QVanta sit rerum humanarum inconstantia, quae vicissitudo, admoneri possumus omnes, quotquot praesentes hìc sistimur, ex ipsâ concursus vestri, discursul que mei variatâ occasione. Dividimur herclè, Academici, inter Heraclitum, & Democritum: ne que una semper, aut eadem diu, rerum facies apparet. Siquidem aut laeta occurrunt passim, aut luctuosa; sed majorem partem luctuosa. Et pro spicilegio unius, aut alterius, statìm evanescentis, gaudioli, messem magnam exoriri nobis calamitatum experiamur. Adeò ut, non ineptè possim de Maerore▪ usurpare, quod de Somno quidam acutè protulit; cùm sit uter que vitae nostrae Publicanus: & durior fortassè alter ille exactor. Quippe qui & rebus nostris frequentiùs se ingerit non vocatus, & somnum quo que ipsum plaerum que excutit prorsus, ac eliminat: adeo que horas placidae quieti destinatas, saepiusculè querelis, & lachrymis suis insumi cogit, & exhauriri. Quòd si hodiernum diem dolor sibi totum vendicet; & liquidum rorantium oculorum obsequium, jubeat affatìm emanare, non nisi tempestivè hoc exigere videtur: cùm sint lachrymae tributa quaedam mortuorum; & nostrae impraesentiarum, postremum illud, quod defuncto Regi, desideratissimo IACOBO, impendere quisquam poterit vectigal. Ingeminavimus antehàc laetam hanc vocem: & IACOBI Nomen, non sine summâ voluptate, arrectae aures avide imbiberunt. At mutatâ jam vice, ut in lubrico, & labente fluvio, nomen manet, aqua transmittitur, (nec quicquam defluo amne magis stabile vita nostra pollicetur) Nomen IACOBI solummodò retinemus; Ipsum amisimus; cum Hylâ, Hylâ, saepiùs clamatum, sed frustrà, imò jam planè conclamatum. Non enim, sicuti olim, nobis concessum est convenire ad prospera illa, quae levabant, at que erigebant animos, etiam dum onerârent maximè: cum Aras duas, unam Reduci IACOBO, ab ultimâ Thule, Reduci quo que CAROLO, ab extremis ferè Gadibus, alteram extrueremus. Atqui excipiuntur jam triumphi isti, ejulatibus & lamentis: gratulandi que , obsequio succedit plorandi necessitas. Ne que incolumitas revertentis, sed decedentis (at que utinam adhuc decessuri) desiderium, (absit voto invidia) nos summè anxios habet, ac inquietos. Nisi ista dicenda sit reversio, IACOBI scilicèt in non IACOBVM; Principis in sua Principia; sublimati pulveris in humilem illum ac primordialem. Quae tamen reversio, vel maximè discessionem at que divortiùm videtur continere. Nam—Hinc illae lachrymae. Quòd si IACOBVS, fragilioris naturae methodo analyticâ resolui potuerit in cineres, si non in lachrymas unà nos resolvimur, digni sanè videamur, qui, cum Niobe, concretos in silices durescamus. Praecessit olim diluvium priusquam emolliti lapides animati sunt in homines: hic si diluvium non sequatur, stupescere iterum putârim homines in saxa, in marmora, immò marmoribus ipsis dixerim magis marmorea: Cum haec non rarò exudare, etiam per stipatos & solidissimos meatus, multis experimentis adnotemus. Ne que certè in re tam seriâ, ac sollicitudinis plenâ, CAROLI mentionem hîc fecissem, (cujus dulcedo, innatâ quâdam vi, demulcet pectora penè obruta singulorum, & aliquid praesemi luctui videtur tacitè suffurari) nisi hinc delinimentum recrudescenti moerori, & fomentum exulceratis animis perendum fore autumarem: utpotè qui ex tàm bono Nomine, & auspicato, bonam itidem, & jucundam oriri omnibus praesumptionem, habeam persuasissimum. Hoc enim Nomine auribus semel impresso, tanquam Nepenthes poculo praegustato, possumus multò audentiùs, ad exorbendam omnem acerbitatem prosilire, quae alioquin sine tali antidoto nos planè absorberet. Me potissimùm, tanto oneri imparem: qui ut alijs author sim doloris, enitendum habeo, non tantùm ut prae alijs ipse doleam; verùm etiam ut ingravescenti dolori, (qui sponte suâ satis excurret) opportunum aliquod solatium subministrem. Non est tamen, ut tenuitatem meam hîc causari incipiam. Ideò enim hanc provinciam suscepi, exilitatis nimiùm conscius, ut vinci me patiar, & invictissimis etiam IACOBI Manibus