to tune,

220
Decembris      drihta bearnum,

ærra Iula.      Swylce emb eahta and twelf

nihtgerimes      þætte nergend sylf

þristhydigum      Thomase forgeaf

wið earfeðum      ece rice,

225
bealdum beornwigan      bletsunga his.

þænne emb feower niht      þætte fæder engla

his sunu sende      on þas sidan gesceaft

folcum to frofre.      Nu ge findan magon

haligra tiida[?]      þe man healdan sceal,

230
swa bebugeð gebod      geond Brytenricu

Sexna kyninges      on þas sylfan tiid.

Maxims II

Dobbie, 1942 55-7; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Cyning sceal rice healdan.      Ceastra beoð feorran gesyne,

orðanc enta geweorc,      þa þe on þysse eorðan syndon,

wrætlic weallstana geweorc.      Wind byð on lyfte swiftust,

þunar byð þragum hludast.      þrymmas syndan Cristes myccle,

5
wyrd byð swiðost.      Winter byð cealdost,

lencten hrimigost      (he byð lengest ceald),

sumor sunwlitegost      (swegel byð hatost),

hærfest hreðeadegost,      hæleðum bringeð

geres wæstmas,      þa þe him god sendeð.

10
Soð bið switolost[?],      sinc byð deorost,

gold gumena gehwam,      and gomol snoterost,

fyrngearum frod,      se þe ær feala gebideð.

Weax[?] bið wundrum clibbor.      Wolcnu scriðað.

Geongne æþeling sceolan      gode gesiðas

15
byldan to beaduwe      and to beahgife.

Ellen sceal on eorle,      ecg sceal wið hellme

hilde gebidan.      Hafuc sceal on glofe

wilde gewunian,      wulf sceal on bearowe,

earm[?] anhaga,      eofor sceal on holte,

20
toðmægenes trum.      Til sceal on eðle

domes wyrcean.      Daroð sceal on handa,

gar golde fah.      Gim sceal on hringe

standan steap and geap.      Stream sceal on yðum

mencgan[?] mereflode.      Mæst sceal on ceole,

25
segelgyrd seomian.      Sweord sceal on bearme,

drihtlic isern.      Draca sceal on hlæwe,

frod, frætwum wlanc.      Fisc sceal on wætere

cynren cennan.      Cyning sceal on healle

beagas dælan.      Bera sceal on hæðe,

30
eald and egesfull.      Ea of dune sceal

flodgræg feran.      Fyrd sceal ætsomne,

tirfæstra getrum.      Treow sceal on eorle,

wisdom on were.      Wudu sceal on foldan

blædum blowan.      Beorh sceal on eorþan

35
grene standan.      God sceal on heofenum,

dæda demend.      Duru sceal on healle,

rum recedes muð.      Rand sceal on scylde,

fæst fingra gebeorh.      Fugel uppe sceal

lacan on lyfte.      Leax sceal on wæle

40
mid sceote scriðan.      Scur sceal on heofenum,

winde geblanden,      in þas woruld cuman.

þeof sceal gangan þystrum wederum.      þyrs sceal on fenne gewunian

ana innan lande.      Ides sceal dyrne cræfte,

fæmne hire freond gesecean,      gif heo nelle on folce geþeon

45
þæt hi man beagum gebicge.      Brim sceal sealte weallan,

lyfthelm and laguflod      ymb ealra landa gehwylc,

flowan firgenstreamas.      Feoh sceal on eorðan

tydran and tyman.      Tungol sceal on heofenum

beorhte scinan,      swa him bebead meotud.

50
God sceal wið yfele,      geogoð sceal wið yldo,

lif sceal wið deaþe,      leoht sceal wið þystrum,

fyrd wið fyrde,      feond wið oðrum,

lað wið laþe      ymb land sacan,

synne stælan.      A sceal snotor hycgean

55
ymb þysse worulde gewinn,      wearh hangian,

fægere ongildan      þæt he ær facen dyde

manna cynne.      Meotod ana wat

hwyder seo sawul sceal      syððan hweorfan,

and ealle þa gastas      þe for gode hweorfað

60
æfter deaðdæge,      domes bidað

on fæder fæðme.      Is seo forðgesceaft

digol and dyrne;      drihten ana wat,

nergende fæder.      Næni eft cymeð

hider under hrofas,      þe þæt her for soð

65
mannum secge      hwylc sy meotodes gesceaft,

sigefolca gesetu,      þær he sylfa wunað.

A Proverb from Winfrid's Time

Dobbie, 1942 57; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Oft daedlata      domę foręldit,

sigisitha gahuem,      suuyltit thi ana.

The Judgment Day II

Dobbie, 1942 58-67; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Hwæt! Ic ana sæt      innan bearwe,

mid helme beþeht,      holte tomiddes,

þær þa wæterburnan      swegdon and urnon

on middan gehæge,      eal swa ic secge.

5
Eac þær wynwyrta      weoxon and bleowon

innon þam gemonge      on ænlicum wonge,

and þa wudubeamas      wagedon and swegdon

þurh winda gryre;      wolcn wæs gehrered,

and min earme mod      eal wæs gedrefed.

10
þa ic færinga,      forht and unrot,

þas unhyrlican fers      onhefde mid sange,

eall swylce þu cwæde,      synna gemunde,

lifes leahtra,      and þa langan tid,

þæs dimman cyme      deaðes on eorðan.

15
Ic ondræde me eac      dom þone miclan

for mandædum      minum on eorðan,

and þæt ece ic eac      yrre ondræde me

and synfulra gehwam      æt sylfum gode,

and hu mihtig frea      eall manna cynn

20
todæleð and todemeð      þurh his dihlan miht.

Ic gemunde eac      mærðe drihtnes

and þara haligra      on heofonan rice,

swylce earmsceapenra      yfel[?] and witu.

Ic gemunde þis mid me,      and ic mearn swiðe,

25
and ic murcnigende cwæð,      mode gedrefed:

"Nu ic eow, æddran,      ealle bidde

þæt ge wylspringas      wel ontynan,

hate of[?] hleorum,      recene to tearum,

þænne ic synful slea      swiðe mid fyste,

30
breost mine beate      on gebedstowe,

and minne lichaman      lecge on eorðan

and geearnade sar      ealle ic gecige.

Ic bidde eow      benum nu ða

þæt ge ne wandian      wiht for tearum,

35
ac dreorige hleor      dreccað mid wope

and sealtum dropum      sona ofergeotaþ,

and geopeniað man      ecum drihtne.

Ne þær owiht      inne ne belife

on heortscræfe      heanra gylta,

40
þæt hit ne sy dægcuð,      þæt þæt dihle wæs,

openum wordum      eall abæred,

breostes and tungan      and flæsces swa some.

ðis is an hæl      earmre sauwle

and þam sorgiendum      selest hihta,

45
þæt he wunda her      wope[?] gecyðe

uplicum læce,      se ana mæg

aglidene mod      gode[?] gehælan

and ræplingas      recene onbindan,

ne mid swiðran his      swyþe nele brysan

50
wanhydige mod      wealdend engla,

ne þone wlacan smocan      waces fleaxes[?]

wyle waldend Crist      wætere gedwæscan.

Hu ne gesceop þe se scaþa      scearplice bysne

þe mid Criste wæs      cwylmed on rode,

55
hu micel forstent      and hu mære is

seo soðe hreow      synna and gylta?

Se sceaþa wæs on rode      scyldig and manful,

mid undædum      eall gesymed;

he drihtene swa þeah,      deaðe gehende,

60
his bena bebead      breostgehigdum.

He mid lyt wordum      ac geleaffullum

his hæle begeat      and help recene,

and in gefor      þa ænlican geatu

neorxnawonges      mid nerigende.

65
Ic acsige þe, la,      earme geþanc,

hwi latast þu swa lange,      þæt þu ðe læce ne cyþst[?],

oððe hwi swigast þu,      synnigu tunge,

nu þu forgifnesse hæfst      gearugne timan,

nu þe ælmihtig      earum atihtum,

70
heofonrices weard,      gehyreð mid lustum?

Ac se dæg cymeð      ðonne demeð god

eorðan ymbhwyrft;      þu ana scealt

gyldan scad wordum      wið scyppend god,

and þam rican frean      riht agyldan.

75
Ic lære þæt þu beo hrædra      mid hreowlicum tearum,

and þæt yrre forfoh      eces deman.

Hwæt ligst þu on horwe      leahtrum afylled,

flæsc, mid synnum?      Hwi ne feormast þu

mid teara gyte      torne synne?

80
Hwi ne bidst þu þe      beþunga and plaster,

lifes læcedomes      æt lifes frean?

Nu þu scealt greotan,      tearas geotan,

þa hwile tima sy      and tid wopes;

nu is halwende      þæt man her wepe

85
and dædbote do      drihtne to willan.

Glæd bið se godes sunu,      gif þu gnorn þrowast

and þe sylfum demst      for synnum on eorðan,

ne heofenes god      henða and gyltas

ofer ænne syþ wrecan wile      ænigum men.

90
Ne scealt þu forhyccan      heaf and wopas

and forgifnesse      gearugne timan.

Gemyne eac on mode,      hu[?] micel is þæt wite

þe þara earmra byð      for ærdædum,

oþþe hu egeslice[?]      and hu andrysne

95
heahþrymme cyningc      her wile deman

anra gehwylcum      be ærdædum,

oþþe hwylce forebeacn      feran onginnað

and Cristes cyme      cyþað on eorðan.

Eall eorðe bifað,      eac swa þa duna

100
dreosað and hreosað,

and beorga hliðu[?]      bugað and myltað,

and se egeslica sweg      ungerydre sæ

eall manna mod      miclum gedrefeð.

Eal bið eac upheofon

105
sweart and gesworcen,      swiðe geþuxsað,

deorc and dimhiw,      and dwolma sweart.

þonne stedelease      steorran hreosað,

and seo sunne forswyrcð      sona on morgen,

ne se mona næfð      nanre mihte wiht,

110
þæt he þære nihte      genipu mæge flecgan.

Eac þonne cumað hider      ufon of heofone

deaðbeacnigende tacn[?],      bregað þa earman;

þonne cumað upplice      eoredheapas,

stiþmægen astyred,      styllað embutan

115
eal engla werod,      ecne behlænað,

ðone mæran metod      mihte and þrymme.

Sitt þonne sigelbeorht      swegles brytta

on heahsetle,      helme beweorðod.

We beoð færinga      him beforan brohte,

120
æghwanum cumene      to his ansyne,

þæt gehwylc underfo

dom be his dædum      æt drihtne sylfum.

Ic bidde, man, þæt þu gemune      hu micel bið se broga

beforan domsetle      drihtnes þænne;

125
stent hergea[?] mæst[?]      heortleas and earh,

amasod and amarod,      mihtleas, afæred.

þænne samod becumað      of swegles[?] hleo

eall engla werod,      ecne ymtrymmað.

þænne[?] bið geban micel,      and aboden þider

130
eal Adames cnosl      eorðbuendra[?]

þe on foldan wearð      feded[?] æfre

oððe modar gebær      to manlican,

oþþe þa þe wæron      oððe woldon beon

oþþe towearde      geteald wæron awiht.

135
ðonne eallum beoð      ealra gesweotolude

digle geþancas      on þære dægtide,

eal þæt seo heorte      hearmes geþohte

oððe seo tunge      to teonan geclypede

oþþe mannes hand      manes gefremede

140
on þystrum scræfum      þinga on eorðan;

eal þæt hwæne sceamode      scylda on worulde,

þæt he ænigum men      ypte oððe cyðde,

þonne bið eallum      open ætsomne,

gelice alyfed      þæt man lange hæl.

145
Ufenan eall þis      eac byð gefylled

eal uplic lyft      ættrenum lige.

Færð fyr ofer eall,      ne byð þær nan foresteal,

ne him man na ne mæg      miht forwyrnan;

eal[?] þæt us þincð æmtig      eahgemearces

150
under roderes ryne,      readum lige

bið emnes mid þy      eal gefylled.

ðonne fyren lig      blaweð[?] and braslað,

read and reaðe,      ræsct and efesteð,

hu he synfullum      susle gefremme[?];

155
ne se wrecenda bryne      wile forbugan

oððe ænigum þær      are gefremman,

buton he horwum sy      her afeormad,

and þonne þider cume,      þearle aclænsad.

þonne fela mægða,      folca unrim,

160
heora sinnigan breost      swiðlice beatað

forhte mid fyste      for fyrenlustum.

þær beoð þearfan      and þeodcyningas,

earm and eadig,      ealle beoð afæred;

þær hæfð ane lage      earm and se welega,

165
forðon hi habbað ege      ealle ætsomne.

ðæt reðe flod      ræscet fyre

and biterlice      bærnð ða earman saula,

and heora heortan      horxlice wyrmas,

synscyldigra,      ceorfað and slitað.

170
Ne mæg þær æni man      be agnum[?] gewyrhtum

gedyrstig wesan,      deman gehende,

ac ealle þurhyrnð      oga ætsomne,

breostgehyda      and se bitera wop,

and þær stænt astifad,      stane gelicast,

175
eal arleas heap      yfeles on wenan.

Hwæt dest þu, la, flæsc?      Hwæt dreogest þu nu?

Hwæt miht þu on þa tid      þearfe gewepan?

Wa þe nu, þu þe[?] þeowast      þissere[?] worulde[?],

and her glæd leofast      on galnysse

180
and þe mid stiðum astyrest      sticelum þæs gælsan!

Hwi ne forhtas þu      fyrene egsan,

and þe sylfum ondræd      swiðlice witu,

ða deoflum geo      drihten geteode,

awyrgedum gastum,      weana to leane?

185
þa oferswiðað      sefan and spræce

manna gehwylces      for micelnysse.

Nænig spræc mæg beon,      spellum areccan

ænegum on eorðan      earmlice witu,

fulle[?] stowa      fyres on grunde,

190
þe wæs in grimmum      susle on helle.

