PENNOD. I.

YN Psal. 3. 6. Psal. 136. 3. Ecclus. 18. 1. Act. 14. 15. Act. 17. 24 Heb. 11. 3. y dechreuad y creawdd Duw y nefoedd a'r ddaiar.

2 A'r ddaiar oedd afluniaidd a gwâg, a thywyllwch [o­edd] ar wyneb y dyfnder, ac yspryd Duw yn ymsym­mud ar wyneb y dyfroedd.

3 A Duw addy­wedodd, 2. Cor. 4. 6. Heb. 11. 3. bydded goleuni, a goleuni a fu.

4 A Duw a welodd y goleuni mai dà [o­edd:] a Duw a wahanodd rhwng y goleuni Hebr. a rhwng y. a'r tywyllwsh.

5 A Duw a alwodd y goleuni yn ddydd, a'r tywyllwch a alwodd efe yn nos: a'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y dydd cyntaf.

6 Duw hefyd a ddywedodd, Psal. 136. 5. Ierem. 10. 12. Ierem. 51. 15 bydded ffur­fafen yng-hanol y dyfroedd, a bydded hi yn gwahanu rhwng y dyfroedd a'r dyfroedd.

7 A Duw a wnaeth y ffurfafen, ac a wa­hanodd rhwng y dyfroedd oddi tan y ffurfa­fen, a'r dyfroedd Psal. 148. 4 Iere. 51. 15. oddi ar y ffurfafen, ac felly y bu.

8 A'r Psal. 33. 7, ac 136. 5. Iob. 38. 8. ffurfafen a alwodd Duw yn ne­foedd: a'r hwyr a fu, a'r borau a fu, yr ail dydd.

9 Duw hefyd a ddywedodd, * casclery dy­froedd oddi tan y nefoedd i'r vn lle, ac ym­ddangosed y sych-dir: ac felly y bu.

10 A'r sych dir a alwodd Duw yn ddatar, a chascliad y dyfroedd a alwodd efe yn foro­edd: a Duw a welodd mai dâ [oedd.]

11 A Duw a ddywedodd, egined y ddaiar egin, [sef] llyssiau yn hadu hâd, a phrennau ffrwyth-lawn yn dwyn ffrwyth, wrth eu rhywogaeth, y rhai [y mae] eu hàd ynddynt ar y ddaiar: ac felly y bu.

12 A'r ddaiar a ddug egin [sef] llyssiau yn ha­du hâd wrth eu rhywogaeth, a phrennau yn dwyn ffrwych, y rhai [y mae] eu hàd ynddynt wrth eu rhywogaeth: a Duw a welodd mai da [oedd.]

13 A'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y trydydd dydd.

14 Duw hefyd a ddywedodd, Psal 136. 7. Deut. 4. 10. bydded go­leuadau yn ffurfafen y nefoedd i wahanu rhwng y dydd Heb a rhwng y a'r nos; a byddant yn arwy­ddion, ac yn dymmorau, ac yn ddyddiau a blynyddoedd.

15 A byddant yn oleuadau yn ffurfafen y nefoedd, i oleuo ar y ddaiar: ac felly y bu.

16 A Duw a wnaeth ddau oleuad maw­rion, y goleuad mwyaf Heb. yn rheol i'r. i lywodraethu y dydd, a'r goleuad lleiaf i lywodraethu y nos, a'r ser [hefyd a wnaeth efe]

17 Ac yn ffurfafen y nefoedd y rhoddes Duw hwynt, i oleuo ar y ddaiar:

18 Ac Ierem. 31. 35 i lywodraethu y dydd a'r nos, ac i wahanu rhwng y goleuni a'r tywyllwch: a gwelodd Duw mai dâ [oedd]

19 A'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y pedwe­rydd dydd.

20 Duw hefyd a ddywedodd, 2. Esdr. 6 47. heigied y dyfroedd ymlusciaid byw, ac eheded ehediaid vch y ddaiar, yn wyneb ffurfafen y nefoedd.

21 A Duw a greawdd y mor-feirch maw­rion, a phob ymlusciad byw y rhai a heigiodd y dyfroedd yn eu rhywogaeth, a phob ehe­diad ascellog yn ei rywogaeth: a gwelodd Duw mai dâ [oedd.]

22 A Duw a'i bendigodd hwynt, gan ddywedyd; Pen. 18. 17. ac 19. 1. ffrwythwch, ac amlhewch, a llenwch y dyfroedd yn y moroedd, a lluoso­ged yr ehediaid ar y ddaiar.

23 A'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y pummed dydd.

24 Duw hefyd a ddywedodd, dyged y ddai­ar [bob] peth byw wrth ei rywogaeth, yr ani­fail, a'r ymlusciad, a bwyst fil y ddaiar wrth ei rywogaeth: ac felly y bu.

25 A Duw a wnaeth fwyst-fil y ddaiar, wrth ei rywogaeth, a'r anifail wrth ei rywo­gaeth, a phob ymlusciad y ddaiar wrth ei ry­wogaeth: a gwelodd Duw mai dâ [oedd.]

26 Duw hefyd a ddywedodd, Eph. 4. 14. Gene. 5. 1. Gene. 9. 6. 1. Cor. 11. 7. Colos. 3. 10. gwnawn ddyn ar ein delw ni, wrth ein llun ein hun­ain, ac Eccles. 17. 1. arglwyddiaethant ar bysc y mor, ac ar ehediad y nefoedd, ac ar yr anifail, ac ar yr holl ddaiar, ac ar bob ymlusciad a ymlusco ar y ddaiar.

27 Felly Duw a greawdd y dyn ar ei dde­lw ei hun, ar ddelw Duw y creawdd efe ef: Doeth. 2. 23. Mat. 19. 4. yn wryw ac yn fenyw y creodd efe hwynt.

28 Duw hefyd a'i bendigodd hwynt, a Duw a ddywedodd wrthynt, Pen 9. 1. ffrwythwch, ac amlhewch, a llenwch y ddaiar, a daro­stongwch hi, ac arglwyddiaethwch ar bysc y mor, ac ar ehediaid y nefoedd, ac ar bob peth by w a Heb. ymlusco. ymsymmudo ar y ddaiar.

29 A Duw a ddywedodd, wele mi a ro­ddais i chwi bob llyssieun yn hadu hàd, yr hwn [sydd] ar wyneb yr holl ddaiar, a phob pren yr hwn [y mae] ynddo ffrwyth pren yn hadu hâd, Gen. 9. 3. i fod yn fwyd i chwi.

30 Hefyd i bob bwystfil y ddaiar, ac i bob ehe­diad y nefoedd, ac i bob [peth] a ymsymmu­do ar y ddaiar yr hwn [y mae] Heb. enald byw. enioes ynddo, [y bydd] pob llyssieun gwyrdd yn fwyd: ac felly y bu.

31 A Ecclu. 39 16. Mar. 7. 37. gwelodd Duw yr hyn oll a wnae­thei, ac wele da iawn [ydoedd]: felly yr hwyr a fu, ar borau a fu, y chweched dydd.

PEN. II.

FElly y gorphennwyd y nefoedd a'r ddaiar, ai holl lu hwynt.

2 Exod 10. 11. Exod 31. 19. Hebr 4. 4 Deut. 5. 14. Ac ar y seithfed dydd y gor­phennodd Duw ei waith yr hwn a wnaethe efe, ac a orphy­wysodd ar y seithfed dydd oddi wrth ei holl waith, yr hwn a wnaethei efe.

3 A Duw a fendigodd y seithfedd dydd, ac a'i sancteiddiodd ef: o blegit ynddo y gor­phywysase oddi wrth ei holl waith, yr hwn a greasei Duw iw wneuthur.

4 Dymma genhedlaethau y nefoedd a'r ddaiar, pan grewyd hwynt, yn y dydd y gw­naeth yr Arglwydd Dduw ddaiar a nefoedd:

5 Aphob planhigyn y maes cyn ei fod yn y ddaiar, a phob llssieun y maes cyn tarddu al­lan: o blegit ni pharasei yr Arglwydd Dduw lawio ar y ddaiar, ac nid [ydoedd] dyn i lafu­rio y ddaiar.

6 Onid tarth a escynnodd o'r ddaiar, ac a ddyfrhaodd holl wyneb y ddaiar.

7 A'r Arglwydd Dduw a luniase y dyn 1. Cor. 15. 47 o Heb. lwch. bridd y ddaiar, ac anadlase yn ei ffroenau ef anadl enioes: 1. Cor. 15. 45 a'r dŷn a aeth yn enaid byw.

8 Hefyd yr Arglwydd Dduw a blannodd ardd yn Eden o du y dwyrain, ac a osododd yno y dyn a luniasei efe.

9 A gwnaeth yr Arglwydd Dduw, i bob pren dymunol i'r golwg, a daionus yn fwyd, ac i bren y bywyd ynghanol yr ardd, ac i bren gwybodaeth da a drwg, dyfu allan o'r ddaiar.

10 Ac afon aeth allan o Eden i ddyfrhau yr ardd, ac oddi yno hi a rannwyd, ac a aeth yn bedwar pen.

11 Henw y cyntaf [yw] Eccl. 24. 29. Pison: hon sydd yn amgylchu holl wlad Hafila, lle [y mae] yr aur.

12 Ac aur y wlad honno sydd dda: yno [mae] Bdeliwm, a'r maen Onix.

13 A henw yr ail afon [yw] Gihon: honno sydd yn amgylchuholl wlad Heb. Cush. Ethiopia.

14 A henw y drydedd afon [yw] Hidecel: honno sydd yn myned Tua dwyr ain. o du yr dwyrain i As­syria: a'r bedwaredd afon yw Euphrates.

15 A'r Arglwydd Dduw a gymmerodd y dyn, ac a 'i gosododd ef yngardd Eden, iw lla­furio ac iw chadw hi.

16 A'r Arglwydd Dduw a orchymynnodd i'r dyn, gan ddywedyd, o bob pren o'r ardd gan fwytta y gelli fwytta.

17 Ond o bren gwybodaeth da a drwg, na fywtta o honaw: o blegit yn y dydd y bwy­teych o honaw, gan farw y byddi farw.

18 Hefyd yr Arglwydd Dduw a ddywe­dodd, nid da bod y dyn ei hunan, Eccl. 17. 5. gwnaf iddo gymmorth. ymgeledd Heb. megis gel ei fron ef. cymmwys iddo.

19 A'r Arglwydd Dduw a luniodd o'r ddai­ar holl fwystfilod y maes, a holl ehediaid y nefoedd, ac a'i dygodd at Adda, i weled pa henw a roddei efe iddynt hwy: a pha fodd bynnac yr henwodd y dyn bob peth byw, hyn­ny [fu] ei henw ef.

20 Ac Adda a henwodd henwau ar yr holl anifeiliaid ac ar ehediaid y nefoedd, ac ar holl fwyst filod y maes: ond ni chafodd efe i A­dda gymmorth. ymgeledd cymmwys iddo.

21 A'r Arglwydd Dduw a wnaeth i drym­gwsc syrthio ar Adda, ac efe a gyscodd: ac efe a gymmerodd vn o'i assennau ef, ac a gaeodd gig yn ei lle hi.

22 A'r Arglwydd Dduw a Heb. adeila­dodd. wnaeth yr as­sen a gymmerasei efe o'r dyn, yn wraig, ac a'i dug at y dyn.

23 Ac Adda a ddywedodd, hon weithian [sydd] ascwrn o'm hescyrn i, a chnawd o'm cnawd i: hon a elwir gwraig, o blegit o wr'y 1. Cor. 11. 8. cymmerwyd hi.

24 O herwydd hyn Mart. 19. 5. Mar. 10. 7. 2. Cor. 6. 10. Ephes. 5. 31. 1. Cor. 6. 16. yr ymedy gwr a'i dâd, ac a'i fam, ac y glyn wrth ei wraig: a hwy a fyddant yn vn cnawd.

25 Ac yr oeddynt ill dau yn noethion, Ad­da a'i wraig, ac nid oedd arnynt gywilydd.

PEN. III.

A'R Doeth. 2. 24. sarph oedd gyfrwysach nâ holl fwystfilod y maes, y rhai a wnaethe yr Arglwydd Dduw, a hi a ddwedodd wrth y wraig, ai Neu. [...]. diau ddywedyd o Dduw, ni chewch chwi fwytta o bob pren o'r ardd.

2 A'r wraig a ddywedodd wrth y sarph, o ffrwyth prennau 'r ardd y cawn ni fwytta.

3 Ond am ffrwyth y pren [sydd] yng­hanol yr ardd, Duw a ddywedodd, na fwyttewch o honaw ac na chyffyrddwch ag ef, rhac eich marw.

4 A'r sarph a ddywedodd wrth y wraig, ni byddwch feirw ddim.

5 Canys gwybod y mae Duw, mai yn y [Page] dydd y bwyttaoch o honaw ef, yr agorir eich llygaid, ac y byddwch megis duwiau yn gwybod da a drwg.

6 A phan welodd y wraig mai dâ oedd [ffrwyth] y pren yn fwyd, ac mai Neu, dymunol. têg mewn golwg ydoedd, a'i fod yn bren dymunol i beri deall, hi a gymmerth o'i ffrwyth ef, ac a Eccl. 25. 26. 1. Tim. 2. 14. fwyttaodd, ac a roddes iw gŵr hefyd gyd â hi, ac efe a fwyttaodd.

7 A'u llygaid hwy ill dau a agorwyd, a hwy a wybuant eu bod yn noethion, ac a wnia­sant ddail y ffigus-bren, ac a wnaethant iddynt arffedogau.

8 A hwy a glywsant lais yr Arglwydd Dduw yn rhodio yn yr ardd, gyd ag awel y dydd, ac ymguddiodd Adda a'i wraig, o olwg yr Arglwydd Dduw, ym mysc prennau'r ardd.

9 A'r Arglwydd Dduw a alwodd ar A­ddaf, ac a ddywedodd wrtho, pale [yr wyt] ti?

10 Yntef a ddywedodd, dy lais a glywais yn yr ardd, ac mi a ofnais, oblegit noeth [oeddwn,] ac a ymguddiais.

11 A dy wedodd [Duw;] pwy a fynegodd i ti dy fod yn noeth? ai o'r pren y gorchy­mynnaswn i ti na fwytteit o honaw, y bwyteaist?

12 Ac Adda a ddywedodd; y wraig a ro­ddaist gyd â mi, hi a roddodd i mi o'r pren, a mi a fwytteais.

13 A'r Arglwydd Dduw a ddywedodd wrth y wraig, pa ham y gwnaethost ti hyn? a'r wraig a ddywedodd; y sarph a'm twyl­lodd, a bwytta a wneuthum.

14 A'r Arglwydd Dduw a ddywedodd wrth y sarph; am wneuthur o honot hyn, melldigediccach [wyt] ti nâ'r holl anifeili­aid, ac nâ holl fwyst-filod y maes: ar dy dorr y cerddi, a phridd a fwyttei holl ddyddiau dy enioes.

15 Gelyniaeth hefyd a osodaf rhyngot ti a'r wraig, a rhwng dy hâd ti, ai hàd hithe: efe a yssiga dy ben di, a thithe a yssigi ei sodl ef.

16 Wrth y wraig y dy wedodd, gan amlhau yr amlhaf dy boenau di a'th feichiogi: mewn 1. Cor. 14. 34. poen y dygi blant, a'th ddymuniad [fydd] at dy ŵr, ac efe a lywodraetha arnat ti.

17 Hefyd wrth Adda y dywedodd, am wrando o honot ar lais dy wraig, a bwytta o'r pren am yr hwn y gorchymynnaswn i ti, gan ddywedyd, na fwytta o honaw; melldi­gedic [fydd] y ddaiar o'th achos di: trwy lafur y bwyttei o honi holl ddyddiau dy enioes.

18 Drain hefyd ac ysgall a ddŵg hi i ti; a llyssiau y maes a fwyttei di.

19 Trwy chwŷs dy wyneb y bwyttei fara, hyd pan ddychwelech i'r ddaiar, o blegit o honi i'th gymmerwyd; canys pridd [wyt] ti, ac i'r pridd y dychweli.

20 A'r dŷn a alwodd henw ei wraig Heb. Chauah. Efa; o blegit hi oedd fam pob [dŷn] byw.

21 A'r Arglwydd Dduw a wnaeth i Adda ac iw wraig beisiau crwyn, ac a'i gwiscodd am danynt hwy.

22 Hefyd yr Arglwydd Dduw a ddywed­odd, wele y dŷn sydd megis vn o honom ni i wybod dâ a drwg, ac weithian rhac iddo effyn eilaw, a chymmeryd hefyd o bren y by­wyd, a bwytta, a byw yn dragwyddol:

23 Am hynny yr Arglwydd Dduw a'i han­fonodd ef allan o ardd Eden, i lafurio y dda­iar, yrhon y cymmerasid ef o honi.

24 Felly efe a yrrodd allan y dŷn, ac a osod­odd o'r tu dwyrain i ardd Eden y Cerubiaid, a chleddyf tanllyd yscwydedic, i gadw ffordd pren y bywyd.

PEN. IIII.

AC Adda a adnabu Efa ei wraig, a hi a feichiogodd, ac a escorodd ar Gain, ac a ddywedodd; cefais ŵr gan yr Arglwydd.

2 A hi a escorodd eil-waith ar ei frawo ef Abel, ac Heb. Hebel. Abel oedd fugail de­faid, ond Cain oedd yn llafurio y ddaiar.

2 A bu wedi talm o ddyddiau, i Gain ddw­yn o ffrwyth y ddaiar offrwm i'r Arglwydd.

4 Ac Abel yntef a ddûg o flaen ffrwyth ei ddefaid, ac o'i braster hwynt: a'r Arglwydd a Heb. 11. 4. edrychodd ar Abel, ac ar ei offrwm.

5 Ond nid edrychodd efe ar Gain, nac ar ei offrwm ef: a digllonodd Cain yn ddirfawr, fel y syrthiodd ei wyneb-pryd ef.

6 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth Cain, pa ham y llidiaist? a pha ham y syrthiodd dy wyneb pryd?

7 Os dâ y gwnei, oni chei oruchafiaeth? ac oni wnei yn ddà, pechod a orwedd wrth y drws: attat ti hefyd [y mae] ei ddymuniad ef, a thi a lywodraethi arno ef.

8 A Chain a ddywedodd wrth Abel ei frawd. Ac fel yr oeddynt hwy yn y maes, Doeth. 10. 3. Mat. 23. 35. 1. Ioan. 3. 12. Iud. 11. Cain a gododd yn erbyn Abel ei frawd, ac a'i lladdodd ef.

9 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth Ga­in, mae Abel dy frawd ti? yntef a ddywedodd, ni's gwn; ai ceidwad fy mrawd [yd wyf] fi?

10 A dywedodd [Duw,] beth a wnaethost? llef gwaed dy frawd sydd yn gweiddi arnaf fi o'r ddaiar.

11 Ac yr awrhon melldigedic wyt ti o'r ddaiar, yr hon a agorodd ei safn i dderbyn gwaed dy frawd o'th law di.

12 Pan lafuriech y ddaiar ni chwanega hi roddi ei ffrwyth it; gwibiad, a chrwydrad fyddi ar y ddaiar.

13 Yna y dywedodd Cain wrth yr Argl­wydd, mwy [yw] fy nghospediga­eth nag y gal­lwyf ei addef. anwiredd nac y gellir ei faddeu.

14 Wele gyrraist fi heddyw oddi ar wyneb y ddaiar, ac oth ŵydd di i'm cuddîr: gwibiad hefyd a chyrwydrad fyddaf ar y ddaiar, [a] phwy bynnac a'm caffo a'mlladd.

15 A dy wedodd yr Arglwydd wrtho, am hynny y dielir yn saith ddyblyg [ar] bwy bynnac a laddo Gain. A'r Arglwydd a oso­dodd nôd ar Gain, rhac i neb a'i caffei ei ladd ef.

16 A Chain aeth allan o ŵydd yr Arglwydd, [Page] ac a drigodd yn nhîr Nod, o'r tu dwyrain i Eden.

17 Cain hefyd a adnabu ei wraig, a hi a fei­chiogodd, ac a escorodd ar [Heb. Chanoch. Henoch; yna'r y­doedd efe yn adeiladu dinas, ac efe a alwodd henw y ddinas yn ol henw ei fàb Henoch.

18 Ac i Henoch y ganwyd Irad: ac Irad a genhedlodd Mehuiael, a Mehuiael a gen­hedlodd Methusael, a Methusael a genhed­lodd Heb. Lamech. Lamech.

19 A Lamech a gymmerodd iddo ddwy wragedd: henw y gyntaf [oedd] Ada, a henw 'r ail Silla.

20 Ac Ada a escorodd ar Iabal, hwn ydoedd dâd [pob] presswylydd pabell, a [pherchen] anifail.

21 A henw ei frawd ef oedd Iubal, ac efe oedd dâd pob teimlydd telyn ac organ.

22 Silla hitheu a escorodd ar Tubal­cain, Heb. hogwr. gweithydd pob cywrein waith prês a haiarn: a chwaer Tubalcain, [ydoedd] Naamah.

23 A Lamech a ddywedodd wrth ei wrag­edd, Ada a Silla, gwragedd Lamech, clywch fy llais, gwrandewch fy lleferydd, canys mi a Heb. laddwn. leddais ŵr i'm harcholl, a llangc i'm clais.

24 Os Cain a ddielirseith-waith, yna La­mech saith ddeng-waith, a seith waith.

25 Ac Adda a adnabu ei wraig drachefn, a hi a escorodd ar fab, ac a alwodd ei enw ef Seth; o herwydd Duw [eb hi] a osododd i mi had arall yn lle Abel, am ladd o Gain ef.

26 I'r Seth hwn hefyd y ganwyd màb, ac efe a alwodd ei enw ef Enos: yna y Heb. dechreua­sant eu galw eu hunar en. &c. dechreu­wyd galw ar enw 'r Arglwydd.

PEN. V.

DYmma 1. Cron. 1. 1. lyfr cenhedlaethau Adda, yn y dydd y creawdd Duw ddŷn: Gen. 1. 26. a'r lûn Duw y gwnaeth efe ef.

2 Doeth. 2. 23. Yn wryw, ac yn fanyw y creawdd efe hwynt, ac efe ai bendithiodd hwynt, ac a alwodd eu henw hwynt Adda, ar y dydd y crewyd hwynt.

3 Ac Adda a fu fyw ddeng-mhlynedd ar hugain a chant, ac a genhedlodd [fâb] ar ei lun ai ddelw ei hun, ac a alwodd ei enw ef Seth.

4 1. Cron. 1. 1. A dyddiau Adda wedi iddo genhedlu Seth oedd wythgan mlhynedd, ac efe a genhedlodd feibion a merched.

5 A holl ddyddiau Adda y rhai y bu efe fyw oeddnaw can mlhynedd, a deng-mlhy­nedd ar hugain, ac efe a fu farw.

6 Seth hefyd a fu fyw bum mhlynedd, a chan mhlynedd, ac a genhedlodd Enos.

7 A Seth a fu fyw wedi iddo genhedlu Enos, saith mlynedd ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

8 A holl ddyddiau Seth oedd ddeu-ddeng mhlynedd, a naw-can mhlynedd, ac efe a fu farw.

9 Ac Enos a fu fyw ddeng mlhynedd a phed war vgain, ac a genhedlodd Cenan.

10 Ac Enos a fu fyw wedi iddo genhedlu Cenan, bymtheng mlhynedd ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a mer­ched.

11 A holl ddyddiau Enos oedd bum mlhynedd a naw-can mlhynedd, ac efe a fu farw.

12 Cenan hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd a thrugain, ac a genhedlodd Mahalaleel.

13 A bu Cenan fyw wedi iddo genhedlu Mahalaleel ddeugain mlhynedd ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

14 A holl ddyddiau Cenan oedd ddeng mlhynedd a naw can mlhynedd, ac efe a fu farw.

15 A Mahalaleel a fu fyw bum mlhynedd a thrugain mlhynedd, ac a genhedlodd Iared. Iered

16 A Mahalaleel a fu fyw wedi iddo gen­hedlu Iared. Iered, ddeng mlhynedd ar hugain ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

17 A holl ddyddiau Mahalaleel oedd bym­theng mlhynedd a phedwar vgain ac wyth gan mlhynedd, ac efe a fu farw.

18 A Iared. Iered a fu fyw ddwy flynedd a thrû­gain a chan mlhynedd, ac a genhedlodd Henoch.

19 A Iared. Iered a fu fyw wedi iddo genhedlu Henoch wyth gan-mlhynedd, ac a genhed­lodd feibion a merched.

20 A holl ddyddiau Iared. Iered oedd ddwy fly­nedd a thrugain, a naw can mlhynedd, ac efe a fu farw.

21 Eccles. 44 15 Henoch hefyd a fu fyw bum mlhynedd a thrugain, ac a genhedlodd Methuselah.

22 A Henoch a rodiodd gyda Duw we­di iddo genhedlu Methuselah, dry-chant o flynyddoedd, ac a genhedlodd feibion a mer­ched.

23 A holl ddyddiau Henoch oedd bum mlhynedd a thrugain, a thrychant o flynydd­oedd.

24 A rhodiodd Eccl. 44. 16. Heb. 11 5. Henoch gyd a Duw, ac ni [welwyd] ef: canys Duw a'i cymme­rodd ef.

25 Methuselah hefyd a fu fyw saith mly­nedd a phedwar vgain a chant, ac a genhed­lodd Lamech.

26 A Methuselah a fu fyw wedi iddo gen­hedlu Lamech, ddwy flynedd a phedwar v­gain, a saith gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

27 A holl ddyddiau Methuselah oedd, naw mlynedd a thrugain, a naw can mlhynedd, ac efe a fu farw.

28 Lamech hefyd a fufyw ddwy flynedd a phed war vgain a chan mlhynedd, ac a gen­hedlodd fâb,

29 Ac a alwodd ei enw ef Noah, gan ddy­wedyd, hwn a'n cyssura ni am ein gwaith a llafur ein dwylo, o herwydd y ddaiar yr hon a felldigodd yr Arglwydd.

30 A Lamech a fu fyw wedi iddo genhedlu Noah, bymtheng mlhynedd a phedwar v­gain, aphum-can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

31 A holl ddyddiau Lamech oedd ddwy flynedd ar bymthec a thrugain, a saith gan mlhynedd, ac efe a fu farw.

32 A Noah ydoedd fab pum can-mlwydd, a Noah a genhedlodd Sem, Cam, a Ia­pheth.

PEN. VI.

YNa y bû pan ddechreuodd dy­nion amlhau ar wyneb y ddai­ar, a geni merched iddynt,

2 Weled o feibion Duw ferched dynion mai teg [oedd­ynt] hwy, a hwy a gymmerasant iddynt wra­gedd o'r rhai oll a ddewisasant.

3 A dywedodd yr Arglwydd, nid ymryso­na fy yspryd i a dŷn yn dragywydd, oblegit mai cnawd yw efe; a'i ddyddiau fyddant vgain mlhynedd a chant.

4 Cawri oedd ar y ddaiar y dyddiau hynny: ac wedi hynny hefyd, pan ddaeth me­ibion Duw at ferched dynion, a phlanta [o'r rhai hynny] iddynt: dymma y cedyrn [a fu] wŷr enwoc gynt.

5 A'r Arglwydd a welodd mai aml oedd dry­gioni dŷn ar y ddaiar, â [bod] Pob bwriad. holl fwriad me­ddyl fryd ei Gen. 8. 21. Mat. 15. 19. galon, yn vnic yn ddrygionus bôb Heb. dydd. amser.

6 Ac edifarhaodd ar yr Arglwydd wneu­thur o hanow ef ddyn ar y ddaiar, ac efe a ymofidiodd yn ei galon.

7 A'r Arglwydd a ddywedodd, deleaf ddŷn yr hwn a greais oddi ar wyneb y ddaiar, o ddŷn hyd anifail, hyd yr ymlusciad, a hyd ehediad y nefoedd: canys y mae yn edifar gennif eu gwneuthur hwynt.

8 Ond Noah a gafodd ffafor yng-olwg yr Arglwydd.

9 Dymma genhedlaethau Noah, Eccl. 44. 17. 2. Pet. 2. 5. Noah [oedd] ŵr cyfiawn, Neu. vnion. perffaith yn ei oes: gyd a Duw y rhodiodd Noah.

10 A Noah a genhedlodd dri o feibion, Sem, Cham a Iapheth.

11 A'r ddaiar a lygrasid ger bron Duw, llanwasid y ddaiar hefyd â thrawsedd.

12 A Duw a edrychodd ar y ddaiar, ac wele hi a lygrasid, canys pôb cnawd a lygra­sei ei ffordd ar y ddaiar.

13 A Duw a ddywedodd wrth Noah, diwedd pôb cnawd a ddaeth ger fy mron: o blegit llanwyd y ddaiar a thrawsedd trwy­ddynt hwy: ac wele myfi a'i difethaf hwynt gyd ar ddaiar.