succumbere. Quarè si haereo, si stupeo, si palleo, si Praeficarum more, post navatam luctui operam, tantum-non conductitiam, ad novissima tandem verba exclamare cogor—Ingenium superabat opus; schemata haec putârim, & colores Rhetoricos, tantae aegritudini maximè congruentes. Frequens Aposiopesis, desultoria & hiulca Hyperbata, nec non his similia ornamenta, decent lugubrem ac squallidum Oratorem. Quinetiam sit ejus sermo totus quidam & continuatus Soloecismus: accedant, pro elocutione optimâ, suspiria, ac singultus; qui non nisi retrahente quâdam facundiâ verba expromant, & sic emittant, ut eodem etiam anhelitu revocare videantur: obseruabunt omnes (ni fallor) in hâc tantâ confusione mirum ordinem, & aptum in ipsâ indecentiâ decorum. O si masculâ illâ virtute, multùm torosae juventutis, entheum pectus meum turgesceret: ô si strenuorum istorum lacerti mihi contigissent homuncionum, qui, nescio quid forte, longo nisu at que conatu, extudisse se somniant. Quorum stylus Martem plus sapit, quàm Mercurium Ne que labris eorū Suada, sed Atropos dicatur insedisse. Quippè in abrupto dicendi genere, non periodos, sed praecipitia deprehendas: & dum nervosis sermonibus, maximè devincire student Auditores, totum tamen orationis filum protenditur, sine filo, sine neruis, sine contextu. Descendenti in hanc lugendi arenam, quàm esset accommodatum (quod olim athletis usu evenit) conspergi hâc tali arenâ, sine calce; immo herclè, sine capite. Sic aequum est plorare viros: cùm è contra sit timendum; ne exili meo sermone, extenuatus nimiùm, ac percolatus dolor enervetur; & ad elumbes dicentis expressiones, effoeminatos etiam, illi qui audiunt, induant affectus. Hoc tamen me subindè recreare licet, ex ipsâ ingentis acerbitatis naturâ, petito solamine: quae neque debet, neque potest certè, in tantum exhauriri, quin aliquid semper maneat—Altâmente repostum: ut si retundi parùm delinimentis, nequaquàm evelli penitùs ex animis patiamur. Quâ in re unâ, probari aliquantisper poterit Iesuitarum illa Mentalis (ut vocatur) Reservatio. Hoc nimirùm commento, cavere summoperè voluerunt sanctissimi Patres, ne verba unquam ad hoc inserviant, ut sint indices animorum. Eo tamen discrimine, in doloris negotio usurpandum moneo; ut quod peritissimi illi mentiendi artifices, ad fallendum excogitârunt, quò meliùs in ijs rebus lateat impostura, quas proferre nequeunt, sinepudore, aut periculo; illud, inquam, nos semotâ omni fraude, ac fuco, adhibeamus: utpotè non tam voluntate recludendi sensus intimos, quàm ipsâ prorsùs facultate destituti. Vtut enim doloris non mediocre sit solatium doluisse, & ex quo incrementum habet, dum scilicet narratur, aut scribitur; ex eo etiam accipiat temperamentum ac modum: non potest tamen, aut per sermonem, aut lachry mulas, in tantum evaporare, quin aliquid haereat fibris ipsis infixum: nemini eorum, qui verè dolent, non satìs notum; ab eorum tamen nemine satìs unquam explicandum. Sed ecce, inter manus succrescit arduus labor: & dum sollicitiùs metuo, ne Luctum nimis parcè prósequar; seges altera uberior Laudum pullulat, hebetiori meo quoquè stylo demetenda. Opus perinde immensum, & nullis cancellis circumscriptum, at que fuit ille nunquàm fatìs laudandus, Rex Augustissimus, qui mortalitate tantùm potuit circumscribi: ne que laudanda facere destitit, priusquàm vivere desivit: at que hìc nobis etiam aliqualitèr, in commemoratione rectè factorum, potest reviviscere. Hinc verò ex meritissimis Ejus Encomijs exacerbari magìs dolorem erit necessum: cùm tot, ac tanta benè merita, ut esse solent, pijs mentibus, amandi incentiva, quòd talem habuerint; ità etiam plorandi, quòd amiserint. Quòd si expressum aliquod optimi Regis simulachrum, à perito artifice esset efformandum, (qualem suis imaginibus exculpandis semper ad fore curavit Magnus Alexander, plebeio penicillo vultus Regios nequaquàm credens) pretiosum istud profectò depositum, multò fideliùs ab auribus animis que conservatum, repetere