þær synt to sorge      ætsomne gemenged

se þrosma lig      and se þrece gicela,

swiðe hat and ceald      helle tomiddes.

Hwilum þær eagan      ungemetum wepað

195
for þæs ofnes bryne      (eal he is bealuwes full);

hwilum eac þa teþ for miclum cyle      manna þær gryrrað.

þis atule gewrixl      earmsceapene[?] men

on worulda woruld      wendað þær inne

betwyx forsworcenum      sweartum nihtum

200
and weallendes pices      wean and þrosme[?].

þær nan stefn[?] styreð      butan stearcheard

wop and wanung,      nawiht elles;

ne bið þær ansyn gesewen      ænigre wihte,

butan þara cwelra      þe cwylmað ða earman.

205
Ne bið þær inne      aht gemeted

butan lig and cyle      and laðlic ful;

hy mid nosan ne magon      naht geswæccan

butan unstences[?]      ormætnesse.

þær beoð þa wanigendan      welras gefylde

210
ligspiwelum bryne      laðlices fyres,

and hy wælgrimme      wyrmas slitað

and heora ban gnagað      brynigum tuxlum.

Ufenon eal þis      bið þæt earme breost

mid bitere care      breged and swenced,

215
for hwi fyrngende[?] flæsc      on þas frecnan tid

hym selfum swa fela      synna geworhte,

þæt hit on cweartern      cwylmed wurde,

þær ða atelan synd      ecan witu;

þær leohtes ne leoht      lytel sperca

220
earmum ænig,      ne þær arfæstnes

ne sib ne hopa      ne swige gegladað

ne þara wependra[?]      worn wihte.

Flyhð frofor aweg;      ne bið þær fultum nan

þæt wið þa biteran þing      gebeorh mæge fremman.

225
Ne bið þær ansyn gemet      ænigre blisse,

ac[?] þær[?] bið angryslic      ege and fyrhtu

and sari mod,      swiðlic gristbigtung[?];

þær bið unrotnes      æghwær wælhreow,

adl[?] and yrre      and æmelnes,

230
and þær synnge[?] eac      sauwle on lige

on blindum scræfe      byrnað and yrnað.

þonne deriende      gedwinað heonone

þysse worulde gefean,      gewitað mid ealle;

þonne druncennes      gedwineð mid wistum,

235
and hleahter and plega      hleapað ætsomne,

and wrænnes eac      gewiteð heonone,

and fæsthafolnes      feor gewiteð,

uncyst onweg      and ælc gælsa

scyldig scyndan[?]      on sceade þonne[?],

240
and se earma flyhð      uncræftiga slæp

sleac mid sluman      slincan on hinder.

ðonne blindum beseah      biterum ligum

earme on ende      þæt unalyfed is nu;

leofest[?] on life      lað bið þænne,

245
and þæt werige mod      wendað þa gyltas

swiðe mid sorgum      and mid sargunge.

Eala, se bið gesælig      and ofersælig

and on worulda woruld      wihta[?] gesæligost,

se þe mid gesyntum      swylce cwyldas

250
and witu[?] mæg      wel forbugon,

and samod bliðe      on woruld ealle

his þeodne geþeon,      and þonne mot

habban heofonrice;      þæt is hihta mæst.

þær niht ne genimð[?]      næfre þeostrum[?]

255
þæs heofenlican      leohtes sciman;

ne cymð þær sorh ne sar      ne geswenced yld,

ne þær ænig geswinc      æfre gelimpeð,

oððe hunger oþþe þurst      oððe heanlic slæp,

ne bið þær fefur ne adl      ne færlic cwyld,

260
nanes liges gebrasl      ne se laðlica cyle.

Nis þær unrotnes      ne þær æmelnys,

ne hryre ne caru      ne hreoh tintrega,

ne bið þær liget      ne laðlic storm,

winter ne þunerrad      ne wiht cealdes,

265
ne þær hagulscuras      hearde mid snawe[?],

ne bið þær wædl ne lyre      ne deaðes gryre

ne yrmð ne agnes      ne ænigu[?] gnornung,

ac þær samod ricxað      sib mid spede,

and arfæstnes      and ece god,

270
wuldor and wurðmynt,

swylce lof and lif      and leoflic geþwærnes[?].

Ufenan eal þis      ece drihten

him ealra goda gehwylc      glædlice ðenað,

þær a andweard      ealle weorðaþ

275
and fehþ and geblyssað[?]      fæder ætsomne,

wuldraþ and wel hylt,

fægere frætuað      and freolice lufað[?]

and on heofonsetle      hean geregnað[?].

His sunu bliðe,      sigores brytta,

280
sylð anra gehwam      ece mede,

heofonlice hyrsta,      þæt is healic gifu,

gemang þam ænlican      engla werode

and þæra haligra      heapum and þreatum[?].

þær hy beoð geþeode      þeodscipum on gemang

285
betwyx heahfæderas      and halige witegan,

blissiendum modum,      byrgum tomiddes,

þær þa ærendracan synd      ælmihtiges godes,

and betweoh rosena[?]      reade heapas,

þær symle scinað.

290
þær þæra hwittra      hwyrfð mædenheap,

blostmum behangen,      beorhtost[?] wereda,

þe ealle læt      ænlicu godes drut,

seo frowe þe us      frean acende,

metod on moldan,      meowle seo clæne.

295
þæt is Maria,      mædena selast;

heo let þurh þa scenan      scinendan ricu,

gebletsodost ealra,      þæs breman fæder,

betweox fæder and sunu,      freolicum werede,

and betwyx þære ecan      uplicum sibbe

300
rice rædwitan,      rodera weardas.

Hwæt mæg beon heardes      her on life,

gif þu wille secgan      soð þæm ðe frineð,

wið þam þu mote      gemang þam werode

eardian unbleoh      on ecnesse,

305
and on upcundra      eadegum setlum

brucan bliðnesse      butan ende forð?"

The Rewards of Piety

Robinson 1994, 188-92; Robinson 1994, '"The Rewards of Piety": "Two" Old English Poems in Their Manuscript Context,' in The Editing of Old English (Oxford, Cambridge MA), pp. 188-92.

Nu lære ic þe      swa man leofne sceal.

Gif þu wille þæt blowende      rice gestigan,

þænne beo þu eadmod      and ælmesgeorn,

wis on wordum,      and wæccan lufa

5
on hyge halgum      on þas hwilwendan tid,

bliðe mode,      and gebedum filige

oftost symle      þær þu ana sy.

Forðan þæt halige gebed      and seo hluttre lufu

godes and manna      and seo ælmessylen

10
and se miccla hopa      to þinum hælende,

þæt he þine synna      adwæscan wylle,

and eac oþera fela

godra weorca      glengað and bringað

þa soðfæstan      sauwle to reste

15
on þa uplican      eadignesse.

Wyrc þæt þu wyrce,      word oððe dæda,

hafa metodes ege      on gemang symle;

þæt is witodlice      wisdomes ord,

þæt þu þæt ece leoht      eal ne forleose.

20
þeos woruld is æt ende,      and we synd wædlan gyt

heofena rices;      þæt is hefig byrden.

And þeah þu æfter þinum ende      eall gesylle

þæt þu on eorðan      ær gestryndes

goda gehwylces,      wylle gode cweman,

25
ne mihtu mid þæm eallum      sauwle þine

ut alysan,      gif heo inne wyrð

feondum befangen,      frofre bedæled,

welena forwyrned;      ac þu wuldres god,

ece ælmihtigne,      ealninga bidde

30
þæt he þe ne forlæte      laðum to handa,

feondum to frofre,      ac þu fleoh þanan,

syle ælmessan      oft and gelome

digolice;      þæt bið drihtnes lac

gumena gehwylces      þe on god gelyfð.

35
Ceapa þe mid æhtum      eces leohtes,

þy læs þu forweorðe,      þænne þu hyra geweald nafast

to syllanne.      Hit bið swiðe yfel

manna gehwilcum      þæt he micel age,

gif he him god ne ondræt

40
swiðor micle      þonne his sylfes gewil.

Warna þe georne      wið þære wambe fylle,

forþan heo þa unþeawas      ealle gesomnað

þe þære saule      swiðost deriað,

þæt is druncennes      and dyrnegeligere,

45
ungemet wilnung      ætes and slæpes;

þa man mæg mid fæstenum

and forhæfdnessum      heonon adrifan,

and mid cyricsocnum      cealdum wederum

eadmodlice      ealluncga biddan

50
heofena drihten      þæt he þe hæl gife,

milde mundbora,      swa him gemet þince.

And ondræd þu ðe      dihle wisan,

nearwe geþancas,      þe on niht becumað,

synlustas foroft      swiðe fremman

55
earfoðlice,      þy þu earhlice scealt

gyltas þine      swiðe bemurnan,

har hilderinc;      hefie þe ðincaþ

synna þine.      Forþam þu sylf ongyte

þæt þu alætan scealt      læne staþelas,

60
eard and eþel.      Uncuð bið þe þænne

tohwan þe þin drihten      gedon wille,

þænne þu lengc ne most      lifes brucan,

eardes on eþle,      swa þu ær dydest,

blissum hremi.      Nu þu ðe beorgan scealt,

65
and wið feonda gehwæne      fæste healdan

sauwle þine;      a hi winnað

embe þæt

dæges and nihtes      ongean drihtnes lif.

þu miht hy gefleman,      gif þu filian wilt

70
larum minum,      swa ic lære þe

digollice      þæt þu on dægred oft

ymbe þinre sauwle ræd      swiðe smeage,

hu þu þæt ece leoht      æfre begytan mæge,

siðe gesecan;      þu scealt glædlice swiðe swincan

75
wið þæs uplican      eþelrices

dæges and nihtes,      þu scealt druncen fleon

and þa oferfylle      ealle forlætan.

Gif þu wilt þa upplican      eardwic ceosan,

þænne scealt þu hit on eorðan      ær geþencan,

80
and þu þe sylfne      swiðe gebindan[?]

and þa unþeawas      ealle forlætan

þe þu on þis life ær      lufedest and feddest.

A Summons to Prayer

þænne gemiltsað þe, N.,      [mundum qui regit],

ðeoda þrymcyningc      [thronum sedentem]

a butan ende

saule þinre[?]

5
Geunne þe on life      [auctor pacis]

sibbe gesælða,      [salus mundi],

metod se mæra      [magna uirtute],

and se soðfæsta      [summi filius]

fo on fultum,      [factor cosmi],

10
se of æþelre wæs      [uirginis partu]

clæne acenned      [Christus in orbem],

metod þurh Marian,      [mundi redemptor],

and þurh þæne halgan gast.      [Uoca frequenter]

bide helpes hine,      [clemens deus],

15
se onsended wæs      [summo de throno]

and þære clænan      [clara uoce]

þa[?] gebyrd bodade[?]      [bona uoluntate]

þæt heo scolde cennan      [Christum regem],

ealra cyninga cyningc,      [casta uiuendo].

20
and þu þa soðfæstan      [supplex rogo],

fultumes bidde friclo      [uirginem almum],

and þær æfter to      [omnes sancti]

bliðmod bidde,      [beatus et iustus],

þæt hi ealle þe      [unica uoce]

25
þingian to þeodne      [thronum regentem],

ęcum drihtne,      [alta polorum],

þæt he þine saule,      [summus iudex],

onfo freolice,      [factor aeternus],

and he gelæde      [luce perhennem],

30
þær eadige      [animę sanctę]

rice restað[?]      [regna caelorum].

The Lord's Prayer II

Dobbie, 1942 70-74; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

[Pater noster].

þu eart ure fæder,      ealles wealdend,

cyninc on wuldre.      Forðam we clypiað to þe,

are biddað,      nu þu yþost miht

5
sawle alysan.      þu hig sændest ær

þurh þine æþelan hand      in to þam flæsce;

ac hwar cymð heo nu,

buton þu, engla god,      eft hig alyse,

sawle of synnum      þurh þine soðan miht?

10
[Qui es in celis].

ðu eart on heofonum      hiht and frofor,

blissa beorhtost;      ealle abugað to þe,

þinra gasta þrym,      anre stæfne

clypiað to Criste,      cweþað ealle þus:

15
"Halig eart þu, halig,      heofonengla cyningc,

drihten ure,      and þine domas synd

rihte and rume,      ræcað[?] efne gehwam,

æghwilcum men      agen gewyrhta.

Wel bið ðam þe wyrcð      willan þinne!"

20
[Sanctificetur nomen tuum].

Swa is gehalgod      þin heah nama

swiðe mærlice      manegum gereordum,

twa and hundseofontig,      þæs þe secgað bec,

þæt þu, engla god,      ealle gesettest

25
ælcere þeode      þeaw and wisan.

þa wurþiað þin weorc      wordum and dædum,

þurh gecynd clypiað      and Crist heriað

and þin lof lædað,      lifigenda god,

swa þu eart geæþelod      geond ealle world.

30
[Adueniat regnum tuum].

Cum nu and mildsa,      mihta waldend,

and us þin rice alyf,      rihtwis dema,

earda selost      and ece lif,

þar we sibbe[?] and lufe[?]      samod gemetað,

35
eagena beorhtnysse[?]      and ealle mirhðe,

þar bið gehyred      þin halige lof

and þin micele miht,      mannum to frofre,

swa þu, engla god,      eallum blissast.

[Fiat uoluntas tua].

40
Gewurðe þin willa,      swa þu, waldend, eart

ece geopenod      geond ealle world,

and þu þe silf eart      soðfæst dema,

rice rædbora,      geond rumne grund.

Swa þin heahsetl is      heah and mære,

45
fæger and wurðlic,      swa þin fæder worhte,

æþele and ece,      þar ðu on sittest

on sinre[?] swiðran healf.      þu eart sunu and fæder,

ana ægþer;      swa is þin æþele[?] gecynd

micclum gemærsod,      and þu monegum helpst,

50
ealra cyninga þrym,      clypast ofer ealle.