14 Gwna it Arch o goed Gopher, yn gellau y gwnei 'r Arch, a phŷga hi oddi fewn, ac oddi allan â phŷg.

15 Ac fel hyn y gwnei di hi, try chant cu­fydd [fydd] hŷd yr Arch, dec cufydd a deugain ei lled, a dec cufydd ar hugain ei huchter.

16 Gwna ffenestr i'r Arch, a gorphen [hi] yn gufydd oddi arnodd: a gosod ddrws yr Arch yn ei hystlys: o dri [vchder] y gwnei di hi.

17 Ac wele myfi, iê myfi, yn dwyn dyfro­edd diluw ar y ddaiar, i ddifetha pob cnawd, yr hwn [y mae] anadl enioes ynddo, oddi tan y nefoedd: yr hyn oll [sydd] ar y ddaiar a drenga.

18 Ond â thi y cadarnhaf fyng-hyfammod, ac i'r Arch yr ei di, tydi a'th feibion, a'th wraig, a gwragedd dy feibion gyd a thi.

19 Ac o bob [peth] byw, o bôb cnawd, y dygi ddau o bôb [rhyw] i'r Arch iw cadw yn fyw gyd a thi; gwryw a banyw fyddant.

20 O'r ehediaid wrth eu rhywogaeth, ac o'r anifailiaid wrth eu rhywogaeth, o bôb ymlusciad y ddaiar wrth ei rywogaeth, dau o bôb [rhywogaeth] a ddaw attat iw cadw yn fyw.

21 A chymmer it o bôb bwyd a fwytteir, a chascl attat, a bydd yn ymborth iti, ac id­dynt hwythau.

22 Hebr. 11. 7. Felly y gwnaeth Noah, yn ol yr hyn oll a orchymynnasei Duw iddo, felly y gw­naeth efe.

PEN. VII.

YNa y dywedodd yr 2. Pet. 2. 5. Arglwydd wrth Noah, dôs di, a'th holl dŷ i'r Arch: canys tydi a welais i yn gyfiawn ger fy mron i, yn yr oes hon.

2 O bôb anifail glân y cymmeri gyd a thi bôb yn Heb. saith a saith. saith, y gwryw a'i fanyw, a dau o'r anifailiaid y rhai nid ydynt lân, y gwryw, a'i fanyw:

3 O ehediaid y nefoedd hefyd, bôb yn saith, yn wryw ac yn fenyw, i gadw hâd yn fyw ar wyneb yr holl ddaiar.

4 O blegit wedi saith niwrnod etto, mi a lawiaf ar y ddaiar ddeugain nhiwrnod, a deugain nhôs: ac mi a ddeleaf oddi ar wyneb y ddaiar bôb peth byw a'r a wneuthum i.

5 Mat. 24. [...]. Luc. 17. [...]. 1. Pe [...]. 3. [...] A Noah a wnaeth yn ol yr hyn oll a or­chymynnasei yr Arglwydd iddo.

6 Noah hefyd [oedd] fâb chwe chan mlwydd, pan fu y dyfroedd diluw ar y ddaiar.

7 A Noah aeth i mewn, a'i feibion, a'i wraig, a gwragedd ei feibion gyd ag ef, i'r Arch, rhac y dwfr diluw.

8 O' anifeiliaid glân, ac o anifeiliad y rhai nid [oeddynt] lân, o ehediaid hefyd, ac o'r hyn oll a ymlusce ar y ddaiar.

9 Yr aeth i mewn at Noah i'r Arch bôb yn ddau, yn wryw, ac yn fanyw, fel y gorchymy­nnasei Duw i Noah.

10 Ac Neu. ar y seithfed dydd. wedi saith niwrnod, y dwfrdiluw a ddaeth ar y ddaiar.

11 Yn y chwe chanfed flwyddyn o fywyd Noah, yn yr ail mîs, ar yr ail dydd ar bym­thec o'r mîs, ar y dydd hwnnw y rhwygwyd holl ffynhonnau y dyfnder mawr, a ffenestri y nefoedd a agorwyd.

12 Ar glaw fu ar y ddaiar ddeugain nhi­wrnod a deugain nhos.

13 O fewn corph y dydd hwnnw y daeth Noah, a Sem, a Cham, a Iapheth, meibion Noah, a gwraig Noah, a thair gwragedd ei feibion ef gyd a hwynt i'r Arch.

14 Hwynt, a phob bwyst-fil wrth ei rywo­gaeth, a phob anifail wrth ei rywogaeth, a phob ymlusciad a ymluscei ar y ddaiar wrth ei rywogaeth, a phob ehediad wrth ei rywo­gaeth, pob aderyn o bob Heb. aden. rhyw.

15 A daethant at Noah i'r Arch bob yn ddau, o bob cnawd [ar oedd] ynddo anadl enioes.

16 A'r rhai a ddaethant, yn wryw a ba­nyw y daethant o bôb cnawd, fel y gorchym­ynnasei Duw iddo. A'r Arglwydd a gaeodd arno ef.

17 A'r diluw fu ddeugain nhiwrnod ar y ddaiar, a'r dyfroedd a gynnyddasant ac a go­dasant yr Arch, a hi a godwyd oddi ar y ddaiar.

18 A'r dyfroedd a ymgryfhasant, ac a gyn­nyddasant yn ddirfawr ar y ddaiar, a'r Arch a rodiodd ar wyneb y dyfroedd.

19 A'r dyfroedd a ymgryfhasant yn ddir­fawr iawn ar y ddaiar, a gorchguddiwyd yr holl fynyddoedd vchel oedd tan yr holl nef­oedd.

20 Pymthec cufydd yr ymgryfhaodd y dy­froedd tuac i fynu: a'r mynyddoedd a orch­guddiwyd.

21 Doeth. 10 4. Eccles. 39. 28. A bu farw pôb cnawd a ymluscei ar y ddaiar, yn ehediaid, ac yn anifeil aid, ac yn fwyst-filod, ac yn bôb [rhyw] ymlu­sciad a ymluscei ar y ddaiar, a phôb dyn [hefyd.]

22 Yr hyn oll [yr oedd] ffun anadl enioes yn ei ffroenau: o'r hyn oll [oedd] ar y sych-dir a fuant feirw.

23 Ac efe a ddeleodd bôb sylwedd byw a'r a [oedd] ar wyneb y ddaiar, yn ddyn ac yn anifail, yn ymlusciaid, ac yn ehediaid y ne­foedd, ie delewyd hwynt o'r ddaiar: a Doeth. 10. 4. 2. Pet. 2. 5. Noah a'r rhai [oedd] gyd ag ef yn yr Arch yn vnic a adawyd yn fyw.

24 A'r dyfroedd a ymgryfhasant ar y ddai­ar, ddeng nhiwrnod a deugain, a chant.

PEN. VIII.

A Duw a gofiodd Noah a phôb peth byw a phôb anifail, ar a [oedd] gyd ag ef yn yr Arch: a Duw a wnaeth i wynt dram­wy ar y ddaiar, a'r dyfroedd a lonyddasant.

2 Caewyd hefyd ffynhonnau y dyfnder a ffenestri y nefoedd; a lluddiwyd y glaw o'r nefoedd.

3 A'r dyfroedd a ddychwelasant oddiary ddaiar gan fyned a dychwelyd: ac ym mhen y deng nhiwrnod a deugain a chant, y dyfro­edd a dreiasei.

4 Ac yn y seithfed mis, ar yr ail dydd ar bymthec o'r mis, y gorphy wysodd yr Arch ar fynyddoedd Ararat.

5 A'r dyfroedd fuant yn myned ac yn treio hyd y decfed mis, yn y decfed [mis] ar y [dydd] cyntaf o'r mis y gwelwyd pennau y mynyddoedd.

6 Ac ym mhen deugain nhiwrnod yr agor­odd Noah ffenestr yr Arch a wnaethai efe.

7 Ac efe a anfonodd allan gig-frân, a hi aeth, gan fyned allan a dychwelyd; hyd oni sychodd y dyfroedd oddi ar y ddaiar.

8 Ac efe a anfonodd golommen oddi wr­tho, i weled a dreiasei y dyfroedd oddi ar wy­neb y ddaiar.

9 Ac ni chafodd y golommen orphywysfa i wadn ei throed, a hi a ddychwelodd atto ef i'r Arch, am [fod] y dyfroedd ar wyneb yr holl dir: ac efe a estynnodd ei law, ac ai cymme­rodd hi, ac ai derbyniodd hi atto i'r Arch.

10 Ac efe a arhosodd etto saith niwrnod er­aill, ac a anfonodd eil-waith y golommen a­llan o'r Arch.

11 A'r golommen a ddaeth atto efar bryd nawn, ac wele ddeilen oliwydden yn ei gyl­fin hi, wedi ei thynnu: yna y gwybu Noah dreio o'r dyfroedd oddi ar y ddaiar.

12 Ac efe a arhosodd etto saith niwrnod e­raill, ac a anfonodd y golommen, ac ni ddych­welodd hi eil-waith atto ef mwy.

13 Ac yn yr vnfed flwyddyn a chwe-chant, yn y [mis] cyntaf, ar y [dydd] cyntaf o'r mis, y darfu i'r dyfroedd sychu oddi ar y tir: a Noah a symmudodd gaead yr Arch, ac a edrychodd, ac wele sychasei wyneb y ddaiar.

14 Ac yn yr ail mis, ar y seithfed dydd ar­hugain o'r mis, y ddaiar a sychasei.

15 A llefarodd Duw wrth Noah, gan ddy­wedyd;

16 Dos allan o'r Arch, ti, a'th wraig, a'th feibion, a gwragedd dy feibion, gyd a thi.

17 Pôb peth byw ar [sydd] gyd â thi, o bôb cnawd, yn adar, ac yn anifeiliaid, ac yn bôb ymlusciad a ymlusco ar y ddaiar, a ddygi allan gyd a thi: Gen. I. 21. Gen. 9. 1. heppiliant hwythau yn y ddaiar, a ffrwythant ac amlhânt ar y ddaiar.

18 A Noah a aeth allan, ai feibion, ai wraig, a gwragedd ei feibion gyd ag ef.

19 Pôb bwyst-fil, pôb ymlusciad, a phôb e­hediad, pôb peth a ymlusce ar y ddaiar, wrth eu rhywogaethau, a ddaethant allan o'r arch.

20 A Noah a adailadodd allor i'r Arglw­ydd, ac a gymmerodd o bôb anifail glân, ac o bôb ehediad glân, ac a offrymmodd boeth o­ffrymmau ar yr allor.

21 A'r Arglwydd a aroglodd arogl Praidd. esmw­yth, a dywedodd yr Arglwydd yn ei galon, ni chwaneg af fell dithio y ddaiar mwy er mw­yn dyn: o herwydd bod Pen. 6. 5. Marc. 15. 19. bryd calon dyn yn ddrwg oi ieuenctid: ac ni chwanegaf mwy daro pôb [peth] byw, fel y gwneuthum.

22 Pryd hau, a chynhaiaf, ac oerni, a gw­res, a hâf, a gaiaf, a dydd, a nôs ni phaid mwy holl ddyddiau y ddaiar.

PEN. IX.

D Ʋw hefyd a fendithiodd Noah, ai feibion, ac a ddywedodd wr­thynt, Pen. 1. 28. ac 8. 17. ffrwythwch a lluoso­gwch a llenwch y ddaiar.

2 Eich ofn hefyd, a'ch ars­wyd fydd ar holl fwystfilod y ddaiar, ac ar holl ehediaid y nefoedd, a'r hyn oll a ymsym­mudo ar y ddaiar, ac ar holl byscod y mor: yn eich llaw chwi y rhoddwyd hwynt.

3 Pob ymsymmudydd yr hwn sydd fyw, fydd i chwi yn fwyd: fel y Pen. 1. 29. gwyrdd lessieun y rhoddais i chwi bob dim.

4 Lefit. 17. 14. Er hynny na fwytewch gig ynghyd ai enioes [sef] ei waed.

5 Ac yn ddiau gwaed eich enioes chwi­thau hefyd a ofynnaf fi: o law pob bwyst-fil y gofynnaf ef, ac o law dyn, o law pob brawd iddo y gofynnaf enioes dyn.

6 A Mat. 26. 52. Date. 13. 10. dywalldo waed dyn, drwy ddyn y tywelldir ei waed yntef, o herwydd ar Pen. 1. 27. ddelw Duw y gwnaeth efe ddyn.

7 Ond ffrwythwch ac amlhewch, hep­piliwch ar y ddaiar, a lluosogwch ynddi.

8 A Duw a lefarodd wrth Noah, ac wrth ei feibion gyd ag ef; gan ddywedyd;

9 Ac wele myfi, ie myfi, ydwyf yn cadarn­hau fynghyfammod à chwi, ac â'ch hâd ar eich ol chwi.

10 Ac â phob peth byw'r hwn [sydd] gyd a chwi, a'r ehediaid, a'r anifeiliaid, ac a phob bwystfil y tir gyd a chwi, o'r rhai oll sydd yn myned allan o'r Arch; hyd holl fwyst-filod y ddaiar.

11 Ac Esai 54. 9. mi a gadarnhaf fyng-hyfammod a chwi, ac ni thorrir ymmaith bob cna wd mwy gan y dwfr diluw, ac ni bydd diluw mwy i ddifetha y ddaiar.

12 A Duw a ddywedodd, dymma arwydd y cyfammod yr hwn yr ydwyfi yn ei roddi rhyngofi a chwi, ac a phob peth byw ar y [sydd] gyd a chwi, tros oesoedd tragywyd­dol.

13 Fy mwa a roddais yn y cwmmwl, ac efe a fydd yn arwydd cyfammod rhyngofi a'r ddaiar.

14 A bydd pan Eccl 43. 12. godwyf gwmwl ar y ddaiar, yr ymddengys y bwa yn y cwmwl.

15 Ac mi a gofiaf fyng-hyfammod yr hwn [sydd] rhyngofi a chwi, ac a phob peth byw o bob cnawd: ac ni bydd y dyfroedd yn ddiluw mwy, i ddifetha pob cnawd.

16 A'r bwa a fydd yn y cwmwl, ac mi a edrychaf arno ef i gofio y cyfammod tragy­wyddol, rhwng Duw a phob peth byw, o bob cnawdar y [sydd] ar y ddaiar.

17 A Duw a ddywedodd wrth Noah, dymma arwydd y cyfammod yr hwn a ga­darnheais rhyngofi a phob cnawd ar y sydd ar y ddaiar.

18 A meibion Noah y rhai a ddaeth allan o'r Arch oedd Sem, Cam, ac Iapheth: a Cham [oedd] dad Canaan.

19 Y tri hyn [oedd] feibion Noah: ac o'r rhai hyn yr hiliwyd yr holl ddaiar.

20 A Noah a ddechreuodd [fod] yn llafur­wr, ac a blannodd win-llan.

21 Ac a yfodd o'r gwin, ac a feddwodd, ac a ymnoethodd yng-hanol ei babell.

22 A Cham tad Canaan a welodd noethni ei dad, ac a fynegodd iw ddau frodyr allan.

23 A chymmerodd Sem, a Iapheth, ddille­dyn ac ai gosodasant ar eu hyscwyddau ill dau, ac a gerddasant yn-wysc eu cefn, ac a orchguddiasant noethni eu tad; ai hwyne­bau yn ol, fel na welent noethni eu tad.

24 A Noah a ddeffrodd oi win, ac a wybu beth a wnaethei ei fab ieuangaf iddo.

25 Ac efe a ddywedodd, melldigedic [syd­do] Canaan, gwâs gweision iw frodyr fydd.

26 Ac efe a ddywedodd, bendigedic [fyd­do] Arglwydd Dduw Sem, a Chanaan fydd was iddo ef.

27 Duw a helaetha ar Iapheth, ac efe a bresswylia ym mhebyll Sem; a Chanaan fydd gwâs iddo ef.

28 A Noah fu fyw wedi y diluw, dry­chan mlhynedd, a deng mlhynedd a deugain.

29 Felly holl ddyddiau Noah oedd naw can mlhynedd, a deng mlhynedd a deugain, ac efe a fu farw.

PEN. X.

AC dymma genhedlaethau mei­bion Noah, Sem, Cam, a Ia­pheth; ganwyd meibion hefyd i'r rhai hyn wedi 'r diluw.

2 1. Cron. 1. 5. Meibion Iapheth [oedd] Gomer, a Magog, a Madai, ac Iafan, a Thubal, a Mesech, a Thiras.

3 Meibion Gomer hefyd; Ascenas, a Ri­phath, a Thogarma.

4 A meibion Iafan, Elisa, a Tharsis, Cittim; a Dodanim.

5 O'r rhai hyn y rhannwyd ynysoedd y cenhedloedd yn eu gwledydd, pawb wrth ei iaith ei hun trwy eu teuluodd, yn eu cenhed­loedd.

6 1. Cron. 1. 8. A meibion Cam [oedd] Cus, a Miz­raim, a Phut, a Chanaan.

7 A meibion Cus; Seba, a Hafilah, a Sabtah, a Raamah, a Sabtecah: a meibion Raamah, Seba, a Dedan.

8 Cus hefyd a genhedlodd Nimrod, efe a ddechreuodd fod yn gadarn ar y ddaiar.

9 Efe oedd heliwr cadarn ger bron yr Ar­glwydd: am hynny y dywedir, fel Nimrod heliwr cadarn ger bron yr Arglwydd.

10 A dechreuad ei frenhiniaeth ef ydoedd Babel, ac Erech, ac Accad, a Chalneh, yng­wlad Sinar.

11 O'r wlad honno yr aeth Assur allan, ac a adailadodd Ninife, a dinas Rehoboth, a Chalah.

12 A Resen rhwng Ninife, a Chalah, hon­no [sydd] ddinas fawr.

13 Mizraim hefyd a genhedlodd Ludim, ac Anamim, a Lehabim, a Naphtuhim.

14 Pathrusim hefyd a Chasluhim, o'r rhai y daeth Philistim a Chaphtorim.

15 Canaan hēfyd a genhedlodd Sidon ei gyntafanedic, a Heth.

16 A'r Iebusiad, a'r Moriad, a'r Gerga­siad,

17 A'r Hefiad, a'r Arciad, a'r Siniad,

18 A'r Arfadiad, a'r Semariad, a'r Hama­thiad: ac wedi hynny yr ymwascarodd teul­uoedd y Canaaneaid.

19 Terfyn y Canaaneaid oedd hefyd o Si­don ffordd yr elych i Gerar hyd Azah: y ffordd yr elych i Sodoma, a Gomorra, ac Adma, a Seboiim hyd Lesah.

20 Dymma feibion Cam, yn ol eu teulu­oedd, wrth eu hiaithoedd, yn eu gwledydd [ac] yn eu cenhedloedd.

21 I Sem hefyd y ganwyd plant, yntef [oedd] dâd holl feibion Heber, [a] brawd Ia­pheth yr hynaf.

22 Meibion 2. Cron. 1. 17. Sem [oedd] Elam, ac Assur, ac Arphaxad, a Lud, ac Aram.

23 A meibion Aram, Ʋs, a Hul, a Gether, a Mas.

24 Ac Arphaxad a genhedlodd Selah, a Selah a genhedlodd Heber.

25 2. Cron. 1. 19. Ac i Heber y ganwyd dau o feibion, henw vn [oedd] Peleg: o herwydd yn ei ddy­ddiau ef y rhannwyd y ddaiar, a henw ei frawd, Ioctan.

26 A Ioctan a genhedlodd Almodad, a Saleph, a Hazarmafeth, a Ierah.

27 Hadoram hefyd, ac Ʋsal, a Dicla.

28 Obal hefyd, ac Abimael, a Seba.

29 Ophir hefyd, a Hafilah, a Iobab: yr holl rai hyn [oedd] feibion Ioctan.

30 Ai presswylfa oedd o Mesa ffordd yr e­lych i Sephar mynydd y dwyrain.

31 Dymma feibion Sem, wrth eu teulu­oedd, yn ol eu hiaithoedd, yn eu gwledydd, trwy eu cenhedloedd.

32 Dymma deuluoedd meibion Noah, wrth eu cenhedlaethau yn ol eu cenhedloedd, ac o'r rhai hyn yr ymrannod y cenhedloedd ar y ddaiar wedi y diluw.

PEN. XI.

AR hollddaiar ydoedd o vn iaith Doeth. 10. 5. ac o vn ymadrodd.

2 A bu, a hwy yn ymdaith o'r dwyrain, gael o honynt wa­stadedd yn nhir Sinar, ac yno y trigàsant.

3 A hwy a ddywedasant wrth ei gilydd, deuwch, gwnawn briddfeini, a llosgwn yn boeth: ac yr ydoedd ganddynt briddfeini yn lle cerric, a chlai oedd ganddynt yn lle calch.

4 A dywedasant, moeswch, adailadwn i ni ddinas, a thŵr, ai nen hyd y nefoedd, a gwnawn i nienw, rhac ein gwascaru rhyd wyneb yr holl ddaiar.

5 A'r Arglwydd a ddiscynnodd, i weled y ddinas a'r tŵr a adailiadei meibion dynion.

6 A dywedodd yr Arglwydd, wele y bobl yn vn, ac vn iaith iddynt oll, ac dymma eu de­chreuad hwynt ar weithio: ac yr awrhon nid oes rwystr arnynt am ddim oll ar a am­canasant ei wneuthur.

7 Deuwch, descynnwn, a chymmyscwn yno eu hiaith hwynt, fel na ddeallont iaith ei gilydd.

8 Felly yr Arglwydd a'i gwascarodd hwynt oddi yno rhyd wyneb yr holl ddaiar, a pheidiasant ac adailadu y ddinas.

9 Am hynny y gelwir ei henw hi sef, cymmysc. Babel, o blegit yno y cymmyscodd yr Arglwydd iaith yr holl ddaiar, ac oddi yno y gwascarodd yr Arglwydd hwynt ar hyd wyneb yr holl ddaiar.

10 1. Cron. 1. 17. Dymma genhedlaethau Sem; Sem [ydoedd] fâb can-mlwydd, ac a genhedlodd Arphaxad ddwy flynedd wedi'r diluw.

11 A Sem a fu fyw wedi iddo genhedlu Arphaxad bump can mlhynedd, ac a genhed­lodd feibion, a merched.

12 Arphaxad hefyd a fu fyw bymtheng mlhynedd a'r hugain, ac a genhedlodd Se­lah.

13 Ac Arphaxad a fu fyw gwedi iddo gen­hedlu Selah, dair o flynyddoedd a phedwar can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

14 Selah hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Heber.

15 A Selah a fu fyw wedi iddo genhedlu Heber, dair o flynyddoedd a phedwar can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion, a mer­ched.

16 1. Cron. 1. 19. a henwir luc. 3. 35. Phalec. Heber hefyd a fu fyw bedair blynedd ar ddêc ar hugain, ac a genhedlodd * Peleg.

17 A Heber a fu fyw wedi iddo genhedlu Peleg, ddeng mlhynedd ar hugain a phed­war can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

18 1. Cron. 1. 19. Peleg hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Reu.

19 A Pheleg a fu fyw gwedi iddo genhed­lu Reu, naw o flynyddedd, a deucan mlhy­nedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

20 Reu hefyd a fu fyw ddeu-ddeng mlhy­nedd ar hugain, ac a genhedlodd Luc. 3. 35. Serug.

21 A Reu a fu fyw wedi iddo genhedlu Serug, saith o flynyddoedd a dau can mlhy­nedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

22 Serug hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Nachor.

23 A Serug a fu fyw wedi iddo genhedlu Nachor, ddau can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

24 Nachor hefyd a fu fyw naw mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Luc. 3. 34. Terah.

25 A Nachor fu fyw wedi iddo genhedlu Terah, onid vn flwyddyn chwech vgain mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a mer­ched.

26 Terah hefyd a fu fyw ddeng mlhhynedd [Page] a thrugain, 1. Cron. 1. 26 Iosua 24. 2. ac a genhedlodd Abram, Na­chor, a Haran.

27 Ac dymma genhedlaethau Terah: Te­rah a genhedlodd Abram, Nachor, a Haran; a Haran a genhedlodd Lot.

28 A Haran fu farw o flaen Terah ei dâd, yngwlad ei anedigeth, o fewn Ʋr y Caldeaid

29 Yna y cymmerodd Abram a Nachor i­ddynt wragedd: henw gwraig Abram [oedd] Sarai: a henw gwraig Nachor, Milcha merch Haran, tâd Milcha a thâd Iscah.

30 A Sarai oedd amhlantad wy, heb plen­tyn iddi.

31 A Therah a gymmerodd Abram ei fâb, a Lot fâb Haran, mâb ei fâb, a Sarai ei waudd, gwraig Abram ei fâb, a hwy a ae­thant allan yng-hyd o Iosua 24. 2. Nehe. 9. 7. Act. 7. 4. Iudith. 5. 7. Ʋr y Caldeaid, i fyned i dir Canaan, ac a ddaethant hyd yn Haran, ac a drigasant yno.

32 A dyddiau Terah oedd bummhlynedd a deucan mlhynedd, a bu farw Terah yn Haran.

PEN. XII.

A'R Arglwydd a ddywedodd wrth Abram, Act. 7. 3. dos allan o'th wlad, ac oddi wrth dy genedl, ac o dŷ dy dâd, i'r wlad a ddan­goswyf i ti.

2 A mi a'th wnaf yn genhedlaeth fawr, ac a'th fendithiaf, mawrygaf hefyd dy enw; a thi a fyddi yn fendith.

3 Bendithiaf hefyd dy fendith-wyr, a'th felldith-wyr a felldigaf, Pen. 18. 18. ac. 22. 18. Act. 3. 23. Gal. 3. 8. a holl deuluoedd y ddaiar a fendithir ynot ti.

4 Yn a'r aeth Abram, fel y llefarasei'r Ar­glwydd wrtho, a Lot aeth gyd ag ef: ac A­bram [oedd] fâb pymtheng-mlwydd a thru­gain, pan aeth efe allan o Haran.

5 Ac Abram a gymmerodd Sarai ei wraig, a Lot mab ei frawd, a'i holl olud a gasclasent hwy, a'r eneidiau a enillasent yn Haran, ac aethant allan i fyned i wlàd Ca­naan, ac a ddaethanti wlâd Canaan.

6 Ac Abram a dram wyodd drwy'r tir hyd lle Sichem, hyd wastadedd Moreh: a'r Ca­naanead [oedd] yn y wlâd y pryd hynny.

7 A'r Arglwydd a ymddangosodd i A­bram, ac a ddywedodd; Pen. 13. 15. I'th hâd ti y rhoddaf y tîr hwn: yntef a adailadodd yno Pen. 13. 4. allor i'r Arglwydd, yr hwn a ymddangosasei iddo.

8 Ac efe a dynnodd o ddi yno i'r mynydd, o du dwyrain Bethel, ac a estynnodd ei babell, [gan adel] Bethel tu a'r gorllewin, a Hai tu a'r dwyrain: ac a adailadodd yno allor i'r Arglwydd, ac a alwodd ar enw 'r Ar­glwydd.

9 Ac Abram a ymdeithiodd gan fyned ac ymdaith tua 'r dehau.

10 Ac yr oedd newyn yn y tîr, ac Abram aeth i wared i'r Aipht i ymdeithio yno, ani drynihau o'r newyn yn y wlâd.

11 A bu, ac efe yn nesau i fyned i mewn i 'r Aipht, ddywedyd o hono wrth Sarai ei wraig, wele yn awr mi awn mai gwraig lân yr olwg [wyt] ti:

12 A phan welo 'r Aiphtiaid dy di, hwy a ddywedant, dyma ei wraig ef, a hwy a'm lladdant i, a thi a adawant yn fyw.

13 Dywed attolwg, [mai] fy chwaer [wyt] ti, fel y byddo dai mi er dy fwyn di, ac y byddwyf fyw o'th blegit ti.

14 A bu pan ddaeth Abram i'r Aipht, i'r Aiphtiaid edrych ar y wraig, mai glân odieth [oedd] hi.

15 A thywysogion Pharao a'i gwelsant hi, ac a'i canmolasant hi wrth Pharao: a'r wraig a gymmerwyd i dŷ Pharao.

16 Ac efe a fu dda wrth Abram er ei mwyn hi: ac yr oedd ganddo ef ddefaid, a ychen. gwar­thec, ac assynnau, agweision, a morwynion, ac assynnod, a chamêlod.

17 A'r Arglwydd a darawodd Pharao a'i dŷ, â phlaau mawrion, o achos Sarai gwraig Abram.

18 A Pharaoh a alwodd Abram, ac a ddywedodd; pa ham y gwnaethost hyn i mi? pa ham na fynegaist i mi mai dy wraig [oedd hi?]

19 Pa ham y dywedaist, fy chwaer [yw] hi? fel y cymerwn hi yn wraig i mi: ond yr awr hon, wele dy wraig, cymmer [hi,] a dos ymmaith.

20 A Pharao a roddes orchymmyn [iw] ddynion oi blegit ef: a hwy a'i gollyngasant ef ymaith, a'i wraig, a'r hyn oll oedd eiddo ef.

PEN. XIII.

AC Abram aeth i fynu o'r Aipht, efe a'i wraig, a'r hyn oll [oedd] eiddo; a Lot gyd ag ef i'r de­hau.