posset sera posteritas, quàm à cedrinis tabellis, aut quo vis vel praestantissimo metallo. Quinetiam Exequijs suis adhuc supervivere IACOBVS videretur; & postquàm emigravit interesse propriae Laudationi; tantùm non ex eâ fructum aliquem percipere: utpote qui unà cum caeteris omnibus, & laudatores, & vituperatores reliquerit: nec non eodem loco habeat, sive offensam, sive gratiam. Egonè autem tantillus, ut tanti animi, tàm excelsi ac capacis, Ideam delineare aggrediar▪ Perinde hoc esset, ac si suspiria depingere velim, quibus tam Chari Capitis jactura, non potest ab omnibus non ingemisci. Ita que Si laudare velim laus mea laude caret. Foelix olim in funere censebatur Virginius Rufus, quoniam Tacitum sortitus est Encomiasten. At que hinc fortasse major censenda esset posthuma Regis foelicitas, si ad hoc Funus tacitus ego accessissem. Habuerunt Valentinianus, ac Theodosius, Imperatores, Laudatorem Ambrosium. In Basilio Magno, hoc praestitit Gregorius Nazianzenus: at que immortalitati redditus, ab eodem facundissimo ore, Athanasius. Et quis tandem dignus judicetur, qui nomen Regis, quo priorum nemo saeculum suum magìs illustravit, coelo, astris que insereret, nisi hic sit ipse Basilius redivivus; à Panegyricis, quos foelicitèr suscepit, maximè commendatus. Sed ex hoc ipso, multum accedere potest demortui IACOBI famae, minimè moriturae: quandoquidem quae in illo occurrunt praedicanda, parem pro dignitate praedicatorem, ne que apud eos poterunt invenire; qui famae etiàm suae prospicere student, dùm ad alienam propagandam ex professo desudant. Ignoscet mihi (uti spero) Divina illa Anima; quae jam supra omnia mortalia (ingenium quo que mortale) collocatur, si tantam sublimitatem non satis assequar. Et erit fortassè si non laudatus, saltem excusatus, hic meus qualiscunque labor, à peritis elogiorum concinnatoribus: si tamen non rectiùs asserendum sit, fore omnes in hac Encomiasticâ Palaestrâ aequales; ubi necesse est, ut enarrandis tot meritis, omnes se agnoscant inferiores. Ne autem in ipso limine Laudationis impingā, tutissimū erit, ut ab Exordijs IACOBI desumam exordium ne si ad altiora ista, quae ad maturatae aetatis 〈 in non-Latin alphabet 〉 spectant, primo impetu irruerem, praestringi imbelle ingenium persentiscerem; meque tandem, dum Encomium sector, in Ectasin incidisse. Certè ad tanta fastigia non nisi per gradus pervenitur. At in ipsis nascituri Regis incunabulis, quid humile? quid non excelsae Majestatis plenum apparet? Ipsa etiam IACOBI Infantia, infantem reddat Oratorem. Rex enim à Fascijs designatus est; & regnandi Mysterijs, Insignibusque, quamprimùm initiatus. Vt in Eum ferè quadret, quod de Sapore Persarum Dynastâ tradunt Historiae: Ventri scilicèt matris praegnantis, impositā esse Coronam; & vixdum conceptum, Regem à Proceribus pronunciatum. Vterque sanè, non seriùs Regnum ingressus est, quàm vitam; neque celeriùs Imperium, nisi cum exuto corpore deposuit. Quinetiam anticipare licet foelix Mariae Stuartae puerperium: & sicuti nunc ultra Exequias, memoriam consummatissimi Monarchae recolimus, ita retrò etiam ante Natalitia Ipsius numerandi sunt Annales. Latebat utique in stemmate ac propagine quasi obvelata spes futuri Regis, Paterno, Maternoque sanguine, & illustrium Antecessorum, haereditario quodam censu, usque ad miraculum nobilitati. Aeacidae atque Arcades, nec non Britanni Indigenae, (qui à Bruto Trojano incipiunt, & non nisi in ipso tandem Iove consistunt) aut si quì altiùs repetebant primordia, ad Deos, ac Daemones, non rarò, Fabulasque confugere non dubitârunt, ut ab his emendicarent antiquiorem originem; omnem in ementitâ vetustate ponentes Nobilitatem. Adeò ut splendidissima eorum prosapia, aut fide careret, aut non careret probro. At Hic noster, verè Patricius Sanguis, sine Fabellâ, sine Hyperbole.