PENNOD. I.

1 Creadwriaeth nef a daiar, 3 a'r goleuni, 6 a'r ffurfafen, 9 naillduo y ddaiar oddiwrth y dyfroedd, 11 a'i gwneuthur yn ffrwythlon, 14 yr haul, y lleuad a'r ſêr, 20 y pyſcod a'r adar, 24 yr anifeliaid, 26 dyn ar lun Duw. 29 Ordeinio lluniaeth ac ymborth.

YN Pſal. 3. 6. Pſal. 136. 3. Ecclus. 18. 1. Act. 14. 15. Act. 17. 24 Heb. 11. 3. y dechreuad y creawdd Duw y nefoedd a'r ddaiar.

2 A'r ddaiar oedd afluniaidd a gwâg, a thywyllwch [oedd] ar wyneb y dyfnder, ac yſpryd Duw yn ymſymmud ar wyneb y dyfroedd.

3 A Duw addywedodd, 2. Cor. 4. 6. Heb. 11. 3. bydded goleuni, a goleuni a fu.

4 A Duw a welodd y goleuni mai dà [oedd:] a Duw a wahanodd rhwng y goleuni Hebr. a rhwng y. a'r tywyllwsh.

5 A Duw a alwodd y goleuni yn ddydd, a'r tywyllwch a alwodd efe yn nos: a'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y dydd cyntaf.

6 Duw hefyd a ddywedodd, Pſal. 136. 5. Ierem. 10. 12. Ierem. 51. 15 bydded ffurfafen yng-hanol y dyfroedd, a bydded hi yn gwahanu rhwng y dyfroedd a'r dyfroedd.

7 A Duw a wnaeth y ffurfafen, ac a wahanodd rhwng y dyfroedd oddi tan y ffurfafen, a'r dyfroedd Pſal. 148. 4 Iere. 51. 15. oddi ar y ffurfafen, ac felly y bu.

8 A'r Pſal. 33. 7, ac 136. 5. Iob. 38. 8. ffurfafen a alwodd Duw yn nefoedd: a'r hwyr a fu, a'r borau a fu, yr ail dydd.

9 Duw hefyd a ddywedodd, * caſclery dyfroedd oddi tan y nefoedd i'r vn lle, ac ymddangoſed y ſych-dir: ac felly y bu.

10 A'r ſych dir a alwodd Duw yn ddatar, a chaſcliad y dyfroedd a alwodd efe yn foroedd: a Duw a welodd mai dâ [oedd.]

11 A Duw a ddywedodd, egined y ddaiar egin, [ſef] llyſſiau yn hadu hâd, a phrennau ffrwyth-lawn yn dwyn ffrwyth, wrth eu rhywogaeth, y rhai [y mae] eu hàd ynddynt ar y ddaiar: ac felly y bu.

12 A'r ddaiar a ddug egin [ſef] llyſſiau yn hadu hâd wrth eu rhywogaeth, a phrennau yn dwyn ffrwych, y rhai [y mae] eu hàd ynddynt wrth eu rhywogaeth: a Duw a welodd mai da [oedd.]

13 A'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y trydydd dydd.

14 Duw hefyd a ddywedodd, Pſal 136. 7. Deut. 4. 10. bydded goleuadau yn ffurfafen y nefoedd i wahanu rhwng y dydd Heb a rhwng y a'r nos; a byddant yn arwyddion, ac yn dymmorau, ac yn ddyddiau a blynyddoedd.

15 A byddant yn oleuadau yn ffurfafen y nefoedd, i oleuo ar y ddaiar: ac felly y bu.

16 A Duw a wnaeth ddau oleuad mawrion, y goleuad mwyaf Heb. yn rheol i'r. i lywodraethu y dydd, a'r goleuad lleiaf i lywodraethu y nos, a'r ſer [hefyd a wnaeth efe]

17 Ac yn ffurfafen y nefoedd y rhoddes Duw hwynt, i oleuo ar y ddaiar:

18 Ac Ierem. 31. 35 i lywodraethu y dydd a'r nos, ac i wahanu rhwng y goleuni a'r tywyllwch: a gwelodd Duw mai dâ [oedd]

19 A'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y pedwerydd dydd.

20 Duw hefyd a ddywedodd, 2. Eſdr. 6 47. heigied y dyfroedd ymluſciaid byw, ac eheded ehediaid vch y ddaiar, yn wyneb ffurfafen y nefoedd.

21 A Duw a greawdd y mor-feirch mawrion, a phob ymluſciad byw y rhai a heigiodd y dyfroedd yn eu rhywogaeth, a phob ehediad aſcellog yn ei rywogaeth: a gwelodd Duw mai dâ [oedd.]

22 A Duw a'i bendigodd hwynt, gan ddywedyd; Pen. 18. 17. ac 19. 1. ffrwythwch, ac amlhewch, a llenwch y dyfroedd yn y moroedd, a lluoſoged yr ehediaid ar y ddaiar.

23 A'r hwyr a fu, a'r borau a fu, y pummed dydd.

24 Duw hefyd a ddywedodd, dyged y ddaiar [bob] peth byw wrth ei rywogaeth, yr anifail, a'r ymluſciad, a bwyſt fil y ddaiar wrth ei rywogaeth: ac felly y bu.