Bið þin wuldorword      wide gehyred,

þonne þu þine fyrde      fægere geblissast,

sylest miht and mund      micclum herige,

and þe þanciað      þusenda fela,

55
eal engla þrym,      anre stæfne.

[Sicut in celo].

Swa þe on heofonum      heahþrymnesse

æþele and ece      a þanciað,

clæne and gecorene      Cristes þegnas,

60
singað and biddað      soðfæstne god

are and gifnesse      ealre þeode;

þonne þu him tiðast,      tyreadig cyningc,

swa þu eadmod eart      ealre worlde.

Sy þe þanc and lof      þinre mildse,

65
wuldor and willa;      þu gewurðod eart

on heofonrice,      heah casere,

[Et in terra].

and on eorðan,      ealra cyninga

help and heafod,      halig læce,

70
reðe and rihtwis,      rumheort hlaford.

þu geæþelodest þe      ealle gesceafta,

and tosyndrodest hig      siððan on manega,

sealdest ælcre[?] gecynde[?]      agene wisan

and a þine mildse      ofer manna bearn.

75
[Panem nostrum cotidianum].

Swa mid sibbe      sænst urne hlaf

dæghwamlice      duguðe þinre,

rihtlice dælest

mete þinum mannum      and him mare gehætst

80
æfter forðsiðe,      þines fæder rice,

þæt wæs on fruman      fægere gegearwod,

earda selost      and ece lif,

gif we soð and riht      symle gelæstað.

[Da nobis hodie].

85
Syle us to dæg,      drihten, þine

mildse and mihta      and ure mod gebig,

þanc and þeawas,      on þin gewil.

Bewyrc us on heortan      haligne gast

fæste on innan,      and us fultum sile,

90
þæt we moton wyrcan      willan þinne

and þe betæcan,      tyreadig cyningc,

sawle ure      on þines silfes hand.

[Et dimitte nobis debita nostra].

Forgif us ure synna,      þæt us ne scamige eft,

95
drihten ure,      þonne þu on dome sitst

and ealle men      up arisað[?]

þe fram wife and fram were      wurdon acænned.

Beoð þa gebrosnodon[?]      ban mid þam flæsce

ealle ansunde      eft geworden;

100
þar we swutollice      siððan oncnawað

eal þæt we geworhton      on worldrice,

betere and wyrse,      þar beoð buta geara.

Ne magon we hit na dyrnan,      for ðam þe hit drihten wat,

and þar gewitnesse beoð      wuldormicele,

105
heofonwaru and eorðwaru,      helwaru þridde.

þonne bið[?] egsa      geond ealle world,

þar man us tyhhað on dæg      twegen eardas,

drihtenes are      oððe deofles þeowet,

swa hwaðer we geearniað      her on life,

110
þa hwile þe ure mihta      mæste wæron.

[Sicut et dimittimus debitoribus nostris].

Ac þonne us alyseð[?]      lifigende god

sawle ure,      swa we her forgifað[?]

earmon mannum      þe wið us agilt.

115
[Et ne nos inducas in temtationem].

And na us þu ne læt      laðe beswican

on costunga,      cwellan and bærnan

sawla ure,      þeah we sinna fela

didon for ure disige      dæges and nihtes,

120
idele spræce      and unrihte weorc,

þine bodu bræcon.      We þe biddað nu,

ælmihtig god,      are and gifnesse[?];

ne læt swa heanlice      þin handgeweorc

on endedæge      eal forwurðan,

125
[Set libera nos a malo].

ac alys us of yfele.      Ealle we beþurfon

godes gifnesse;      we agylt habbað

and swiðe gesingod.      We ðe, soðfæstan god,

heriað and lofiað,      swa þu, hælend, eart

130
cynebearn gecydd      cwycum and deadum,

æþele and ece      ofer ealle þingc.

þu miht on anre hand      eaðe befealdan

ealne middaneard.      Swilc is mære cyningc.

[Amen].

135
Sy swa þu silf wilt,      soðfæst dema;

we þe, engla god,      ealle heriað,

swa þu eart gewurðod      a on worlda forð.

The Gloria I

Dobbie, 1942 74-7; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

[Gloria.]

Sy þe wuldor and lof      wide geopenod

geond ealle þeoda,      þanc and wylla,

mægen and mildse      and ealles modes lufu,

5
soðfæstra sib,      and ðines sylfes dom

worulde gewlitegod,      swa ðu wealdan miht

eall eorðan mægen      and uplyfte,

wind and wolcna.      Wealdest eall on riht.

[Patri et filio et spiritui sancto.]

10
þu eart frofra fæder      and feorhhyrde,

lifes latteow,      leohtes wealdend,

asyndrod fram synnum,      swa ðin sunu mære

þurh clæne gecynd,      cyning ofer ealle,

beald gebletsod,      boca lareow,

15
heah higefrofer[?]      and halig gast.

[Sicut erat in principio.]

Swa wæs on fruman      frea mancynnes

ealre worulde      wlite and frofer[?],

clæne and cræftig.      þu gecyddest þæt

20
þa ðu, ece god,      ana gewrohtest

þurh halige miht      heofonas and eorðan,

eardas and uplyft      and ealle þing.

þu settest on foldan      swyðe feala cynna

and tosyndrodost hig      syððon on mænego;

25
þu gewrohtest, ece god,      ealle gesceafta

on syx dagum,      and on þone seofoðan þu gerestest.

þa wæs geforðad      þin fægere weorc,

and ðu sunnandæg      sylf halgodest

and gemærsodest hine      manegum to helpe.

30
þone heahan dæg      healdað and freoðiaþ

ealle þa ðe cunnon      cristene þeawas,

halige[?] heortlufan      and ðæs hehstan gebod;

on drihtnes namon      se dæg is gewurðod.

[Et nunc et semper.]

35
And nu and symble      þine soðan weorc

and ðin mycele miht      manegum swytelað,

swa þine cræftas heo      cyðaþ wide

ofer ealle woruld;      ece standeþ

godes handgeweorc,      groweð swa ðu hete.

40
Ealle þe heriað      halige dreamas

clænre stefne      and cristene bec,

eall middaneard,      and we men cweþað

on grunde her:      "Gode lof and ðanc,

ece willa,      and ðin agen dom!"

45
[Et in secula seculorum.]

And on worulda woruld      wunað and rixað

cyning innan wuldre      and his þa gecorenan,

heahþrymnesse      haliges gastes,

wlitige englas      and wuldorgyfe,

50
soðe sibbe,      sawla þancung,

modes miltse.      þær is seo mæste lufu;

haligdomes      heofonas syndon

þurh þine ecan word[?]      æghwær fulle,

swa syndon þine mihta      ofer middangeard

55
swutele and gesyne,      þæt ðu hy sylf worhtest.

[Amen.]

We þæt soðlice      secgað ealle:

þurh clæne gecynd      þu eart cyning on riht,

clæne and cræftig.      þu gecyddest þæt

60
þa ðu, mihtig god,      man geworhtest

and him on dydest      oruð and sawul,

sealdest word and gewitt      and wæstma gecynd,

cyddest þine cræftas.      Swylc is Cristes miht!

The Lord's Prayer III

Dobbie, 1942 77-8; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

[Pater noster qui es in cęlis.]

Fæder manncynnes,      frofres ic þe bidde,

halig drihten,      þu ðe on heofonum eart.

[Sanctificetur nomen tuum.]

5
þæt sy gehalgod,      hygecræftum fæst,

þin nama nu ða,      neriende Crist,

in urum ferhðlocan      fæste gestaðelod.

[Adueniat regnum tuum.]

Cume nu to mannum,      mihta wealdend,

10
þin rice to us,      rihtwis dema,

and ðin geleafa      in lifdæge

on urum mode      mære þurhwunige.

[Fiat uolontas tua sicut in cęlo et in terra.]

And þin willa mid us      weorðe gelæsted

15
on eardunge      eorðan rices,

swa hluttor is      in heofonwuldre,

wynnum gewlitegod      a to worulde forð.

[Panem nostrum cotidianum da nobis hodie.]

Syle us nu to dæge,      drihten gumena,

20
heofena heahcyning,      hlaf urne,

þone ðu onsendest      sawlum to hæle

on middaneard      manna cynnes;

þæt is se clæna      Crist, drihten god.

[Et dimitte nobis debita nostra.]

25
Forgyf us, gumena weard,      gyltas and synna,

and ure leahtras alet,      lices wunda

and mandæda,      swa we mildum wið ðe,

ælmihtigum gode,      oft abylgeað[?],

[Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris.]

30
swa swa we forlætað      leahtras on eorþan

þam þe wið us      oft agyltað,

and him womdæde      witan ne þencað[?]

for earnunge      ecan lifes.

[Et no nos inducas in temptationem.]

35
Ne læd þu us to wite      in wean sorge

ne in costunge,      Crist nerigende,

þy læs we arlease      ealra þinra mildsa

þurh feondscipe      fremde weorðan.

[Sed libera nos a malo.]

40
And wið yfele gefreo      us eac nu ða

feonda gehwylces;      we in ferhðlocan,

þeoden engla,      ðanc and wuldor,

soð sigedrihten,      secgað georne,

þæs ðe þu us milde      mihtum alysdest

45
fram hæftnyde      hellewites.

[Amen.]

Weorðe þæt.

The Creed

Dobbie, 1942 78-80; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

[Credo in deum patrem omnipotentem.]

ælmihtig fæder      up on rodore,

þe ða sciran gesceaft      sceope and worhtest

and eorðan wang      ealne gesettest,

5
ic þe ecne god      ænne gecenne,

lustum gelyfe.      þu eart lifes frea,

engla ordfruma,      eorðan wealdend,

and ðu garsecges      grundas geworhtest,

and þu[?] ða[?] menegu[?] canst      mærra tungla.

10
[Et in Iesum Christum filium eius unicum, dominum nostrum.]

Ic on sunu þinne      soðne gelyfe,

hælendne cyning,      hider asendne

of ðam uplican      engla rice,

þone Gabriel,      godes ærendraca,

15
sanctan[?] Marian      sylfre gebodode.

Ides unmæne,      heo þæt ærende

onfeng freolice,      and ðe fæder sylfne

under breostcofan      bearn acende.

Næs ðær gefremmed      firen æt giftum,

20
ac þær halig gast      handgyft sealde,

þære fæmnan bosm      fylde mid blisse,

and heo cuðlice      cende swa mærne

eorðbuendum      engla scyppend,

se to frofre gewearð      foldbuendum,

25
and ymbe Bethleem      bodedan englas

þæt acenned wæs      Crist on eorðan.

[Passus sub Pontio Pilato.]

ða se pontisca      Pilatus weold

under Romwarum      rices and doma,

30
þa se deora frea      deað þrowade,

on gealgan stah,      gumena drihten,

þone geomormod      Iosep byrigde,

and he of helle      huðe gefette,

of þam suslhofe,      sawla manega,

35
het ða uplicne      eþel secan.

[Tertia die resurrexit a mortuis.]

þæs þy ðriddan dæge      þeoda wealdend

aras, rices frea,      recene[?] of moldan,

and he [XL] daga      folgeras sine

40
runum arette,      and ða his rice began,

þone uplican      eðel secan,

cwæð þæt he nolde      nænne forlætan

þe him forð ofer þæt      fylian wolde

and mid fæstum sefan      freode gelæstan.

45
[Credo in spiritum sanctum.]

Ic haligne gast      hihte beluce,

emne swa ecne      swa is aðor gecweden,

fæder oððe freobearn,      folca gereordum.

Ne synd þæt þreo godas,      þriwa genemned,

50
ac is an god,      se ðe ealle hafað

þa þry naman      þinga gerynum,

soð and sigefæst      ofer side gesceaft,

wereda wuldorgyfa,      wlanc and ece.

[Sanctum ęcclesiam catholicam.]

55
Eac ic gelyfe      þæt syn leofe gode

þe þurh ænne geþanc      ealdor heriað,

heofona heahcyning      her for life,

[Sanctorum communionem.]

and ic gemænscipe      mærne getreowe

60
þinra haligra      her for life.

[Remissionem peccatorum.]

Lisse ic gelyfe      leahtra gehwylces,

[Carnis resurrectionem.]

and ic þone ærest      ealra getreowe,

65
flæsces on foldan      on þa forhtan tid,

[Et uitam ęternam.]

þær[?] ðu ece lif      eallum dælest[?],

swa her manna gehwylc      metode gecwemað.

Fragment of Psalm 5

[Verba mea auribus percipe, domine; intellege clamorem meum.]

Word þu min onfoh,      wuldres ealdor,

and mid earum gehyr,      ece drihten.

[Intende uoci orationis mę ę, rex meus et deus meus.]

5
Ongyt mine clypunga      cuðum gereorde,

beheald min gebed      holdum mode;

þu eart min cyning      and eac ece god.

[Quoniam ad te orabo: Domine, mane exaudies uocem meam.]

Forðon ic to ðe,      ece drihten,

10
soðum gebidde,      and ðu symble gehyr

morgena gehwylce      mine stefne.

[Mane adstabo tibi et uidebo, quoniam nos deus uolens iniquitatem tu es.]

Ic þe æt stande      ær on morgen

and ðe sylfne geseo;      forðon ic to soðe wat

15
þæt ðu unriht ne wilt      ænig, drihten.

Fragment of Psalm 19

[Domine, saluum fac regem, et exaudi nos in die qui inuocauerimus te.]

Do, drihten, cyng      dædum halne,

and us eac gehyr      holdum mode,

swylce we ðe daga,      drihten, cigen.

Fragment of Psalm 24

[Uias tuas, domine, notas fac mihi, et semitas tuas edoce me.]

Do me wegas þine      wise, drihten,

and me ðinra stiga      stapas[?] eac gelær.

[Dirige me in ueritate tua, et doce me, quia tu es deus salutaris meus et te sustinui tota die.]

5
Gerece me on ræde      and me ricene gelær,

þæt ic on þinre soðfæstnysse      simble lyfige.

[Reminiscrere miserationum tuarum, domine, et misericordię tuę, quę a seculo sunt.]