2 Ac Gene. 37. 7. Abram [oedd] gyfoe­thog iawn o anifeiliaid, [ac] o arian, ac aur.

3 Ac efe a aeth ar ei deithiau, o'r dehau hyd Bethel, hyd y lle y buasei ei babell ef ynddo yn y dechreuad, rhwng Bethel a Hai:

4 I lé Pen. 12. 7. 'r allor a wnaethei efe yno o'r cyn­taf: ac yno y galwodd Abram ar enw yr Ar­glwydd.

5 Ac i Lot hefyd, yr hwn aethei gyd ag Abram, yroedd defaid, a gwarthec, a phe­byll.

6 A'r wlâd nid oedd abl iw cynnal hwynt i drigo yng-hyd: am fód eu cyfoeth hwynt yn helaeth, fel na allent drigo yng-hyd.

7 Cynnen hefyd oedd rhwng bugeilydd anifeiliaid Abram, a bugeilydd anifeiliaid [Page] Lot: y Canaaneaid hefyd, a'r Phereziaid oedd yna yn trigo yn y wlâd.

8 Ac Abram a ddy wedodd wrth Lot, na fydded cynnen attolwg rhyngof fi a thi, na rhwng fy mugeiliaid i a'th fugeiliaid ti, o­herwydd Heb. gwyr o frodyr. brodyr ydymni.

9 Onid yw yr holl dîr o'th flaen di? ym­nailltua attolwg oddi wrthif, os ar y llaw asswy y [troi di] minneu a droaf ar y ddehau: ac os ar y llaw ddehau, minneu [a droaf] ar yr asswy.

10 A Lot a gyfododd ei olwg, ac a welodd holl wastadedd yr Iorddonen, mai dyfrad wy [ydoedd] oll, cyni'r Arglwydd ddifetha Sodo­ma a Gomorrah, fel gardd yr Arglwydd, fel tîr yr Aipht, ffordd yr elych i Soar.

11 A Lot a ddewisodd iddo wastadedd yr Iorddonen, a Lot aeth tua'r dwyrain; fel­ly yr ymnailltuasant bôb vn oddi wrth ei gi­lydd.

12 Abram a drigodd yn nhir Canaan, a Lot a drigodd yn-ninasoedd y gwastadedd, ac a luestodd hyd Sodoma.

13 A dynion Sodoma [oedd] ddrygionus, ac yn pechu yn erbyn yr Arglwydd yn ddir­fawr.

14 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth A­bram, wedi ymnailltuo o Lot oddi wrtho ef, cyfod dy lygaid, ac edrych o'r lleyr wyt ynddo, tu a'r gogledd, a'r dehau, a'r dwy­rain, a'r gorllewin.

15 Canys yr holl dir a weli, Genes. [...]2. 7. gen. 15. 7. gen. 26. 14. deut. 34. 4. i ti y rhoddaf ef, ac i' th hâd bŷth.

16 Gwnaf hefyd dy hâd ti fel llŵch y dda­iar, megis os dichon gŵr rifo llŵch y ddaiar, yna y rhifir dy hâd ditheu.

17 Cyfod, rhodia drwy yr wlâd, ar ei hŷd, ac ar ei llêd, canysi ti y rhoddaf hi.

18 Ac Abram a symmudodd [ei] luest, ac a ddaeth, ac a drigodd yng wastadedd Mam­re, yr hwn [sydd] yn Hebron, ac a adailadodd yno allor i'r Arglwydd.

PEN. XIIII.

ABu yn nyddiau Amraphel bre­nin Sinar, Arioch brenin E­lasar, Cedorlaomer brenin E­lam, a Thidalbrenin y cenhed­loedd:

2 Wneuthur o honynt ryfel a Bera bre­nin Sodoma, ac â Birsa brenin Gomorra, [a] Sinab brenin Adma, ac [a] Semeber brenin Seboim, ac [a] brenin Bela, hon [yw] Soar.

3 Y rhai hyn oll a ymgyfarfuant yn nyff­ryn Sidim: hwnnw yw yr môr heli.

4 Deuddeng mlhynedd y g wasanaetha­sent Cedorlaomer, a'r drydedd flwyddyn ar ddec y g wrthryfelasant.

5 A'r bedwaredd flwyddyn ar ddec y da­eth Cedorlaomer, a'r brenhinoedd y rhai [oedd] gyd ag ef, ac a darawsant y Rephai­miaid, yn Asterothcarnaim, a'r Zusiaid yn Ham, a'r Emiaid yn gwasladedd Saueh-Ciriathaim.

6 A'r Horiaid yn eu mynydd Seir, hyd El wa­stadedd Paran, yr hwn [sydd] wrth yr ani­alwch.

7 Yna y dychwelasant, ac y daethant i En­mispat, honno [yw] Cades, ac a darawsant holl wlâd yr Amaleciaid, a'r Amoriaid hefyd, y rhai oedd yn trigo yn Hazezon-tamar.

8 Allan hefyd yr aeth brenin Sodoma, a brenin Gomorra, a brenin Adma, a brenin Seboim, a brenin Bela, honno [yw] Soar: ac yn nyffryn Sidim y lluniaethasant ry­fel à hwynt,

9 A Chedorlaomer brenin Elam, a Thi­dal brenin y cenhedloedd, ac Amraphel bre­nin Sinar, ac Arioch brenin Elasar: ped war brenhin yn erbyn pump.

10 A dyffryn Sidim [oedd] lawn o byllau clai, a brenhinoedd Sodoma a Gomorra, a ffoesant ac a syrthiasant yno: a'r lleill a ffoe­sant i'r mynydd.

11 A hwy a gymmerasant holl gyfoeth Sodoma a Gomorra, a'i holl lyniaeth hwynt, ac a aethant ymmaith.

12 Cymmerasant hefyd Lot [nai] fab brawd Abram, a'i gyfoeth, ac a aethant ymmaith, o her wydd yn Sodoma yr ydoedd ef yn trigo.

13 A daeth vn a ddianghasei, ac a fyne­godd i Abram yr Hebread, ac efe yn trigo yng­wastadedd Mamre 'r Amoriad brawd Escol a brawd Aner, a'r rhai hyn (oedd) mewn cyngrair ag Abram.

14 A Phan glybu Abram gaeth-gludo ei frawd, efe a neu, ddygodd allan. arfogodd o'i hyfforddus [wei­sion] a anesid yn ei dŷ ef, ddau naw a thry­chant, ac a ymlidiodd hyd Dan.

15 Ac efe a ymrānodd yn eu herbyn hwy liw nôs, efe a'i weisiō, ac ai tara wodd hwynt ac a'i hymlidiodd hyd Hoba, yr hon [sydd] o'r tu asswy i Ddamascus.

16 Ac efe a ddûg drachefn yr holl gyfoeth, a'i frawd Lot hefyd a'i gyfoeth a ddug ef dra­chefn, a'r gwragedd hefyd, a'r bobl.

17 A brenin Sodoma a aeth allan iw gy­farfod ef, (wedi ei ddychwelyd o daro Cedor­laomer, a'r brenhinoedd oedd gyd ef) i ddyff­ryn 2. Sam. 18. 18 Saueh, hwn yw dyffryn y brenin.

18 Heb 7. 1. Melchisedec hefyd brenin Salem, a ddûg allan fara a gwin, ac efe [oedd] offeiriad i Dduw goruchaf.

19 Ac a'i bendithiodd ef, ac a ddywed­odd; bendigedic fyddo Abram gan Dduw goruchaf, meddiannydd nefoedd a daiar.

20 A bendigêdic fyddo Duw goruchaf yr hwn a roddes dy elynion yn dy law: Heb. 7. 4. ac efe a roddes iddo ddegwm o'r cwbl.

21 A dywedodd brenin Sodoma wrth A­brā, dôd i mi Hebr. yrenei­diau. y dyniō, a chymer i ti y cysoeth.

22 Ac Abram a ddywedodd wrth frenin Sodoma, derchefais fy llaw at yr Arglwydd Dduw goruchaf, meddiannydd nefoedd a daiar,

23 Na chymerwn o edef hyd garrei escid, nac o'r hyn oll [sydd] eiddo ti, rhac dy wedyd o honot, myfi a gyfoethogais Abram.

24 Ond yn vnic yr hyn a fwyttaodd y llangciau, a rhan y gwyr a aethant gyd a mi, Aner, Escol, a Mamre: cymmerant hwy eu rhan.

PEN. XV.

WEdi y pethau hyn y daeth gair yr Arglwydd at Abram, Num. 12. 6. mewn gweledigaeth, gan ddywedyd; nac ofna Abram, my fi [ydyw] dy darian, Ps. 19. 11. dy wobr mawr iawn.

2 A dywedodd Abram, Arglwydd Dduw, bêth a roddi di i mi? gan fy mod yn myned yn ddiblant, a goruchwiliwr fy nhŷ [yw] Elea­zar yma o Ddamascus.

3 Abram hefyd a ddywedodd, wele ni roddaist i mi hâd, ac wele fynghaethwas fydd fy etifedd.

4 Ac wele air yr Arglwydd atto ef, gan ddywedyd, nid hwn fydd dy etifedd, onid vn a ddaw allan o'th ymyscaroedd di fydd dy eti­fedd.

5 Ac efe a'i dug ef allan, ac a ddywedodd, go­lyga yn awr y nefoedd, a rhif y sèr, o gelli eu cyfrif hwynt: dywedodd hefyd wrtho, Rhuf. 4. 18. felly y bydd dy hâd ti.

6 Yntef a Rhuf. 4. 3. Gai. 3. 6. Iac. 2. 23. gredodd yn yr Arglwydd, ac efe a'i cyfrifodd iddo yn gyfiawnder.

7 Ac efe a ddywedodd wrtho, myfi [yw] yr Arglwyd yr hwn a'th ddygais di allan o Vr y Caldeaid, i roddi i ti y wlad hon iw he­tifeddu. * Gen. 11. 28.

8 Yntef a ddywedodd, Arglwydd Dduw, trwy ba bêth y câf wybod yr etifeddaf hi?

9 Ac efe a ddywedodd wrtho, cymmer i mi anner dair blwydd, a gafr dair blwydd, a hwrdd tair blwydd, a thurtur, a chyw co­lommen.

10 Ac efe a gymmerth iddo y rhai hyn oll, ac a'i holltodd hwynt ar hyd [eu] canol, ac a roddodd bôb rhan ar gyfer ei gilydd, ond ni holltodd efe yr adar.

11 A Phan ddescynnei yr adar ar y cela­neddau, yna Abram a'i tarfai hwynt.

12 A phan oedd yr haul ar fachludo, y syr­thiodd trym-gwsc ar Abram: ac wele ddy­chryn [a] thywyllni mawr yn syrthio ar­no ef.

13 Ac efe a ddywedodd wrth Abram, Act. 7. 6. gan wybod gwybydd y bydd dy hâd di yn ddiei­thr mewn gwlad nid [yw] eiddynt, ac a'i gwasanaethant, a hwyntau a'i cystuddiant bedwar-can mlhynedd.

14 A'r genhedlaeth hefyd yr hon a wasan­aethant, a farna fi, ac wedi hynny y deuant allan â chyfoeth mawr.

15 A thi a ai at dy dadau mewn heddwch: ti a gleddir mewn henaint teg.

16 Ac [yn] y bedwaredd oes y dychwe­lant ymma, canys ni chyflawnwyd etto an­wiredd yr Amoriaid.

17 A bu pan fachludodd yr haul, a hi yn dy­wyll, wele ffwrn yn mygu, a lamp danllyd yn tramwyo rhwng y darnau hynny.

18 Yn y dydd hwnnw Pen. 12. 7. ac 13 15 ac 26 4. Deut. 34. 4. y gwnaeth yr Ar­glwydd gyfammod ag Abram, gan ddywe­dyd; i'th hâd ti y rhoddais y wlad hon, 1. Bren. 4. 21. 2. Chr. 9. 26. o afon yr Aipht hyd yr afon fawr, afon Eu­phrates.

19 Y Ceniaid, a'r Ceneziaid, a'r Cadmo­niaid.

20 Yr Hethiaid hefyd, a'r Phereziaid, a'r Rephaimiaid.

21 Yr Amoriaid hefyd, a'r Canaaneaid, a'r Girgasiaid, a'r Iebusiaid.

PEN. XVI.

SArai hefyd gwraig Abram ni phlantasei iddo, ac yr ydoedd iddi forwyn o Aiphtes a'i henw Agar.

2 A Sarai a ddywedodd wrth Abram, wele yn awr, yr Arglwydd a luddiodd i mi blanta: dos attolwg at fy llaw-forwyn, fe allei ‖ Heb yr adeile­dir si genthi hi. y ceir i mi blant o honi hi; ac Abram a wrandawodd ar lais Sarai.

3 A Sarai gwraig Abram a gymmerodd ei morwyn Agar yr Aiphtes, wedi trigo o A­bram ddeng mhlynedd yn nhir Canaan, a hi a'i rhoddes i Abram ei gwr yn wraig iddo.

4 Ac efe a aeth i mewn at Agar, a hi a fei­chiogodd: a phan welodd hitheu feichiogi o honi, yr oedd ei mistres yn wael yn ei go­lwg hi.

5 Yna y dywedodd Sarai wrth Abram, [Bydded] fy-ngham i arnat ti: mi a roddais fy morwyn i'th fonwes, a hithe a welodd fei­chiogi o honi, a gwael ydwyf yn ei golwg hi: barned yr Arglwydd rhyngof fi a thi.

6 Ac Abram a ddywedod wrth Sarai, wele dy forwyn yn dy law di, gwna iddi yr hyn a fyddo da yn dy olwg dy hun: yna Sa­rai a'i cystuddiodd hi, a hithe a ffoawdd Heb. rhag ei hwyneb hi. rhac­ddi hi.

7 Ac angel yr Arglwydd a'i cafodd hi wrth ffynnon ddwfr, yn yr anialwch, wrth y ffyn­non yn ffordd Sur.

8 Ac efe a ddywedodd, Agar morwyn Sa­rai, o ba le y daethost; ac i ba le yr ei di? a hi a ddywedodd, ffoi yr ydwyfi rhag wyneb fy meistres Sarai.

9 Ac angel yr Arglwydd a ddywedodd wrthi, dychwel at dy feistres, ac ymddarost­wng tan ei dwylo hi.

10 Angel yr Arglwyd a ddywedodd hefyd wrthi hi; gan amlhau yr amlhaf dy hâd ti, fel na rifir ef o luosogrwydd.

11 Dywedodd angel yr Arglwydd hefyd wrthi hi, wele di yn feichiog, a thi a escori ar [Page] fab ac a elwi ei enw ef Sef, Duw a wrendy. Ismael: canys yr Ar­glwydd a glybu dy gystudd di.

12 Ac efe a fydd ddyn gwyllt, a'i law yn erbyn pawb, a llaw pawb yn ei erbyn yntef, Pen. 25. 18. ac efe a drig ger bron ei holl frodyr.

13 A hi a alwodd enw 'r Arglwydd yr hwn oedd yn llefaru wrthi, ti ô Dduw wyt yn e­drych arnafi: canys dywedodd, oni edry­chais ymma hefyd ar ol yr hwn sydd yn e­drych arnaf?

14 Am hynny y galwyd y ffynnon, Sef ffynnon yr hwn sy'n byw ac yn fyngwe­led. Beer-Lahai Roi: wele rhwng Cades a Bered [y mae hi.]

15 Ac Agar a ymddug fâb i Abram: ac A­bram a alwodd enw ei fâb a ymddygasei A­gar, Ismael.

16 Ac Abram [oedd] fâb pedwar vgain­mlwydd a chwech o flynyddoedd, pan ym­ddug Agar Ismael i Abram.

PEN. XVII

A Phan oedd Abram onid vn mlwydd cant, yr ymddango­sodd yr Arglwydd i Abram, ac a ddywedodd wrtho; myfi [yw] Duw hôll alluog, Pen. 5. 23. rhodia ger fy mron i, a bydd Neu, [...]; neu, bur. berffaith.

2 Ac mi a wnaf fyng-hyfammod rhyng­of a thi, ac a'th amlhâf di yn aml iawn.

3 Yna y syrthiodd Abram a'r ei wyneb, a llefarodd Duw wrtho ef, gan ddywedyd,

4 Myfi, wele mi [a wnaf] fynghyfammod â thi, a thi a fyddi yn dâd llawer o genhed­loedd.

5 A'th henw ni elwir mwy Abram, onid dy enw fydd Abraham, Rom. 4. 17. canys yn dâd llawer o genhedloedd i'th wnaethum.

6 Ac mi a'th wnaf yn ffrwythlon iawn; ac a wnâf genhedloedd o honot ti, a brenhi­noedd addaw allan o honot ti.

7 Cadarnhâf hefyd fyng-hyfammod rhyngof a thi, ac a'th hâd ar dy ôl di trwy eu hoesoedd, Pen. 12. 14. yn gyfammod tragywyddawl, i fod yn Dduw i ti, ac ith hâd ar dy ôl di.

8 Ac mi a roddaf i ti, ac i'th hâd a'r dy ôl di, wlâd dy ymdaith [sef] holl wlâd Canaan yn etifeddiaeth dragwyddawl, ac mi a fyddaf yn Dduw iddynt.

9 A Duw a ddywedodd wrth Abraham, cadw ditheu syng hyfammod i, ti a'th hâd a'r dy ol, trwy eu hoesoedd.

10 Dymma fyng-hyfammod a gedwch rhyngof fi a chwi, a'th hâd ar dy ôl di: Act. 7. 8. en­waedir pôb gwryw o honoch chwi.

11 A chwi a enwaedwch gnawd eich di­enwaediad: a bydd yn Rhu. 4 11. arwydd cyfammod rhyngof fi a chwithau.

12 Pôb gwryw yn wyth niwrnod oed Leuit. 12. 3. Luc. 2. 21. Io. 7. 21. a enwaedir i chwi trwy eich cenhedlaethau: yr hwn a aner yn tŷ, ac a bryner am arian gan neb dieithr, yr hwn nid yw o'th hâd ti.

13 Gan enwaedu enwaeder yr hwn a a­ner yn dy dŷ di, ac a bryner am dy arian di: a bydd fyng-hyfammod yn eich cnawd chwi, yn gyfammod tragywyddawl.

14 A'r gwryw dienwaededic yr hwn ni enwaeder cnawd ei ddienwaediad, torrir ymmaith yr enaid hwnw o fysc ei bobl: [ob­legit] efe a dorrodd fyng-hyfammod i.

15 Duw hefyd a ddywedodd wrth Abra­ham, Sarai dy wraig ni el wi ei henw Sa­rai, onid Sara [fydd] ei henw hi.

16 Bendithiaf hi hefyd, a rhoddaf i ti fâb o honi: ie bendithiaf hi fel y byddo yn genhed­loedd, brenhinoedd pobloedd fydd o honi hi.

17 Ac Abraham a syrthiodd ar ei wyneb, ac a chwarddodd, ac a ddywedodd yn ei ga­lon, a blentir i fâb can mlwydd? ac a blanta Sara yn ferch ddeng mlwydd a phedwar­vgain?

18 Ac Abraham a ddywedodd wrth Dduw ôh na byddei fyw Ismael ger dy fron di.

19 A Duw a ddywedodd, Pen. 28. 10. ac 21. 2. Sara dy wraig a ymddŵg i ti fâb yn ddiau, a thi a elwi ei enw ef Isaac: ac mi a gadarnhaf fyng-hy­fammod ag ef yn gyfammod tragywyddawl, [ac] â'i had ar ei ol ef.

20 Am Ismael hefyd ith wrandewais, wele mi a'i bendithiais ef, ac mi a'i ffrwyth­lonaf ef, ac a'i lluosogaf yn aml iawn: Pen. 25. 10. deu­ddec tywysog a genhedla efe, ac mi a'i gwnaf ef yn genhedlaeth fawr.

21 Eithr fynghyfammod a gadarnhaf ag Isaac, yr hwn a ymddwg Sara i try pryd hwn y flwyddyn nessaf.

22 Yna y peidiodd a llafaru wrtho, a Duw a aeth i fynu oddi wrth Abraham.

23 Ac Abraham a gymmerodd Ismael ei fâb, a'r rhai oll a anesid yn ei dŷ ef, a'r rhai oll a brynnasei efe a'i arian: pôb gwryw o ddynion tŷ Abraham, ac efe a enwaedodd gnawd eu dienwaediad hwynt o fewn corph y dydd hwnnw, fel y llefarase Duw wrtho ef.

24 Ac Abraham [oedd] fâb onid vn mlwydd cant, pan enwaedwyd cnawd ei ddienwaediad ef.

25 Ac Ismael ei fâb ef yn fâb tair blwydd ar ddec, pan enwaedwyd cnawd ei ddien­waediad ef.

26 O fewn corph y dydd hwnnw 'r enwa­edwyd Abraham, ac Ismael ei fâb.

27 A holl ddynion ei dŷ ef y rhai a anesid yn tŷ, ac a brynesid ag arian gan neb diei­thr, a enwaedwyd gŷd ag ef.

PEN. XVIII.

AR Heb. 13. 2. Arglwydd a ymddangosodd iddo ef yng-wastadedd Mamre, ac efe yn eistedd [wrth] ddrŵs y babell, yng-wrês y dydd.

2 Ac efe a gododd ei lygaid, ac a edrychodd, ac wele dry-wyr yn sefyll ger ei fron, a phan eu gwelodd, efe a redodd iw [Page] cyfarfod hwynt ac a ymgrymmodd tua 'r ddaiar,

3 Aca ddywedodd▪ fy Arglwydd, os cefais yn awr ffafor yn dy olwg di, na ddos heibio attolwg oddi wrth dy was.

4 Cymmerer attolwg ychydic ddwfr, a golchwch eich traed, a gorphwysswch dan y pren,

5 Ac mi a ddygaf dammeid o fara; a chry­fhewch eich calon, wedi hynny y cewch fy­ned ymmaith, o herwydd i hynny y daethoch Heb. heibio [...]h. at eich gwâs: a hwy a ddywedasant, gwna felly fel y dywedaist.

6 Ac Abraham a fryssiodd i'r babell at Sara, ac a ddywedodd, paratoa ar frŷs dair phioled o flawd peillied, tylina a gwna yn de­issennau.

7 Ac Abraham a rêdodd at y gwarthec, ac a gymmerodd lô tŷner a dâ, ac a'i rho­ddodd at y llangc, yr hwn a fryssiodd iw ba­ratoi ef.

8 Ac efe a gymmerodd ymenyn, allaeth, a'r llô a baratoesei efe, ac a'u rhoddes oi blaen hwynt: ac efe a safodd gyd a hwynt tan y pren, a hwy a fwytasant.

9 A hwy a ddywedasant wrtho ef, mae Sara dy wraig? ac efe a ddywedodd, wele [hi] yn y babell.

10 Ac [vn] addywedodd, Gen. 17. 19. Gen. 21. 2. Rhuf. 9. 9. gan ddych we­lyd y dychwelaf attat ynghylch amser by­wiolaeth, ac wele fab i Sara dy wraig. A Sara oedd yn clywed [wrth] ddrws y ba­bell, yr hwn [oedd] oi ôl ef.

11 Abraham hefyd a Sara [oedd] hên, wedi myned mewn oedran; [a] pheidiasei fod i Sara yn ôl arfer gwragedd.

12 Am hynny y chwarddodd Sara rhyng­ddi a hi ei hun, gan ddywedyd, ai gwedi fy heneiddio y bydd i mi drythyllwch, 1. Pet. 3. 6. a'm har­glwydd yn hên [hefyd?]

13 A dy wedodd yr Arglwydd wrth Abra­ham, pa ham y chwarddodd Sara fel hyn, gan ddywedyd, a blantafinneu yn wir, we­di fy heneiddio?

14 A fydd dim yn anhawdd i'r Arglwydd? ar yr amser nodedic y dychwelaf attat, ynghylch amser bywiolaeth, a mâb [sydd] i Sara.

15 A Sara a wadodd, gan ddywedyd, ni chwerddais i; o herwydd hi a ofnodd: yntef a ddywedodd, nag ê, oblegit ti a chwer­ddaist.

16 A'r gwŷr a godasant oddi yno, ac a edry­chasant tua Sodoma: ac Abraham a aeth gyd a hwynt, iw hanfon hwynt.

17 A'r Arglwydd addy wedodd, A gelaf fi rhag Abraham yr hyn a wnaf?

18 Canys Abraham yn ddiau a fydd yn genhedlaeth fawr a chref, Gen. 12. 3. Gen. 22. 18. Act. 3. 25. Gal. 3. 8. ac ynddo ef y ben­dithir holl genhedloedd y ddaiar.

19 Canys mi a'i hadwaen ef y gorchy­myn efe iw blant, ac iw dylwyth ar ei ôl, gadw o honynt ffordd yr Arglwydd gan w­neuthur cyfiawnder a barn, fel y dygo'r Ar­glwydd ar Abraham yr hyn a lefarodd efe am danaw.

20 Yr Arglwydd hefyd a ddywedodd, am [fod] gwaedd Sodoma, a Gomorra yn ddir­fawr, ai pechod hwynt yn drwm iawn,

21 Descynnaf yn awr, ac edrychaf, ai yn ôl ei gwaedd a ddaeth attafi, y gwnaethant yn hollawl: ac onide, mynnaf wybod.

22 Ar gwŷr a droesant oddi yno, ac a ae­thant tua Sodoma: ac Abraham yn sefyll etto ger bron yr Arglwydd.

23 Abraham hefyd a nesaodd, ac a ddywe­dodd, a ddifethi di y cyfiawn hefyd yng-hyd a'r annuwiol?

24 Ond odid y mae dec a deugain o rai cy­fiawn yn y ddinas, a ddifethidi [hwynt] he­fyd, ac ni arbedi y lle er mwyn y dec a deugain cyfiawn sydd oi mewn hi?

25 Na byddo i ti wneuthur y cyfryw beth, gan ladd y cyfiawn gyd a'r annuwiol, fel y byddo y cyfiawn megis yr annuwiol: na by­ddo [hynny] i ti; oni wna barnudd yr holl ddaiar farn?

26 A dywedodd yr Arglwydd, os câf fi yn Sodoma ddeg a deugain yn gyfiawn o fewn y ddinas, mi a arbedaf yr holl fangre er eu mwyn hwynt.

27 Ac Abraham a attebodd, ac a ddywe­dodd, wele yn awr y dechreuais lefaru wrth fy Arglwydd, a mi yn llwch ac yn lludw.

28 Ond odid bydd pump yn eisieu o'r dec a deugain cyfiawn; a ddifethi di'r holl ddinas er pump? yntef a ddywedodd, na ddifethaf os câf yno bump a deugain.

29 Ac efe a chwanegodd lefaru wrtho ef etto, ac a dywedodd; onid odid ceir yno ddeu­gain; yntef a ddywedodd, nis gwnafer mwyn y deugain.

30 Ac efe a ddywedodd, oh na ddigied fy Ar­glwydd os llefaraf, ceir yno onid odid ddêc ar hugain: yntef a ddywedodd, nis gwnaf, os cafyno ddèc ar hugain.

31 Yna y dywedodd efe, wele yn awr y de­chreuais lefaru wrth fy Arglwydd, ond odid ceir yno vgain: yntef a ddy wedodd nis dife­thaf er mwyn vgain.

32 Yna y dywedodd, oh na ddigied fy Argl­wydd, a llefarafy waith hon yn vnic, ond odid ceir yno ddêc: yntef a ddywedodd, nis difethaf er mwyn dêc.

33 A'r Arglwydd aeth ymmaith panddar­fu iddo ymddiddan ag Abraham: ac Abraham a ddych welodd iw le ei hun.

PEN. XIX.

ADau angel a ddaeth i Sodoma yn yr hwyr, a Lot yn eistedd ym-mhorth Sodoma: a phan welodd Lot, efe a gyfododd iw cyfarfod hwynt, ac a ymgrym­modd [ai] wyneb tua'r ddaiar.

2 Ac efe a ddywedodd, wele yn awr fy [Page] Arglwyddi, trowch attolwg i dŷ eich gwâs, lletteuwch heno hefyd a Genes. 18. 4. golchwch eich tra­ed, yna codwch yn foreu ac ewch i'ch taith. A hwy a ddywedasant, nag ê, o herwydd ny­ni a arhoswn heno yn yr heol.

3 Ac efe a fu daer iawn arnynt hwy: yna y troesant atto, ac y daethant iw dŷ ef: ac efe a wnaeth iddynt wledd, ac a bobodd fara croiw, a hwy a fwyttasant.

4 Eithr cyn gorwedd o honynt, gwyr y ddinas, [sef] gwyr Sodoma, a amgylcha­sant o amgylch y ty, hên ac ieuangc, [sef] yr holl bobl o bob cwrr.

5 Ac a alwasant ar Lot, ac addyweda­sant wrtho, mae y gwyr addaethant attat ti heno? dŵghwynt allan attom ni, felyr ad­nabyddom hwynt.