—Centum de stirpe priores Sceptrigeros numerare potest—quos partim Anglia, partim Scotia, Heroas recensuit. Ex utriusque nempe Gentis Flore oriundus; cui à Deo Opt. Max concessum erat, utramque eodem maris ambitu circumvallatam, eâdem fide imbutam, eâdem linguâ, alijs que plurimis contesserantem, sub uno etiam Diademate, perpetuo foedere sociare; & exulantem diù à Britanniâ Britanniam, (quasi exesum nomen atque obliteratum) pristino, aut ampliori nitori, praestare restitutam. Atque hinc mihi Aera statuenda erit, initiumque insecuturae Laudationis: ex quo primùm, Primus IACOBYS (post Eadredum, qui circa annum quadringentesimum nonagesimum, Stylo isto se insignivit) Regis Magnae Britanniae Titulum, conspirantibus omnium votis, revocavit, sibique auspicatissimè assumpsit. Anteacta omnia libens praetereo, quae justam postularent Historiam. Neque singula contractioris istius temporis percurrere licebit, ceu canis è Nilo, qui festinando lambitat. Ex hoc tamen parco sermone, consulendum tempori potissimùm duxi: cùm post tot messores, qui in amplo hoc, & luxuriante dicendi campo ante me desudârunt, nihil aliud reliquum habeam, quàm ut spicas quasdam colligam. Non ut autumem fugisse quicquam eorum industriam, sed tamen vestigia longè à tergo premens; tanto ab illis intervallo relictus, quanto & ipsi à Regijs dotibus relinquuntur. Tergeminas duntaxat ego Virtutes recensebo, quibus non minùs praefulgentem conspicemur IACOBVM, quàm tergeminas Diademate. Hunc numerum faciunt summa Religionis Cura; Doctrina omnifariam praecellens; Studium Pacis indefessum. Illâ Deum coluit; alterâ excoluit Scipsum; tertiâ demùm Suos, Exteros que Sibi conciliavit. Triumphali hâc Trigâ evectus, coelum tandem penetravit, ubi pro • i • is, quarum jam splendorem despexit, Coronis Quartâ Perenni ditatus est, ac decoratus. Prima ac potissima, pientissimo Regi, erat cura Religionis. Hanc Sibi, tanquam Palladium, aut Ancile coelitùs delapsum, sartam tectam conservare sategit: ut in omnibus Belli, Pacisuè negotijs, nihil non benè ominatum emergeret. Hinc acerrimum Fidei Defensorem tanta sollicitudo invasit, (ne ignavum aut inanem Titulum istum induisse credamus) ut expurgatae Fidei, Cultus purus, omni ex parte responderet. Quàm verò nè latum unguem deflexerit ab aureo isto monito—Medio tutissimus ibis: liquidò satìs constat: cùm ne que Pontificiorum vaecordi superstitioni, ne que Zelotarum praeposterae insaniae, voluerit adhaerere. Annon Ptolemaeus hic noster (non tàm 〈 in non-Latin alphabet 〉 quàm 〈 in non-Latin alphabet 〉 ) Interpretes conquisivit, numero fortassè inferiores, non industriâ, non scientiâ, non acumine? quorum operâ illud effectum curavit, ut è Fontibus puris, saltem minùs turbati, si non omni ex parte defaecati latices, ad irrigandos suae ditionis populos dimanarent. Verum me. herclè Ecclesiarum suarum Nutritium se praestitit; qui non tantùm cavere voluit, ne à salutiferis Mammis Ecclesiae, vulgus tanquam profanum arceretur, aut ablactaretur; & pro lacte aut venenum hauriret, aut saltem nihil spiritualis refectionis, non priùs ab alijs masticatum quasi, ac praemansum, degustaret: verùm etiam maturè prospexit, nè sincerum verbi divini succum, vel stylus addititius, vel sensus parùm genuinus adulteraret. Diocletianus olìm, inter flagella Christianorum numeratus, parùm se profecisse, prae caeteris, in feritate putavit; si solummodò in corpora humana, quae sunt organa & vehicula animarum, nisi paritèr in Spiritus Sancti organum, Vetus, Novum que Instrumentum, saevijsset. Sacratissimum ita que hunc Contextum, dilucidissimo jussit Commentario Flammarum illustrari. Eo quidem animo, ut obscuraret magìs; totumque Canonem praestaret Apocryphum. Sed Deo Opt. Max. laudem aeternam: exijt è flammis Verbum, nihilo magis consumptum, fed magis depuratum. IACOBO quo que gratias, quas debemus, maximas; cul Summus rerum Moderator hoc indulsit foelicitatis, ut Sacro. Sancta Biblia, quae Dedicatorem damnationis habuerunt Diocletianum, Dedicatorem vindicationis inter caeteros, imò prae caeteris, haberent IACOBVM. Neque aliter constaret fuisse eum Custodem ac Vindicem utriusque