Wes ðu gemyndig      miltsa þinra,

þe ðu, drihten, dydest      syððan dagas wæron,

10
and ðu wislice      þas woruld gesettest.

[Delicta iuuentutis meę, et ignorantias meas ne memineris, domine; secundum magnam misericordiam tuam memor esto mei, deus.]

Ne gemynega þu me      minra fyrena

gramra to georne,      þe ic geong dyde

and me uncuðe      æghwær wæron;

15
for ðinre þære myclan      mildheortnysse

weorð gemyndig min,      mihtig drihten.

Fragment of Psalm 27

[Saluum fac populum tuum, domine, et benedic hereditati tuę, et rege eos et extolle illos usque in aeternum.]

Hal do þin folc,      halig drihten,

and ðin yrfe[?] eac      eal gebletsa;

rece þu heo swylce      and on riht ahefe,

5
þæt hi on worulde      wynnum[?] lifigen.

Fragment of Psalm 32

[Fiat misericordia tua, domine, super nos, quemadmodum sperauimus in te.]

Wese þin mildheortnys,      mihtig drihten,

wel ofer us,      swa we wenað on ðe.

Fragment of Psalm 34

[Iudica, domine, nocentes me; expugna inpugnantes me.]

Dem, drihten, nu      þa me deredon ær,

afeoht swylce      þa me fuhtan to.

[Adprehende arma et scutum, et exsurge in adiutorium michi.]

5
Gegrip gar and scyld,      and me georne gestand

on fultume      wið feonda gryre.

[Effunde frameam[?] et conclude aduersus eos qui me persecuntur; dic anime mę ę, Salus tua ego sum.]

Heald me herewæpnum      wið unholdum

and wige beluc      wraðum feondum

10
þe min ehtend      ealle syndon;

sæge þonne syððan      sawle minre

þæt ðu hire on hæle      hold gestode.

Fragment of Psalm 40

[Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccaui tibi.]

Ic nu mægene cweðe:      "Miltsa me, drihten,

hæl mine sawle,      forðon me hreoweð nu

þæt ic firene on ðe      fremede geneahhige."

Fragment of Psalm 43

[Exsurge, domine, adiuua nos, et libera nos propter nomen tuum.]

Aris, drihten, nu      and us ricene do

fælne fultum,      and us æt feondum ahrede,

forðon we naman þinne      nyde lufiað.

Fragment of Psalm 50
Fragment of Psalm 50

[Miserere mei, deus, secundam magnam misericordiam tuam.]

Mildsa me, mihtig drihten,      swa ðu manegum dydest,

æfter ðinre þære mycelan      mildheortnysse.

[Auerte faciem tuam a peccatis meis, et omnes iniquitates meas dele.]

5
Awend þine ansyne      a fram minum

fræcnum fyrenum,      and nu forð heonon

eall min unriht adwæsc      æghwær symle.

[Cor mundum crea in me, deus, et spiritum rectum innoua in uisceribus meis.]

Syle me, halig god,      heortan clæne,

10
and rihtne gast,      god, geniwa

on minre gehigde      huru, min[?] drihten.

[Ne proicias me a facie tua, et spiritum sanctum tuum ne auferas a me.]

Ne awyrp þu me,      wuldres ealdor,

fram ðinre ansyne      æfre to feore,

15
ne huru on weg aber      þone halgan gast,

þæt he me færinga      fremde wyrðe.

[Redde michi lętitiam salutaris tui, et spiritu principali confirma me.]

Syle me þinre hælu      holde blisse,

and me ealdorlice      æþele gaste

20
on ðinne[?] willan getryme,      weroda drihten.

Fragment of Psalm 53
Fragment of Psalm 53

[Deus, in momine tuo saluum me fac, et in uirtute tua libera me.]

On þinum þam halgan naman,      gedo me halne, god;

alys me fram laðum      þurh þin leofe mægen.

Fragment of Psalm 58
Fragment of Psalm 58

[Eripe me de inimicis meis, deus meus, et ab insurgentibus in me libera me.]

Ahrede me, halig god,      hefiges niðes

feonda minra,      þe me feohtað to;

alys me fram laðum      þe me lungre[?] on

5
risan willað,      nymþe þu me ræd gife.

[Eripe me de operantibus iniquitatem, et de uiris[?] sanguinum salua me.]

Genere me fram niðe      nahtfremmendra

þe her unrihtes      ealle wyrceað,

and me wið blodhreowes weres      bealuwe gehæle.

Fragment of Psalm 60

[Sic psalmum dicam nomini tuo, deus, in seculum seculi, ut reddam uota mea de die in diem.]

Swa ic naman þinum      neode singe,

þæt ic[?] min gehat      her agylde

of dæge on dæg,      swa hit gedefe wese.

Fragment of Psalm 64

[Exaudi nos, deus salutaris noster, spes omnium finium terre et in mari longe.]

Gehyr us, hælend god,      þu eart hiht ealra

þe on ðisse eorðan      utan syndon

oððe feor on sæ      foldum wuniað.

Fragment of Psalm 69

[Deus, in adiutorium meum intende; domine, ad adiuuandum me festina.]

Wes, drihten god,      deore fultum;

beheald, drihten, me,      and me hraðe syððan

gefultuma      æt feorhþearfe.

Fragment of Psalm 70

[Repleatur os meum laude tua, ut possim cantare gloriam tuam, tota die magnificentiam tuam.]

Sy min muð and min mod      mægne gefylled,

þæt ic þin lof mæge      lustum singan

and wuldor ðin      wide mærsian

5
and ðe ealne dæg      æghwær herian.

Fragment of Psalm 79

[Domine deus uirtutum, conuerte nos et ostende faciem tuam, et salui erimus.]

Gehweorf us, mægna god,      and us milde æteow

þinne andwlitan;      ealle we beoð hale.

Fragment of Psalm 84

[Conuerte nos, deus salutaris noster, et auerte iram tuam a nobis.]

Gehweorf us hraðe,      hælend drihten,

and ðin yrre fram us      eac oncyrre.

Fragment of Psalm 87

[Et ego ad te, domine, clamaui, et mane oratio mea preueniet te.]

Ic me to ðe,      ece drihten,

mid modgehygde      mægne clypode,

and min gebed      morgena gehwylce

5
fore sylfne ðe      soðfæst becume.

Fragment of Psalm 89

[Conuertere, domine, aliquantulum, et deprecabilis esto super seruos tuos.]

Gehweorf us hwæthwygu,      halig drihten;

wes ðinum scealcum      wel eaðbene.

[Respice in seruos tuos et in opera tua, domine, et dirige filios eorum.]

5
Geseoh þine scealcas      swæsum eagum,

and on þin agen weorc,      ece drihten,

and heora bearn gerece      bliðum mode.

[Et sit[?] splendor domini dei nostri super nos, et opera manuum nostrarum dirige super nos, et opus manuum nostrarum dirige.]

Wese us beorhtnys ofer      bliðan drihtnes,

10
ures þæs godan godes      georne ofer ealle;

gerece ure handgeweorc      heah ofer usic.

Fragment of Psalm 101

[Domine, exaudi orationem meam, et clamor meus ad te perueniat.]

þu min gebed,      mære drihten,

gehyr, heofones[?] weard,      and gehlyde min

to ðe becume,      þeoda reccend.

Fragment of Psalm 102

[Benedic, anima mea, domino, et omnia interiora mea nomen sanctum eius.]

Bletsa, mine sawle,      bliðe drihten,

and eall min inneran      his þone ecan naman.

[Benedic, anima mea, domino, et noli obliuisci omnes retributiones eius.]

5
Bletsige, mine sawle,      bealde drihten,

ne wilt ðu ofergeotul      æfre weorðan

ealra goda      þe he ðe ær dyde.

[Qui propitiatur omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos.]

He þinum mandædum      miltsade eallum

10
and ðine adle      ealle gehælde.

[Qui redemit de interitu uitam tuam, qui sanat in bonis desiderium tuum.]

Se alysde þin lif      leof of forwyrde,

fylde þinne willan      fægere mid gode.

[Qui coronat te in miseratione et misericordia; renouabitur sicut aquile iuuentus tua.]

15
He ðe gesigefæste      soðre mildse

and ðe mildheorte      mode getrymede;

eart ðu edniwe      earne gelicost

on geoguðe nu      gleaw geworden.

Fragment of Psalm 118

[Uiuet anima mea et laudabit te, et iudicia tua adiuuabunt me.]

Leofað sawul min      and ðe lustum hereð,

and me þine domas      dædum fultumiað.

[Erraui sicut ouis que perierat; require seruum tuum, domine, quia mandata tua non sum oblitus.]

5
Ic gedwelede      swa þæt dysige sceap,

þæt ðe forwurðan      wolde huru;

la, sec þinne esne      elne, drihten,

forðon ic ðinra beboda ne forgeat      beorhtra æfre.

Fragment of Psalm 121

[Fiat pax in uirtute tua, et abundantia in turribus tuis.]

Sy ðe on ðinum mægne sib      mæst and fyrmest,

and on þinum torrum wese      tidum genihtsum.

Fragment of Psalm 139

[Eripe me, domine, ab homine malo; a uiro iniquo libera me.]

Genere me wið niþe      on naman þinum,

fram yfelum men,      ece drihten.

Fragment of Psalm 140

[Dirigatur, domine, ad te oratio mea sicut incensum in conspectu tuo.]

Sy on ðinre gesihðe      mines sylfes gebed

full ricene gereht,      swa recels bið,

þonne hit gifre      gleda bærnað.

The Kentish Hymn

Dobbie, 1942 87-8; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Wuton wuldrian      weorada dryhten

halgan hlioðorcwidum,      hiofenrices weard,

lufian liofwendum,      lifęs agend,

and him simle sio      sigefęst wuldor

5
uppe mid ænglum[?],      and on eorðan sibb

gumena gehwilcum      goodes willan.

We ðe heriað      halgum stefnum

and þe blætsiað,      bilewit[?] fęder,

and ðe þanciað,      þioda walden,

10
ðines weorðlican      wuldordreames

and ðinra[?] miclan      mægena gerena,

ðe ðu, god dryhten,      gastes mæhtum

hafest on gewealdum      hiofen and eorðan,

an ece fęder,      ælmehtig god.

15
ðu eart cyninga cyningc      cwicera gehwilces,

ðu eart sigefest sunu      and soð hęlend

ofer ealle gescęft      angla and manna.

ðu, dryhten god,      on dreamum wunast

on ðære upplican      æðelan ceastre,

20
frea folca gehwæs,      swa ðu æt fruman wære

efeneadig bearn      agenum fæder.

ðu eart heofenlic lioht      and ðæt halige lamb,

ðe ðu[?] manscilde      middangeardes

for þinre arfęstnesse      ealle towurpe,

25
fiond geflæmdest,      follc generedes,

blode gebohtest      bearn Israela,

ða ðu ahofe      ðurh ðæt halige triow

ðinre ðrowunga      ðriostre senna,

þæt ðu on hæahsetle      heafena rices

30
sitest sigehræmig      on ða swiðran hand

ðinum godfæder,      gasta gemyndig.

Mildsa nu, meahtig,      manna cynne,

and of leahtrum ales      ðine ða liofan gescęft,

and us hale gedo,      heleða sceppend,

35
niða nergend,      for ðines naman are.

ðu eart soðlice      simle halig,

and ðu eart ana      æce dryhten,

and ðu ana bist      eallra dema

cwucra ge deadra,      Crist nergende[?],

40
forðan ðu on ðrymme ricsast      and on ðrinesse

and on annesse,      ealles waldend,

hiofena heahcyninc,      haliges gastes

fegere gefelled      in fæder wuldre.

Psalm 50

Dobbie, 1942 88-94; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Dauid wæs haten      diormod hæleð,

Israela bręga,      æðelæ and rice,

cyninga cynost,      Criste liofost.

Wæs he under hiofenum      hearpera mærost

5
ðara we an folcum      gefrigen hæbben.

Sangere he wæs soðfæstest,      swiðe geðancol

to ðingienne      þiodum sinum

wið þane mildostan      manna sceppend.

Wæs se dryhtnes ðiowa      Dauid æt wige

10
soð sigecempa,      searocyne man,

casere creaftig,      þonne cumbulgebrec

on gewinndagum      weorðan scoldan.

Hwęðere him geiode,      swa ful oft gedeð

þætte godferhte      gylt gefræmmað

15
þurh lichaman      lene geðohtas.

Gelamp þæt him mon ansende      saula neriend,

witgan mid wordum,      weorada dominus,

and secgan het,      selfum gecyðan

ymb his womdeda      waldendes doom,

20
þæt se fruma wære      his feores sceldig,

for ðam þe he Uriam het      aldre beneman,

fromne ferdrinc      fere beserode,

and him Bezabe      brohte to wife

for gitsunga,      þe he godes eorre

25
þurh his selfes weorc      sona anfunde.

Him ða ðingode      þioda aldor,

Dauid georne,      and to dryhtne gebæd,

and his synna hord      selfa ontende,

gyltas georne      gode andhette,

30
weoruda dryhtne,      and ðus wordum spæc:

[Miserere mei deus secundum magnam misericordiam tuam.]

"Miltsa ðu me, meahta walden,      nu ðu wast manna geðohtas,

help ðu, hælend min,      handgeweorces

þines anes,      ælmehtig god,

35
efter þinre ðære[?] miclan      mildhiortnesse[?].

[Et secundum multitudinem miserationem tuarum dele iniquitatem meam.]

Ond eac efter menio      miltsa ðinra,

dryhten weoruda,      adilga min unriht

to forgefenesse      gaste minum.

40
[Amplius laua me ab iniustitia mea et a delicta mea munda mæ.]

Aðweah me of sennum,      saule fram wammum,

gasta sceppend,      geltas geclansa,

þa ðe ic on aldre      æfre gefremede

ðurh lichaman      leðre geðohtas.

45
[Quoniam iniquitatem meam ego agnosco et delictum meum coram me est semper.]