6 Yna y daeth Lot attynt hwy allan i'r drws, ac a gaeodd y ddôr ar ei ôl,

7 Ac a ddywedodd, atolwg fy-mrodyr na wnewch ddrwg.

8 Wele yn awr [y mae] dwy ferched gen­nyfi, y rhai nid adnabuant wr; dygaf hwynt allan attoch ch wi yn awr, a gwnewch idd­ynt fel y gweloch yn ddâ, yn vnic na wnewch ddim i'r gwyr hyn, o herwydd er mwyn hynny y daethant dan gyscod synghrong­lwydi.

9 A hwy a ddywedasant, saf hwnt: dy­wedasant hefyd, efe a ddaeth i ymdaith yn vnic, ac yn awr ai ganfarnu y barna efe? yn awr nyni a wnawn fwy o niwed i ti nag iddynt hwy. A hwy a bwysasant yn drwm 2. Pet. 2. 7. ar y gwr [sef] ar Lot, a hwy a nessasant i dorri y ddor.

10 A'r gwŷr a estynnasant eu llaw, ac a ddygasant Lot attynt i'r tŷ, ac a gaeasant y ddôr.

11 Doeth. 19. 16. Tarawsant hefyd y dynion [oedd wrth] ddrws y tŷ â dallineb, o fychan i fawr, fel y blinasant yn ceisio y drws.

12 A'r gwyr a ddywedasant wrth Lot, Aoes genniti ymma neb etto? mâb ynghyfraith, ath feibion, ath ferched, a'r hyn ôll [sydd] i ti yn y ddinas, a ddŷgi di allan o'r fangre hon.

13 O blegit ni a ddinistriwn y lle hwn, am Genes. 18. 20. fod eu gwaedd hwynt yn fawr ger bron yr Arglwydd: a'r Arglwydd a'n hanfonodd ni iw ddinistrio ef.

14 Yna yr aeth Lot allan ac a lefarodd wrth ei ddawon y rhai oedd yn priodi ei fer­ched ef, ac a ddywedodd; cyfodwch dewch allan o'r fan ymma: o herwydd y mae r' Ar­glwydd yn difetha y ddinas hō: ac yng-olwg ei ddawon yr oedd efe fel vn yn cellweir.

15 Ac ar godiad y wawr yr angylion a fu­ant daer ar Lot, gan ddywedyd; cyfod, cym­mer dy wraig, a'th ddwy ferched, y rhai sydd iw cael, rhac dy ddifetha di yn ghospedi­gaeth. yn anwiredd y ddinas.

16 Yntefa oedd hwyr-frydic, a'r Doeth. 10. 6. gwyr a ymaflasant yn ei law ef, ac yn llaw ei wraig, ac yn llaw ei ddwy ferched, am dosturio o'r Arglwydd wrtho ef; ac ai dygasant ef allan, ac ai gossodasant o'r tu allan i'r ddinas.

17 Ac wedi iddynt eu dwyn hwynt allan, efe a ddywedodd, diangc am dy enioes, nac edrych ar dy ôl, ac na sâf yn yr holl wastadedd: diangc i'r mynydd rhac dy ddifetha.

18 A dywedodd Lot wrthynt, oh nid [felly] fy arglwyddi.

19 Wele yn awr, cafodd dy wâs ffafor yn dy olŵg, a mawrheaist dy drugaredd a wnae­thost a mi, gan gadw fy enioes, ac ni allaf fi ddiangc i'r mynydd rhac i ddrwg fyng-oddi­weddyd, a marw o honof.

20 Wele yn awr y ddinas hon yn agos i ffoi iddi, a bechan yw: oh gad i mi ddiangc yno: (onid bechan yw hi?) a byw fydd fy enaid.

21 Yntef a ddywedodd wrtho, wele mi a Dderbyniau dy wyneb. ganiadheais dy ddymuniad hefyd am y pêth hyn, fel na ddinistri wyfy ddinas [am] yr hon y dywedaist.

22 Bryssia, diangc yno, o herwydd ni allaf wneuthur dim nes dy ddyfod yno: am hynny y galwodd efe enw y ddinas Zoar.

23 Cyfodasei yr haul ary ddaiar, pan dda­eth Lot i Zoar.

24 Yna'r Arglwydd a Deut. 29. 23. Isai. 13. 19. Ier. 50. 40. Ezec. 16. 49. Oze. 11. 8. Amos. 4. 11. Luc. 17▪ 29. Iud. 7. lawiodd ar Sodo­ma a Gomorra frwmstan, a than oddi wrth yr Arglwydd, allan o'r nefoedd.

25 Felly y dinistriodd efe y dinasoedd hyn­ny, a'rholl wastadedd, a holl drigolion y dina­soedd, a chnwd y ddaiar.

26 Eithr ei wraig ef a edrychodd drach ei chefn oi du ôl ef, a hi a aeth yn golofn halen.

27 Ac Abraham a aeth yn foreu i'r lle y safasei efe ynddo ger bron yr Arglwydd.

28 Ac efe a edrychodd tua Sodoma a Go­morra, a thua hôll dir y gwastadedd, ac a edry­chodd, ac wele cyfododd mwg y tir, fel mwg ffwrnes.

29 A phan ddifethodd Duw ddinasoedd y gwastadedd, yna y cofiodd Duw am Abra­ham, ac a yrrodd Lot o ganol y dinistr pan ddinistriodd efe y dinasoedd yr oedd Lot yn trigo yndddynt.

30 A Lot a escynnodo Zoar, ac a drigodd yn y mynydd ai ddwy ferched gyd ag ef: o her­wydd efe a ofnodd drigo yn Zoar, ac a drigodd mewn ogof, efe ai ddwy ferched.

31 A dywedodd yr hynaf wrth yr ieuan­gaf, ein tad ni [sydd] hên, a gŵr nid oes yn y wlad i ddyfod attom ni, wrth ddefod yr holl ddaiar.

32 Tyred, rhoddwn i'n tâd win iw yfed, a gorweddwn gyd ag ef, fel y cadwom hàd o'n tâd.

33 A hwy a roddasant wîn iw tâd i yfed y noson honno, a'r hynaf a ddaeth ac a orwe­ddodd gyd ai thâd, ac ni wybu efe pan or we­ddodd hi, na phan gyfododd hi.

34 A thrannoeth y dywedodd yr hynaf wrth yr ieuangaf, wele myfi a or weddais neith wyr gyd a'm tâd, rhodd wn wîn iddo ef iw yfed he­no hefyd, a dos ditheu a gorwedd gyd ag ef, fel y cadwom hâd o'n tâd.

35 A hwy a roddasant wîn iw tâd i yfed y noson honno hefyd, a'r ieuangaf a gododd, ac a orweddodd gyd ag ef: ac ni wybu efe pan or­weddodd hi, na phan gyfododd hi.

36 Felly dwy ferched Lot a feichiogwyd oi tâd.

37 A'r hynaf a escorodd ar fab, ac a alwodd ei enw ef Moab: efe yw tâd y Moabiaid hyd heddyw.

38 A'r ieuangaf hefyd a escorodd hitheu ar fab, ac a alwodd ei enw efe Benammi: efe yw tad meibion Ammon hyd heddyw.

PEN. XX.

AC Abrahā aeth oddi yno i dîr y dehau, ac gyfanneddodd rhwng Cades a Sur, ac a ymdeithiodd yn Gerar.

2 A dywedodd Abraham am Sara ei wraig, sy chwaer yw hi: ac Abime­lech brenin Gerar a anfonodd ac a gym­merth Sara.

3 Yna y daeth Duw at Abimelec noswa­ith mewn breuddwyd, ac a ddywedodd wr­tho, wele dŷn marw wyt ti am y wraig a gymmeraist, a hithau yn berchen gŵr.

4 Ond Abimelec ni nessasei atti hi: ac efe a ddywedodd, Arglwydd, a leddi di genedl gyfiawn hefyd?

5 Oni ddywedodd efe wrthif fi, fy chw­aer yw hi? a hithe hefyd ei hun a ddywedodd fy mrawd yw efe: yn symlrw­ydd. ym mherffeithrwydd fy nghalon, ac yng-lendid fy nwylo y gwneu­thum hyn.

6 Yna y dywedodd Duw wrtho ef mewn breuddwyd, minneu a wn mai ym-mher­ffeithrwydd dy galon y gwnaethost hyn: a mi a'th atteliais rhac pechu i'm herbyn: am hynny ni adewais i ti gyffwrdd a hi.

7 Yn awr gan hynny dod y wraig dra­chefn i'r gŵr, o herwydd prophwyd yw efe, ac efe a weddia trosot, a byddi fyw: ond oni roddi hi drachefn, gwybydd y byddi farw yn ddiau, ti a'r rhai oll ydynt eiddoti.

8 Yna y cododd Abimelec yn foreu, ac a alwodd am ei holl weision, ac a draethodd yr holl betheu hyn Heb. yn'eu clustiau hwy. wrthynt hwy, a'r gwyr a ofnasant yn ddirfawr.

9 Galwodd Abimelec hefyd am Abra­ham a dywedodd wrtho, beth a wnaethost i ni? a pheth a bechais i'th erbyn, pan ddygyt bechod [mor] fawr arnafi, ac ar fy nheyrnas? gwnaethost a mi weithredoedd ni ddylesid eu gwneuthur.

10 Abimelec hefyd a ddywedodd wrth A­braham, beth a welaist, pan wnaethost y peth hyn?

11 A dywedodd Abraham, am ddywedyd o honofi, yn ddiau nid [oes] ofn Duw yn y lle hwn: a hwy a'm lladdant i o achos fyng-w­raig.

12 A hefyd yn wîr fy chwaer [yw] hi: merch fy nhâd yw hi, ond nid merch fy mam; ac y mae hi yn wraig i mi.

13 Ond pan barodd Duw i mi grwydro o dŷ fy nhad, yna y dywedais wrthi hi, dymma dy garedigrwydd yr hwn a wnei a mi ym­mhôb lle y delom iddo, Pen. 12. 13. dywed am danaf fi, fy mrawd yw efe.

14 Yna y cymmerodd Abimelec ddefaid, a gwarthec, a gweision, a morwynion, ac ai rhoddes i Abraham: rhoddes hefyd iddo ef Sara ei wraig drachefn.

15 A dywedodd Abimelec, wele fyng­wlad ger dy fron di, trig lle y byddo da yn dy olwg.

16 Ac wrth Sara y dywedodd, wele rhodd­ais i'th frawd fîl o [ddarnau] arian: wele efe yn orchudd llygaid it, i'r rhai oll [sydd] gyd a thi, a chydâ phaŵb [eraill:] fel hyn y cery­ddwyd hi.

17 Yna Abraham a weddiodd ar Dduw, a Duw a iachaodd Abimelec, a'i wraig, a'i forwynion, a hwy a blantasant.

18 O herwydd yr Arglwydd gan gau, a gaease ar hob croth yn nhŷ Abimelec, o achos Sara gwraig Abraham.

PEN. XXI.

A'R Arglwydd a ymwelodd a Sara fel y dywedasei, a gwna­eth yr Arglwydd i Sara Gen. 17. 19. Gen. 18. 20. fel y llefarasei.

2 O herwydd Sara a Act. 7. 8. Gsl 4 23. Heb. 11. 11. feichi­ogodd, ac a ymddug i Abraham fab yn ei he­naint, ar yr amser nodedic y dywedasei Duw wrtho ef.

3 Ac Abraham a alwodd henw ei fab a a­nesid iddo, (yr hwn a ymddygase Sara iddo ef) Isaac.

4 Ac Abraham a enwaedodd ar Isaac ei fâb yn wyth niwrnod oed; Gen. 17. 12. fel y gorchymy­nasei Duw iddo ef.

5 Ac Abraham [oedd] fab can mlwydd, pan anwyd iddo ef Isaac ei fab.

6 A Sara a ddywedodd; gwnaeth Duw i mi chwerthin; pob vn a glywo a chwardd gyd a mi.

7 Hi a ddywedodd hefyd, pwy a ddyweda­sei i Abraham, y rhoesei Sara sugn i blant? canys mi a escorais ar fab yn ei henaint ef.

8 A'r bachgen a gynyddodd, ac a ddiddyf­nwyd: ac Abraham a wnaeth wledd fawr ar y dydd y didd yfnwyd Isaac.

9 A Sara a welodd fâb Agar yr Aiphtes, yr hwn a ddygasei hi i Abraham yn gwatwar.

10 A hi a ddywedodd wrth Abraham, Gal. 4 30. bw­rw allan y gaeth forwyn hon ai mâb, o her­wydd ni chaiff mâb y gaethes hon gyd etife­ddu a'm mab i Isaac.

11 A'r peth hyn fu ddrwg iawn yngolwg Abraham, er mwyn ei fab.

12 A Duw a ddywedodd wrth Abraham, na fydded drwg yn dy olwg am y llangc, nac am dy gaeth-forwyn: yr hyn oll a ddywedodd Sara wrthit, gwrando ar ei llais: o herwydd yn Isaac y gelwir i ti hâd.

13 Ac am fab y forwyn gaeth hefyd, mi a'i gwnaf ef yn genhedlaeth, o herwydd dy hâd ti ydyw ef.

14 Yna y cododd Abraham yn foreu, ac a gymmerodd fara, a chostrel o ddwfr, ac a'i rhoddes at Agar, gan ossod ar ei hyscwy dd hi [hynny] a'r bachgen hefyd, ac efe a'i gollyn­godd hi ymmaith: a hi a aeth ac a gyrwy­drodd yn anialwch Beersebah.

15 A darfu y dwfr yn y gostrel, a hi a fwr­iodd y bachgen tan vn o'r gwŷdd.

16 A hi a aeth, ac a eisteddodd ei hunan yn bell ár [ei] gyfer, megis ergyd bŵa: canys dy­wedasei, ni allafi edrych ar y bachgen yn marw: felly hi a eisteddodd ar [ei] gyfer, ac a dderchafodd ei llef, ac a ŵylodd.

17 A Duw a wrandawodd ar lais y llangc, ac angel Duw a alwodd ar Agar o'r nefoedd, ac a ddywedodd wrthi, beth [a ddarfu] i ti Agar? nac ofna, o herwydd Duw a wran­dawodd ar lais y llangc lle y mae efe.

18 Cyfot, cymmer y llangc, ac ymafel yn­ddo a'th law, o blegit myfi a'i gwnàf ef yn genhedlaeth fawr.

19 A Duw a agorodd ei llygaid hi, a hi a ganfu bydew dwfr, a hi aeth ac a lanwodd y gostrel [o'r] dwfr, ac a ddiododd y llangc.

20 Ac yr oedd Duw gyd â'r llangc, ac efe a gynnyddodd, ac a drigodd yn yr anialwch, ac aeth yn berchen bwa.

21 Ac yn anialwch Paran y trigodd efe, a'i fam a gymmerodd iddo ef wraig o wlad yr Aipht.

22 Ac yn yr amser hwnnw Abimelec a Phicol twysog ei lu ef a ymddiddanasant ag Abraham, gan ddywedyd, Duw [sydd] gyd a thi yn yr hyn oll yr ydwyt yn ei wneuthur.

23 Yn awr gan hynny, twng wrthif fi yma i Dduw, na Heb. ddywedi gelwydd wr­thyf. fyddi anffyddlon i mi, nac i'm mâb, nac i'm hwyr: yn ol y drugaredd a wneuthum a thi y gwnei di a minne, ac a'r wlad yr ymdeithiaist ynddi.

24 Ac Abraham a ddywedodd, mi a dyngaf.

25 Ac Abraham a geryddodd Abimelec, o achos y pydew dwfr a ddygase gweision Abi­melec trwy drais.

26 Ac Abimelec a ddywedodd, nis gwy­bum i pwy a wnaeth y peth hyn: tithe hefyd ni fynegaist i mi, a minne ni chlywais [hyn­ny] hyd heddyw.

27 Yna y cymmerodd Abraham ddefaid a gwarthec, ac ai rhoddes i Abimelec, a hwy a wnaethant gyngrair ill dau.

28 Ac Abraham a osododd saith o hespinod [o'r] praidd wrthynt eu hunain.

29 Yna y dywedodd Abimelec wrth Abra­ham, beth [a wna] y saith hespin hyn a ossodaist wrthynt eu hunain?

30 Ac yntef a ddywedodd, canys ti a gymme­ri y saith hespin o'm llaw, i fod yn destiolaeth mai myfi a gloddiais y pydew hwn.

31 Am hynny efe a alwodd henw y lle hwnnw ffynon y llw. Beer-sebah: o blegit yno y tynga­sant ill dau.

32 Felly y gwnaethant gyngrair yn Beer­sebah: a chyfododd Abimelec, a Phicol ty­wysog ei lu ef, ac a ddychwelasant i dîr y Philistiaid.

33 Ac▪ yntef a blannodd lwyn goed yn Beer-se­bah, ac a alwodd yno ar enw yr Arglwydd Dduw tragywyddol.

34 Ac Abraham a ymdeithiodd ddyddiau lawer yn nhir y Philistiaid.

PEN. XXII.

AC wedi y petheu hyn y bu i Dduw Heb. 11. 17. brofi Abraham, a dy­wedyd wrtho, Abraham: yn­tef a ddywedodd, wele fi.

2 Yna y dywedodd [Duw] cymmer yr awron dy fâb, sef dy vnic Isaac, yr hwn a hoffaist, a dos rhagot i dîr Moriah, ac off ryma ef yno yn boeth offrwm ar vn o'r mynyddoedd yr hwn a ddywed wyf wrthit.

3 Ac Abraham a foreu gododd, ac a gy­frwyodd ei assyn, ac a gymmerodd ei ddau langc gyd ag ef, ac Isaac ei fâb, ac a holltodd goed y poeth offrwm, ac a gyfododd, ac a aeth i'r lle a ddywedase Duw wrtho.

4 Ac ar y trydydd dydd y derchafodd Abra­ham ei lygaid, ac efe a welei y lle o hir-bell.

5 Ac Abraham a ddy wedodd wrth ei lang­ciau, arhoswch chwi ymma gyd a'r assyn, a mi a'r llangc a awn hyd accw, ac a addolwn, ac a ddychwelwn attoch.

6 Yna y cymmerth Abraham goed y po­eth offrwm, ac ai gosododd ar Isaac ei fàb, ac a gymmerodd y tan a'r gyllell yn ei law ei hun, a hwy a aethant illdau ynghyd.

7 A llefarodd Isaac wrth Abraham ei dâd, ac a ddywedodd fy nhâd; yntef a ddywe­dodd, wele fi, fy mab: yna ebr ef wele dân a choed, ond mae myn. oen y poeth offrwm?

8 Ac Abraham a ddywedodd, fy mâb, Duw a edrych iddo ei hun am oen y poeth offrwm: felly 'r aethant ill dau ynghyd,

9 Ac a ddaethant i'r lle a ddywedasei Duw wrtho ef, ac yno 'r adailadodd A­braham allor, ac a osododd y coed mewn tresn, ac a rwymodd Isaac ei fab, ac Io. 2. 21. a'i go­sododd ef ar yr allor ar vchaf y coed.

10 Ac Abraham a estynnodd ei law ac a gymmerodd y gyllell i ladd ei fâb.

11 Ac Angel yr Arglwydd a alwodd arno ef o'r nefoedd, ac a ddywedodd, Abraham, A­braham: yntef a ddywedodd, wele fi.

12 Ac efe a ddywedodd, na ddod dy law ar y llangc, ac na wna ddim iddo: o herwydd gwn weithian i ti ofni Duw, gan nad atte­liaist dy fâb, dy vnic [fab] oddi wrthifi.

13 Yna y derchafodd Abraham ei lygaid, ac a edrychodd, ac wele o'i ôl [ef] hwrdd wedi ei ddal erbyn ei gyrn mewn drysni: ac Abra­ham a aeth ac a gymmerth yr hwrdd, ac a'i hoffrymmodd yn boeth offrwm yn lle ei fâb.

14 Ac Abraham a alwodd henw y lle hwn­nw, Yr Arglwydd a edryth neu a ddarpara. Iehouah Iireh, fel y dywedir heddyw, ym mynydd yr Arglwydd y gwelir.

15 Ac angel yr Arglwydd a alwodd ar A­braham yr ail waith o'r nefoedd:

16 Ac a ddywedodd, Ps. 1059. ecclus. 44. 21. luc. 1. 73. Heb. 6. 13. i mi fy hun y tyngais [Page] medd yr Arglwydd, o herwydd gwneuthur o honot y peth hyn, ac nad atteliaist dy fàb, dy vnic fâb,

17 Mai gan fendithio i'th fendithiaf, a chan amlhau 'r amlhaf dy hâd, fel sêr y nefo­edd, ac fel y tywod yr hwn [sydd] ar sin. lan y môr▪ a'th hâd a feddianna borth ei elynion.

18 Ac Gene. 1 2. 3. Gen. 18. 18. Eccl. 44. 25. act. 3. 25. gal. 3. 8. yn dy hâd ti y bendithir holl gen­hedloedd y ddaiar: o achos gwrando o honot ar fy llais i.

19 Yna Abraham a ddychwelodd at ei langciau, a hwy a godasant, ac a aethant yng-hyd i Beer-sebah: ac Abraham a drigodd yn Beer-sebah.

20 Darfu hefyd wedi y pethau hyn fynegi i Abraham gan ddy wedyd: wele dûg Milcha hithe hefyd blant i Nachor dy frawd.

21 Hus ei gyntaf anedic, a Buz ei frawd: Cemuel hefyd tâd Aram.

22 A Chesed, a Hazo, a Phildas, ac Id­laph, a Bethuel.

23 A Bethuel a genhedlodd Rebecca: yr wyth hyn a blantodd Milcha i Nachor frawd Abraham.

24 Ei ordderch-wraig hefyd, ai henw Reu­mah, a escorodd hithe hefyd ar Tebah, a Ga­ham, a Thahas, a Maachah.

PEN. XXIII.

AC oes Sara ydoedd gan-mlhy­nedd a saith-mlynedd ar hu­gain: [dymma] flynyddoedd oes Sara.

2 A Sara a fu farw yng­haer Arbah, honno [yw] Hebron yn nhir Canaan: ac Abraham aeth i alaru am Sa­ra, ac i wylofain [am deni] hi.

3 Yna y cyfododd Abraham i fynu oddi ger bron ei [gorph] marw, ac a lefarodd wrth fei­bion Heth, gan ddywedyd:

4 Dieithr ac alltud ydwyfi gyd a chwi: rhodd wch i mi feddiant beddrod gyd a chwi, fel y claddwyf fy marw allan o'm golwg.

5 A meibion Heth a attebasant Abra­ham, gan ddywedyd wrtho,

6 Clyw ni fy Arglwydd: tywysog cadarn. Duw [wyt] ti yn ein plith: cladd dy farw yn [dy] ddewis o'n beddau ni: ni rwystr neb o ho­nom ni ei fedd i ti, i gladdu dy farw.

7 Yna y cyfododd Abraham, ac a ym­grymmodd i bobl y tîr [sef] i feibion Heth:

8 Ac a y mddiddanodd a hwynt gan ddy­wedyd, os yw eich ewyllys i mi gael claddu fy marw allan o'm golwg, gwrandewch fi ac eiriolwch trosof fi ar Ephron fab Zohar:

9 Ar roddi o honaw ef i mi yr ogof Mach­pelah, yr hon [sydd] eiddo ef, ac [sydd] yng­hwr ei faes: er ei llawn [werth] o arian rho­dded hi i mi, yn feddiant beddrod yn eich plith chwi.

10 Ac Ephron oedd yn aros ym-mysc mei­bion Heth: ac Ephron yr Hethiad a atte­bodd Abraham, lle y clywodd meibion Heth: yngwydd pawb a ddeuent i borth ei ddinas ef, gan ddywedyd,

11 Nagê fy arglwydd, clyw fi; rhoddais y maes i ti, a'r ogof [sydd] ynddo, i ti y rho ddais hi, yng-wydd meibion fy mhobl y rho­ddais hi i ti: cladd di dy farw.

12 Ac Abraham a ymgrymmodd o flaen pobl y tîr.

13 Ac efe a lefarodd wrth Ephron lle y cly­bu pobl y tîr, gan ddywedyd, etto os tydi [a'i rhoddi] attolwg gwrando fi: rhoddaf werth y maes, cymmer gennif, ac mi a gladdaf fy marw yno.

14 Ac Ephron a attebodd Abraham, gan ddywedyd wrtho,

15 Gwrando fi fy Arglwydd, y tîr [a dâl] bedwar cant sicl o arian: beth yw hynny rhyngof fi a thithe? am hynny cladd dy farw.

16 Felly Abraham a wrandawodd ar E­phrō, a phwysodd Abraham i Ephron yr ari­an a ddy wedasei efe lle y clybu meibion Heth: ped war-cant sicl o [arian] cymmerad wy ym mhlith marchnad-wyr.

17 Felly y siccrhawyd maes Ephron yr hwn [oedd] ym-Machpelah, yr hon [oedd] o flaen Mamre, y maes a'r ogof [oedd] ynddo, a phôb pren ar a [oedd] yn y maes, ac yn ei holl derfynau o amglylch,

18 Yn feddiant i Abraham, yng olwg mei­bion Heth, yng wydd pawb a ddelynt i borth ei ddinas ef.

19 Ac wedi hynny Abraham a gladdodd Sara ei wraig, yn ogof maes Machpelah, o flaen Mamre, honno [yw] Hebron, yn nhir Canaan.

20 A siccrhawyd y maes, a'r ogof yr hon oedd ynddo, i Abraham yn feddiant be­ddrod, oddi wrth feibion Heth.

PEN. XXIIII.

AC Abraham oedd hên, wedimy­ned Heb. mewn dyddiau. yn oedrānus, a'r Arglwydd a fendithiasei Abraham ym mhob dim.

2 A dywedodd Abraham wrth ei wâs hynaf [yn] ei dŷ, yr hwn oedd yn lly wodraethu ar yr hyn oll a'r [a oedd] gan­ddo: gosod attolwg, dy law tan fy morddwyd. Gene. 47. 29.

3 Ac mi a baraf i ti dyngu i Arglwydd Dduw y nefoedd a Duw y ddaiar, na chym­merech wraig i'm mab i o ferched y Canaa­neaid, y rhai 'r yd wyf yn trigo yn eu mysc:

4 Ond i'm gwlad i yr ei, ac at fynghe­nedl i yr ei di, ac a gymmeri wraig i'm mab Isaac.

5 A'r gwâs a ddywedodd wrtho ef, onid odid ni fyn y wraig ddyfod ar fy ôl i i'r wlad hon: gan ddych welyd a ddychwelaf dy fab di i'r tîr y daethost allan o honaw?

6 A dywedodd Abraham wrtho, gwilia [Page] arnat rhac i ti ddych welyd fy mâb i yno.

7 Arglwydd Dduw y nefoedd yr hwn a'm cymmerodd i o dŷ fy nhâd, ac o wlad fynghe­nedl, yr hwn hefyd a ymddiddanodd a mi, ac a dyngodd wrthif gan ddywedyd; Gen. 12. 7. Gene. 15. 7. Gene. 13. 15. Gene. 15. 18. Gene. 26. 4. îth hâd ti y rhoddaf y tir hwn, efe a enfyn ei angel o'th flaen di, a thi a gymmeri wraig i'm mâb oddi yno.

8 Ac os y wraig ni fyn ddyfod ar dy ol di, yna glân fyddi oddi wrth fy llw hwn: yn vnic na ddych wel di fy mab i yno.

9 A'r gwâs a osododd ei law tan fordd­wyd Abraham ei feistr, ac a dyngodd iddo am y pêth hyn.

10 A chymmerodd y gwâs ddec camel, o gamelod ei feistr, ac a aeth ymmaith: Neu. a. (canys holl dda ei feistr [oedd] tan ei la w ef:) ac efe a gododd ac a aeth i Mesopotamia i ddinas Nachor.

11 Ac efe a wnaeth i'r camelod orwedd or tu allan i'r ddinas, wrth bydew dwfr arbryd nawn, yng-hylch yr amser y byddei [mer­ched] Neu, a dynnai ddwfr, yn dy­fod allan. yn dyfod allan i dynnu dwfr.

12 Ac efe a ddywedodd, ô Arglwydd Dduw fy meistr Abraham, attolwg, pàr i mi lwy­ddiant heddyw; a g wna drugaredd â'm mei­str Abraham.

13 Vers. 43. Wele fi yn sefyll wrth y ffynnon ddwfr, a merched gwyr y ddinas yn dyfod allan i dynnu dwir:

14 A bydded, mai'r llangces y dywed­wyf wrthi, gogwydda attolwg dy stên, fel yr yfwyf: os dywed hi ŷf, a mi a ddiodaf dy ga­melod di hefyd, honno a ddarperaist i'th wàs Isaac: ac wrth hyn y caf wybod wneuthur o honot ti drugaredd â'm meistr.

15 A bu, cyn darfod iddo lefaru, wele Re­becca yn dyfod allan, (yr hon a anesid i Be­thuel fab Milcha, gwraig Nachor, brawd Abraham) a'i stên ar ei hyscwydd.

16 A'r llangces [oedd] dêg odieth yr olwg, yn for wyn, a heb i wr ei hadnabod, a hi aeth i wared i'r ffynnon, ac a lanwodd ei stên, ac a ddaeth i fynu.