Tabulae nisi praestitisset se Custodem ac Vindicem utriusque Testamenti: si non à sanguinolentâ Tyrannorum, quae jam non adeò apertè grassatur, Persecucûtione; certè à fraudulentâ Haereticorum, quae non minor, sed tectior est censenda. Hic si â Verbi Divini commemoratione, ad Verbi Scriniarios, ac Dispensatores, deflectat oratio, multum Regio nomini ac famae adstruct, quòd salutis hisce administris, quasi Assessorem ac Symmistam Se adjunxerit, Rex & Sacerdos IACOBVS. Vt caetera omnia, ita Conciones primus efformari doeuit—Regis ad exemplum—summus Ecclesiastes. Quàm verò grato odore, Regios nares perfuderit semper▪ Clerus Anglicanus • quo tamen nihil unquam putidius dixit, conviciorum aequè, ac sanguinis sui, incassùm prodigus Campianus) tacere non poterunt, tacentibus ipsis licèt, qui acceperunt, tot tantaque in hunc Ordinem collata Beneficia, Honoraria. Nam quis non vicus abundat—hoc genere IACOBINAE Munificentiae? quâ nemo ferè aut non adjutus fuerit, aut non auctus. Quasi illud animo infixum gestâsset, malle Se alios ditar •• , qu • m ditescere. Dictum olim, Catonem non intellexit civitas, nisi cùm perdidit. Vsurpanda verò jam potiùs haec Naenia, à toto praesertim Caetu Ecclesiastico, nisi spes haud dubia eluceret, habere nos CAROLVM patrizaturum, immò jam patrizantem. Quo superstite, non perdidisse amicum illud Numen, sèd commutâsse, nobis non falsò adblandiamur. At ne commutâsse quidem: In Vno enim Vtrumque intueri licet:—Sic vultus, sic or a gerebat,—Sic animum quoque & affectum individuum. Sin minùs; fallit, (fallatque in perpetuum, precor) amabiliS iste error, & religiosa impostura. Tantâ profectò similitudine morum, ipse jam deceptus, haereo nonnihil; & subdubito, utrùm IACOBO an CAROLO destinatus sit hic meus sermo; vel si placet, quadrabit in CAROLO IACOBVM. Sed me Locus iste per-opportunè revocat ad IACOBVM; ut huic etiam Loco, pergratissimam Ipsius memoriam refricarem. Quoties enim invisit hanc nostram, & alteram nostrae aemulam Academiam? Quippe non latuit perspicacissimum Regem, in his jacta esse femina, unde Ecclesiae soboles (ut olim è fanguine Martyrum) cùm numerosa, tùm sancta, pullularet. Vtra Illi Sororcularum fuerit magìs dilecta, non jam dimicanius. Non tamen ista se statìm venditet, quasi charissimam, cui chariùs constiterunt IACOBI Parentalia. Pompa superamur Oxonienses. Non decrevimus anniversariam commemorationem; non ostentavimus multas, aut diu, pullatas aedes. Frugalis magis noster luctus, at non minùs sincerus. Et crebriùs candida tecta subire solet gemitus Columbinus. Quòd si Rex corpore illic frequentiùs praes • ò • rat, at • cura utrius que communis; at que hâc Nobis quoque semper adfuit, cùm minimè appropinquaret. Consulere autem licet Edicta Regia, Pietate vnà, ac Prudentiâ refertissima, quantum Ipsi curae ac cordi erat, Academias suas habere semper Florentissimas. Ita que immisit Ipse falcem, in lolium infoelix: & qui omnia contulit, in criminibus tamen (tanta erat Probitas) non potuit connivere. Nullius rei abundantiam Nobis invidit magìs, quàm vitiorum. Ac certè quis potior Iudex, aut Cognitor, depravatis moribus (ne dicam deploratis) poterat advenire? Medicam istic manum experti sumus, sed & Munificam: nunquam profectò minùs mortuam, qnàm cùm Mortuam (ut vocant) Manum nobis indulgeret. Difficile dictu erit, quantum hoc ipso dederit, qui nobis dedit potestatē accipiendi. Hîc se exerit aliquid altius, amplius que propriâ liberalitate, quia praestare voluit multos liberales; & praegnanti, ac parturienti aliorum munificentiae, obstetricari. Vnde Proventuum augmenta, locupletatae Artes, & Famae suae, Largitores, IACOBO ferre debent accepta: ad cujus unius nutum facti sunt utrique Liberales. Mecaenatum Ille superior Mecaenas. Sidleus, Savilius, Camdenus, Whitus, Kempus, in Albo Benefactorum adhuc desiderarētur, nisi hoc à Cādore Regio impetrâssent, ut Posteris possent prodesse. Quibus iccircò in Catalogo hunc ordinem assignamus, ut aeternùm IACOBO