Forðan ic unriht min      eal oncnawe[?],

and eac synna gehwær      selfum æt eagan,

firendeda geðrec      beforan standeð,

scelda scinað;      forgef me, sceppen min,

50
lifes liohtfruma,      ðinre lufan blisse.

[Tibi soli peccaui et malum coram te feci ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas dum iudicaris.]

Nu ic anum ðe      oft syngode,

and yfela feola      eac gefræmede,

gelta gramhegdig,      ic ðe, gasta breogo,

55
helende Crist,      helpe bidde,

ðæt me forgefene      gastes wunde

an forðgesceaft      feran mote,

þy ðine wordcwidas      weorðan gefelde,

ðæt ðu ne wilnast      weora æniges deað;

60
ac ðu synfulle      simle lærdes

ðæt hio cerrende      Criste herdon

and hiom lif mid ðe      langsum begęton,

swilce ðu æt dome,      dryhten, oferswiðdest[?]

ealra synna cynn,      saula neriend.

65
[Ecce enim iniquitatibus.]

Ic on unrihtum      eac ðan in synnum

geeacnod wæs.      ðu ðæt ana wast,

mæhtig dryhten,      hu me modor gebær

in scame and in sceldum;      forgef me, sceppend min,

70
ðæt ic fram ðæm synnum      selfa gecerre,

þa ðe[?] mine ældran      ær geworhtan

and ic selfa eac      sioððan beeode.

[Ecce enim ueritatem.]

Ac ðu, selua god,      soð an lufast;

75
þy ic ðe mid benum      biddan wille

lifes and lisse,      liohtes aldor,

forðan ðu me uncuðe      eac ðan derne

þinre snetera hord      selfa ontendes.

[Asperies me ysopo et mundabor.]

80
ðu me, meahtig god,      milde and bliðe

þurh ysopon      ealne ahluttra,

þonne ic geclænsod      Criste hero,

and eac ofer snawe      self scinende

þinre sibbe lufan      sona gemete.

85
[Auditui meo dabis gaudium.]

Ontyn nu, elmehtig,      earna hleoðor,

þæt min gehernes      hehtful weorðe

on gefean bliðse      forðweard to ðe;

ðanne bioð on wenne,      waldend, simle

90
þa gebrocenan ban,      bilwit dominus,

ða þe on hænðum ær      hwile wæron.

[Auerte faciem tuam a peccatis meis et omnes.]

Ahwerf nu fram synnum,      saula neriend,

and fram misdedum      minra gylta

95
þine ansione,      ælmeahtig god,

and ðurh miltsunga      meahta þinra

ðu unriht min      eall adilga.

[Cor mundum crea in me deus et spiritum rectum.]

æc ðu, dryhten Crist,      clęne hiortan

100
in me, mehtig god,      modswiðne geðanc

to ðolienne      ðinne willan

and to healdenne      halige domas,

and ðu rihtne gast,      rodera waldend,

in ferðe minum      feste geniowa.

105
[Ne proicias me a facie tuae et spiritum sanctum tuum.]

Ne aweorp ðu me,      weoruda dryhten,

fram ansione      ealra þinra miltsa,

ne ðane godan fram me      gast haligne

aferre, domine[?],      frea ælmeahtig,

110
þinra[?] arna me      eal ne bescerwe.

[Redde mihi letitiam.]

Sæle nu bliðse me,      bilewit dominus,

þinre hælo heht,      helm alwihta,

and me, lifgende      liohtes hiorde,

115
gaste ðine,      god selfa, getreme,

ðæt ic aldorlice      a forð sioððan

to ðinum willan      weorðan mote.

[Doceam iniquos uias tuas et impii ad te.]

Simle ic ðine weogas      wanhogan lærde,

120
ðæt hio arlease      eft gecerdan

to hiora selfra      saula hiorde,

god selfa, to ðe      gastes mundberd

ðurh sibbe lufan      seocan scoldan.

[Libera me de sanguinibus.]

125
Befreo me an ferðe,      fæder mancynnes,

fram blodgete      and bealaniðum,

god lifigende,      gylta geclansa,

helo and helpend,      hiofenrices weard;

ðanne tunge min      triowfest blissað

130
for ðines selfes      soðfestnesse.

[Domine labia mea aperies et os meum adnuntiauit.]

Ontyn nu, waldend god,      weoloras mine;

swa min muð sioððan      mæhte ðine

and lof georne      liodum to bliðse,

135
soð sigedryhten,      secgende[?] wæs.

[Quoniam si uoluisses.]

Ic ðe onsegednesse      sona brohte,

weoruda dryhtne,      ðer ðu wolde swa,

ða ðu þæt ne lufedest,      lifes bretta,

140
ðæt ic ðe bernelac      brengan[?] moste

deadra neata,      dryhtne to willan.

[Sacrificium deo spiritus contribulatus.]

Ac ðe micle ma,      mehtig dryhten,

lifiende Crist,      liicwerðe bið

145
se gehnysta gast,      hiorte geclansod

and geeadmeded      ingeþancum;

ða ðu, ælmæhtig,      æfre ne æwest.

[Benigne fact domine in bona uoluntate.]

Gedoo nu fræmsume      frofre ðine

150
to ðinum godan      gastes willan,

ðætte Sione dun      sigefest weorðe,

and weallas Sion      wynfęste getremed,

Hierusolimę,      god lifiende.

[Tunc acceptabis sacrificium.]

155
Swa þu, frea meahtig,      anfehst siþðan

liofwende lac      lioda þinra[?],

hælend manna;      hio ðæt halige cealf

on wigbed þin      willum asettað,

liohtes aldor.      Forgef me, lifigende

160
meotod mancynnes,      mæhtig dominus,

ðæt ða sorhfullan      saule wunde,

þa ðe ic on ælde      uel[?] on giogeðe

in flæschaman      gefręmed hæbbe

leahtra hegeleasra,      mid lufan þinre[?]

165
gastæ forgeofene      glidan[?] mote."

Swæ þingode      þiode aldor,

Dauid to dryhtne,      deda gemyndig,

þæt hine męhtig god      mannum to frofre

ðæs cynedomes,      Crist neriende,

170
waldende god,      weorðne munde.

Forðon he gebette      balaniða hord

mid eaðmede      ingeþance,

ða ðe he on ferðe      gefręmed hæfde,

gastes wunde.      Forgef us, god mæahtig,

175
þæt we synna hord      simle oferwinnan

and us geearnian      æce dreamas

an lifigendra      landes wenne.

Amen.

The Gloria II

Dobbie, 1942 94; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Wuldor sy ðe and wurðmynt,      wereda drihten,

fæder on foldan,      fægere gemæne,

mid sylfan sunu      and soðum gaste.

Amen.

A Prayer

Dobbie, 1942 94-6; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

æla, drihten leof!      æla, dema god!

Geara me,      ece waldend.

Ic wat mine saule      synnum forwundod;

gehæl þu hy,      heofena drihten,

5
and gelacna þu hy,      lifes ealdor,

forþan ðu eðest miht      ealra læca

ðæra þe gewurde      side oððe wyde.

æla, frea beorhta,      folkes scippend!

Gemilsa þyn mod      me to gode,

10
sile þyne are      þynum[?] earminge.

Se byð earming      þe[?] on eorðan her

dæiges and nihtes      deofle campað

and hys willan wyrcð;      wa him þære mirigðe,

þonne he ða handlean      hafað and sceawað,

15
bute he þæs yfeles      ær geswyce.

Se byð eadig,      se þe on eorðan her

dæiges and nyhtes      drihtne hyræð

and a hys willan wyrcð;      wel hym þæs geweorkes,

ðonne he ða handlean      hafað and sceawað,

20
gyf he ealteawne      ende gedreogeð.

æla, leohtes leoht!      æla, lyfes wynn!

Getiþa me,      tireadig kyning,

þonne ic minre sawle      swegles bydde,

ece are.      þu eart eaðe, god,

25
hæfst and waldest

ana ofer ealle      eorðan and heofonas

syddra gesceafta.      ðu eart soð meotod,

ana ofer ealle      eorðbugende,

swilce on heofonum up      þu eart hælend god.

30
Ne mæg þe aherian      hæleða ænig;

þeh us gesomnie      geond sidne grund,

men ofer moldan,      geond ealne middaneard,

ne mage we næfre asæcgan,      ne þæt soðe witan,

hu þu æðele eart,      ece drihten.

35
Ne þeah engla werod      up on heofenum

snotra tosomne      sæcgan ongunnon,

ne magon hy næfre areccean,      ne þæt gerim wytan,

hu þu mære eart,      mihtig drihten.

Ac is wunder mycel,      wealdend engla,

40
gif þu hit sylfa wast,      sigores ealdor,

hu þu mære eart,      mihtig and mægenstrang,

ealra kyninga kyning,      Crist lifiende[?],

ealra worulda scippend,      wealdend engla,

ealra dugeþa duguð,      drihten hælend.

45
ðu eart se æðela      þe on ærdagum

ealra femnena wyn      fægere akende

on Bethleem ðære byrig      beornum to frofre,

eallum to are      ylda bearnum,

þam þe gelyfað      on lyfiendne god

50
and on þæt ece leoht      uppe on roderum.

ðyn[?] mægen ys swa mære,      mihtig drihten,

swa þæt ænig ne wat      eorðbuende

þa deopnesse      drihtnes mihta,

ne þæt ænig ne wat      engla hades

55
þa heahnisse      heofena kyninges.

Ic þe andette,      ælmihtig god,

þæt ic gelyfe on þe,      leofa hælend,

þæt þu eart se miccla      and se mægenstranga

and se eadmoda      ealra goda

60
and se ece kyning      ealra gesceafta,

and ic eom se litla for þe      and se lyðra man,

se her syngige      swiðe genehhe,

dæges and nihtes      do, swa ic ne sceolde,

hwile mid weorce,      hwile mid worde,

65
hwile mid geþohte,      þearle scyldi,

inwitniðas      oft and gelome.

Ac ic þe halsige nu,      heofena drihten,

and gebidde me to þe,      bearna selost,

þæt ðu gemilsige me,      mihtig drihten,

70
heofena heahkyning      and se halga gast,

and gefylste me,      fæder ælmihtig,

þæt ic þinne willan      gewyrcean mæge,

ær ic of þysum lænan[?]      lyfe gehweorfe.

Ne forweorn þu me,      wuldres drihten,

75
ac getyþa me,      tyreadig kyning,

læt me mid englum      up siðian,

sittan on swegle,

herian heofonas god      haligum reorde

a butan ende.      Amen.

Thureth

Dobbie, 1942 97; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Ic eom halgungboc;      healde hine dryhten

þe me fægere þus      frætewum belegde.

þureð to þance      þus het me wyrcean,

to loue and to wurðe,      þam þe leoht gesceop.

5
Gemyndi is he      mihta gehwylcre

þæs þe he on foldan      gefremian mæg,

and him geþancie      þeoda waldend

þæs þe he on gemynde      madma manega

wyle gemearcian      metode to lace;

10
and he sceal ęce lean      ealle findan

þæs þe he on foldan      fremaþ to ryhte.

Aldhelm

Dobbie, 1942 97-8; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

þus me gesette      [sanctus et iustus]

beorn boca gleaw,      [bonus auctor],

Ealdelm, æþele sceop,      [etiam fuit

ipselos] on æðele[?]      Angolsexna,

5
byscop on Bretene.      Biblos ic nu sceal,

[ponus et pondus      pleno cum sensu],

geonges geanoðe      geomres [iamiamque],

secgan soð, nalles leas,      þæt him symle wæs

[euthenia]      oftor on fylste,

10
æne on eðle      ec ðon ðe se is

yfel on gesæd.      [Etiam nusquam]

ne sceal[?] ladigan      [labor quem tenet]

encratea,      ac he ealneg sceal

boethia      biddan georne

15
þurh his modes gemind      [micro in cosmo],

þæt him drihten gyfe      dinams on eorðan,

[fortis factor],      þæt he forð simle

The Seasons for Fasting

Dobbie, 1942 98-104; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Wæs on ealddagum      Israheala folc

þurh Moysen,      mærne lareow,

anlyht and gelared,      swa hine lifes frea,

heofna heahcyning,      her on life

5
þurh[?] his sylfes word      sette for leodum,

rincum to ræde,      and him runa gescead

sylfum asæde,      hu he þone soþan weg

leofum leodscipe      læran sceolde[?].

þa se leoda fruma      larum fyligde

10
heofena heahcyninges,      and þa hæleþ samod,

swa hie on leodscipe      lærede wæron;

gyf hie wancule      weorc[?] ongunnon,

heom þæs of heofonum      hearm to leane

asende sigora[?] god,      and hie sona to him

15
fryþa wilnodan      and þær fundon raþe,

gif hie leohtras heora      letan gewyrpan.

Feala is mægena      þe sio mære þeod

on þam herescype      heold and worhte,

þendan hie lifes frean      lufian woldon;

20
ac him se ende wearð      earm and þrealic[?],

þa hie besyredon      sylfne dryhten,

on beam setton      and to byrgenne

gedemdon;      he þær bedigled wæs,

and þy þryddan dæge      þeodum ætywed.

25
We þæt gehyrdon      hæleþa mænige

on bocstafum      breman and writan,

þæt hie fæstenu      feower heoldon

and þonne offredan      unmæne neat,

þæt is lamb oþþe styrc,      leofum to tacne

30
þe for worulde[?] wæs      womma bedæled.

Ac arisan ongan      rices ealdor

of byrgenne,      blæda gefylled,

and mid heofenwarum      ham gesohte,

eard mid englum,      and us eallum þone

35
hyht and gehateð,      gyf we his willaþ

þurh rihtne sefan      rædum fyligan.

Na þær in cumeð      atele gefylled,

womme[?] gewesed,      ac scal on wyrd sceacan.