17 A'r gwâs a redodd iw chyfarfod, ac a ddy wedodd, attolwg gâd i mi yfed ychydic ddwfr o'th ystên.

18 A hi a ddywedodd, ŷf fy meistr, a hi a fryssiodd, ac a ddescynnodd ei stên ar ei llaw, ac a'i diododd ef.

19 A Phan ddarfu iddi ei ddiodi ef, hi a ddy­wedodd, tynnaf hefyd i'th gamelod hyd oni ddarffo iddynt yfed.

20 A hi a fryssiodd, ac a dy walltodd ei stên i'r cafn, ac a redodd eil-waith i'r pydew i dyn­nu, ac a dynnodd iw holl gamelod ef.

21 Ar gŵr yn synnu o'i phlegit hi, a daw­odd, i wybod a lwyddase 'r Arglwydd ei daith ef, ai nad do.

22 A bu pan ddarfu i'r camelod yfed, gym­meryd o'r gŵr Tâl-dlws. glust-dlws aur, yn hanner sicl ei bwys: a dwy fraichled iw dwylo hi, yn ddêc [sicl] o aur eu p wys.

23 Ac efe a ddywedodd, merch p wy [ydwyt] ti? mynega i mi attolwg: a oes lle i ni i leteu [yn] nhŷ dy dâd?

24 A hi a ddywedodd wrtho, myfi [ydwyf] ferch i Bethuel fâb Milcha yr hwn a ym­ddug hi i Nachor.

25 A hi a ddywedodd wrtho ef, [y mae] gwellt ac ebran ddigon gennym ni, a lle i let­tell.

26 A'r gŵr a ymgrymmodd ac a addolodd yr Arglwydd.

27 Ac a ddywedodd, bendigêdic fyddo Ar­glwydd Dduw fy meistr Abraham, yr hwn ni adawodd fy meistr heb ei drugaredd, a'i ffyddlondeb: yr [ydwyf] fi ar y ffordd; dug yr Arglwydd fi [i] dy brodyr fy meistr.

28 A'r llangces a redodd, ac a fynegodd yn nhŷ ei mam y petheu hyn.

29 Aci Rebecca 'r [oedd] brawd, a'i enw Laban: a Laban a redodd at y gŵr allan i'r ffynnon.

30 A phan welodd efe y clustdlws, a'r breich­ledau am ddwylo ei chwaer, a phan glywodd efe eiriau Rebecca ei chwaer yn dywedyd, fel hyn y dywedodd y gŵr wrthifi, yna efe a aeth at y gŵr, ac wele efe yn sefyll gyd a'r ca­melod wrth y ffynnon.

31 Ac efe a ddywedodd, tyred i mewn, ti fendigédic yr Arglwydd, pa ham y sefi di al­lan? canys mi a baratoais y tŷ, a llê i'r came­lod.

32 A'r gŵr a aeth i'r tŷ, ac yntef a ryddha­odd y camelod, ac a roddodd wellt ac ebran i'r camelod, a dwfr i olchi ei draed ef, a thraed y dynion [oedd] gyd ag ef.

33 A gosodwyd [bwyd] oi flaen ef i fwytta, ac efe a ddywedodd, ni fwyttâf hyd oni thraethwyf fy negesau: a dywedodd yntef, traetha.

34 Ac efe a ddywedodd, gwâs Abraham [ydwyf] fi.

35 A'r Arglwydd a fendithiodd fy meistr yn ddirfawr, ac efe a gynnyddodd: canys rhodd­odd iddo ddefaid, a gwarthec, ac arian, ac aur, a gweision, a morwynion, a chamelod, ac assynnod.

36 Sara hefyd gwraig fy meistr a ymddug fab i'm meistr, wedi ei heneiddio hi, ac efe a roddodd i hwnnw yr hyn oll [oedd] ganddo.

37 A'm meistr a'm tyngodd i, gan ddywe­dyd, na chymmer wraig i'm mab i, o ferched y Canaaneaid, y rhai'r yd wyf yn trigo yn eu tîr.

38 Ond ti a ei i dŷ fy nhâd, ac at fy-nhŷl­wyth, ac a gymmeri wraig i'm mâb.

39 A dywedais wrth fy meistr, fe allai na ddaw'r wraig ar fy ôl i.

40 Ac efe a ddywedodd wrthif, yr Argl­wydd yr hwn y rhodiais ger ei fron, a enfyn ei angel gyd a thi, ac a lwydda dy daith di: a thi a gymmeri wraig i'm mab i o'm tyl­wyth, ac o dŷ fy nhâd.

41 Yna y byddi rydd oddi wrth fy llw, os ti a ddaw at fy nhŷlwyth: ac oni roddant i ti, ynay byddi rydd oddi wrth fy llw.

42 A heddyw y daethum at y ffynnon, ac a ddywedais, Arglwydd Dduw fy meistr A­braham, os ti sydd yr awron yn llwyddo fy­nhaith, yr hon yr wyfi yn myned arni:

43 Wele fi Vers. 13. yn sefyll wrth y ffynnon ddwfr. a'r forwyn a ddelo allan i dynnu, ac y dy­wedwyf [Page] wrthi; dod i mi attolwg ychydic dwfriw yfed oth ystên:

44 Ac a ddywedo wrthifinne, yfdi, a thy­nnaf hefyd i'th gamelod; bydded honno y wraig a ddarparodd yr Arglwydd i fab fy meistr.

45 A chyn darfod i mi ddywedyd yn fyngha­lon, wele Rebecca yn dyfod allan, ai stên ar ei hyscwydd, a hi aeth i wared i'r ffynnon, ac a dynnodd: yna dywedais wrthi, diodafi attolwg.

46 Hithe a fryssiodd, ac a ddescynnodd ei stên oddi arni, ac a ddy wedodd ŷf, a mi a ddyfr­haf dy gamelod hefyd: felly'r yfais, a hi a ddy­frhaodd y camelod hefyd.

47 A mi a ofynnais iddi ac a ddywedais, merch pwy [ydwyt] ti? hithe a ddywedodd, merch Bethuel mab Nachor, yr hwn a ym­ddug Milcha iddo ef. Yna y gossodais y clust­dlŵs wrth ei hwyneb, a'r breichledau am ei dwylo hi:

48 Aca ymgrymmais, ac a addolais yr Ar­glwydd, ac a fendithiais Arglwydd Dduw fy meistr Abraham, yr hwn a'm harweiniodd ar hyd yr iawn ffordd, i gymmeryd merch brawd fy meistr iw fab ef.

49 Ac yn awrod ydych chwi yn gwneu­thur trugaredd a ffyddlondeb â'm meistr, mynegwch i mi, ac onidê, mynegwch i mi, fel y trowyf ar y llaw ddehau neu ar y llaw asswy.

50 Yna 'r attebodd Laban, a Bethuel, ac a ddywedasant; oddi wrth yr Arglwydd y daeth y peth hyn, ni allwn ddywedyd wrthit ddrwg, na dâ.

51 Wele Rebecca o'th flaen, cymmer [hi], a dôs, a bydded wraig i fab dy feistr, fel y llefa­rodd yr Arglwydd.

52 A phan glybugwâs Abraham eugeiri­auhwynt, yna efe a ymgrymmodd hyd lawr i'r Arglwydd.

53 A thynnodd y gwâs allan Ddodrefn. dlŷsau ari­an, a thlysau aur a gwiscoedd, ac ai rhoddodd i Rebecca: rhoddodd hefyd bethau gwerth­fawriw brawd hi, aciw mam.

54 A hwy a fwyttasant, ac a yfasant, efe, a'r dynion [oedd] gyd ag ef, ac a letteu­asant dros nôs, a chodasant yn foreu, ac efe a ddywedodd, Ver. 56. & 59 gollyngwch fi at fy meistr.

55 Yna y dywedodd ei brawd, ai mam, tri­ged y llangces gyd a ni Flwyddyn gy­fan, neu ddeg o fisoedd. ddeng-nhiwrnod o'r lleiaf, wedi hynny hi a gaiff fyned.

56 Yntef a ddywedodd wrthynt, narwy­strwch fi, gan i'r Arglwydd lwyddo fy nhaith; gollyng wch fi, fel yr elwyf at fy meistr.

57 Yna y dywedasant, galwn ary llangces, a gofynnwn iddi hi.

58 A hwy a alwasant ar Rebecca, a dywe­dasant wrthi, a ei di gyd a'r gŵr hwn? a hi a ddywedodd, âf.

59 A hwy a ollyngasant Rebecca ei chwa­er, a'i mammaeth, a gŵas Abraham, ài ddy­nion:

60 Ac a fendithiasant Rebecca, ac a ddy­wedasant wrthi: ein chwaer wyt, bydd di fîl fyrddiwn: ac etifedded dy hâd borth ei ga­seion.

61 Yna y cododd Rebecca ai llangcessau, ac a farchogasant ar y camelod, ac aethant ar ôl y gŵr; a'r gwas a gymmerodd Rebecca, ac a aeth ymmaith.

62 Ac Isaac oedd yndyfod o ffordd Gen. 16. 14. gen. 25. 11. pydew, Lahairoi, ac efe oedd yn trigo yn nhir y de­hau.

63 Ac Isaac aeth allan i Weddi [...]. fyfyrio yn y maes ym mîn yr hwyr, ac adderchafodd ei lygaid, ac a edrychodd, ac wele y camelod yn dyfod.

64 Rebecca hefyd a dderchafodd ei llygaid, a phan welodd hi Isaac, hi a ddescynnodd oddiar y camel.

65 Canys hi a ddywedasei wrth y gwâs, pwy [yw]'r gwr hwn sydd yn rhodio yn y maes i'n cyfarfod ni? a'r gwâs a ddyweda­sei, fy meistr [yw] efe: a hi a gymmerth or­chudd, ac a ymwiscodd.

66 A'r gwâs a fynegodd i Isaac yr hyn oll a wnaethe efe.

67 Ac Isaac ai dûg hi i mewn i babell Sa­ra ei fam, ac efe a gymmerth Rebecca, a hi a aeth yn wraig iddo, ac efe ai hoffôdd hi: ac I­saac a ymgyssurodd ar ol ei fam.

PEN. XXV.

AC Abraham a gymmerodd efl­waith wraig, a'i henw Cetura.

2 A hi a escorodd iddo ef Zim­ran, a Iocsan, a Medan, a Midi­an, ac Isbac, a Suah.

3 A 1. Cron. I. 32. Iocsan a genedlodd Seba, a De­dan: a meibion Dedan oedd, Assurim, a Le­tusim, a Leummim.

4 A meibion Midian [oedd] Ephah, ac Epher, a Hanoch, ac Abida, ac Eldaah: yr holl rai hyn [oedd] feibion Cetura.

5 Ac Abraham a roddodd yr hyn oll [oedd] ganddo i Isaac.

6 Ac i feibion gordderch-wragedd Abra­ham y rhoddodd Abraham roddion, ac efe ai hanfonodd hwynt oddi wrth Isaac ei fâb, tu a'r dwyrain, i dîr y dwyrain, ac efe etto yn fyw.

7 Ac dymma ddyddiau blynyddoedd eni­oes Abraham, y rhai y bu ef fyw: can-mlhy­nedd, a phymtheng mlhynedd a thrugain.

8 Ac Abraham a drengodd, ac a fu farw, mewn oed têg, yn hên, ac yn gyflawn [o ddy­ddiau,] ac efe a gasclwyd at ei bobl.

9 Ac Isaac ac Ismael ei feibion a'i cla­ddasant ef yn ogof Machpelah ym maes E­phron fab Zohar yr Hethiad, yr hwn [sydd] o flaen Mamre:

10 Pen. 23. 16. Y maes a brynasei Abraham gan fei­bion Heth: yno y claddwyd Abraham a Sa­ra ei wraig.

11 Ac wedi marw Abraham, bu hefyd i Dduw fendithio Isaac ei fâb ef: ac Isaac a [...]. 16, 14. Gen. 24. 62. drigodd wrth ffynnon Lahai-roi.

12 Ac dymma genhedlaethau Ismael fab Abraham, yr hwn a ymddug Agar yr Aiph­tes morwyn Sara i Abraham.

13 Ac dymma henwau 1. Cron. 1, 19 meibion Ismael, erbyn eu henwau, trwy eu cenhedlaethau, Nebaioth cyntaf-anedic Ismael, a Cedar, ac Adbeel, a Mibsam,

14 Misma hefyd, a Dumah, a Massa,

15 Hadar, a Thema, Ietur, Naphis, a Chedemah.

16 Dymma hwy meibion Ismael, ac dym­ma eu henwau hwynt wrth eu trefydd, ac wrth eu cestyll: yn ddeuddec o dywysogion yn ol eu cenhedloedd.

17 Ac dymma flynyddoedd enioes Ismael, can-mlynedd, a dwy ar bymthec ar hugain o flynyddoedd: yna y trengodd, ac y bu farw, ac y casclwyd ef at ei bobl.

18 Presswyliasant hefyd o Hafilah hyd Sur, yr hon [sydd] o flaen yr Aipht, ffordd yr ei di i Assyria: ac yng wydd ei holl frodyr y Heb cwym. podd. bu efe farw.

19 Ac dymma genedlaethau Isaac fab A­braham; Abraham a genhedlodd Isaac.

20 Ac Isaac oedd fab deugain mlwydd, pan gymmerodd efe Rebecca ferch Bethuel y Syriad, o Mesopotamia, chwaer Laban y Syriad, yn wraig iddo.

21 Ac Isaac a weddiodd ar yr Arglwydd dros ei wraig am ei bod hi'n amhlantadwy: a'r Arglwydd a wrandawodd arno ef., a Re­becca ei wraig ef a feichiogodd.

22 A'r plant a ymwthiasant â'i gilyddd yn ei chroth hi; yna y dywedodd hi, os felly, beth [awnaf] fi fel hyn? a hi a aeth i ymo­fyn a'r Arglwydd.

23 A'r Arglwydd a ddywedodd wrthi hi, dwy genhedl [sydd] yn dy grôth di, a dau [fath ar] bobl a wahenir o'th fru di, a'r naill bobl fydd cryfach nâ'r llall, Rhuf. 9. 12. a'r hynaf a wasanae­tha 'r ieuangaf.

24 A phan gyflawnwyd ei dyddiau hi i escor, wele gefelliaid [oedd] yn ei chrôth hi.

25 A'r cyntaf a ddaeth allan yn gôch trosto i gyd, fel cochl flewog: a galwasant ei enw ef Esau.

26 Ac wedi hynny y Osea. 12. 3. daeth ei frawd ef a­llan, a'i law yn y maflyd yn sodl Esau: a gal­wyd ei enw ef Iacob. Ac Isaac oedd fab tru­gem mlwydd pan anwyd hwynt.

27 A'r llangciau a gynnyddasant, ac Esau oedd wr yn medru hela [a] gwr o'r maes, ac Iacob [oedd] wr disyml yn cyfanneddu mewnpebyll.

28 Isaac hefyd oedd hôff ganddo Esau am ei fod yn bwytta o'i hel wriaeth ef: a Rebecca a hoffei Iacob.

29 Ac Iacob a ferwodd gawl: yna Esau a ddaeth o'r maes, ac efe yn ddeffygiol.

30 A dywedodd Esau wrth Iacob, gâd i mi yfed attolwg Heb. o'r coch o'r coch yma. o'r [cawl] côch ymma: o her wydd deffygiol [wyf] fi: am hynny y gal­wyd ei enw ef Edom.

31 A dywedodd Iacob, gwerth di he­ddyw i mi dy anedigaeth—fraint.

32 A dywedodd Esau, wele fi yn myned i farw, a pha lês a wna yr anedigaeth-fraint hon i mi?

33 A dywedodd Iacob, twng i mi heddyw; ac efe a dyngodd iddo; ac efe a werthodd ei anedigaeth-fraint i Iacob.

34 Ac Heb. 12. 16. Iacob a roddes i Esau fara a chawl ffacbys, ac efe a fwyttaodd, ac a yfodd, ac a gododd ac a aeth ymmaith: felly y diystyrodd Esau ei anedigaeth-fraint.

PEN. XXVI.

A Bu newyn yn y tir, heb law y newyn cyntaf a fuasei yn nyddiau Abraham: ac Isaac a aeth at Abimelec brenhin y Phi­listiaid i Gerar.

2 Ar Arglwydd a ymddangossasei iddo ef, ac a ddywedasei, na ddos i wared i'r Aipht: aros yn y wlâd a ddywedwyfi wrthyt.

3 Ymdeithia yn y wlâd hon, a mi a fydd­af gyd a thi, ac 'ath fendithiaf: o herwydd i ti ac 'ith hâd Pen. 13. 15. & 15. 18. y rhoddaf yr holl wledydd hyn, ac mi a gyfla wnaf fy llw a dyngais wrth A­braham dy dâd ti.

4 Ac Pen. 12. 3. ac 15. 18. ac 22. 17. mi a amlhâf dy hâd ti fel sêr y ne­foedd, a rhoddaf i'th hàd ti 'r holl wledydd hyn: a holl genhedlaethau y ddaiar a fendi­thir yn dy hâd ti:

5 Am wrando o Abraham ar fy llais i, a chadw fyng-hadwriaeth, fyng-orchymyni­on, fy neddfau, a'm cyfreithiau.

6 Ac Isaac a drigodd yn Gerar.

7 A gwŷr y lle hwnnw a ymofynnasant am ei wraig ef: ac efe a ddywedodd, fy chwa­er [yw] hi: canys ofnodd ddywedyd fyng­wraig [yw,] rhac [eb ef] i ddynion y lle hw­nnw fy lladd i am Rebecca: canys yr [ydo­edd] hi yn dêg yr olwg.

8 A bu gwedi ei fod ef yno ddyddiau la­wer, i Abimelec brenin y Philistiaid edrych trwy 'r ffenestr, a chanfod, ac wele Isaac yn chwarae a Rebecca ei wraig.

9 Ac Abimelec a alwodd ar Isaac, ac a ddywedodd, wele, yn ddiau dy wraig [yw] hi: a pha ham y dy wedaist fy chwaer [yw] hi? yna y dywedodd Isaac wrtho, am ddywedyd o honof, rhac fy marw oi phlegit hi.

10 A dywedodd Abimelec, pa ham y gw­naethost hyn a ni? hawdd y gallasei vn o'r bobl or wedd gyd a'th wraig di, felly y dygasit arnom ni bechod.

11 A gorchymynnodd Abimelec i'r holl bobl, gan ddywedyd; yr hwn a gyffyrddo a'r gŵr hwn, neu ai wraig, a leddir ŷn farw.

12 Ac Isaac a hauodd yn y tîr hwnnw, ac a gafodd y flwyddyn honno y can-cymmaint. A'r Arglwyd a'i bendithiodd ef.

13 A'r gŵr a gynnyddodd, ac aéth rhagddo ac a dyfodd, hyd onid aeth yn fawr iawn.

14 Ac yr oedd ganddo ef gyfoeth o ddefaid, a chyfoeth o wartheg, Neu, ac hws­monnaeth. a gweision lawer: a'r Philistiaid a gynfigennasant wrtho ef.

15 A'r holl bydewau y rhai a gloddiasei gweision ei dâd ef, yn nyddiau Abraham ei dâd ef, y Philistiaid a'i caeasant hwy, ac a'i­llanwasant â phridd.

16 Ac Abimelec a ddywedodd wrth Isaac, dos oddi wrthym-ni: canys ti a aethost yn gryfach o lawer nâ nyni.

17 Ac Isaac aeth oddi yno, ac a wersyllodd yn nyffryn Gerar, ac a bresswyliodd yno.

18 Ac Isaac eilwaith a gloddiodd y pyde­wau dwfr, y rhai a gloddiasent yn nyddiau Abraham ei dâd ef, ac a gaeasei y Philistiaid, wedi marw Abraham; ac a henwodd hen­wau arnynt, yn ol yr henwau a henwasei ei dâd ef arnynt hwy.

19 Gweision Isaac a gloddiasant hefyd yn y dyffryn, ac a gawsant yno ffynnon o ddwfr Heb. Byw. rhedegoc.

20 A bugeiliaid Gerar a ymrysonasant a bugeiliaid Isaac gan ddywedyd; y dwfr [sydd] eiddom ni; yna efe a alwodd henw y ffynnon Hynny yw, Cynnen. Esec; o herwydd ymgynhennu o honynt ag ef.

21 Cloddiasant hefyd bydew arall, ac ym­rysonasant am hwnnw: ac efe a alwood ei enw ef Hynny yw, Câs. Sitnah.

22 Ac efe a fudodd oddi yno, ac a gloddiodd bydew arall, ac nid ymrysonasant am hwnnw, ac efe a alwodd ei enw ef Hynny yw, Ehangder. Reho­both; ac a ddywedodd, canys yn awr yr ehangodd yr Arglwydd arnom, ac ni a ffrwy­thwn yn y tir.

23 Ac efe aeth i fynu oddi yno i Beerse­bah.

24 A'r Arglwydd a ymddangosod iddo y noson honno, ac a ddywedodd, my fi [yw] Duw Abraham dy dâd di: nac ofna, canys byddaf gyd a thi, ac a'th fendithiaf, ac a luo­sogaf dy hâd, er mwym Abraham fyng-wâs.

25 Ac efe a adailadodd yno allor, ac a al­wodd ar enw 'r Arglwydd, ac yno y gosododd efe ei babell; a gweision Isaac a gloddiasant yno bydew.

26 Yna y daeth Abimelec atto ef o Gerar, ac Ahuzzah ei gyfeill, a Phicol tywysog ei lû.

27 Ac Isaac a ddywedodd wrthynt, pa ham y daethoch chwi attaf fi? gan i chwi fyng-hasau, a'm gyrru oddi wrthych?

28 Yna y dywedasant, gan weled ni a welsom fôd yr Arglwydd gyd â thi; a dywed­asom, bydded yn awr gyngrair rhyngom ni, [sef] rhyngom ni a thi; a gwnawn gyfam­mod â thi,

29 Heb. Os gwnei Na wnei i ni ddrwg, megis na chy­ffyrddasom ninnau a thi, a megis y gwnae­thom ddaioni yn vnic a thi, ac i'th anfona­som mewn heddwch; ti yn awr [wyt] fendi­gedig yr Arglwydd.

30 Ac efe a wnaeth iddynt wledd, a hwy a fwyttasant, ac a yfasant.

31 Yna y codasant yn foreu, a hwy a dyng­asant bôb vn iw gilydd: ac Isaac a'i gollyn­godd hwynt ymaith, a hwy a aethant oddi wrtho ef mewn heddwch.

32 A'r dydd hwnnw y bu i weision Isaac ddyfod a mynegi iddo ef o achos y pydew a gloddiasent, a dywedasant wrtho, cawsom ddwfr.

33 Ac efe ai galwodd ef Hynny yw, l. w. Sebah: am hyn­ny henw y ddinas [yw] Hynny yw, sfynnon y llw. Beersebah hyd y dydd hwn.

34 Ac yr oedd Esau yn fâb deugein-ml­wydd, ac efe a gymmerod yn wraig, Iudith ferch Beeri 'r Hethiad, a Basemath ferch Elon yr Hethiad.

35 A Pen. 27. 46. hwy oeddynt chwerwder yspryd i Isaac, ac i Rebecca.

PEN. XXVII.

ABu wedi heneiddio o Isaac, a thywyllu ei lygaid fel na welei, alw o honaw ef Esau ei fâb hy­naf, a dywedyd wrtho, fy mâb; yntef a ddywedodd wrtho ef, wele fi.

2 Ac efe a ddywedodd, wele mi a henei­ddiais yn awr, ac nis gwn ddydd fy marwo­laeth.

3 Ac yn awr cymmer attolwg dy offer, dy gawell saethau, a'th fwa, a dos allan i'r maes, a hela i mi helfa.

4 A gwna i mi flasus-fwyd or fâth a ga­raf, a dŵg i mi, fel y bwytawyf, fel i'th fendi­thio fy enaid cyn fy marw.

5 A Rebecca a glybu pan ddywedodd Isa­ac wrth Esau ei fâb: ac Esau aeth i'r maes i hela helfa iw dwyn.

6 A Rebecca a lefarodd wrth Iacob ei mâb, gan ddywedyd; wele clywais dy dâd yn llefaru wrth Esau dy frawd, gan ddywe­dyd,

7 Dŵg i mi helfa, a gwna i mi flasus­fwyd fel y bwyttawyf, ac i'th fendithiwyfger bron yr Arglwydd cyn fy marw.

8 Ond yn awr, fy mâb, gwrando ar fy llais i, am yr hyn a orchymynnaf i ti.

9 Dos yn awr i'r praidd, a chymmer i mi oddi yno ddau fyn gafr da, a mi a'i gwnâf hwynt yn fwyd blasus i'th dâd, o'r fath a gâr efe.

10 A thi a'i dygi i'th dâd, fel y bwyttao ac i'th fendithio cyn ei farw.

11 A dywedodd Iacob wrth Rebecca ei fam, wele Esau fy mrawd yn ŵr blewoc, a minne yn ŵr llyfn.

12 Fy nhad ond odid a'm teimla, yna y by­ddaf yn ei olwg ef fel twyll-wr; ac a ddygaf arnaf felldith, ac nid bendith.

13 A'i fam a ddywedodd wrtho, arnafi [y byddo] dy felldith fy mab, yn vnic gwrando ar fy llais, dôs, a dŵg i mi.

14 Ac efe a aeth, ac a gymmerth [y myn­nod] ac a'i dygodd at ei fam: a'i fam a wna­eth fwyd blasus o'r fath a garei ei dâd ef.

15 Rebecca hefyd a gymmerodd hoff wisc­oedd Esau ei mab hynaf, y rhai [oedd] gyda hi yn tŷ, ac a wiscodd Iacob ei mab ieuangaf

16 A gwiscodd hefyd grwyn y mynnod gei­fr am ei ddwylo ef, ac am lyfndra ei wddf ef.

17 Ac a roddes y bwyd blasus a arlwyasei hi yn llaw Iacob ei mab.

18 Ac efe a ddaeth at ei dâd, ac a ddywed­odd, fy-nhàd: yntef a ddywedodd, wele fi: pwy wyt ti fy mâb?

19 A dywedodd Iacob wrth ei dad, my fi [yw] Esau dy gyntaf-anedic: gwneuthym fel y dywedaist wrthif: cyfod attolwg, ei­stedd, a bwytta o'm helfa, fel i'm bendithio dy enaid.

20 Ac Isaac a ddywedodd wrth ei fâb, pa fodd fy mâb y cefaist mor fuan a hyn? Yn­tef a ddywedodd, am i'r Arglwydd dy Dduw beri [iddo] ddigwyddo o'm blaen.

21 A dywedodd Isaac wrth Iacob, tyred yn nes yn awr fel i'th deimlwyf fy mâb; a'i ty di [yw] fy mâb Esau, ai nad ê.

22 A nessaodd Iacob at Isaac ei dâd: yn­tef a'i teimlodd, ac a ddywedodd, y llais, [yw] llais Iacob, a'r dwylo, dwylo Esau [ydynt.]

23 Ac nid adnabu efe ef, am fod ei ddwylo fel dwylo ei frawd Esau, yn flewoc: felly efe a'i bendithiodd ef.

24 Dywedodd hefyd, ai ti yw fy mâb E­sau? yntef a ddywedodd, myfi yw.

25 Ac efe a ddywedodd, dŵg yn nês attafi, ac mi a fwyttaf o helfa fy mâb fel i'th fendi­thio fy enaid: yna y dûg atto ef, ac efe a fwyttâodd: dûg iddo win hefyd, ac efe a yfodd.

26 Yna y dywedodd Isaac ei dâd wrtho ef, tyred yn nês yn awr a chussana fi fy màb.

27 Yna y daeth efe yn nês, ac a'i cussa­nodd ef, ac a aroglodd arogl ei wiscoedd ef, ac a'i bendithiodd ef, ac a ddywedodd, wele a­arogl fy mâb fel arogl maes yr hwn a fendi­thiodd yr Arglwydd.

28 A Heb. 11. 20. rhodded Duw i ti o wlith y nefo­edd, ac o fraster y ddaiar, ac amldra o ŷd a gwin.

29 Gwasanaethed pobloedd dy di, ac ym­grymmed cenhedloedd i ti: bydd di arglwydd ar dy frodyr, ac ymgrymmed meibion dy fam i ti: melldigedic [fyddo] a'th felldithio, a ben­digedic a'th fendithio.

30 A bu, pan ddarfu i Isaac fendithio Ia­cob, ac i Iacob yn brin fyned allan o ŵydd Isaac ei dâd, yna Esau ei frawd a ddaeth o'i hela.

31 Ac yntef hefyd a wnaeth fwyd blasus ac a'i dûg at ei dâd, ac a ddywedodd wrth ei dâd cyfoded fy nhâd, a bwyttaed o helfa ei fab, fel i'm bendithio dy enaid.