famulentur, qui hâc ratione, & Ipsis & Sibi Author erat Aeternitatis. Nec mirum, si tanta erat in Literatos propensio Regis literatissimi; qui in Se primum amare didicit, quod in alijs munerari decrevit: quod que jam in Ipso, sine summâ tanti Nominis injuriâ, nemo non poterit non suspicere, non demirari. Antonino Pio successit olim in Imperio, Antoninus Philosophus: Quasi duo haec miracula simul ferre non potuisset una Roma. Quàm grandeigitur Miraculum exit IACOBVS, qui complexus est duos Antoninos. Accepistis jam Pium, audite etiam Philosophum; quo nihil doctius, nihil subtilius, nihil profundius, Sol unquam aspexit. Deus bone, Ingenium Illi quàm acre; Industria quàm indefessa; Facundia quàm Augusto accommoda; Memoria quam fida, ac tenax omnium, praeterquàm offensarum; quas ultrò patiebatur effluere. Caetera depositorum, sine Lege Repetundarum, quamprimùm reddi jusserat, paratissimè respondebant. Ausim equidem Basilio Magno non refragante, Basilio Maiori attribuere Elogium, quo ille Gregorium Theologum familiarem suum honestavit. Ecce enim hîc, 〈 in non-Latin alphabet 〉 . Reconditioris literaturae Thesaurum dico; officinam Artium; Sacratiorum Mysteriorum Penu, ac Promptuarium; Historiarum (si sic loquat) Historiam. Cui tantum debebant Annales, quantum etiam Annalibus gestorum series, conservationem. Petere hinc vobis licebat, Theologi, Medici, Iurisconsulti, Mathematici, Philologi, Omnes, quod singulis erat proprium ac peculiare. Quo jam Coryphaeo ex oculis sublato, non unus homo disparuisse, sed literae onmnes animam quasi agere videantur. Neque tam Condum dixero, inertis & minimè profuturae cognitionis quàm Promum, quod attestantur Dicta & Scripta, minimè parcum. Illa quod attinet; aspexerunt haec Subsellia, hoc nostrū Athenaeum, Regem verè Platonicum; cujus aequalē non nisi cum Republicâ Platonis credimus emersurum. In Camerâ verò Stellatâ (si quā do eam irradiare placuit suâ praesentiâ) sic emicuit—Vt inter Stellas—Luna minores. Nôrunt satìs Ordines hujus Regni; Oratores Regum exterorum; non minorem Illi extitisse Facundiae, quàm Potentiae Majestatem: sive Seria commemorem, sive Sales planè Mercuriales. In familiaribus enim Alloquijs, tot Ei excidêrunt Apophthegmata, adeò arguta, adeò succincta, ac faceta; ut Collectore opus habeant Plutarcho, Erasmo, vel si quis alius hâc nostrâ tempestate prodijt Florilegus, qui ea nullo tandem aevo exolescere patiatur. Scriptorum autem immortalitati satìs ipse Rex prospexit. Neque Caesar Noster, (quo authorem habet Iulium Caesarem) alium Sibi à Commentarijs, magis idoneum deligere poterat, quàm ipsum Se. Habemus prae manibus praeclara quae exaravit Opera, & stricto sermone, & Soluto, elucubrata. Daturus plura, si Fato non immaturiùs cessisset. Nam Psalmodiam Patrio sermone paravit, & quintam partem absoluit. Vbi verò ad trigesimum secundum deventum erat; ad Beatitudinis mentionem, non se continuit: quin statim, cum Philosopho Ambraciotâ, arriperet, Sibi que praestari postularet. Eó que durior nostra est conditio; quia unà cum IACOBO, defraudamur etiam Metrico & Vernaculo Davide. Sed in ijs quae supremam adhuc manum non expectant, non desunt quae ad gustum singulorum faciant; seu 〈 in non-Latin alphabet 〉 , seu 〈 in non-Latin alphabet 〉 , sive etiam 〈 in non-Latin alphabet 〉 placent. Ab Exegeticis praecipuè lucem habet Ioannes, suae que 〈 in non-Latin alphabet 〉 . Inter Didactica, primas facilè obtinebit 〈 in non-Latin alphabet 〉 . Quo in opere, ostendit Rex mirè providus, quàm ad unguem efformari vellet Regni Haeredem; Quàm—Omnis in Ascanio chari stet cura Parentis. Illud nimirùm, unà cum Aureis Monitis, quasi instillans at que insusurrans, quod Augustus adhuc puero Galbae,