Nu we herian sceolan      her for life

40
deorne dædfruman,      and him[?] geara gerim

ælmesdædum      ure gefyllan,

and on fæstenum,      swa se froda iu

Moyses mælde,      and we þa mearce sceolan

heoldan higefæste      mid Anglum,

45
swa hie gebrefde us      beorn on Rome,

Gregorius,      gumena papa.

We[?] þæt forme sceolan      fæsten heowan

on þære ærestan      wucan[?] lengtenes,

on þam monþe      þe man Martius

50
geond Romwara      rice nemneð[?],

and þær twelfe sceolan      torhtum dihte

runa gerædan      in þæs rican hofe,

heofona heahcyninges,      herian mid sange,

wlancne weorþian      wuldres bryttan.

55
Ofer þa Eastertid      oþer fæsten

ys to bremenne      Brytena leodum

mid gelicum lofe,      þe gelesen hafað

on þære[?] wucan      þe æfter cumeð[?]

þam sunnandæge      þe geond sidne wang

60
Pentecostenes dæg      preostas nemnað,

on þam monþe,      þæs þe me þinceð,

þe man Iunius      gearum nemde.

ðonne is þæt þrydde      þinga gehwelces

fæsten on foldan      fyra bearnum

65
dihte gelicum      on þam deoran hofe

to brymenne      beorhtum sange

on þære wucan      þe ærur byð

emnihtes dæge      ælda beornum,

on þam monþe,      mine gefræge,

70
þe man September      genemneð.

We þæt feorþe sceolen      fæsten[?] gelæstan

on þære[?] wucan      þe bið ærur full

dryhtnes gebyrde,      and we mid deornum scylan

wordum and weorcum      wuldres cyninge

75
in þa ylcan tid      eallum gemynde

þeodne deman      þinga gehwylces,

efne swa swa ærran,      and þone arwesan

leofne leoda frean      lifes biddan.

On þissum fæstenum      is se feorþa dæg

80
and sixta samod      seofoþa[?] getinge

to gelæstanne      lifes ealdre

and to bremenne      boca gerynum

emb þa nigoþan tyd;      nan is on eorþan,

butan hine unhæl      an geþreatige,

85
þe mot, hæt, oþþe wæt      ærur þingan,

þæs þe us boca dom      þeodlic demeð.

Gif þe þonne secgan      suþan cymene

bryttan[?] Franca,      þæt þu gebann sceole

her on eorþan      ænig healdan,

90
þæs þe Moyses iu[?]      mælde to leodum,

na þu þæs andfeng      æfre gewyrþe,

ac þu þæt sylfe[?] heald      þæt þe suþan com

from Romana      rices[?] hyrde,

Gregoriæ,      gumena papa.

95
þus he gesette      sylf ond dyhte

þa þenunga,      þeodlareow,

fæstendtida;      we þam forþ nu gyt

geond Engla land      estum filiað[?].

Swa he æt þæm setle      sylfa gedemde,

100
sancte Petres      preostas syþþan

lange lifes tyd      leordun þæt sylfe,

þæt þu oþrum ne scealt      æfre filian.

Eac we feowertig daga      fæsten healden

ær þæm æriste      ures dryhtnes,

105
þæt nu lengtentid      leoda nemnað,

and hit ærest ongan      eorl se goda,

mære Moyses,      ær he on munt styge;

he þæt fæsten heold      feowertig daga

and nyhta samod,      swa he nahtes anbat[?]

110
ær he þa deoran æ      dryhtnes anfenge.

Him þær gesealde[?]      sylfe dryhten

bremne boca cræft,      bæle behlæned,

of his haligan      handa gescrifene,

het hine leodum þone      leoran and tæcan

115
elda orþancum[?]      eallum to tacne,

þæt we mid fæstene magon      freode gewinnan

and þa deopan      dryhtnes gerynu,

þa þe leoran[?] sceolan      leoda gehwylce,

gif us þære duguþe hwæt      dryhten sylleð.

120
Eft Helias,      eorl se mæra,

him on westene      wiste geþigede,

þær him symbelbread      somod mid wætere

dryhtnes engla sum      dihte togeanes,

and se[?] gestrangud[?] wearð      styþum gyfle

125
to gefæstenne      feowertig daga

and nihta samod,      swa he nahtes anbat

ær he on Horeb dun      hali ferde.

Uton þæt gerine      rihte gehicgan,

þæt se mæra þegen[?]      mihta ne hæfde

130
to astigenne      stæppon on ypplen

ær him þæt symbel wearþ      seald fram engle.

We sint on westene      wuldres blisse

on þæm ænete      ealra gefeana;

nu is helpes tid,      halig dryhten,

135
hu we munt þinne      mærne gestygan.

Sint for englas geteald      eorþbugendum[?]

þa þe dryhtnes word      dædum lærað.

We þa andlifene      ofstum þycgen

and þone deoran wist,      dryhtnes lare;

140
uton fæstan[?] swa      fyrene dædum

on forhæfenesse      her for life,

þæt we þæs muntes mægen      mærþa gestigan

swa se ealda dyde[?]      Elias iu.

Is to hicganne      hu se halga gewat

145
of þissum wangstede      wuldres neosian;

hine fyren scryd      feower mærum

wlangum wicgum      on weg ferede

on neorxnawong,      þær us nergend Crist

gehaten hafað      ham mid blisse,

150
gif we þæt fæsten her      fyrena gelæstað

and þone uplican      æþel secað.

Nu wæs æt nehstan      þæt us nergend Crist,

halig heofenes weord,      heolp and lærde.

He hine dyppan let      deorum þweale,

155
fulwihtes bæðe[?],      fyrena bedæled,

and he feowertig daga      firsude[?] mettas[?],

eac nihta swa feala      nanuht gyltig,

leodum to lare,      þæt hie on lengten sceolan

efen feowertig daga      fæsten hewan.

160
Hine costude þær      Cristes gewinna

on þæm ænete      eald and fræte,

geseah mærne frean      mannum gelicne

and þa wenan ongann,      wommes gemyndig,

þæt he stræla his      stellan mihte

165
on þam lichoman[?];      næs þæs leahtra nan,

ac on hinder gewat      hearmes brytta,

and þær englas hyra      ealdor sohtan.

Higesynnig man,      gyf þe susla weard

costian durre,      þonne he Crist dyde,

170
wereda wulderfrean,      womma leasne,

ne mæg he þæs inne      ahwæt scotian

gif he myrcels[?] næfþ      manes æt egum,

ac he on hinder scriþ,      and þe halig

englas ærfæste      æghwær helpað,

175
gif þu dryhtnes her      dædum fylgest.

Hæbbe we nu gemearcod      hu þa mæran iu

feowertig[?] daga      fæsten hewdon,

and we bebeodað      þurh beorn godes

þæt manna gehwilc      þe for moldan wunað

180
ær þam æreste      ures dryhtnes

efen feowertig daga      fæsten hewe

oþ þa nigoþan tid,      and he na bruce

flæsces oþþe fyrna,      þæ læs þe he fah wese[?].

Sceolan sacerdas      singan mæssan,

185
dæghwamlice      dryhten biddan

on þam fæstenne      þæt he freond wese

folce gynd foldan,      and þa fyrna sceolan

þam sacerdan      secgan gehwilce

and þa dymnissa[?]      dædum betan

190
wordes and weorces,      wuldres ealdor

þurh ælmesdæde      eall gegladian.

þonne is þearf micel      þeoda mænium

þæt þa sacerdos      sylfe[?] ne gyltan,

ne on leahtrum hiora      ligegen to fæste.

195
Hwa mæg þyngian      þreale hwilcum

wiþ his arwesan,      gyf he him ærur hæfð

bitere onbolgen,      and þæs bote ne deð,

ac þa æbyligþe      ealdere wrohte,

dæghwamlice[?]      dædum niwað?

200
Gyf se sacerd hine      sylfne[?] ne cunne

þurh dryhtnes ege      dugeþum healdan,

nu þa, folces mann,      fyrna ne[?] gyme

þe gehalgod[?] mann      her gefremme,

ac þu lare scealt      lustum fremman[?]

205
ryhthicgennde      þe he to ræde[?] tæchð,

drince he him þæt drofe      oððe[?] þæt[?] dæghluttre[?]

wæter of wege,      þæt is wuldres lare.

Ac ic secgan mæg,      sorgum hremig,

hu þa sacerdas      sace niwiað,

210
dæghwamlice      dryhten gremiað

and mid æfeste[?]      ælcne forlædað

þe him fylian wyle      folces manna;

sona hie on mergan      mæssan syngað

and forþegide,      þurste gebæded,

215
æfter tæppere      teoþ geond stræta.

Hwæt! Hi leaslice      leogan ongynnað

and þone tæppere      tyhtaþ gelome,

secgaþ þæt he synleas      syllan mote

ostran to æte      and æþele wyn

220
emb morgentyd,      þæs[?] þe me þingeð[?]

þæt hund and wulf      healdað þa ilcan

wisan on worulde      and ne wigliað

hwæne[?] hie to mose fon,      mæða bedæled.

Hi þonne sittende      sadian aginnað,

225
sinne[?] semað,      syllað gelome,

cweðað[?] goddlife      gumena gehwilcum

þæt wines dreng      welhwa[?] mote,

siþþan he mæssan hafað,      meþig þicgan,

etan ostran eac      and oþerne

230
fisc of flode

Cædmon's Hymn, Northumbrian Version

Dobbie, 1942 105; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Nu scylun hergan      hefaenricaes uard,

metudæs maecti      end his modgidanc,

uerc uuldurfadur,      sue he uundra gihuaes,

eci dryctin,      or astelidæ.

5
He aerist scop      aelda barnum

heben til hrofe,      haleg scepen;

tha middungeard      moncynnæs uard,

eci dryctin,      æfter tiadæ

firum foldu,      frea allmectig.

Cædmon's Hymn, West-Saxon Version

Dobbie, 1942 106; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Nu sculon herigean      heofonrices weard,

meotodes meahte      and his modgeþanc,

weorc wuldorfæder,      swa he wundra gehwæs,

ece drihten,      or onstealde.

5
He ærest sceop      eorðan bearnum

heofon to hrofe,      halig scyppend;

þa middangeard      moncynnes weard,

ece drihten,      æfter teode

firum foldan,      frea ælmihtig.

Bede's Death Song, Northumbrian Version

Dobbie, 1942 107; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Fore thaem[?] neidfaerae      naenig uuiurthit

thoncsnotturra,      than him tharf sie

to ymbhycggannae      aer his hiniongae

huaet his gastae      godaes aeththa yflaes

5
aefter deothdaege      doemid uueorthae.

Bede's Death Song, The Hague Version

Dobbie, 1942 108; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Fore ðaem nedfere      nenig wiorðeð

ðonosnottorra      ðon him ðearf riae

to ymbhycgenne      aer his hinionge

hwet his gastę      godes oððe yfles

5
ester deaðdege      doemed wiorðe.

Bede's Death Song, West Saxon Version

Dobbie, 1942 108; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

For þam nedfere      næni wyrþeþ

þances snotera,      þonne him þearf sy

to gehicgenne      ær his heonengange

hwæt his gaste      godes oþþe yfeles

5
æfter deaþe heonon      demed weorþe.

The Leiden Riddle

Dobbie, 1942 109; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Mec se ueta uong,      uundrum freorig,

ob his innaðae      aerest cændæ[?].

Ni[?] uaat ic mec biuorthæ      uullan fliusum,

herum ðerh hehcraeft,      hygiðonc/.

5
Uundnae me ni biað ueflæ,      ni ic uarp hafæ,

ni ðerih ðreatun giðraec      ðret[?] me hlimmith,

ne me hrutendu      hrisil scelfath,

ni mec ouana      aam sceal cnyssa.

Uyrmas mec ni auefun      uyrdi craeftum,

10
ða ði geolu[?] godueb      geatum fraetuath.

Uil mec huethrae suae ðeh      uidæ ofaer eorðu

hatan mith hęliðum      hyhtlic giuæde;

ni anoegun ic me aerigfaerae      egsan brogum,

ðeh ði n/ /n siæ      niudlicae ob cocrum.

Latin-English Proverbs

Dobbie, 1942 109; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

[Ardor frigesscit,      nitor squalescit,

amor abolescit,      lux obtenebrescit].

Hat acolað,      hwit asolað,

leof alaðaþ,      leoht aðystrað.

5
[Senescunt omnia      que ęterna non sunt].

æghwæt forealdað      þæs þe ece ne byð.

The Metrical Preface to the Pastoral Care

Dobbie, 1942 110; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

þis ærendgewrit      Agustinus

ofer sealtne sæ      suðan brohte

iegbuendum,      swa hit ær fore

adihtode      dryhtnes cempa,

5
Rome papa.      Ryhtspell monig

Gregorius      gleawmod gindwod

ðurh sefan snyttro,      searoðonca hord.

Forðæm he monncynnes      mæst gestriende

rodra wearde,      Romwara betest,

10
monna modwelegost,      mærðum gefrægost.

Siððan min on englisc      ælfred kyning

awende worda gehwelc,      and me his writerum

sende suð and norð,      heht him swelcra ma

brengan bi ðære bisene,      ðæt he his biscepum

15
sendan meahte,      forðæm hi his sume ðorfton,

ða ðe lædenspræce      læste cuðon.

The Metrical Epilogue to the Pastoral Care

Dobbie, 1942 111; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

ðis is nu se wæterscipe      ðe us wereda god

to frofre gehet      foldbuendum.

He cwæð ðæt he wolde      ðæt on worulde forð

of ðæm innoðum      a libbendu

5
wætru fleowen,      ðe wel on hine

gelifden under lyfte.      Is hit lytel tweo

ðæt ðæs wæterscipes      welsprynge is

on hefonrice,      ðæt is halig gæst.

ðonan hine hlodan      halge and gecorene,

10
siððan hine gierdon      ða ðe gode herdon

ðurh halga bec      hider on eorðan

geond manna mod      missenlice.

Sume hine weriað      on gewitlocan,

wisdomes stream,      welerum gehæftað,

15
ðæt he on unnyt      ut ne tofloweð.