32 Ac Isaac ei dâd a ddywedodd wrtho, pwy [wyt] ti? yntef a ddywedodd myfi [yw] dy fab, dy gyntaf-anedic Esau.

33 Ac Isaac a ddychrynnodd â dychryn mawr iawn, ac a ddywedodd; pwy? p'le mae yr hwn a heliodd helfa, ac a'i dûc i mi, a mi a fwytteais o'r cwbl cyn dy ddyfod, ac a'i bendithiais ef? bendigedic hefyd fydd efe.

34 Pan glybu Esau eiriau ei dâd, efe a waeddodd â gwaedd fawr a chwerw iawn, ac a ddywedodd wrth ei dâd, bendithia fi, ie finneu, fy nhâd.

35 Ac efe a ddywedodd, dy frawd a ddaeth mewn twyll, ac addûg dy fendith di.

36 Dywedodd yntef, ond iawn y gelwir ei enw ef Heb. disodlwr. Iacob, canys efe a'm disodlodd i ddwy waith bellach: dûg fyng-anedigaeth­fraint, ac wele yn awr efe a ddygodd fy men­dith: dywedodd hefyd, oni chedwaist gyd â thi fendith i minneu.

37 Ac Isaac a attebod, ac a dywedodd wrth Esau, wele mi a'i gwneuthum ef yn Arglwydd i ti, a rhoddais ei holl frodyr yn weision iddo ef: ag ŷd a gwin y cynheliais ef; a pheth a wnaf i tithe fy mab weithian?

38 Ac Esau a ddywedodd wrth ei dâd, ai vn fendith sydd gennit fy nhâd? bendithia finneu, finneu hefyd fy nhâd. Felly Esau a dderchafodd ei lef ac a Heb. 12. 7. ŵylodd.

39 Yna 'r attebodd Isaac ei dâd, ac a ddy­wedodd wrtho, wele ym-mraster y ddaiar y * Vers. 28. bydd dy breswylfod, ac ym mysc gwlith y nefoedd oddi vchod.

40 Wrth dy gleddyf hefyd y byddi fyw, a'th frawd a wasanaethi: onid bydd [amser] pan feistrolech di, ac y torrech ei iau ef oddi am dy wddf.

41 Ac Esau a gasaodd Iacob am y fendith [â] 'r hon y bendithiasei ei dâd ef: ac Esau a ddywedodd yn ei galon, nesau y mae dyddiau * Obad. 10. galar fy nhâd, yna lladdaf Iacob fy mrawd.

42 A mynegwyd i Rebecca eiriau Esau ei mâb hynaf: hithe a anfonodd, ac a alwodd am Iacob ei mâb ieuangaf, ac a ddywedodd wrtho, wele Esau dy frawd sy yn ymgyssuro o'th blegid di [ar fedr] dy ladd di.

43 Ond yn awr fy mâb gwrando ar fy llais, cyfod, ffô at Laban fy mrawd i Haran.

44 Ac aros gyd ag ef ychydic ddyddiau, hyd oni chilio llid dy frawd:

45 Hyd oni chilio digofaint dy frawd oddi wrthit, ac anghofio o honaw ef yr hyn a wnaethost iddo: yna 'r anfonaf ac i'th gyr­chaf oddi yno: pa ham y byddwn yn ymddi­fad o honoch eich dau [mewn] vn dydd?

46 Dywedodd Rebecca hefyd wrth Isaac, Gen. 26. 35. blinais ar fy enioes o herwydd merched Heth: os c mmer Iacob wraig o ferched Heth, fel y rhai hyn o ferched y wlad, i ba beth y [chwennychwn] fy enioes?

PEN. XXVIII.

YNa y galwodd Isaac ar Ia­cob ac a'i bendithiodd ef: efe a orchymynnodd iddo hefyd, ac a ddywedodd wrtho, na chym­mer wraig o ferched Canaan.

2 Cyfod dos i Padan Aram▪ Oze. 12. 12. Genes. 24. 10. Mesopotamia i dŷ Bethu­el tâd dy fam, a chymmer i't wraig oddi yno o ferched Laban brawd dy fam.

3 A Duw holl-alluoc a'th fendithio, ac a'th ffr wythlono, ac a'th luosogo, fel y by­ddech yn gynnulleidfa pobloedd,

4 Ac a roddo i ti fendith Abraham, i ti ac i'th hâd gyd â thi, i etifeddu o honot dir dy ymdaith, yr hwn a roddodd Duw i Abra­ham.

5 Felly Isaac a anfonodd ymaith Iacob, ac efe a aeth i Padan Aram. Mesopotamia at Laban fâb Bethuel y Syriad, brawd Rebecca mam Iacob ac Esau.

6 Pan welodd Esau fendithio o Isaac Iacob, a'i anfon ef i Padan Aram. Mesopotamia, i gym­meryd iddo wraig oddi yno, a gorchymyn iddo wrth ei fendithio, gan ddywedyd; na chymmer wraig o ferched Canaan;

7 A gwrando o Iacob ar ei dad, ac ar ei fam, a'i fyned i Mesopotamia:

8 Ac Esau yn gweled mai drwg oedd fer­ched Canaan yng-olwg Isaac ei dad:

9 Yna Esau a aeth at Ismael, ac a gym­merodd Mahalath merch Ismael mab A­braham, chwaer Nebaioth, yn wraig iddo, at ei wragedd [eraill.]

10 Ac Iacob aeth allan o Beer-seba, ac a aeth tua A elwir. Act. 7. 2. Charran. Haran.

11 Ac a ddaeth ar damwain i fangre, ac a letteuodd yno tros nôs, oblegit machludo 'r haul: ac efe a gymmerth o gerric y lle hwnnw, ac a ossododd tan ei ben, ac a gys­codd yn y fan honno.

12 Ac efe a freuddwydiodd, ac wele yscal yn sefyll ar y ddaiar, a'i phen yn cyrhaeddyd i'r nefoedd: ac wele angylion Duw yn drin­go ac yn descyn ar hyd-ddi.

13 Ac Gen. 35. 1. Genes. 48. 5. wele yr Arglwydd yn sefyll arni, ac efe a ddywedodd, myfi [yw] Arglwydd Dduw Abraham dy dàd, a Duw Isaac: y tir yr wyt ti yn gorwedd arno, i ti y rhoddaf ef, ac i'th had.

14 A'th hâd ti fydd fel llŵch y ddaiar, Deut. 12. 20. a thi a dorri allan i'r gorllewin, ac i'r dwyrein, ac i'r gogledd, ac i'r dehau: a Gen. 12. 3. ac 18. 18. ac 22. 18. ac 26. 4. holl deulu­oedd y ddaiar a fendithir ynot ti, ac yn dy hâd di.

15 Ac wele fi gyd a thi, ac mi a'th gadwaf pa le bynnac yr elych, ac a'th ddygaf drachefn i'r wlad hon: o herwydd ni'th adawaf hyd oni wnelwyf yr hyn a leferais wrthit.

16 Ac Iacob a ddeffrôdd o'i gwsc, ac a ddywedodd, diau fod yr Arglwydd yn y lle hwn, ac nis gwyddwn i.

17 Ac efe a ofnodd, ac a ddywedodd, mor ofnadwy yw y lle hwn? nid [oes] ymma onid tŷ i Dduw, ac dymma borth y nefoedd.

18 Ac Iacob a gyfododd yn foreu, ac a gymmerth y garrec a ossodasei efe tan ei ben, ac efe a'i gosododd hi yn golofn, ac a dywall­todd olew ar ei phen hi.

19 Ac efe a alwodd henw y lle hwnnw Hynny yw, Ty Dduw. Bethel, ond Luz [fuasei] henw y ddinas o'r cyntaf.

20 Yna yr addunodd Iacob adduned, gan ddywedyd, os Duw fydd gyd â myfi, ac am ceidw yn y ffordd ymma, yr hon yr ydwyf yn ei cherdded, a rhoddi imi fara iw fwytta, a dillad i'w gwisco,

21 A dychwelyd o honof mewn heddwch i dŷ fy nhàd; yna y bydd yr Arglwydd yn Dduw i mi.

22 A'r garrec ymma yr hon a ossodais yn golofn, a fydd yn dŷ Dduw, ac o'r hyn oll a roddech i mi, gan ddegymmu mi a'i degym­maf i ti.

PEN. XXIX.

AC Iacob a gymmerth ei Heb. draed. daith, ac a aeth i wlâd meibion y dwy­rein.

2 Ac efe a edrychodd ac wele bydew yn y maes, ac wele dair diadell o ddefaid yn gorwedd wrtho: o her­wydd o'r pydew hwnnw y dyfrhaent y dia­delloedd: a charrec fawr [oedd] ar eneu y pydew.

3 Ac yno y cesclid yr holl ddiadelloedd, a hwy a dreiglent y garrec oddi ar eneu y pyd­ew, ac a ddyfrhaent y praidd; yna y rhodd­ent y garrec trachefn ar eneu y pydew yn ei lle.

4 A ddywedodd Iacob wrthynt, fy mro­dyr, o bale 'r [ydych] chwi? a hwy a ddywed­asant, o Haran yr ydym ni.

5 Ac efe a ddywedodd wrthynt, a adwae­noch chwi Laban fab Nachor? a hwy a ddywedasant, adwaenom.

6 Yntef a ddywedodd wrthynt hwy, a [oes] Heb. heddwch lwyddiant iddo ef? a hwy a ddywe­dasant, [oes] lwyddiant: ac wele Rahel ei ferch ef yn dyfod gyd a'r defaid.

7 Yna y dywedodd ef, wele etto y dydd yn Heb. fawr. gynnar, nid [yw] bryd casglu yr anifeiliaid: dyfrhewch y praidd, ac ewch, [a] bugei­liwch.

8 A hwy a ddywedasant, ni allwn ni, hyd oni chascler yr holl ddiadelloedd, a threig­lo o honynt y garrec oddi ar wyneb y py­dew, yna y d wfrhawn y praidd.

9 Tra yr ydoedd efe etto yn llefaru wrth­ynt, daeth Rahel hefyd gyd a'r praidd [oedd] eiddo ei thâd, oblegit hi oedd yn bugeilio.

10 A phan welodd Iacob Rahel ferch La­ban brawd ei fam, a phraidd Laban brawd ei fam, yna y nessaodd Iacob, ac a dreiglodd y garrec oddi ar eneu y pydew, ac a ddwfrha­odd braidd Laban brawd ei fam.

11 Ac Iacob a gussanodd Rahel, ac a dderchafodd ei lef, ac a wylodd.

12 A mynegodd Iacob i Rahel, mai brawd ei thad oedd efe; ac mai mab Rebecca oedd efe: hithe a redodd, ac a fynegodd iw thâd.

13 A phan glybu Laban Heb. sôn am. hanes Iacob mab ei chwaer, yna efe a redodd i'w gyfarfod [Page] ef, ac a'i cofleidiodd ef, ac a'i cussanodd, ac a'i dug ef iw dŷ: ac efe a fynegodd i Laban yr holl bethau hyn.

14 A dywedodd Laban wrtho ef, yn ddiau fy asgwrn i a'm cnawd ydwyt ti; ac efe a drigodd gyd ag ef fîs o ddyddiau.

15 A Laban a ddywedodd wrth Iacob, ai o herwydd mai fy mrawd wyt ti i'm gwasa­naethi yn rhâd? mynega i mi beth [fydd] dy gyflog?

16 Ac i Laban [yr oedd] dwy ferched: henw yr hynaf [oeddd] Lea, ac enw yr ieuan­gaf Rahel.

17 A llygaid Lea [oedd] weiniaid: ond Rahel oedd dêg [ei] phrŷd, a glan-deg yr olwg.

18 A Iacob a hoffodd Rahel ac a ddywe­dodd, mi a'th wasanaethaf di saith mlynedd am Rahel dy ferch ieuangaf.

19 A Laban a ddywedodd, gwell yw ei rhoddi hi i ti, na'i rhoddi hi i ŵr arall: aros gyd a mi.

20 Felly Iacob a wasanaethodd am Ra­hel saith mlynedd: ac yr oeddynt yn ei olwg ef fel ychydic ddyddiau; am fod yn hoff gan­ddo ete hi.

21 A dywedodd Iacob wrth Laban, moes i mi fyngwraig, (canys cyflawnwyd fy ny­ddiau) fel yr elwyf atti hi.

22 A Laban a gasclodd holl ddynion y fan honno, ac a wnaeth wledd.

23 Ond bu yn yr hwyr, iddo gymmeryd Lea ei ferch, a'i dwyn hi atto ef, ac yntef a aeth atti hi.

24 A Laban a rodd iddi Zilphah ei forwyn, yn forwyn i Lea ei ferch.

25 A bu, y boreu wele Lea [oedd] hi: yna y ddywedodd efe wrth Laban, pa ham y gwnaethost hyn i mi? onid am Rahel i'th wasanaethais? a pha ham i'm twyllaist?

26 A dywedodd Laban, ni wneir felly yn ein Heb. lle. gwlad ni, gan roddi yr ieuangaf o flaen yr hynaf.

27 Cyflawna di wythnos hon, ac ni a ro­ddwn i ti hon hefyd, am y gwasanaeth a wasanaethi gyd a mi etto saith mlynedd er­aill.

28 A Iacob a wnaeth felly, ac a gyflaw­nodd ei hwythnos hi: ac efe a roddodd Ra­hel ei ferch yn wraig iddo.

29 Laban hefyd a roddodd i Rahel ei ferch, Bilha ei forwyn, yn forwyn iddi hi.

30 Ac efe a aeth hefyd at Rahel, ac a ho­ffodd Rahel yn fwy na Lea, ac a wasanae­thodd gyd ag ef etto saith mlynedd eraill.

31 A phan welodd yr Arglwydd mai câs oedd Lea, yna efe a agorodd ei chroth hi: a Rahel [oedd] amhlantad wy.

32 A Lea a feichiogodd, ac a escorodd ar fâb, ac a alwodd ei enw ef Hynny yw, Gwelwch fâb. Ruben, o her­wydd hi a ddywedodd, diau edrych o'r Argl­wydd ar fyng-hystudd, canys yn awr fyng­wr a'm hosfa i.

33 A hi a feichiogodd eilwaith, ac a esco­rodd ar fâb, ac a ddywedodd, am glywed o'r Arglwydd mai câs [ydwyf] si, am hynny y rhoddodd efe i mi hwn hefyd: a hi alwodd ei enw ef Sef Clywed. Simeon.

34 A hi a feichiogodd drachefn, ac a escor­odd ar fàb, ac a ddywedodd, fyngwr wei­thian a lŷn yn awr wrthifi, canys plentais iddo dri mâb. Am hynny y galwyd ei enw ef Sef Glyn [...]. Lefi.

35 A hi a feichiogodd drachefn, ac a escor­odd ar fâb, ac a ddywedodd, weithian y moliannaf yr Arglwydd: am hynny y gal­wodd ei Math. 1. 2. enw ef Sef, moliant. Iuda: a hi a beidiodd a phlanta.

PEN. XXX.

PAN welodd Rahel na phlanta­sei hitheu i Iacob, yna Rahel a genfigennodd wrth ei chwaer, ac a ddywedodd wrth Iacob, moes feibion i mi, ac onidê mi [a fyddaf] farw.

2 A chynneuodd llid Iacob wrth Rahel, ac efe a ddywedodd: a'i myfi [sy] yn lle Duw; yr hwn a attaliodd ffrwyth y gróth oddi wrthit ti?

3 A dywedodd hitheu, wele fy llaw-for­wyn Bilha, dôs i mewn atti hi, a hi a blanta ar fyngliniau i, fel Heb. yr adei­lader figanthi hi. y caffer plant i minneu hefyd o honi hi.

4 A hi a roddes ei llaw-forwyn Bilha iddo ef yn wraig, a Iacob aeth i mewn atti.

5 A Bilha a feichiogodd, ac a ymddûg fâb i Iacob.

6 A Rahel a ddywedodd, Duw am bar­nodd i, ac a wrandawodd hefyd ar fy llais, ac a roddodd i mi fâb: am hynny hi a alwodd ei enw ef Sef, Parnu. Dan.

7 Hefyd Bilha llaw-forwyn Rahel a fei­chiogodd eilwaith, ac a ymddûg yr ail mâb i Iacob.

8 A Rahel a ddywedodd, ymdrechais ym­drechiadau Heb. Duw. gorchestol a'm chwaer, a gor­chfygais: a hi alwodd ei enw ef Sef, fy ym­drech. Naph­tali.

9 Pan welodd Lea beidio o honi a phlan­ta, hi a gymmerth ei llawforwyn Zilpha, ac a'i rhoddes hi yn wraig i Iacob.

10 A Zilpha llaw-forwyn Lea a ymddûg fâb i Iacob.

11 A Lea a ddywedodd, y mae tyrfa yn dy­fod: a hi a alwodd ei enw ef Sef, Bagad. Gad.

12 A Zilpha llaw-forwyn Lea a ymddûg yr ail mâb i Iacob.

13 A Lea a ddywedodd, yr ydwyf yn dded­wydd, o blegit merched a'm galwant yn ddedwydd, a hi a alwodd ei enw ef Sef, dedwydd. Aser.

14 Ruben hefyd a aeth yn nyddiau cynha­iaf gwenith, ac a gafodd Fandragorau yn y maes, ac a'i dug hwynt at Lea ei fam: yna [Page] Rahel a ddywedodd wrth Lea, dyro atolwg i mi o Fandragorau dy fâb.

15 Hitheu a ddywedodd wrthi, ai bychan [yw] dwyn o honot fyngwr? a fynnit ti he­fyd ddwyn mandragorau fy màb? A Rahel a ddywedodd, cysced gan hynny gyd â thi he­no am Fandragorau dy fâb.

16 A Iacob a ddaeth o'r maes yn yr hwyr, a Lea a aeth allan iw gyfarfod ef, ac a ddy­wedodd, attaf fi y deui: o blegit gan brynu i'th brynais, am Fandragorau fy mâb: ac efe a gyscodd gyd â hi y nos honno.

17 A Duw a wrandawodd ar Lea, a hi a feichiogodd, ac a ymddûg y pummed mâb i Iacob.

18 A Lea a ddywedodd, rhodd Duw fyngobr [imi,] o herwydd rhoddi o honofi fy llaw-forwyn i'm gŵr: a hi a alwodd ei enw ef sef, Gwobr. Isacar.

19 Lea hefyd a feichiogodd etto, ac a ym­ddûg y chweched mâb i Iacob.

20 A Lea a ddywedodd, cynhyscaeddodd Duw fyfi a chynhyscaeth dda: fyngŵr a drig weithiangyd â mi, o blegit chwech o feibion a ymddygais iddo ef: a hi a alwodd ei enw ef sef, Trigfa. Zabulon.

21 Ac wedihynny hi a escorodd ar ferch, ac a alwodd ei henw hi sef, Barn. Dina.

22 A Duw a gofiodd Rahel, a Duw a wrandawodd arni, ac a agorodd ei chrôth hi.

23 A hi a feichiogodd, ac a escorodd ar fâb, ac a ddywedodd; Duw a dynnodd fyng­warthrudd ymaith.

24 A hi a alwodd ei enw ef sef, chwaneg. Ioseph, gan ddywedyd; yr Arglwydd a ddyry yn ychwa­neg i mi fâb arall.

25 A bu wedi escor o Rahel ar Ioseph, ddy­wedyd o Iacob wrth Laban; gollwng fi ymmaith, fel yr elwyf i'm brô, aci'm gwlad fy hun.

26 Dŷro fyngwragedd i mi, a'm plant, y rhai y gwasanaethais am danynt gyd a thi, fel yr elwyf ymmaith; o blegit ti a wyddost fyngwasanaeth a wneuthum i ti.

27 A Laban a ddywedodd wrtho, os cefais ffafor yn dy olwg, [na syfl:] da y gwn i'r Ar­glwydd fy mendithio i o'th blegid ti.

28 Hefyd efe a ddywedodd, dogna dy gyflog arnaf, a mi a'i rhoddaf.

29 Yntef a ddywedodd wrtho, ti a wyddost pa ddelw y gwasanaethais dy di; a pha fodd y [bu] dy anifeiliaid ti gyd a myfi.

30 O blegid ychydic [oedd] yr hyn ydoedd gennit ti cyn fy [nyfod] i, ond yn lluosso­grwydd y Heb. torrodd allan. cynnyddodd: o herwydd yr Argl­wydd a'th fendithiodd di Wrth fynr­hoed i. er pan ddaethym i: bellach gan hynny pa bryd y darparaf hefyd i'm tŷ fy hun?

31 Dywedodd yntef, pa beth a roddaf iti? ac Iacob a attebodd, ni roddi i mi ddim, os gwnei i mi y peth hyn, bugeiliaf [a] chadwaf dy braidd di drachefn.

32 Tramwyaf trwy dy holl braidd di he­ddyw, gan nailltuo oddi yno bôb llwdn mân-frith, a mawr-frith, a phôb llwdn coch-ddu ymmhlith y defaid; y mawr-frith hefyd a'r manfrith ym mhlith y geifr: ac ac [o'r rhai hynny] y bydd fynghyflog.

33 A'm cyfia wnder a destiolaetha gyd a mi Heb. yforu. o hyn allan, pan ddêl hynny yn gyflog i mi o flaen dy wyneb di: yr hyn oll ni [byddo] fàn-frith neu fawr-frith, ym mhlith y geifr, neu goch-ddu ym mhlith y defaid, lladrad [a fydd] hwnnw gyd a myfi.

34 A dywedodd Laban, wele, ô na byddei ar ôl dy airdi.

35 Ac yn y dydd hwnnw y nailltuodd efe y bychod cylch frithion, a mawr frithion, a'r holl eifr mân-frithion, a mawr-frithion, yr hyn ollyr [oedd peth] gwyn arno, a phôb coch-ddu ym mhlith y defaid, ac a'i rhoddes tan law ei feibion ei hun.

36 Ac a osododd daith tri diwrnod rhyng­ddo ei hun a Iacob: ac Iacob a borthodd y rhan arall o braidd Laban.

37 A Iacob a gymmerth iddo wiail gleisi­on o boplys, a chyll, a ffawydd, ac a ddiris­clodd ynddynt ddiriscliadau gwynion, gan ddatguddio y gwyn yr hwn [ydoedd] yn y gwiail.

38 Ac efe a osododd y gwiail y rhai a ddi­risclase efe, yn y cwttterydd, o fewn y caf­nau dyfroedd, lle y deue y praidd i yfed, ar gyfer y praidd, fel y cyfebrent pan ddelent hwy i yfed.

39 A'r praidd a gyfebrasant wrth y gwiail, a'r praidd a ddug rai cylch-frithion, a mân­frithion, a mawr frithion.

40 Ac Iacob a ddidolodd yr ŵyn, ac a osso­dodd wynebau y praidd, tuac at y cylch-fri­thion, ac at bôb cochddu ym mhlith praidd Laban: ac a ossododd ddiadellau iddo ei hun o'r nailltu, ac nid gyd â phraidd Laban y gosododd hwynt.

41 A Phôb [amser] y cyfebre y defaid cry­faf, Iacob a osode y gwiail o flaen y praidd yn y cwtterydd, i gael o honynt gyfebru wrth y gwiail.

42 Ond pan fydde y praidd yn weniaid, ni osode efe [ddim:] felly y gwannaf oedd eiddo Laban, a'r cyyfaf eiddo Iacob.

43 A'r gŵr agynnyddodd yn dra rhagorol: ac yr ydoedd iddo ef braidd helaeth, a morwy­nion, a gweision, a chamelod, ac assynnod.

PEN. XXXI.

AC efe a glybu eiriau meibi­on Laban yn dywedyd, Ia­cob a ddûg yr hyn oll [oedd] in tâd ni, ac o'r hyn [ydoedd] i'n tâd ni y cafodd efe yr holl anrhydedd hyn.

2 Hefyd Iacob a welodd wyneb-pryd La­ban, ac wele nid [ydoedd] tu ag attaw ef me­gis Heb. doe ac echdoe. cynt.

3 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth Iacob, [Page] dychwel i wlâd dy dadau, ac at dy genedl, ac mi a fyddaf gyd a thi.

4 Ac Iacob a anfonodd, ac a alwodd Ra­hel, a Lea, i'r maes, at ei braidd,

5 Ac a ddywedodd wrthynt, myfi a welaf wyneb-pryd eich tàd chwi, nad yw fel cynt tu ag attafi: a Duw fy nhâd a fu gyd a myfi.

6 A chwi a wyddoch mai a'm holl allu y gwasanaethais eich tâd.

7 A'ch tâd a'm twyllodd i, ac a newidiodd fynghyflog i ddeng-waith: ond nis dioddef­odd Duw iddo wneuthur i mi ddrwg.

8 Os fel hyn y dy wedei; y man-frithion a fydd dy gyflog di, yna yr holl braidd a heppili­ent fânfrithion: ond os fel hyn y dywedei; y cylch-frithion a fydd dy gyflog di, yna 'r holl braidd a heppilient [rai] cylch-frithion.

9 Felly Duw a ddûg anifeiliaid eich tâd chwi, ac a'i rhoddes i mi.

10 Bu hefyd yn amser cyfebru o'r praidd, dderchafu o honof fy llygaid, ac mewn breu­ddwyd y gwelais, ac wele neu, y bychod yr hyrddod (y rhai oedd yn llammu y praidd) yn gylch-frithion, yn fân frithion, ac yn fawr frithion.

11 Ac angel Duw a ddywedodd wrthif me wn breudd wyd, Iacob; minne a attebais, wele si.

12 Yntef a ddywedodd, derchafa weithian dy lygaid, a gwêl, yr holl hyrddod y rhai yd­ynt yn llammu y praidd yn gylch-frithion, yn fân-frithion, ac yn fawr-frithion; o blegit gwelais yr hyn oll y mae Laban yn ei wneu­thur i ti.

13 My fi [yw] Duw Bethel, Gen. 28. 18. lle 'r en­neiniaist y golofn, [a] lle 'r addunaist addu­ned i mi: cyfot bellach, dos allan o'r wlad hon, dychwel i wlad dy genhedl dy hun.

14 A Rahel a Lea a attebasant ac a ddy­wedasant wrtho; a [oes] etto i ni ran, neu etifeddiaeth yn nhŷ ein tâd?

15 Onid yn estronesau y cyfrifodd efe ny­ni? o blegit efe a'n gwerthodd; a chan dreu­lio a dreuliodd hefyd ein harian ni.

16 Canys yr holl olud yr hwn a ddûg Duw oddi a'r ein tâd ni, nyni a'n plant ai piau: ac yr awr hon yr hyn oll a ddywedodd Duw wrthit, gwna.

17 Yna Iacob a gyfododd, ac a ossododd ei feibion, a'i wragedd, ar gamelod.

18 Ac a ddûg ymmaith ei holl anifeiliaid, a'i holl gyfoeth yr hwn a enillase, [sef] ei ani­feiliaid meddiannol, y rhai a enillasei efe ym Padan Aram Mesopotamia, i fyned at Isaac ei dâd, i wlâd Canaan.

19 Laban hefyd a aethei i gneifio ei ddefaid: a Rahel a ledrattasei y Heb. Tera­phim. delwau [oedd] gan ei thàd hi.

20 Ac Iacob a aeth ymaith yn lledradaidd Heb. galon Laban. heb wybod i Laban y Syriad: canys ni fy­negodd iddo mai ffo yr oedd.

21 Felly y ffôdd efe a'r hyn oll [oedd] gan­ddo, ac a gyfododd ac a aeth tros yr afon, ac a gyfeiriodd [at] fynydd Gilead.

22 A mynegwyd i Laban ar y trydydd dydd, ffôi o Iacob.

23 Ac efe a gymerth ei frodyr gyd ag ef, ac a erlidiodd ar ei ol ef daith saith niwrnod, ac ai goddiweddodd ef ym mynydd Gilead.

24 A Duw a ddaeth at Laban y Syriad liw nôs mewn breuddwyd, ac a ddywedodd wrtho, cadw arnat, rhag yngen o honot wrth Iacob, na da, nadrwg.

25 Yna Laban a oddiwedodd Iacob: ac Iacob a osododd ei babell yn y mynydd: La­ban hefyd a wersyllodd ynghyd a'i frodyr ym mynydd Gilead.

26 A Laban a ddywedodd wrth Iacob, pa beth a wnaethost? o blegit ti a aethost yn lledradaidd oddi wrthif i, ac a ddygaist fy merched, fel caethion cleddyf.

27 Am ba beth y ffoaist yn ddirgel, ac y lle­dratteaist Heb. fi. oddi wrthi fi, ac ni fynegaist i mi, fel yr hebryngaswn dydi a llawenydd, ac a chaniadau, a thympan, ac a thelyn,

28 Ac na adewaist i mi gusanu fy mei­bion a'm merched? gwnaethost yr awron yn ffôl.

29 Mae ar fy llaw i wneuthur i chwi ddrwg: ond Duw eich tâd a lefarodd wrthif neith wyr, gan ddywedyd, cadw arnat rhac yngen wrth Iacob, na da, na drwg.

30 Weithian gan hynny, ti a fynnit fyned ymmaith, o blegit gan hiraethu yr hiraeth­aist am dŷ dy dâd. [Ond] pa ham y lledratte­ist fy nuwiau i?