〈 in non-Latin alphabet 〉 Quòd si Polemica libet inspicere, hîc Tormenta, Tela, & omne genus Poliorceticon, ad debellandos sanae Fidei Oppugnatores, in promptu erit reperire. Vindicem hìc agit Rex potentissimus, pro Iure Dei, adversus Vorstium Theomachum; nec minùs strenuè dimicat pro Iure Regio, id est, Suo, adversus Cardinalem Perronium, & alios Monarchomachos. Pro Armis usus est Calamo, pro scuto (non illo Ajacis 〈 in non-Latin alphabet 〉 ) sed tenui chartâ. Hisce Machinis Pontifices, quasi sexagenarios de ponte, in Tiberim suum dejecit, ac deturbavit. Arietavit ipsum Gregis Ducem Bellarminum: contra Pauli Quinti Brevia, curta Sermone rotundo torquere Enthymemata sategit, adeò dexterè; ut sanctissimum Patrem, ejus que deditissima Mancipia, ad notissimum contumeliarum Asylum confugere impulerit, & relicto Curru Triumphali, de Plaustro (quod dicitur) convicia ejaculari. Et quid tandem convicij loco reponunt? Hoc scilicèt, (quod nos Regi potissimùm laudi fore censemus,) quòd literis aliquid mandârit. Quasi Sceptro Regio aliquid Stylus praejudicet, aut officiat Laurea Apollinea Diademati. Hinc est, quòd oblatrent ei Canes rabidi, Tortus, Gretserus, Becanus, Suarius, Eudaemon Diabolus, Scioppius delirus Collyrij Regij confector, putidus que prae omnibus Puteanus: & ex omni ferè mundi plagâ—Nos (enim) hâc à scabie tenemus vngues) sunt qui feriunt; sunt qui temeritate hâc nobilitatem aucupantur, (impuri scurrae) quòd cum Rege aliquando se commiserint. Atquì non aliud certius 〈 in non-Latin alphabet 〉 Optimi Regis poterit elucere, quàm quòd à pessimis hisce Balatronibus, non nisi pessimè audire inceperit. Rectiùs meherculè rebus suis Pontifices Romani consuluissent, si Iuliani vaferrimum Commentum (à quo didicerunt olim apostatare) ab Inferis unà revocâssent: quo effectum voluit, ne Artes Liberaliores aut doceri possent, aut disci. Nostris enim, inquit, ipsorum pennis percellimut. Dolet hoc ipsum Pseudo-Catholicum illud, & Pseudocephalum, Vrbis ac Orbis, Caput. Et, vtut Libros omnes in Spongiam incumbere jusserit, (quae quidem—.Vtilis est, quoties Scripta novare volet) sub tali tamen Fidei Defensore, Fidem posse unquam deficere, nulli dubitamus. Praemoniti sanè Reges, at que hoc, si adlibuerit, satis praemuniti, ab Ipso tandem sapere discant; & tali Dedicatori Incolumitatis suae gratulari; qui Nodum istum Gordiano magìs inextricabilem, quo Regales Coronas, Cathedrae suae, immò Suppedaneo, diù alligatas tenuit Papa, non Ense resecavit, sed Stylo. Potuit haud dubiè aliam attentâsse viam, nisi satius multò, atque humanius duxisset, sanguini parcere quàm atramento: & pauciores illâ donatos foelicitate advertisset, qui scientiâ praepollerent, quàm qui gladio. Praelia nimirùm per tot annos non exhorruimus, praeter illa Chartacea, quae sub praelo transiguntur; neque clangorem tubae audivimus, nisi in Spectaculis, aut umbratili Palaestrâ. Serenissimo quippe Regi, & Pacifico, haec potiùs Bella geri placuit multos habitur a triumphos. Eò quidem majores, atque illustriores, quòd caede vacarent; quòd nullis, à fuso cruore, maculis funestarentur. Quinetiam haec ipsa ingenij pro veritate certamina, Pacis foetus quidam peculiares. Nam vnde Regi occupatissimo tantum nasceretur otij, ut ad Scribendum animum applicaret; nisi Halcyonij tot anni, à Supremo rerum Moderatore, huic animo, tranquillitatis mirè amico, avidóque contigissent. Inter Arma, silent Leges & Artes: Neque in unâ sede commorari solent Musae tenellae, & Milites confragosi. Bello, parentare dicuntur filijs parentes. Quod in cerebri prolem non minùs concinnè quadrat, quàm corporis. Certè hisce Ingenij Foetibus, aut non dedisset operam Pater, (qui cum Iove decertare potest de utriusque Sobolis faecunditate) nisi obstetricante Pace; aut Bellum, tanquam injusta Noverca, in lucem editos protinùs elisisset. Duplici itaque nomine, Nos qui Musas colimus, Musarum Assertor IACOBVS sibi devinxit. Quòd otia nobis longa fecerit, (usque ad quorundam satietatem, ac fastidium) & ne illa oscitanter, sine fructuelaberentur, fructū aliquē otij sui, negotij que nostri, voluerit superesse. Et contingat nobis sanè, qui Militiae Togatae nomen dedimus, istâ semper infoelicitate frui, ut exclamare liceat, us que ad