Ac se wæl wunað      on weres breostum

ðurh dryhtnes giefe      diop and stille.

Sume hine lætað      ofer landscare

riðum torinnan;      nis ðæt rædlic ðing,

20
gif swa hlutor wæter,      hlud and undiop,

tofloweð æfter feldum      oð hit to fenne werð.

Ac hladað iow nu drincan,      nu iow dryhten geaf

ðæt iow Gregorius      gegiered hafað

to durum iowrum      dryhtnes welle.

25
Fylle nu his fætels,      se ðe fæstne hider

kylle brohte,      cume eft hræðe.

Gif her ðegna hwelc      ðyrelne kylle

brohte to ðys burnan,      bete hine georne,

ðy læs he forsceade      scirost wætra,

30
oððe him lifes drync      forloren weorðe.

The Metrical Preface to Wærferth's Translation of Gregory's Dialogues

Dobbie, 1942 112-13; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

/e ðe me rædan ðance,

he in me findan mæg[?],      gif hine feola lysteð

gastlices lifes      godre biesene,

þæt he ful eaþe mæg      upp gestigan

5
to ðam heofonlican hame,      þar byð a hyht and wyn,

blis[?] on burgum,      þam þe bearn godes

sielfes hiora eagum      geseon motan.

þæt mæg se mon begytan,      se þe his modgeðanc

æltowe byþ,      and þonne þurh his ingehygd

10
to þissa haligra      helpe geliefeð,

ond hiora bisene fulgað,      swa þeos boc sagað.

Me awritan het      Wulfstan bisceop,

þeow and þearfa      þæs þe[?] alne þrym aof,

and eac walden is      wihta[?] gehwelcre,

15
an ece god      eallra gesceafta[?].

Bideþ þe se bisceop,      se þe ðas boc begeat

þe þu on þinum handum nu      hafast and sceawast,

þæt þu him to þeossum halgum      helpe bidde,

þe heora[?] gemynd her on      gemearcude siendon,

20
and þæt him god ællmihtig

forgyu/ þa gyltas      þe he geo[?] worhte,

and eac resðe mid him,      se ðe ah ealles rices geweald[?],

and eac swa his beahgifan,      þe him ðas bysene forgeaf,

þæt is se selesða      sinces[?] brytta,

25
ælfryd mid Englum,      ealra cyninga

þara þe he sið oððe ær fore      secgan hyrde,

oððe he iorðcyninga[?] ær      ænigne gefrugne.

The Metrical Epilogue to MS. 41, Corpus Christi College, Cambridge

Dobbie, 1942 113; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Bidde[?] ic eac      æghwylcne mann,

brego, rices weard,      þe þas boc ræde

and þa bredu befo,      fira aldor,

þæt gefyrðrige þone writre      wynsum cræfte

5
þe ðas boc awrat      bam handum twam,

þæt he mote manega gyt      mundum synum

geendigan,      his aldre to willan,

and him þæs geunne      se ðe ah ealles geweald,

rodera waldend,      þæt he on riht mote

10
oð his daga ende      drihten herigan.

Amen.      Geweorþe þæt.

The Brussels Cross

Rod is min nama.      Geo ic ricne cyning

bær byfigynde,      blode bestemed.

þas rode het æþlmær wyrican and Aðelwold hys beroþor

Criste to lofe for ælfrices saule hyra beroþor[?].

For Unfruitful Land

Dobbie, 1942 116-18; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Her ys seo bot, hu ðu meaht þine æceras betan gif hi

nellaþ wel wexan oþþe þær hwilc ungedefe þing on gedon bið

on dry oððe on lyblace. Genim þonne on niht, ær hyt

dagige, feower tyrf on feower healfa þæs landes, and gemearca

5
hu hy ær stodon. Nim þonne ele and hunig and beorman,

and ælces feos meolc þe on þæm lande sy, and ælces treow-

cynnes dæl þe on þæm lande sy gewexen, butan heardan

beaman, and ælcre namcuþre wyrte dæl, butan glappan anon,

and do þonne haligwæter ðær on, and drype þonne þriwa on

10
þone staðol þara turfa, and cweþe ðonne ðas word: [Crescite],

wexe, [et multiplicamini], and gemænigfealda, [et replete], and

gefylle, [terre], þas eorðan. [In nomine patris et filii et spiritus

sancti sit benedicti]. And Pater Noster swa oft swa þæt oðer.

And bere siþþan ða turf to circean, and mæssepreost asinge

15
feower mæssan ofer þan turfon, and wende man þæt grene to

ðan weofode, and siþþan gebringe man þa turf þær hi ær

wæron ær sunnan setlgange. And hæbbe him gæworht of

cwicbeame feower Cristes mælo and awrite on ælcon ende:

Matheus and Marcus, Lucas and Iohannes. Lege þæt

20
Cristes mæl on þone pyt neoþeweardne, cweðe ðonne: [Crux

Matheus, crux Marcus, crux Lucas, crux sanctus Iohannes].

Nim ðonne þa turf and sete ðær ufon on and cweþe ðonne

nigon siþon þas word, [Crescite], and swa oft Pater Noster,

and wende þe þonne eastweard, and onlut nigon siðon

25
eadmodlice, and cweð þonne þas word:

Eastweard ic stande,      arena ic me bidde,

bidde ic þone mæran domine,      bidde ðone miclan drihten,

bidde ic ðone haligan      heofonrices weard,

eorðan ic bidde      and upheofon

30
and ða soþan      sancta Marian

and heofones meaht      and heahreced,

þæt ic mote þis gealdor      mid gife drihtnes

toðum ontynan      þurh trumne geþanc,

aweccan þas wæstmas      us to woruldnytte,

35
gefyllan[?] þas foldan      mid fæste geleafan,

wlitigigan þas wancgturf,      swa se witega cwæð

þæt se hæfde are on eorþrice,      se þe ælmyssan

dælde domlice      drihtnes þances.

Wende þe þonne [III] sunganges, astrece þonne on andlang

40
and arim þær letanias and cweð þonne: Sanctus, sanctus,

sanctus oþ ende. Sing þonne Benedicite aþenedon earmon

and Magnificat and Pater Noster [III], and bebeod hit Criste

and sancta Marian and þære halgan rode to lofe and to

weorþinga and to[?] are þam[?] þe þæt land age and eallon þam þe

45
him underðeodde synt. ðonne þæt eall sie gedon, þonne

nime man uncuþ sæd æt ælmesmannum and selle him twa

swylc, swylce man æt him nime, and gegaderie ealle his

sulhgeteogo togædere; borige þonne on þam beame stor and

finol and gehalgode sapan and gehalgod sealt. Nim þonne

50
þæt sæd, sete on þæs sules bodig, cweð þonne:

Erce, Erce, Erce,      eorþan modor,

geunne þe se alwalda,      ece drihten,

æcera wexendra      and wridendra,

eacniendra      and elniendra,

55
sceafta hehra[?],      scirra[?] wæstma,

and þæra[?] bradan      berewæstma,

and þæra[?] hwitan      hwætewæstma,

and ealra      eorþan wæstma.

Geunne him      ece drihten

60
and his halige,      þe on heofonum[?] synt,

þæt hys yrþ si gefriþod      wið ealra feonda gehwæne,

and heo si geborgen      wið ealra bealwa gehwylc,

þara lyblaca      geond land sawen.

Nu ic bidde ðone waldend,      se ðe ðas woruld gesceop,

65
þæt ne sy nan to þæs cwidol wif      ne to þæs cræftig man

þæt awendan ne mæge      word[?] þus gecwedene.

þonne man þa sulh forð drife and þa forman furh onsceote,

cweð þonne:

Hal wes þu, folde,      fira modor!

70
Beo þu growende      on godes fæþme,

fodre gefylled      firum to nytte.

Nim þonne ælces cynnes melo and abacæ man innewerdre[?]

handa bradnæ hlaf and gecned hine mid meolce and mid

haligwætere and lecge under þa forman furh. Cweþe þonne:

75
Ful æcer fodres      fira cinne,

beorhtblowende,      þu gebletsod weorþ

þæs haligan noman      þe ðas heofon gesceop

and ðas eorþan      þe we on lifiaþ;

se god, se þas grundas geworhte,      geunne us growende gife,

80
þæt us corna gehwylc      cume to nytte.

Cweð þonne [III] [Crescite in nomine patris, sit benedicti.

Amen] and Pater Noster þriwa.

The Nine Herbs Charm

Dobbie, 1942 119-21; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York); Grattan and Singer, 1952 150-56; Grattan, J.H.G. and Singer, C., Anglo-Saxon Magic and Medicine, Publications of the Wellcome Historical Medical Museum n.s. 3 (London).

Gemyne ðu, mucgwyrt,      hwæt þu ameldodest,

hwæt þu renadest      æt Regenmelde.

Una þu hattest,      yldost wyrta.

ðu miht wið [III]      and wið [XXX],

5
þu miht wiþ attre      and wið onflyge,

þu miht wiþ þam[?] laþan      ðe geond lond færð.

Ond þu, wegbrade,      wyrta modor,

eastan openo[?],      innan mihtigu;

ofer ðe[?] crætu[?] curran,      ofer ðe[?] cwene reodan,

10
ofer ðe[?] bryde bryodedon,      ofer þe[?] fearras fnærdon.

Eallum þu þon wiðstode      and wiðstunedest;

swa ðu wiðstonde      attre and onflyge

and þæm laðan      þe geond lond fereð.

Stune hætte þeos wyrt,      heo on stane geweox;

15
stond heo wið attre,      stunað heo wærce.

Stiðe heo hatte,      wiðstunað heo attre,

wreceð heo wraðan,      weorpeð ut attor.

þis is seo wyrt      seo wiþ wyrm gefeaht,

þeos mæg wið attre,      heo mæg wið onflyge,

20
heo mæg wið ðam[?] laþan      ðe geond lond fereþ.

Fleoh þu nu, attorlaðe,      seo læsse ða maran,

seo mare þa læssan,      oððæt him beigra bot sy.

Gemyne þu, mægðe,      hwæt þu ameldodest,

hwæt ðu geændadest      æt Alorforda;

25
þæt næfre for gefloge      feorh ne gesealde

syþðan him mon mægðan      to mete gegyrede.

þis is seo wyrt      ðe wergulu hatte;

ðas onsænde seolh      ofer sæs hrygc

ondan attres      oþres to bote.

30
ðas [VIIII] magon[?]      wið nygon attrum.

Wyrm com snican,      toslat he man[?];

ða genam Woden      [VIIII] wuldortanas,

sloh ða þa næddran,      þæt heo on [VIIII] tofleah.

þær geændade      æppel and attor,

35
þæt heo næfre ne wolde      on hus bugan.

Fille and finule,      felamihtigu twa,

þa wyrte gesceop      witig drihten,

halig on heofonum,      þa he hongode;

sette and sænde      on [VII] worulde

40
earmum and eadigum      eallum to bote.

Stond heo wið wærce,      stunað heo wið attre,

seo mæg wið [III]      and wið [XXX],

wið feondes hond      and wið færbregde[?],

wið malscrunge      manra[?] wihta.

45
Nu magon þas [VIIII] wyrta      wið nygon wuldorgeflogenum,

wið [VIIII] attrum      and wið nygon onflygnum,

wið ðy readan attre,      wið ðy[?] runlan attre,

wið ðy hwitan attre,      wið ðy wedenan attre,

wið ðy geolwan attre,      wið ðy grenan attre,

50
wið ðy wonnan attre,      wið ðy wedenan attre,

wið ðy brunan attre,      wið ðy basewan attre,

wið wyrmgeblæd,      wið wætergeblæd,

wið þorngeblæd,      wið þystelgeblæd[?],

wið ysgeblæd,      wið attorgeblæd,

55
gif ænig attor cume      eastan fleogan

oððe ænig norðan      cume

oððe ænig westan      ofer werðeode.

Crist stod ofer adle[?]      ængan cundes.

Ic ana wat      ea rinnende

60
þær[?] þa nygon nædran      nean[?] behealdað;

motan ealle weoda nu      wyrtum aspringan,

sæs toslupan,      eal sealt wæter,

ðonne ic þis attor      of ðe geblawe.

Mugcwyrt, wegbrade þe eastan open sy, lombescyrse,

65
attorlaðan, mageðan, netelan, wudusuræppel, fille and finul,

ealde sapan. Gewyrc ða wyrta to duste, mængc wiþ þa

sapan and wiþ þæs æpples gor. Wyrc slypan of wætere

and of axsan, genim finol, wyl on þære slyppan and beþe mid

æggemongc[?], þonne he þa sealfe on do[?], ge ær ge æfter. Sing

70
þæt galdor on ælcre þara wyrta, [III] ær he hy wyrce and

on þone æppel ealswa; ond singe þon men in þone muð and

in þa earan buta and on ða wunde þæt ilce gealdor, ær he

þa sealfe on do[?].

Against a Dwarf

Dobbie, 1942 121-2; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York); Grattan and Singer, 1952 160-62; Grattan, J.H.G. and Singer, C., Anglo-Saxon Magic and Medicine, Publications of the Wellcome Historical Medical Museum n.s. 3 (London).

Wið dweorh man sceal niman [VII] lytle oflætan, swylce

man mid ofrað, and writan[?] þas naman on ælcre oflætan:

Maximianus, Malchus, Iohannes, Martimianus, Dioni-

sius, Constantinus, Serafion. þænne eft þæt galdor, þæt

5
her æfter cweð, man sceal singan, ærest on þæt wynstre

eare, þænne on þæt swiðre eare, þænne bufan[?] þæs mannes

moldan. And ga þænne an mædenman to and ho hit on

his sweoran, and do man swa þry dagas; him bið sona sel.

Her com in gangan,      in spiderwiht[?],

10
hæfde him his haman on handa,      cwæð þæt þu his hæncgest wære,

legde[?] þe his teage an sweoran.      Ongunnan him of þæm lande liþan;

sona swa hy of þæm lande coman,      þa ongunnan him ða liþu colian.