31 A Iacob a attebodd ac a ddywedodd wrth Laban, am ofni o honof: o blegitdy­wedais, rhac dwyn o honot dy ferched oddi arnaf trwy drais.

32 Gyd a'r hwn y ceffych dy dduwiau, na chaffed fyw: ger bron ein brodyr mynn wy­bod pa beth o'r eiddoti sydd gyd a myfi, a chymmer i ti: ac nis gwyddei Iacob mai Rahel a'i lledratasei hwynt.

33 A Laban a aeth i mewn i babell Ia­cob, ac i babell Lea, ac i babell y ddwy lawforwyn, ac nis cafodd hwynt: yna yr aeth allan o babell Lea, ac y daeth i babell Rahel.

34 A Rahel a gymerasei y delwau, ac ai gosodase hwynt yn offer y camel, ac a eistedd­asai arnynt; a Laban a Heb. deim­lodd. chwiliodd yr holl babell ac nis cafodd.

35 A hi a ddywedodd wrth ei thâd, na ddi­gied fy arglwydd, am nas gallaf gyfodi ger di fron di; canys arfer gwragedd a [ddigwy­ddodd] i mi: ac efe a chwiliodd, ac ni chafodd y delwau.

36 A Iacob a ddigiodd, ac a roes senn i Laban: ac Iacob a attebodd ac a ddywedodd wrth Laban, pa beth [yw] fy-nghamwedd i? pa beth [yw] fy mhechod, gan erlid o ho­not ar fy ôl?

37 Gan i't Heb. deimlo. chwilio fy holl ddodrefn i, pa beth a gefaist o holl ddodrefn dy dŷ di? go­sot [ef] ymma ger bron fy mrodyr i a'th fro­dyr dithe, fel y barnant rhyngom ni ein dau.

38 Myfi bellach [a fum] vgain mlhynedd gyd a thi, dy ddefaid a'th eifr ni erthylasant, ac ni fwytteais hyrddod dy braidd.

39 Ni ddygum sclyfaeth attat ti; myfi ai gwnawn ef yn dda; Exod. 22. 12. o'mllaw i y gofynnit [Page] hynny; yr hyn a ledrateid y dydd, a'r hyn a le­drateid y nos.

40 Bûm y dydd, y g wres a'm treuliodd, a rhew y nôs: a'm cwsc a giliodd oddiwrth fy llygaid.

41 Felly y bûm i vgain mhlynedd yn dy dŷ di; pedair blynedd ar ddec y gwasanae­thais di am dy ddwy ferched, a chwe bly­nedd am dy braidd, a thi a newidiast fyng­hyflog ddèco weithiau.

42 Oni buase [fod] Duw fynhâd, Duw Abraham, ac arswyd Isaac gyd a'mi, diau yr awr hony gollyngasit si ymaith yn wâg­law: Duw a welodd fyng-hystydd a lla­fur fy nwylaw, ac a'th geryddodd [di] ne­ithwyr.

43 A Laban a attebodd, ac a ddywedodd wrth Iacob, y merched [hyn ydynt] fy mer­ched i, a'r meibion [hyn ŷnt] fy mebion i, a'r praidd [yw] fy mhraidd i: a'r hyn oll a weli, eiddo fi yw: a heddyw pa beth a wnaf i'm merched hyn, ac iw meibion hwynt, y rhai a escorasant?

44 Tyred gan hynny yn awr, gwnawn gyfammod mi a thi, a bydded yn destiolaeth rhyngofi a thitheu.

45 A Iacob a gymmerth garrec ac a'i co­dodd hi yn golofn.

46 Hefyd Iacob a ddywedodd wrth ei fro­dyr, cesclwch gerric: a hwy a gymmerasant gerric, ac a wnaethant garnedd, ac a fwytta­sant yno ar y garnedd.

47 A Laban ai galwodd hi Sef, Carnedd y dystiolaeth. Iegar-Sa­hadutha: ac Iacob ai galwodd hi Galeed.

48 A Laban a ddywedodd, y garnedd hon sydd dyst rhyngofi a thithe heddyw: am hynny y galwood [Iacob] ei henw hi Ga­leed,

49 A Sef, Dis­gwilfa. Mispah: o blegit efe a ddywedodd, gwilied yr Arglwydd rhyngofi a thithe, pan fôm ni bob vno olwg ei gilydd.

50 Os gorthrymmi di fy merched, neu os cymmeri wragedd heb law fy merchedi: nid [oes neb] gyd â ni, edrych, Duw [sydd] dŷst rhyngofi a thithe.

51 Dywedodd Laban hefyd wrth Ia­cob, wele y garnedd hon, ac wele y golofn hon a osodais rhyngofi a thi.

52 Tŷst [a fydd] y garnedd hon, a thŷst [a fydd] y golofn, na ddeuafi tros y garnedd hon attat ti, ac na ddoi dithe tros y garnedd hon, nâ 'r golofn hon attafi, er niwed.

53 Duw Abraham, a Duw Nachor a far­no rhyngom ni, Duw eu tadau hwynt. Ac Iacob a dyngodd i ofn ei dâd Isaac.

54 Hefyd Iacob a neu, laddedd. aberthodd aberth yn y mynydd, ac a alwodd ar ei frodyr i fwytta bara, a hwy a fwyttasant fara, ac a driga­sant tros nôs yn y mynydd.

55 A Laban a gyfododd yn foreu, ac a gu­sanodd ei feibion a'i ferched, ac a'i bendithi­odd hwynt: felly Laban a aeth ymmaith, ac a ddychwelodd i'w frô ei hun.

PEN. XXXII.

AC Iacob a gerddodd i'w daith yntef: ac angylion Duw a gy­farfu ag ef.

2 Ac Iacob a ddywedodd pan welodd hwynt, dymma werssyll Duw, ac a alwodd henw y lle hwn­nw Sef, Dwy wersyll. Mahanaim.

3 Ac Iacob a anfonodd gennadau o'i flaen at ei frawd Esau, iwlad Seir [i] Heb faes. wlâd Edom.

4 Ac a orchymynnodd iddynt, gan ddywe­dyd; fel hyn y dywed wch wrth fy arglwydd Esau, fel hyn y dy wed dy wâs di Iacob: gyd à Laban yr ymdeithiais, ac y trigais hyd yn hyn.

5 Ac y mae i mi eidionnau, ac assynnod, defaid a gweision, a morwynion: ac anfon a wnaethum i fynegi i'm harglwydd, i gael ffafr yn dy olwg.

6 A'r cennadau a ddychwelasant at Ia­cob, gan ddywedyd, daethom at dy frawd E­sau, ac y mae efe yn dyfod i'th gyfarfod ti, a phed war cant o wŷr gyd ag ef.

7 Yna Iacob a ofnodd yn fawr, a chyfyng oedd arnaw, ac efe a rannodd y bobl [oedd] gyd ag ef, a'r defaid, a'r eidionnau, a'r came­lod, yn ddwy fintai.

8 Ac a ddywedodd, os daw Esau at y naill fintai, a tharo honno, yna y fintai arall a fydd diangol.

9 A dywedodd Iacob, o Dduw fy-nhâd Abraham, a Duw fy-nhâd Isaac, ô Argl­wydd, yr hwn a ddywedaist wrthif, Pen. 31. 13. dych wel i'th wlâd, ac at dy genhedl, ac mi a wnaf ddaioni i ti:

10 Heb. Llai wyf nâtb holl. Ni ryglyddais y lleiaf o'th holldrugar­eddau di, nac o'r holl wirionedd a wnaethost â'th wâs: o blegit â'm ffon y daethym tros yr Iorddonen hon, ond yn awr yr ydwyf yn ddwy fintai.

11 Achub fi atolwg o law fy mrawd, o law Esau; o blegit yr ydwyfi yn ei ofni ef, rhac dyfod o honaw a'm taro, [a'r] fam Heb. ar y. gyd a'r plant.

12 A thy di a ddy wedaist, gwnaf ddaioni i ti yn ddiau; a'th hâd ti a wnâf fel tyfod y môr, yr hwn o amlder ni ellir ei rifo.

13 Ac yno y lleteuodd efe y noson honno: ac o'r hyn a ddaeth i'w law ef y cymmerth e­fe anrheg iw frawd Esau:

14 Dau cant o eifr, ac vgain o fychod, deu cant o ddefaid, ac vgain o hyrddod:

15 Dêc ar hugain o gamelod blithion a'i llydnod, deugain o warthec a dêc o deirw, vgain o assynnod, a dec o ebolion.

16 Ac efe a roddes yn llaw ei weision, bôb gyrr o'r nailltu, ac a ddywedodd wrth ei wei­sion; ewch trosodd o'm blaen i, a gosodwch en­cyd rhwng pob gyrr a'i gilydd.

17 Ac efe a orchymynnodd i'r blaenaf, gan ddywedyd; os Esau fy mrawd a'th gyferfydd di, ac a ymofyn â thy di, gan ddy wedyd; I bwy [Page] [y perthyni] di? ac i ba le'r ei? ac eiddo pwy [yw] y rhai hyn o'th flaen di?

18 Yna y dywedi, eiddo dy wâs Iacob: anrheg yw, wedi ei hanfon i'm harglwydd Esau: ac wele yntef hefyd ar ein hôl ni.

19 Felly y gorchymynnodd hefyd i'r ail, ac i'r trydydd, ac i'r rhai oll oedd yn canlyn y gyr­roedd, gan ddywedyd; yn y modd hwn y dy­wedwch wrth Esau, pan gaffoch afael arno.

20 A dy wedwch hefyd, wele dy wâs Iacob ar ein hôl ni: o blegit (eb ef) bodlonaf ei wy­neb ef â'r anrheg [sydd] yn myned o'm blaen: ac wedi hynny edrychaf yn ei wyneb ef, onid antur efe a dderbyn fy wyneb inneu.

21 Felly yr anrheg a aeth trosodd o'i flaen ef: ac efe a letteuodd y noson honno yn y gwerssyll.

22 Ac efe a gyfododd y noson honno, ac a gymmerth ei ddwy wragedd, a'i ddwy law­sorwyn, a'i vn mâb ar ddêc, ac a aeth tros rŷd Iabboc.

23 Ac a'i cymmerth hwynt, ac a'i tros­glwyddodd trwy'r afon: felly efe a drosglwy­ddodd yr hyn [oedd] ganddo.

24 Ac Iacob a adawyd ei hunan; yna yr ymdrechodd gŵr ag ef, nes codi'r wawr.

25 A phan welodd na byddei drech nag ef, efe a gyffyrddodd â chyswllt ei forddwyd ef, fel y llaessodd cysswllt morddwyd Iacob, wrth ymdrech o honaw ag ef.

26 A'r [Angel] a ddywedodd, gollwng fi ymmaith, o blegit y wawr a gyfododd: yntef a attebodd, Osee. 12. 4. ni'th ollyngaf oni'm bendithi.

27 Hefyd efe a ddywedodd wrtho, beth [yw] dy henw? ac efe a attebodd, Iacob.

28 Yntef a ddywedodd, Pen. 35. 10. mwyach ni el wir dy henw di Iacob, ond Israel: o blegit cefaist nerth gyd a Duw fel tywysog, a chyda dyni­on, ac a orchfygaist.

29 A Iacob a y mofynnodd, ac a ddywed­odd, mynega attolwg dy henw: yntef a at­tebodd, i ba beth y gofynni hyn am fy henw i? ac yno efe a'i bendithiodd ef.

30 Ac Iacob a alwodd henw y fan Sef, wyneb Duw. Peni­el: o blegit gwelais Dduw wyneb yn wy­neb, a diangodd fy enioes.

31 A'r haul a gyfodasei arno fel yr oedd yn myned tros Penuel, ac yr [oedd] efe yn gloff o'i glûn.

32 Am hynny plant Israel ni fwytânt y gewyn a giliodd, yr hwn [sydd] o fewn cyss­wllt y morddwyd hyd y dydd hwn: o blegid cyffwrdd â chysswllty morddwyd, ar y gew­yn a giliodd.

PEN. XXXIII.

AC Iacob a dderchafodd ei ly­gaid, ac a edrychodd, ac wele E­sau yn dyfod a phedwar cant o wŷr gyd ag ef: ac efe a ran­nodd y plant at Lea, ac at Ra­hel, ac at y ddwy lawforwyn.

2 Ac ym mlaen y gosododd efe y ddwy law-forwyn, a'i plant hwy; a Lea, a'i phlant hitheu yn ol [y rhai hynny:] a Rahel a Io­seph yn olaf.

3 Ac yntef a gerddodd oi blaen hwynt, ac a y mostyngodd i lawr seithwaith, oni ddaeth efe yn agos at ei frawd.

4 Ac Esau a redodd i'w gyfarfod ef, ac a'i cofleidiodd ef, ac a syrthiodd ar ei wddf ef, ac a'i cussanodd ef: a hwy a wylasant.

5 Ac efe a dderchafodd ei lygaid ac a ganfu y gwragedd, a'r plant, ac a ddywedodd, pwy yw y rhai hyn gennyt ti? yntef a ddywedodd y plant a roddes Duw o'i râs i'th wâs di.

6 Yna y llaw-forwynion a nessasant; hwynt-hwy ai plant, ac a ymgrymmasant.

7 A Lea a nessaodd a'i phlant hitheu, ac a ymgrymmasant; ac wedi hynny y nessaodd Ioseph a Rahel, ac a ymgrymmasant.

8 Ac efe a ddywedodd, pa beth [yw] gen­nyt yr holl fintai accw a gyfarfûm i? yntef a ddywedodd [anfonais hwynt] i gael ffafor yngolwg fy Arglwydd.

9 Ac Esau a ddywedodd, y mae gennifi ddigon, fy mrawd: bydded i ti yr hyn [sydd] gennyt.

10 Ac Iacob a ddywedodd, nagê attolwg: os cefais yn a wr ffafor yn dy olwg; cymmer fy anrheg o'm llaw i: canys am hynny y gwe­lais dy wyneb, fel pe gwelswn wyneb Duw, a thi yn fodlon i mi.

11 Cymmer attolwg fy mendith, yr hon a ddycpwyd i ti; o blegit Duw a fu raslon i mi, ac am fod gennifi bôb peth: ac efe a fu daer arno, ac yntef a gymme­rodd.

12 Ac a ddywedodd cychwynnwn ac a wn, a mi a âf o'th flaen di.

13 Yntef a ddywedodd wrtho, fy arglwydd a ŵyr mai tyner [yw] y plant, a [bod] y praidd a'r gwarthec cyfloion. blithion gŷd à myfi: os gyrrir hwynt vn diwrnod yn rhy chwyrn, marw a wna yr holl braidd.

14 Aed attolwg fy arglwydd o flaen ei wâs, a minne a ddeuaf yn araf fel y gallo 'r anifeiliaid [sydd] o'm blaeni, acy gallo'r plant, hyd oni ddelwyf at fy arglwydd i Seir.

15 Ac Esau a ddywedodd, Heb. gosodas. gadawaf yn awr gyd â thi [rai] o'r bobl [sydd] gydâ mi: yntef a ddywedodd, I ba beth [y gwnei] hyn­ny? cafwyf ffafor yng-olwg fy arglwydd.

16 Felly Esau y dydd hwnnw a ddychwe­lodd ar hyd ei ffordd ei hun i Seir.

17 Ac Iacob a gerddodd i Succoth, ac a adailadodd iddo dŷ, ac a wnaeth fythod i'w a­nifeili aid: am hynny efe a alwodd henw y lle bythed. Succoth.

18 Hefyd Iacob a ddaeth i Salem. yn llwyddi­annus i ddinas Sichem, yr hon [sydd] yng­wlad Canaan, (pan ddaeth efe o Padan Aram. Mesopota­mia,) ac a werssyllodd o flaen y ddinas.

19 Ac a brynodd ran o'r maes y lledasei ei babell ynddo, o law meibion a elwir Act 7 16. Emor. Hamor, tâd Si­chem, am gan neu, o wyn. darn o arian.

20 Ac a ossododd yno allor, ac a'i henwodd Sef, Duw, Duw Israel. El Elohe Israel.

PEN. XXXIIII.

A Dina merch Lea, yr hon a ym­ddygasei hi i Iacob, a aeth allan i weled merched y wlâd.

2 A Sichem mab Hemor yr Hefiad tywysog y wlad, a'i canfu hi, ac a'i cymmerth hi, ac a orweddodd gyd a hi, ac a'i Heb. darostyn. gadd. treisiodd.

3 A'i enaid ef a lynodd wrth Dina ferch Iacob; ie efe a hoffodd y llangces, ac a ddy­wedodd wrth [fodd] calon y llangces.

4 Sichem hefyd a lefarodd wrth Hemor ei dâd, gan ddywedyd; cymmer y llangces hon yn wraig i mi.

5 A Iacob a glybu [i Sichem] halogi Dina ei ferch (a'i feibion ef oedd gyd a'i anifei­liaid ef yn y maes) ac Iacob a dawodd â sôn hyd oni ddaethant hwy [adref]

6 A Hamor tâd Sichem a aeth allan at Iacob, i ymddiddan ag ef.

7 A meibion Iacob a ddaethant o'r maes, wedi clywed o honynt, a'r gwyr a ymofidia­sant, a digiasant yn ddirfawr, o blegit gw­neuthur [o Sichem] ffolineb yn Israel, gan orwedd gyd â merch Iacob; canys ni ddyle­ssid gwneuthur felly.

8 A Hemor a ymddiddanodd â hwynt, gan ddywedyd, glynu a wnaeth enaid Sichem fy mâb i wrth eich merch chwi: rhoddwch hi attolwg yn wraig iddo ef.

9 Ac ymgyfathrechwch â ni, rhoddwch eich merched chwi i ni, a chymmerwch ein merched ni i chwithau.

10 A chwi a gewch bresswylio gyd â ni, a'r wlad fydd o'ch blaen chwi: trigwch a nege­seuwch ynddi, a cheisiwch feddiannau ynddi.

11 Sichem hefyd a ddywedodd wrth ei thàd hi, ac wrth ei brodyr, cafwyf ffafor yn eich golwg, a'r hyn a ddywedoch wrthif a roddaf.

12 Gosodwch arnaf fi ddirfawr gynhy­scaeth, a rhodd, ac mi a roddaf fel y dywedoch wrthif: rhoddwch chwithau y llangces i mi yn wraig.

13 A meibion Iacob a attebasant Sichem, a Hemor ei dâd ef yn dwyllodrus, ac a ddywe­dasant, o herwydd iddo ef halogi Dina eu chwaer hwynt.

14 Ac a ddywedasant wrthynt, ni allwn wneuthur y peth hyn, gan roddi ein chwaer i ŵr dien waededic; o blegit gwarthrudd [yw] hynny i ni.

15 Ond yn hyn y cytunwn â chwi, os by­ddwch fel nyni, gan enwaedu pôb gwryw i chwi.

16 Yna y rhoddwn ein merched ni i chwi, ac y cymmerwn eich merched chwithau i nin­nau, ac ni a gyd-trigwn â chwi, ac ni a fydd­wn yn vn bobl.

17 Ond oni wrandewch arnom ni i'ch en­waedu, yna y cymmerwn ein merch, ac a awn ymmaith.

18 A'i geiriau hwynt oedd dda yngolwg Hemor, ac yngolwg Sichem mâb Hemor.

19 Ac nid oedodd y llangc wnaethur y peth, o blegit efe a roddase serch ac ferch Ia­cob: ac yr oedd efe yn anrhydeddusach nâ holl dŷ ei dâd.

20 A Hemor a Sichem ei fab ef a aethant i borth eu dinas, ac a lefarasant wrth eu di­nasyddion, gan ddywedyd;

21 Y gwyr hyn heddychol [ynt] hwy gyd â ni, trigant hwythau yn y wlad, a gwnant eu negesau [ynddi:] a'r wlàd, wele, sy ddi­gon ehang iddynt hwy: cymmerwn eu mer­ched hwynt i ni yn wragedd, a rhoddwn ein merched ninnau iddynt hwy.

22 Ond yn hyn y cytuna y dynion â ni, i drigo gyd â ni, ar fod yn vn bobl, os enwae­dir pôb gwryw i ni, fel y maent hwy yn en­waededic.

23 Eu hanifeiliaid hwynt, a'i cyfoeth hwynt, a'i holl yscrubliaid hwynt, onid ei­ddo ni [fyddant] hwy? yn vnic cytunwn â hwynt, a hwy a drigant gyd a ni.

24 Ac ar Hemor ac ar Sichem ei fab ef, y gwrandawodd pawb a'r a oedd yn dyfod all­an o borth ei ddinas ef: ac enwaedwyd pôb gwryw, [sef] y rhai oll oedd yn dyfod allan o borth ei ddinas ef.

25 A bu ar y trydydd dydd pan oeddynt hwy yn ddolurus, gymmeryd o ddau o fei­bion Iacob, Simeon, a Lefi, brodyr Dina, bôb vn ei gleddyf, a dyfod ar y ddinas yn hy­derus, a lladd pôb gwryw.

26 Gen. 49. 6. Lladdasant hefyd Hemor a Sichem ei fâb, â mîn y cleddyf: a chymmerasant Di­na o dŷ Sichem, ac aethant allan.

27 Meibion Iacob a ddaethant ar y lla­ddedigion, ac a yspeiliasant y ddinas, am ha­logi o honynt eu chwaer hwynt.

28 Cymmerasant eu defaid hwynt, a'i gwarthec, a'i hassynnod hwynt, a'r hyn [oedd] yn y ddinas, a'r hyn [oedd] yn y maes.

29 A'i holl gyfoeth hwynt, a'i holl rai by­chain, a'i gwragedd a gaethgludasant hwy, ac ŷ speiliasant yr hyn oll [oedd] yn y tai.

30 A Iacob a ddywedodd wrth Simeon, a Lefi, trallodasoch fi gan beri i mi fod yn ffi­aidd gan bresswylwyr y wlâd, gan y Canaa­neaid, a'r Phereziaid, a minneu yn ychydic o nifer: a hwy a ymgasclant yn fy erbyn, a tharawant fi, felly y difethir fi, mi a'm tŷ.

31 Hwythau a attebasant, ai megis put­tain y gwnai efe ein chwaer ni?

PEN. XXXV.

A Duw a ddywedodd wrth Ia­cob, cyfod, escyn i Bethel, a thrîg yno, a gwna yno allor i Dduw, yr hwn a ymddango­sodd i ti, Pen. 27. 43. pan ffoaist o wydd E­sau dy frawd.

2 Yna Iacob a ddywedodd wrth ei deulu, ac wrth y rhai oll [oedd] gyd ag ef, bwriwch ymmaith y duwiau dieithr sydd yn eich plith chwi, ac ymlânhewch, a newidiwch eich dillad,

3 A chyfodwn, ac escynnwn i Bethel, ac yno y gwnaf allor i Dduw yr hwn a'm gw­randawodd yn nŷdd fynghyfyngder, ac a fu gyd â myfi yn y ffordd a gerddais.

4 A hwy a roddasant at Iacob yr holl dduwiau dieithr y rhai [oedd] yn eu llaw hwynt, a'r clust-dlysau [oedd] yn eu clustiau: ac Iacob a'i cuddiodd hwynt tan y dderwen [oedd] yn ymmyl Sichem.

5 A hwy a gych wnnasant: ac ofn Duw [oedd] ar y dinasoedd, y rhai [oedd] o'i ham­gylch hwynt, ac nid erlidiasant ar ol meibi­on Iacob.

6 Ac Iacob a ddaeth i Luz yngwlad Ca­naan, hon [yw] Bethel, efe a'r holl bobl y rhai [oedd] gyd ag ef:

7 Ac a adailadodd yno allor, ac a hen­wodd y *lle sef Duw Bethel El-bethel, blegityno yr ymddan­gosassei Pen. 28. 19. Duw iddo ef, pan ffoesei efe o wydd ei frawd.

8 A marw a wnaeth Debora mammaeth Rebecca, a' hi a gladdwyd islaw Bethel dan dderwen: a galŵyd henw honno sef, Derwen wylofain. Alhon-ba­chuth.

9 Hefyd Duw a ymddangosodd eil waith i Iacob pan ddaeth efe o Padan Aram Mesopotamia ac a'i bendithiodd ef.

10 A Duw a ddywedodd wrtho, dy henw di [yw] Iacob, ni Pen. 32. 28. elwir dy henw di Iacob mwy, onid Israel a fydd dy henw di: ac efe a alwodd ei enw ef Israel.

11 Hefyd Duw a ddywedodd wrtho, myfi [yw] Duw holl alluog: cynnydda, ac amlhâ: cenedl a chynnulleidfa cenhedloedd a fydd o honot ti, a brenhinoedd a ddaw allan o'th lwynau di,

12 A'r wlâd yr hon a roddais i Abraham, ac i Isaac, a roddaf i ti, ac i'th hâd ardy ôl di y rhoddaf y wlâd.

13 A Duw a escynnodd oddi wrthaw ef yn y fan lle y llefarasei efe wrtho.

14 Ac Iacob a osododd golofn yn y fan lle 'r ymddiddanasei efe ag ef, [sef] colofn faen: ac efe a dywalltodd arni ddiod offrwm, ac a dywalltodd olew arni.

15 A Iacob a alwodd henw y fan lle 'r ym­ddiddanodd Duw ag ef; Bethel.

16 A hwy a aethant ymmaith o Bethel: ac yr oedd etto neu, yehydig ffordd. megis milltir o dîr i ddyfod i E­phrath: yno 'r escorodd Rahel, a bu galed [arni] wrth escor.

17 A darfu pan oedd galed [arni] wrth es­cor, i'r fŷdwraig ddywedyd wrthi hi, nac of­na; o blegit llymma hefyd i ti fâb.

18 Darfu hefyd wrth ymadel o'i henaid hi (o blegit marw a wnaeth hi) iddi alw ei e­nw ef sef, Mab fy­ngalar. Benoni: ond ei dâd a'i henwodd ef sef. mab y dde­heulaw. Ben-iamin.

19 A Rahel a fu farw, ac a gladdwyd yn y ffordd i Ephrath; hon [yw] Bethlehem.

20 Ac Iacob a osododd golofn ar ei bedd hi: honno [yw] colofn bedd Rahel hyd he­ddyw.

21 Yna Israel a gerddodd, ac a ledodd ei Twr Eder. babell o'r tu hwnt i Migdal-eder.

22 A phan ydoedd Israel yn trigo yn y w­làd honno, yna▪ Reuben a aeth ac a orwe­ddodd Pen. 49. 5. gyd a Bilha gordderchwraig ei dad, a chlybu Israel [hynny:] yna meibion Ia­cob oeddynt ddeu-ddec.

23 Meibion Lea, Ruben cyntafanedic Iacob, a Simeon, a Lefi, a Iuda, ac Isacar, a Zabulon.

24 Meibion Rahel, Ioseph, a Beniamin.

25 A meibion Bilha llaw-forwyn Rahel; Dan, a Nephthali.

26 A meibion Zilpha llaw-forwyn Lea; Gad, ac Aser. Dymma feibion Iacob, y rhai a anwyd iddo ym-Mesopotamia.

27 A Iacob a ddaeth at Isaac ei dâd i Mamre i gaer Arba, hon [yw] Hebron, lle 'r ymdeithiasei Abraham ac Isaac.

28 A dyddiau Isaac [oedd] gan-mlynedd a phedwar vgain mlynedd.

29 Ac Isaac a drengodd, ac a fu farw, Pen. 25. 8▪ ac a gasclwyd at ei bobl, yn hên, ac yn gyflawn o ddyddiau: a'i feibion Esau ac Iacob a'i cla­ddasant ef.

PEN. XXXVI.

AC dymma genedlaethau Esau: efe yw Edom.

2 Esau a gymmerth ei wra­gedd o ferched Canaan; Ada merch Elon yr Hethiad, ac A­holibama merch Ana, merch Zibeon yr He­fiad:

3 Basemath hefyd merch Ismael, chwa­er Nebaioth.

4 Ac 1. Cron. 1. 35 Ada a ymddug Eliphas i Esau: a Basemath a escorodd ar Reuel.

5 Aholibama hefyd a escorodd ar Ieus, a Ialam, a Chorah: dymma feibion Esau, y rhai a anwyd iddo yngwlad Canaan.

6 Ac Esau a gymmerodd ei wragedd, a'i feibion, a'i ferched, a holl ddynion ei dŷ, a'i a­nifeiliaid, a'i holl yscrubliaid, a'i holl gyfoeth a gasglasei efe yngwlad Canaan, ac a aeth ymmaith i'r wlad o wydd ei frawd Iacob.

7 O blegit eu cyfoeth hwynt oedd fwy nag y gellynt gyd trigo: ac nis gallei gwlâd eu hymdaith eu cynnwys hwynt gan eu ha­nifeiliaid.