ravim,—Nos longae Pacis patimur mala—Nam si ab hâc mala quanta, ad Classicum, Ilias malorum consequetur! Quanta haec esset mutatio, si Academia transiret in Areopagum! Annon, in Athenis hisce nostris, Campum Martium extare miraremur, ubi nocturni Grassatores nihil securum Peripateticis permitterent; non Ambulacra, non Penetralia! Ramus, in carnificinâ illâ Parisiensi, excisus est manu sicarij: neque secessus Musaei, ab effractario satìs tutum praestitit. Archimedes quoque emetiri sibi videbatur sepulcrum; cum pulverem Schemate Mathematico effigians, paulò post, armati militis ictu, immaturè illic funeratus est. Haec sola, fremente Bello, totius Mathesews, Artiumve proponenda singulis esset 〈 in non-Latin alphabet 〉 , Disce Mori. Haec si cuiquam arrideant pericula; si placeant incendia; diruta aedificia; direptiones bonorum, supellectilis que illius praesertim nostrae lautissimae, ac literariae, Librorum; expetendum tunc demùm fore Bellum judicabimus, eliminandam Pacem: quâ adhuc gaudemus, incerti tamen, an in eâ diutiùs senescere concedatur. Gratulari intereà possumus 〈 in non-Latin alphabet 〉 IACOBO, qui ista omnia nostris ab Oris tamdiu averruncavit, at que avertit: Et sicut olim Veneti, in suae fundatione Civitatis, Templum Divo Iacobo, ad prosperorum augurium, consecrârunt: ita nos, aequum est, ut Iacobo quo que nostro, ob perpetuatam serenitatem, si non Templum, saltem Memoriam perennem, perpetuam que dicemus. Neq▪ hoc in loco pigebit, Pacis, quam semper coluit, agnata commemorare, Comitatem, ac Clementiam: quae Illi adeo propria, ut non alijs ferè elementis constare videretur. Mirum quantâ humanitate tractavit singulos, quantâ etiam familiaritate Domesticos! Rem arduam profectò praestitit, in tantâ nempè Fortunâ Affabilitatema. Adeò ut nihil unquam morosum contraheret ex summâ Potentiâ nec minui Se dignitate judicaret, si curâ, aut etiam colloquio, (ut assolebat) dignaretur Servos, tanquàm inferioris notae Amicos. In testimonium verò Clementiae, eos duntaxat appello, qui non tam laesae Majestatis, quàm Patientiae, saepiùs rei, eâ nuperrimè usque ad contumaciam abusi sunt. Homines audaculi & procaces; qui parùm sibi obtigisse à peritissimo Moderatore putârunt, quòd remisso ac laxato fraeno, nisi planè soluto, aut nullo vteretur. Minimè eo contenti, quòd leve iugum ferrent, nisi hoc etiam deponerent, immò excuterent, et (vt sunt dominij oppidò quàm sitientes) rerum ipsi potirentur. Sed compescuit tempestivè Prudentia, quos nimiùm animaverat Indulgentia. Deprehenditque summus Monarcha, (Rivalem ferre nescius, nedùm Superiorem) non aliam istud Hominum genus Pacem meditari, nisi quae sit Pactio Servitutis. Itaque cùm aliter non benè succedere Pacis negotium, nisi sub Clypeo perspexisset, destinavit haud dubiè—Caniciem galeâ premere. Quod non falsò liceat conjectare, ex Navali apparatu; eo quidem illustri, sive ad pompam, sive ad pugnam. Cujus fama, non tam Magnificentiam Regio Nomini conciliavit, quam Terrorem. Sed ne Serenis Exordijs; Exitus tranquillus non responderet, opportunè à studio Pacis lubricae, ad gaudium Pacis aeternae citatus est: transijtque à Coronâ ad Coronam, à Praelio evocatus ad Paradisum. Hujus enim ad mentionem vocis; Vocem Christi esse (etiam cum vocis ministerio ferè destitueretur) Rex expiraturus, iterùm atque iterùm ingeminavit. Delapsum vtique me jam sentio, eum novissimis meis, ad Regis novissima, eadem que suavissima verba, Vt esse Phoebi dulcius lumen solet Jamiam cadentis.— Saepè illi in ore, ista ad Christum Provocatio, Veni citò Domine Iesu. Cum hâc postremò securitatis ac solatij plenâ Professione, In manus tuas, Domine, commendo spiritum meum; spiritum, animamque simul exhalavit. Et nunc tandem— 〈 in non-Latin alphabet 〉 —Pius, Doctus, Pacificus, placidè longúm que obdormit, quieti redditus, quiete dignissimus IACOBVS. Nec quidquam magìs optabile, aut vobis, aut mihi potero comprecari; quàm ut vestigijs Ipsius foelicitèr insistamus universi.