þa com in gangan      dweores[?] sweostar;

þa geændade heo      and aðas swor

15
ðæt næfre þis ðæm adlegan      derian ne moste,

ne þæm þe þis galdor      begytan mihte,

oððe þe þis galdor      ongalan cuþe.

[Amen. Fiað].

For a Sudden Stitch

Dobbie, 1942 122-3; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York); Grattan and Singer, 1952 172-6; Grattan, J.H.G. and Singer, C., Anglo-Saxon Magic and Medicine, Publications of the Wellcome Historical Medical Museum n.s. 3 (London).

Wið færstice feferfuige and seo reade netele, ðe þurh

ærn inwyxð, and wegbrade; wyll in buteran.

Hlude wæran hy, la, hlude,      ða hy ofer þone hlæw ridan,

wæran anmode,      ða hy ofer land ridan.

5
Scyld ðu ðe nu, þu ðysne nið      genesan mote.

Ut, lytel spere,      gif her inne sie!

Stod under linde,      under leohtum scylde,

þær ða mihtigan wif      hyra mægen beræddon

and hy gyllende      garas sændan;

10
ic him oðerne      eft wille sændan,

fleogende flane      forane togeanes.

Ut, lytel[?] spere,      gif hit her inne sy!

Sæt smið,      sloh seax lytel,

iserna,      wundrum[?] swiðe.

15
Ut, lytel spere,      gif her inne sy!

Syx smiðas sætan,      wælspera worhtan.

Ut, spere,      næs in, spere!

Gif her inne sy      isernes[?] dæl,

hægtessan geweorc,      hit sceal gemyltan.

20
Gif ðu wære on fell scoten      oððe wære on flæsc scoten

oððe wære on blod scoten

oððe wære on lið scoten,      næfre ne sy ðin lif atæsed;

gif hit wære esa gescot      oððe hit wære ylfa gescot

oððe hit wære hægtessan gescot,      nu ic wille ðin helpan.

25
þis ðe to bote esa gescotes,      ðis ðe to bote ylfa gescotes,

ðis ðe to bote hægtessan gescotes;      ic ðin wille helpan.

Fleoh[?] þær      on fyrgenheafde[?].

Hal westu,      helpe ðin drihten!

Nim þonne þæt seax, ado on wætan.

For Loss of Cattle

Dobbie, 1942 123; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York); Grattan and Singer, 1952 182; Grattan, J.H.G. and Singer, C., Anglo-Saxon Magic and Medicine, Publications of the Wellcome Historical Medical Museum n.s. 3 (London).

þonne þe mon ærest secge þæt þin ceap sy losod, þonne

cweð þu ærest, ær þu elles hwæt cweþe:

Bæðleem hatte seo buruh      þe Crist on acænned wæs,

seo is gemærsod      geond ealne middangeard;

5
swa þyos dæd for monnum      mære gewurþe

þurh þa haligan Cristes rode! Amen. Gebide þe þonne

þriwa east and cweþ þonne þriwa: [Crux Christi ab oriente

reducað]. Gebide þe þonne þriwa west and cweð þonne

þriwa: [Crux Christi ab occidente reducat]. Gebide þe

10
þonne þriwa suð and cweþ þriwa: [Crux Christi ab austro

reducat]. Gebide þonne þriwa norð and cweð þriwa: [Crux

Christi ab aquilone reducað, crux Christi abscondita est et

inuenta est.] Iudeas Crist ahengon, dydon dæda þa

wyrrestan, hælon þæt hy forhelan ne mihtan. Swa þeos

15
dæd nænige þinga forholen[?] ne wurþe þurh þa haligan

Cristes rode. Amen.

For Delayed Birth

Dobbie, 1942 123-4; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York); Grattan and Singer, 1952 188-90; Grattan, J.H.G. and Singer, C., Anglo-Saxon Magic and Medicine, Publications of the Wellcome Historical Medical Museum n.s. 3 (London).

Se wifman, se hire cild afedan ne mæg, gange to gewitenes

mannes birgenne and stæppe þonne þriwa ofer þa byrgenne

and cweþe þonne þriwa þas word:

þis me to bote      þære laþan lætbyrde,

5
þis me to bote      þære swæran swærbyrde[?],

þis me to bote      þære laðan lambyrde.

And þonne þæt wif seo mid bearne and heo to hyre hlaforde

on reste ga, þonne cweþe heo:

Up ic gonge,      ofer þe stæppe

10
mid cwican cilde,      nalæs mid cwellendum,

mid fulborenum,      nalæs mid fægan.

And þonne seo modor gefele þæt þæt bearn si cwic, ga

þonne to cyrican, and þonne heo toforan þan weofode cume,

cweþe þonne:

15
Criste, ic sæde,      þis gecyþed!

Se wifmon, se hyre bearn afedan ne mæge, genime heo

sylf hyre agenes cildes gebyrgenne dæl, wry[?] æfter þonne on

blace wulle and bebicge to cepemannum and cweþe þonne:

Ic hit bebicge,      ge hit bebicgan,

20
þas sweartan wulle      and þysse sorge corn.

Se wifman[?], se ne[?] mæge bearn afedan, nime þonne anes

bleos cu meoluc on hyre handæ and gesupe þonne mid hyre

muþe and gange þonne to yrnendum wætere and spiwe þær

in þa meolc and hlade þonne mid þære ylcan hand þæs

25
wæteres muð fulne and forswelge. Cweþe þonne þas word:

Gehwer ferde ic me þone mæran      maga þihtan,

mid þysse mæran      mete þihtan;

þonne ic me wille habban      and ham gan.

þonne heo to þan broce ga, þonne ne beseo heo, no ne eft

30
þonne heo þanan ga, and þonne ga heo in oþer hus oþer heo

ut ofeode and þær gebyrge metes.

For the Water-Elf Disease

Dobbie, 1942 124-5; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Gif mon biþ on wæterælfadle, þonne beoþ him þa hand-

næglas wonne and þa eagan tearige and wile locian niþer.

Do him þis to læcedome: eoforþrote, cassuc, fone nioþo-

weard, eowberge, elehtre, eolone, merscmealwan crop,

5
fenminte, dile, lilie, attorlaþe, polleie, marubie, docce, ellen,

felterre, wermod, streawbergean leaf, consolde; ofgeot mid

ealaþ, do hæligwæter to, sing þis gealdor ofer þriwa:

Ic benne[?] awrat      betest beadowræda,

swa benne ne burnon,      ne burston,

10
ne fundian,      ne feologan,

ne hoppettan,      ne wund waxsian,

ne dolh diopian;      ac him self healde halewæge,

ne ace þe þon ma,      þe eorþan on eare ace.

Sing þis manegum siþum: Eorþe þe onbere eallum hire

15
mihtum and mægenum. þas galdor mon mæg singan on

wunde.

For a Swarm of Bees

Dobbie, 1942 125; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Wið ymbe nim eorþan, oferweorp mid þinre swiþran

handa under þinum swiþran fet, and cwet:

Fo ic under fot,      funde ic hit.

Hwæt, eorðe mæg      wið ealra wihta gehwilce

5
and wið andan      and wið æminde

and wið þa micelan      mannes tungan.

And wiððon[?] forweorp ofer greot, þonne hi swirman, and cweð:

Sitte ge, sigewif,      sigað to eorþan!

Næfre ge wilde      to wuda fleogan.

10
Beo ge swa gemindige      mines godes,

swa bið manna gehwilc      metes and eþeles.

For Theft of Cattle

Dobbie, 1942 125-6; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Ne forstolen ne forholen nanuht, þæs ðe ic age, þe ma ðe

mihte Herod urne drihten. Ic geþohte sancte Eadelenan

and ic geþohte Crist on rode ahangen; swa ic þence þis feoh

to findanne, næs to oðfeorrganne, and to witanne, næs to

5
oðwyrceanne, and to lufianne, næs to oðlædanne.

Garmund,      godes ðegen,

find þæt feoh      and fere þæt feoh

and hafa þæt feoh      and heald þæt feoh

and fere ham þæt feoh.

10
þæt he næfre næbbe landes,      þæt he hit oðlæde,

ne foldan,      þæt hit oðferie,

ne husa,      þæt he hit oðhealde[?].

Gif hyt hwa gedo,      ne gedige hit him næfre!

Binnan þrym nihtum      cunne ic his mihta,

15
his mægen and his mihta      and his mundcræftas.

Eall he weornige,      swa syre[?] wudu weornie,

swa breðel seo[?] swa þystel,

se ðe ðis feoh      oðfergean þence

oððe ðis orf      oðehtian ðence.

20
Amen.

For Loss of Cattle

Dobbie, 1942 126; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

ðis man sceal cweðan ðonne his ceapa hwilcne man for-

stolenne. Cwyð[?] ær he ænyg oþer word cweðe:

Bethlem hattæ seo burh      ðe Crist on geboren wes,

seo is gemærsod      ofer ealne middangeard;

5
swa ðeos dæd wyrþe      for monnum mære,

[per crucem Christi]! And gebide þe ðonne þriwa east and

cweð þriwa: [Crux Christi ab oriente reducat]. And [III][?]

west and cweð: [Crux Christi ab occidente reducat]. And

[III][?] suð and cweð: [Crux Christi a meridie reducant]. And

10
[III][?] norð and cweð: [Crux Christi abscondita sunt et inuenta

est]. Iudeas Crist ahengon, gedidon him dæda þa wyrstan;

hælon þæt hi forhelan ne mihton. Swa næfre ðeos dæd

forholen ne wyrðe [per crucem Christi].

A Journey Charm

Dobbie, 1942 126-8; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Ic me on þisse gyrde beluce      and on godes helde bebeode

wið þane sara stice[?],      wið þane sara slege,

wið þane grymma gryre,

wið ðane micela egsa      þe bið eghwam lað,

5
and wið eal þæt lað      þe in to land fare.

Sygegealdor ic begale,      sigegyrd ic me wege,

wordsige and worcsige.      Se me dege;

ne me mere[?] ne gemyrre,      ne me maga ne geswence,

ne me næfre minum feore      forht ne gewurþe,

10
ac gehæle me ælmihtig[?] and sunu      and[?] frofre gast,

ealles wuldres      wyrðig[?] dryhten,

swa swa ic gehyrde      heofna scyppende.

Abrame and Isace

and swilce men,      Moyses and Iacob,

15
and Dauit and Iosep

and Evan and Annan      and Elizabet,

Saharie and ec Marie,      modur Cristes,

and eac þæ gebroþru,      Petrus and Paulus,

and eac þusend      þinra[?] engla

20
clipige ic me to are      wið eallum feondum.

Hi me ferion and friþion      and mine fore nerion,

eal me gehealdon,      me[?] gewealdon,

worces stirende;      si me wuldres hyht,

hand ofer heafod,      haligra rof,

25
sigerofra sceolu[?],      soðfæstra engla.

Biddu ealle      bliðu mode

þæt me beo Matheus[?] helm,      Marcus byrne,

leoht, lifes rof,      Lucos min swurd,

scearp[?] and scirecg,      scyld Iohannes,

30
wuldre gewlitegod      wælgar[?] Serafhin.

Forð ic gefare,      frind ic gemete,

eall engla blæd,      eadiges lare.

Bidde ic nu sigeres god      godes miltse,

siðfæt godne,      smylte and lihte

35
windas[?] on[?] waroþum[?].      Windas gefran,

circinde wæter      simble[?] gehælede[?]

wið eallum feondum.      Freond ic gemete wið,

þæt ic on þæs ælmihtgian[?] frið[?]      wunian mote,

belocun wið þam[?] laþan,      se me lyfes eht,

40
on engla blæd[?]      gestaþelod,

and inna halre hand      heofna[?] rices[?],

þa hwile þe ic on þis life      wunian mote.

Amen.

Against a Wen

Dobbie, 1942 128; Dobbie, E.V.K., The Anglo-Saxon Minor Poems, ASPR 6 (New York).

Wenne, wenne,      wenchichenne,

her ne scealt þu timbrien,      ne nenne tun habben,

ac þu scealt north eonene      to þan nihgan berhge,

þer þu hauest, ermig,      enne broþer.

5
He þe sceal legge      leaf et heafde.

Under fot wolues[?],      under ueþer earnes,

under earnes clea,      a þu geweornie.

Clinge þu      alswa col on heorþe,

scring þu      alswa scerne[?] awage,

10
and weorne      alswa weter on anbre.

Swa litel þu gewurþe      alswa linsetcorn,

and miccli lesse      alswa anes handwurmes hupeban,

and alswa litel þu gewurþe      þet þu nawiht gewurþe.

Information about this book

Title statement
Anglo-Saxon poetic records
Editor: Hidley, Gregory Ray, 1950-

creation of machine-readable version: Hidley, Gregory Ray, 1950-.

Publication

Authority

Deposited by Macrae-Gibson, O.Duncan
D of English
U of Aberdeen
King"s College
AB9 2UB Old Aberdeen
UK

DMG@CS.ABDN.AC.UK
1993-10-13

Distributor

University of Oxford Text Archive
Oxford University Computing Services
13 Banbury Road
Oxford
OX2 6NN

ota@oucs.ox.ac.uk

ID [ota]

http://ota.ox.ac.uk/id/3009

ID [isbn10]

1106000080

ID [isbn13]

9781106000088

Availability

Distributed by the University of Oxford under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License

Source

— Revised version of http://ota.ox.ac.uk/id/1936

— The Anglo-Saxon poetic records: a collective edition, Krapp, George Philip, 1872-1934 (editor)Dobbie, Elliott Van Kirk (editor)
Extent

6 v. : ill. ; 23 cm.
Columbia University Press. New York: 1931-1953. (Each [vol.] has also a distinctive title page) (Title from half-title) (Vols. 1-2, 5, edited by G.P. Krapp; v. 3 by G.P. Krapp and E.V.K. Dobbie; v. 4, 6 by E.V.K. Dobbie)