8 Felly y Iosua 24. 4. trigodd Esau ym mynydd Seir: Esau [yw] Edom.

9 Ac dymma genedlaethau Esau tâd yr Edomiaid ym mynydd Seir.

10 Dymma henwau meibion Esau; 1. Cron. 1. 35. Eli­phas [Page] mâb Ada gwraig Esau, Reuel mâb Basemath gwraig Esau.

11 Ameibion Eliphas oedd Teman, O­mar, Zepho, a Gatam, a Chenaz.

12 A Thimna oedd ordderch-wraig i Eli­phas mab Esau, ac a escorodd Amelec i Eli­phas: dymma feibion Ada gwraig Esau.

13 Ac dymma feibion Reuel; Nahath, a Serah, Samma, a Mizza; y rhai hyn oedd feibion Basemath gwraig Esau.

14 Hefyd y rhai hyn oedd feibion Aholiba­ma merch Ana, merch Zibeon gwraig E­sau: a hi a ymddug i Esau, Ieus, a Ialam, a Chorah.

15 Dymma ddûgiaid o feibion Esau; mei­bion Eliphas cyntafanedic Esau, duwc Te­man, duwc Omar, duwc Zepho, duwc Ce­naz.

16 Duwc Corah, duwc Gatam, duwc A­melec: dymma y dûgiaid o Eliphas yng­wlad Edom: dymma feibion Ada.

17 Ac dymma feibion Reuel mab Esau, duwc Nahath, duwc Serah, duwc Sam­ma, duwc Mizza: dymma 'r dugiaid o Re­uel yng-wlad Edom: dymma feibion Base­math gwraig Esau.

18 Dymma hefyd feibion Aholibama gw­raig Esau, duwc Ieus, duwc Ialam, duwc Corah: dymma 'r dugiaid o Aholibama merch Ana gwraig Esau.

19 Dymma feibion Esau, (hwn yw Edom) ac dymma eu dûgiaid hwynt.

20 Cron. 1. 38. Dymma feibion Seir yr Horiad, cy­fannedd wyr y wlad; Lotan, a Sobal, a Zi­beon, ac Ana.

21 A Dison, ac Eser, a Disan: dymma ddu­giaid yr Horiaid meibion Seir yng-wlad E­dom.

22 A meibion Lotan oedd Hori, a Hemam: a chwaer Lotan [oedd] Timna.

23 Ac dymma feibion Sobal; Alfan, a Manahath, ac Ebal, Sepho, ac Onam.

24 Ac dymma feibion Zibeon; Aia, ac A­na; hwn yw Ana a gafodd y mulod yn yr anialwch wrth borthi asŷnnod Zibeon ei dâd.

25 Ac dymma feibion Ana; Dison, ac A­holibama merch Ana.

26 Dymma hefyd feibion Dison; Hemdan, ac Esban, ac Ithran, a Cheran.

27 Dymma feibion Eser, Bilhan, a Saa­fan, ac Acan.

28 Dymma feibion Disan; Us, ac A­ran.

29 Dymma ddugiaid yr Horiaid; Duwc Lotan, duwc Sobal, duwc Zibeon, duwc Ana,

30 Duwc Dison, duwc Eser, duwc Disan. Dymma ddugiaid yr Horiaid, ym-mhlith eu dugiaid yngwlâd Seir.

31 Dymma hefyd y brenhinoedd adeyrna­sasant yng-wlad Edom cyn teyrnasu brenin ar feibion Israel.

32 A Bela mab Beor a deyrnasodd yn E­dom: a henw ei ddinas ef [oedd] Dinhabah.

33 A Bela a fu farw; a Iobab mab Serah o Bozra a deyrnasodd yn ei le ef.

34 Iobab hefyd a fu farw; a Husam o wlâd Temani a deyrnasodd yn ei le ef.

35 A bu Husam farw; a Hadad mab, Bedad yr hwn a darawodd Midian ym maes Mo­ab, a deyrnasodd yn ei le ef: a henw ei ddinas ef [oedd] Afith.

36 Marw hefyd a wnaeth Hadad, a Sam­lah o Masrecah a deyrnasodd yn ei le ef.

37 A bu Samlah farw; a Saul o Reho­both [wrth] yr afon, a deyrnasodd yn ei le ef.

38 A bu Saul farw; a Baalhanan mab Achbor a deyrnasodd yn ei le ef.

39 A bu Baalhanan mab Achbor farw; a Hadar a deyrnasodd yn ei le ef, a henw ei ddi­nas ef [oedd] Pau; a henw ei wraig Mehe­tabel, merch Matred, merch Mezahab.

40 Ac dymma henwau 'r dûgiaid o Esau yn ol eu teuluoedd, wrth eu trigleoedd, erbyn eu henwau; duwc Timna, duwc Alfah, duwc Ietheth.

41 Duwc Aholibama, duwc Ela, duwc Pinon,

42 Duwc Cenaz, duwc Teman, duwc Mîbsar,

43 Duwc Magdiel, duwc Iram. Dymma 'r dugiaid o Edom, yn ol eu presswylfeudd, yng-wlad eu perchennogaeth: dymma Esau tàd Heb. Edom, yr Edomiaid.

PEN. XXXVII.

A Chrigodd Iacob yngwlâd ym­ddaith ei dâd yngwlâd Ca­naan.

2 Dymma genhedlaethau Iacob; Ioseph yn fab dwy flw­ydd ar bymthec oedd fugail gyd a'i frodyr ar y praidd: a'r llangc oedd gyd a meibion Bilha, a chyd a meibion Zilpha gwragedd ei dâd. A Ioseph a ddygodd eu dryg-air hwynt at eu tâd.

3 Ac Israel oedd hoffach ganddo Ioseph nâ'i holl feibion, o blegit efe oedd fâb ei he­naint ef, ac efe a wnaeth siacced fraith iddo ef.

4 A Phan welodd ei frodyr fod eu tâd yn ei garu ef yn fwy nâ'i holl frodyr; hwy a'i ca­sasant ef, ac ni fedrent ymddiddan [ag] ef yn heddychol.

5 A Ioseph a freuddwydiodd freuddwyd, ac a'i mynegodd iw frodyr: a hwy a'i casa­sant ef etto yn ychwaneg.

6 Ac efe a ddywedodd wrthynt, gwran­dewch atolwg y breuddwyd hwn a freudd­wydiais i.

7 Ac wele rhwymo ysgubau 'r oeddym ni ynghanol y maes, ac wele fy yscub i a gyfo­dodd, ac a safodd hefyd; ac wele eich yscubau chwi a safasant o amgylch ac a ymgrymma­sant i'm hysgub i.

8 A'i frodyr a ddywedasant wrtho, ai gan [Page] deyrnasu y teyrnesi arnom ni? ai gan arglw­yddiaethu 'r arglwyddiaethi arnom ni? a hwy a chwanegasant etto ei gasau ef, o ble­gid ei freudd wydion, ac o blegit ei eiriau.

9 Hefyd efe a freudd wydiodd etto freu­ddwyd arall, ac a'i mynegodd iw frodyr, ac a ddywedodd; wele breuddwydiais freudd wyd etto; ac wele yr haul, a'r lleuad, a'r vn seren ar ddec yn ymgrymmu i mi.

10 Ac efe a'i mynegodd iw dâd, ac i'w fro­dyr; a'i dâd a feiodd arno, ac a ddywedodd wrtho, pa freuddwyd yw hwn, a freudd wy­diaisti? ai gan ddyfod y deuwn ni, mi a'th fam a'ch frodyr, i ymgrymmu i lawr i ti?

11 A'i frodyr a gynfigennasant wrtho ef, ond ei dâd a ddaliodd ar y peth.

12 A'i frodyr a aethant i fugeilia praidd eu tâd yn Sicnem.

13 Ac Israel a ddywedodd wrth Ioseph, onid [yw] dy frodyr yn bugeilio yn Sichem? tyred, ami a'th anfonaf attynt: yntef a ddy­wedodd wrtho, wele fi.

14 A dywedodd wrtho, dos weithian, e­drych [pa] lwyddiant [sydd] i'th frodyr, a [pha] lwyddiant [sydd] ir praidd, a dŵg eil­chwyl air [i] mi: felly efe a'i hanfonodd ef o ddyffryn Hebron, ac efe a ddaeth i Sichem.

15 A chyfarfu gŵr ag ef, ac wele efe yn cyr­wydro yn y maes: a'r gŵr a ymofynnodd [ag] ef, gan ddywedyd, pa beth yr wyt yn ei geisio?

16 Yntef a ddywedodd, ceisio fy-mrodyr yr ydwyfi; mynega atolwg i mi pa le y maent hwy yn bugeilio?

17 A'r gŵr a ddywedodd, hwy aethant o­ddi ymma, o blegit mi a'i clywais hwy yn dy­wedyd, awni Dothan. A Ioseph a aeth a'r ôl ei frodyr, ac a'i cafodd hwynt yn Dothan.

18 Hwythau a'i canfuant ef o bell, a chyn ei ddynessu ef attynt, hwy a gydfwriadasant [yn] ei [erbyn] ef, iw ladd ef.

16 A dywedasant ŵrth ei gilydd, wele y breudd wyd-wr yn dyfod.

20 Dewch gan hynny yn awr, a lladdwn ef, a thaflwn ef yn vn o'r pydewau, a dywe­dwn, bwyst-fll drwg a'i bwyttaodd ef; yna y cawn weled beth a ddaw o'i freudd wydi­on ef.

21 A Pen. 42▪ 22. Ruben a glybu, ac a'i hachubodd ef o'i llaw hwynt, ac a ddywedodd, na la­ddwn ef.

22 Ruben a ddywedodd hefyd wrthynt, na thywelltwch waed; bwriwch ef i'r py­dew hwn [sydd] yn yr anialwch, ac nac e­stynnwch law arno, fel yr achubei ef o'i llaw hwynt i'w ddwyn eil-waith at ei dâd.

23 A bu pan ddaeth Ioseph at ei frodyr, iddynt ddiosc ei siacced oddi am Ioseph, [sef] y siacced fraith [ydoedd] am dano ef.

24 A chymerasant ef, a thaflasant i by­dew: a'r pydeŵ [oedd] wâg heb ddwfr ynddo.

25 A hwy a eisteddasant i fwytta bwyd, ac a dderchafasant eu llygaid, ac a edrycha­sant, ac wele fintai o Ismaeliaid yn dyfod o Gilead yn myned i wared i'r Aipht, a'i came­lod yn dŵyn llyssiau, a balm, a myrr.

26 A dywedodd Iuda wrth ei frodyr, pa lesaad [a fydd] os lladdwn ein brawd, a chê­lu ei waed ef?

27 Deuwch a gwerthwn ef i'r Ismaeli­aid, ac na fydded ein llaw ni arno ef: o blegit ein brawd ni, a'n cnawd ydyw efe: a'i frodyr a Heb wran­dawsant. gytunasant.

28 A phan ddaeth Doct. 10. 13. psal. 105. 17. Act. 7. 9. y marchnad-wyr o Mi­dian heibio, y tynnasant, ac y cyfodasant Io­seph i fynu o'r pydew, ac a werthasant Io­seph i'r Ismaeliaid, er vgain [darn] o arian: hwyntau a ddygasant Ioseph i'r Aipht.

29 A Ruben a ddaeth eil-waith at y py­dew, ac wele nid [ydoedd] Ioseph yn y py­dew; ac yntef a rwygodd ei ddillad,

30 Ac a ddych welodd at ei frodyr, ac a ddy­wedodd, y llangc nid yw accw, a minneu, i bale 'r âf fi.

31 A hwy a gymmerasant siacced Ioseph, ac a laddasant fyn gafr, ac a drochasant y si­acced yn y gwaed.

32 Ac anfonasant y siacced fraith, ac a'i dy­gasant at eu tâd, ac a ddywedasant, hon a gawsom: myn ŵybod yn awr ai siacced dy fâb [yw] hi ai nad ê.

33 Yntef a'i hadnabu hi, ac a ddywedodd, siacced fy mab [yw hi,] Pen. 44. 28. bwyst-fil drwg a'i bwyttaodd ef: gan larpio y llarpiwyd Io­seph.

34 Ac Iacob a rwygodd ei ddillad, ac a o­sododd sach-len am ei lwynau, ac a alarodd am ei fâb ddyddiau lawer.

35 A'i holl feibion, a'i holl ferched a goda­sant iw gyssuro ef: ond efe a wrthododd gym­meryd cyssur, ac a ddywedodd; yn ddiau des­cynnaf yn alarus at fy mâb i'r beddrod: a'i dad a wylodd [am dano] ef.

36 A'r Midianiaid a'i gwerthasant ef i'r Aipht i Putiphar tywysog Pharao, [a'r] di­stain.

PEN. XXXVIII.

AC yn y cyfamser hwnnw, y darsu i Iuda fyned i wared oddi wrth ei frodyr, a throi at ŵr o Adulam, a'i henw Hirah.

2 Ac yno y canfu Iuda ferch gŵr o Ganaan, a'i enw ef [oedd] Sua, ac a'i cymmerodd hi. ac a aeth atti hi. 1. Cron. 2. 3.

3 A hi a feichiogodd, ac a escorodd ar fâb, ac efe a alwodd ei enw ef Er.

4 Num. 26. 9. A hi a feichiogodd eil waith, ac a esco­rodd ar fâb, a hi a alwood ei enw ef Onan.

5 A thrachefn hi a escorodd ar fâb, ac a al­wodd ei enw ef Selah. Ac yn Cezib yr oedd efe pan escorodd hi ar hwn.

6 A Iuda a gymmerth wraig i Er ei gyn­taf-anedic; a'i henw Tamar.

7 Ac Num. 26. 19. yr oedd Er cyntaf-anedic Iuda yn ddrygionus yng-olwg yr Arglwydd, a'r Ar­glwydd a'i lladdodd ef.

8 A Iuda a ddywedodd wrth Onan, dôs at wraig dy frawd, a phrioda hi, a chyfod hâd i'th frawd.

9 Ac Onan a wybu nad iddo ei hun y by­ddei'r hâd: a phan elei efe at wraig ei frawd, yna y collei efe ei [hâd] ar y llawr, rhac rho­ddi o honaw hâd i'w frawd.

10 A drygionus oedd yr hyn a wnaethei e­fe, yngolwg yr Arglwydd: am hynny efe a'i lladdodd yntef.

11 Yna Iuda a ddywedodd wrth Tamar ei waudd, trig yn weddw [yn] nhŷ dy dâd, hyd oni chynnyddo fy mâb Selah: (oblegit efe a ddywedodd, rhag ei farw yntef fel ei frodyr) A Thamar a aeth, ac a drigodd [yn] nhŷ ei thâd.

12 Ac wedi llawer o ddyddiau, marw a wnaeth merch Suagwraig Iuda: a Iuda a gymmerth gyssur, ac a aeth i fynu i Tim­nath, at gneif-wyr ei ddefaid, ef a'i gyfaill Hirah yr Adulamiad.

13 Mynegwyd hefyd i Tamar, gan ddy­wedyd: wele dy chwegrwn yn myned i fynu i Timnath, i gneifio ei ddefaid.

14 Hithe a ddioscodd ddillad ei gweddwdod oddi am deni, ac a'i cuddiodd ei hun â gor­chudd, ac a ymwiscodd, ac a eisteddodd yn nrws mewn lle amlwg. Enaim, yr hwn [sydd] ar y ffordd i Timnath: o blegit gweled yr oedd hi fyned Selah yn fawr, ac na roddasid hi yn wraig iddo ef.

15 A Iuda a'i canfu hi, ac a dybiodd mai puttain ydoedd hi: o blegit gorchguddio o ho­ni ei hwyneb.

16 Ac efe a droawdd atti hi i'r ffordd, ac a ddywedodd, tyred atolwg, gad imi ddyfod at­tat: (o blegit nid oedd efe yn gwybod mai ei waudd ef [ydoedd] hi) hithe a ddywedodd, beth a roddi i mi, ôs cei ddyfod attaf?

17 Yntef a ddywedodd, mi a hebryngaf fyn gafr o [blith] y praidd: hithe a ddywedodd, a roddi di wystl hyd oni hebryngech?

18 Yntef a ddywedodd, pa wystl a roddaf i ti? hithe a ddywedodd, dy sêl, a'th freichle­dau, a'th ffon [sydd] yn dylaw: ac efe a'i rho­ddes iddi, ac a aeth atti, a hi a feichiogodd o honaw ef.

19 Ynay cyfododd hi ac a aeth ymmaith, ac a ddioscodd ei gorchudd oddi am deni, ac a wiscodd ddillad ei gweddwdod.

20 A Iuda a hebryngodd fyn gafr ynllaw 'r Adulamiad ei gyfaill, i gymmeryd y gwy­stl o law y wraig: ond ni chafodd [hwn­nw] hi.

21 Ac efe a ymofynnodd a gwŷr y frô hon­no, gan ddywedyd, pale [y mae] y buttain honno a ydoedd yn new, yr amlwg Enaim wrth y ffordd? a hwythau a ddywedasāt, nid oedd yma [vn] buttain.

22 Ac efe a ddychwelodd at Iuda, ac a ddywedodd, ni chefais hi: a gwŷr y frô hon­no hefyd a ddywedasant, nid oedd yma [vn] buttain.

23 A Iuda a ddywedodd, cymmered iddi hi, rhaci ni Heb. fod yn ddirmyg. gael cywilydd: wele, mi a hebryn­gais y myn hwn, a thithe ni chefaist hi.

24 Acynghylch pen tri mîs y mynegwyd i Iuda, gan ddywedyd; Tamar dy waudd di a butteiniodd, ac wele hi a feichiogodd he­fyd mewn godineb. A dywedodd Iuda, dy­gwch hi allan, a lloscer hi.

25 Yna hi (pan ddygwyd hi allan) a anfo­nodd at ei chwegrwn, gan ddywedyd; o'r gŵr biau y rhai hyn yr ydwyfi yn feichiog: hefyd hi a ddywedodd, adnebydd attolwg eiddo pwy [yw] y sêl, a'r breichledau, a'r ffon ymma.

26 A Iuda a adnabu [y pethau hynny] ac a ddywedodd; cyflawnach yw hi nâ myfi, o herwydd naroddais hi i'm mâb Selah: ac ni bu iddo ef a wnaeth a hi mwy.

27 Ac yn amser ei hescoredigaeth hi, wele efelliaid yn ei chroth hi.

28 Bu hefyd pan escorodd hi, i [vn] roddi [allan ei] law: a'r fyd-wraig a gymmerth ac a rwymodd am ei law ef [edef] gôch, gan ddy­wedyd; hwn a ddaeth yn gyntaf allan.

29 A phan dynnodd efe ei law yn ei hôl, yna wele ei frawd ef a ddaeth allan: a hithe a ddywedodd, neu, pahamy gwnaethost y rhwygiad hwn i'th erbyn. 1. Cron. 2. 4▪ Matt. 1. 3. pa fodd y torraist allan? bid y torriad hwn arnati: am hynny y galwyd ei * enw ef sef, torriad. Phares.

30 Ac wedi hynny ei frawd ef a ddaeth al­lan, yr hwn [yr oedd yr edef] gôch a'm ei law: a galwyd ei enw ef Zarah.

PEN. XXXIX.

A Ioseph a ddygwyd i wared i'r Aipht, a Putiphar yr Aipht­wr tywysog Pharao [a'i] ddi­stain, a'i prynodd ef o law 'r Ismaeliaid, y rhai a'i dygasent ef i wared yno.

2 Ac yr oedd yr Arglwydd gyd â Ioseph, ac efe oedd ŵr llwyddiannus: ac yr oedd efe yn nhŷ ei feistr yr Aiphtiad.

3 A'i feistr a welodd fod yr Arglwydd yn llwyddo yn ei law ef yr hyn oll a wnelei efe.

4 A Ioseph a gafodd ffafor yn ei olwg ef, ac a'i gwasanaerhodd ef: yntef a'i gwnaeth ef yn olygwr ar ei dŷ, ac a roddes [yr hyn] oll oedd eiddo dan ei law ef.

5 Ac er pan wnaethei efe ef yn olygwr ar ei dŷ, ac ar yr hyn oll [oedd] eiddo, bu i'r Ar­glwydd fendithio tŷ 'r Aiphtiad, er mwyn Ioseph: ac yr oedd bendith yr Arglwydd ar yr hyn oll oedd eiddo ef yn y tŷ, ac yn y maes.

6 Ac efe a adawodd yr hyn oll [oedd] ganddo tan law Ioseph: ac ni wyddei oddi­wrth ddim ar [a oedd] gyd ag ef, oddi eithr y bwyd yr oedd efe yn ei fwytta: Ioseph hefyd oedd dêg o brŷd a glân yr olwg.

7 A darfu wedi y petheu hynny i wraig ei feistr ef dderchafu ei golwg ar Ioseph, a dy­wedyd, gorwedd gyd â mi.

8 Yntef a wrthododd, ac a ddywedodd wrth wraig ei feistr, wele fy meistr ni wyr pa beth [sydd] gyd â mi yn y tŷ: rhoddes hefyd yr hyn oll [sydd] eiddo, tan fy llaw i.

9 Nid oes [neb] fwy yn y tŷ hwn nâ myfi, ac ni wahardodd efe ddim rhagof, onid ty di; o blegit ei wraig ef [wyt] ti: pa fodd gan hyn­ny [Page] y gallaf wneuthur y mawr-ddrwg hwn, a phechu yn erbyn Duw?

10 A bu fel yr oedd hi yn dywedyd wrth Ioseph beunydd, ac yntef heb wrando arni hi, i or wedd yn ei hymyl hi, neu i fod gyd a hi.

11 A bu ynghylch yr amser hwnw i Io­seph ddyfod i'r tŷ i wneuthur ei orchwyl; ac nid [oedd] yr vn o ddynion y tŷ yno yn tŷ.

12 Hithe a'i daliodd ef erbyn ei wisc, gan ddywedyd, gorwedd gyd â mi: yntef a ada­wodd ei wisc yn ei llaw hi, ac a ffoawdd, ac a aeth allan.

13 A phan welodd hi adel o honaw ef ei wisc yn ei llaw hi, a ffoi o honaw allan,

14 Yna hi a alwodd ar ddynion ei thŷ, ac a draethodd wrthynt, gan ddywedyd; gwe­lwch, efe a ddûg i ni Hebrewr i'n gwrad­wyddo: daeth attafi i orwedd gyd â myfi, minne a waeddais â llêf vchel.

15 A phan gly wodd efe dderchafu o hono­fi fy llef, a gweiddi: yna efe a adawodd ei wisc yn fy ymyl i, ac a ffôdd ac aeth allan.

16 A hi a osododd ei wisc ef yn ei hymmyl, hyd oni ddaeth ei feistr ef adref.

17 A hi a lefarodd wrtho yn y modd hyn, gan ddywedyd; yr Hebrewas yr hwn a ddy­gaist i ni a ddaeth attaf i'm gwradwyddo.

18 Ond pan dderchefais fy llef, a gweiddi, yna efe a adawodd ei wisc yn fy ymmyl, ac a ffoawdd allan.

19 A phan glybu ei feistr ef eiriau ei wraig y rhai a lefarodd hi wrtho ef, gan ddywedyd, yn y modd hwn y gwnaeth dy wâs di i mi; yna yr enynnodd ei lid ef.

20 A meistr Ioseph a'i cymmerth ef, ac a'i rhoddes yn y carchar-dŷ, yn y lle yr oedd car­charorion y brenin yn rhwym. Ac yno y bu efe yn y carchar-dŷ.

21 Ond yr Arglwydd oedd gyd â Ioseph, ac a ddangosodd iddo ef neu, garedig­rwydd. drugaredd, ac a roddes ffafor iddo yngolwg pennaeth y car­char-dŷ.

22 A phennaeth y carchar-dŷ a roddes tan law Ioseph yr holl garcharorion, y rhai [o­edd] yn y carchar-dŷ, a pha beth bynnac a wnênt yno, efe oedd yn ei wneuthur.

23 Nid [oedd] pennaeth y carchar-dy yn edrych am ddim oll [a'r a oedd] tan ei law ef, am [fod] yr Arglwydd gyd ag ef; a'r hyn a wnai efe yr Arglwydd a'i llwyddei.

PEN. XL.

A Darfu wedi y petheu hynny i bwtler. drulliad brenin yr Aipht a'r po­bydd, bechu yn erbyn eu hargl­wydd, brenin yr Aipht.

2 A Pharao a lidiodd wrth ei ddau swyddwr [sef] wrth y pen-trulliad, a'r pen-pobydd.

3 Ac a'i rhoddes hwyntmewn dalfa, yn nhŷ y distain, [sef] yn y carchar-dŷ, y lle 'r oedd Ioseph yn rhwym.

4 A'r distain a wnaeth Ioseph yn olygwr arnynt hwy: ac efe a'i gwasanaethodd hw­ynt, a buant me wn dalfa tros amser.

5 A breuddwydiasant freuddwyd ill dau, pob vn ei freuddwyd ei hun yn yr vn nôs, pob vn ar ol deongliad ei freuddwyd ei hun, trulliad a phobydd brenin yr Aipht, y rhai oedd yn rhwym yn y carchar-dŷ.

6 A'r borau y daeth Ioseph attynt, ac a edrychodd arnynt, ac wele hwynt yn athrist.

7 Ac efe a ymofynnodd a swyddwyr Pha­rao, y rhai [oedd] gyd ag ef mewn dalfa [yn] nhŷ ei Arglwydd, gan ddywedyd; pa ham [y mae] eich wynebau yn ddrwg heddyw?

8 A dywedasant wrtho, breuddwydia­som freuddwyd, ac nid [oes] a'i deonglo: a Ioseph a ddywedodd wrthynt, onid i Douw [y perthyn] deongli? mynegwch adolwyn i mi.

9 A'r pen-trulliad a fynegodd ei freudd­wyd i Ioseph, ac a ddywedodd wrtho; yn fy mreuddwyd [yr oeddwn], ac wele win­wŷdden o'm blaen.

10 Ac yn y win-wŷdden [yr oedd] tair caingc, ac [yr oedd] hi megis yn blaen-dar­ddu: ei blodeun a dorrassei allan, ei grawn­syppiau hi a ddûg rawn-win addfed.

11 Hefyd [yr oedd] cwppan Pharao yn fy llaw, a chymmerais y grawn-wîn, a gwes­cais hwynt i gwppan Pharao, a rhoddais y cwppan yn llaw Pharao.

12 A Ioseph a ddywedodd wrtho, dym­ma ei ddeongliad ef; tri diwrnod yw y tair caingc.

13 O fewn tri diwrnod etto Pharao a neu, gyfrif. dderchafa dy ben di, ac a'th rŷdd di eilw­aith yn dy le, a rhoddi gwppan Pharao yn ei law ef, fel y buost arferol yn y cyntaf, pan oe­ddit drulliad iddo.

14 Etto cofia fi gyd â thi, pan fô daioni i ti, a gwna attolwg â mi drugaredd, a chosia fi wrth Pharao, a dwg fi allan o'r tŷ hwn.

15 O blegid yn lledrad i'm lledrattawyd o wlâd yr Hebreaid, ac ymma hefyd ni wneu­thum ddim, fel y bwrient fi yngharchar.

16 Pan welodd y pen-pobydd mai da oedd y deongliad, efe a ddywedodd wrth Ioseph, minne hefyd [oeddwn] yn fy mreuddwyd, ac wele dri chawell neu, gwynion. rhwyd-dylloc ar fy mhen.

17 Ac yn y cawell vchaf [yr oedd] peth o bôb bwyd Pharao o waith pobydd, a'r ehedi­aid yn eu bwytta hwynt o'r cawell oddi ar fy mhen.

18 A Ioseph a attebodd, ac a ddywedodd, dymma ei ddeongliad ef; tri diwrnod yw y tri chawell.

19 O fewn tri diwrnod etto y Cyfrif. cymmer Pharao dy ben di oddi arnat, ac a'th groga di ar bren, a'r ehediaid a fwyttant dy gnawd ti oddi am danat.

20 Ac ar y trydydd dydd, yr oedd dydd ga­nedigaeth Pharao, ac efe a wnaeth wledd iw holl weision: ac efe a neu, gyfrifodd dderchafodd ben y pentrulliad, a'r pen-pobydd ym mysc ei wei­sion.

21 Ac a osododd y pen-trulliad eilwaith yn ei swydd, ac yntef a roddes y cwppan i law Pharao.

22 A'r pen-pobydd a grogodd efe, fel y de­onglasei Ioseph iddynt hwy.

23 Ond y pen-trulliad ni chofiodd Ioseph, eithr anghofiodd ef.

PEN. XLI.

YNa ym-mhen dwy flynedd lawn, y bu i Pharao freuddw­ydio; ac wele efe yn sefyll wrth yr afon.

2 Ac wele yn escyn o'r afon saith [o] wartheg têg yr olwg, a thewon o gig, ac mewn gwyrglodd-dir y porent.

3 Wele hefyd saith o wartheg eraill yn escyn ar eu hol hwynt o'r afon, yn ddrwgyr olwg, acyn gulion o gîg; a hwy a safasant yn ymyl y gwartheg [eraill] ar lan yr afon.

4 A'r gwartheg drwg yr olwg a chulion o gîg, a fwyttasant y saith gwartheg têg yr olwg, a breision: yna y dihunodd Pharao.

5 Ac efe a gyscodd, ac a freuddwydiodd eil-waith; ac wele saith o dwysennau yn ty­fu ar vn gorsen, o [rai] neu, breision. breiscion a dâ.