25 A Duw a wnaeth fwyſt-fil y ddaiar, wrth ei rywogaeth, a'r anifail wrth ei rywogaeth, a phob ymluſciad y ddaiar wrth ei rywogaeth: a gwelodd Duw mai dâ [oedd.]

26 Duw hefyd a ddywedodd, Eph. 4. 14. Gene. 5. 1. Gene. 9. 6. 1. Cor. 11. 7. Coloſ. 3. 10. gwnawn ddyn ar ein delw ni, wrth ein llun ein hunain, ac Eccleſ. 17. 1. arglwyddiaethant ar byſc y mor, ac ar ehediad y nefoedd, ac ar yr anifail, ac ar yr holl ddaiar, ac ar bob ymluſciad a ymluſco ar y ddaiar.

27 Felly Duw a greawdd y dyn ar ei ddelw ei hun, ar ddelw Duw y creawdd efe ef: Doeth. 2. 23. Mat. 19. 4. yn wryw ac yn fenyw y creodd efe hwynt.

28 Duw hefyd a'i bendigodd hwynt, a Duw a ddywedodd wrthynt, Pen 9. 1. ffrwythwch, ac amlhewch, a llenwch y ddaiar, a daroſtongwch hi, ac arglwyddiaethwch ar byſc y mor, ac ar ehediaid y nefoedd, ac ar bob peth by w a Heb. ymluſco. ymſymmudo ar y ddaiar.

29 A Duw a ddywedodd, wele mi a roddais i chwi bob llyſſieun yn hadu hàd, yr hwn [ſydd] ar wyneb yr holl ddaiar, a phob pren yr hwn [y mae] ynddo ffrwyth pren yn hadu hâd, Gen. 9. 3. i fod yn fwyd i chwi.

30 Hefyd i bob bwyſtfil y ddaiar, ac i bob ehediad y nefoedd, ac i bob [peth] a ymſymmudo ar y ddaiar yr hwn [y mae] Heb. enald byw. enioes ynddo, [y bydd] pob llyſſieun gwyrdd yn fwyd: ac felly y bu.

31 A Ecclu. 39 16. Mar. 7. 37. gwelodd Duw yr hyn oll a wnaethei, ac wele da iawn [ydoedd]: felly yr hwyr a fu, ar borau a fu, y chweched dydd.

PEN. II.

1 Y dydd Sabbath, 2 dull y creadwriaeth, 8 plannu gardd Eden, a'i hafon. 17 gwahardd pren gwybodaeth yn vnig, 19. 20 Enwi y creaduriaid. 21 gwneuthur gwraig, ac ordeinio priodas.

FElly y gorphennwyd y nefoedd a'r ddaiar, ai holl lu hwynt.

2 Exod 10. 11. Exod 31. 19. Hebr 4. 4 Deut. 5. 14. Ac ar y ſeithfed dydd y gorphennodd Duw ei waith yr hwn a wnaethe efe, ac a orphywyſodd ar y ſeithfed dydd oddi wrth ei holl waith, yr hwn a wnaethei efe.

3 A Duw a fendigodd y ſeithfedd dydd, ac a'i ſancteiddiodd ef: o blegit ynddo y gorphywyſaſe oddi wrth ei holl waith, yr hwn a greaſei Duw iw wneuthur.

4 Dymma genhedlaethau y nefoedd a'r ddaiar, pan grewyd hwynt, yn y dydd y gwnaeth yr Arglwydd Dduw ddaiar a nefoedd:

5 Aphob planhigyn y maes cyn ei fod yn y ddaiar, a phob llſſieun y maes cyn tarddu allan: o blegit ni pharaſei yr Arglwydd Dduw lawio ar y ddaiar, ac nid [ydoedd] dyn i lafurio y ddaiar.

6 Onid tarth a eſcynnodd o'r ddaiar, ac a ddyfrhaodd holl wyneb y ddaiar.

7 A'r Arglwydd Dduw a luniaſe y dyn 1. Cor. 15. 47 o Heb. lwch. bridd y ddaiar, ac anadlaſe yn ei ffroenau ef anadl enioes: 1. Cor. 15. 45 a'r dŷn a aeth yn enaid byw.

8 Hefyd yr Arglwydd Dduw a blannodd ardd yn Eden o du y dwyrain, ac a oſododd yno y dyn a luniaſei efe.

9 A gwnaeth yr Arglwydd Dduw, i bob pren dymunol i'r golwg, a daionus yn fwyd, ac i bren y bywyd ynghanol yr ardd, ac i bren gwybodaeth da a drwg, dyfu allan o'r ddaiar.

10 Ac afon aeth allan o Eden i ddyfrhau yr ardd, ac oddi yno hi a rannwyd, ac a aeth yn bedwar pen.

11 Henw y cyntaf [yw] Eccl. 24. 29. Piſon: hon ſydd yn amgylchu holl wlad Hafila, lle [y mae] yr aur.

12 Ac aur y wlad honno ſydd dda: yno [mae] Bdeliwm, a'r maen Onix.

13 A henw yr ail afon [yw] Gihon: honno ſydd yn amgylchuholl wlad Heb. Cuſh. Ethiopia.

14 A henw y drydedd afon [yw] Hidecel: honno ſydd yn myned Tua dwyr ain. o du yr dwyrain i Aſſyria: a'r bedwaredd afon yw Euphrates.

15 A'r Arglwydd Dduw a gymmerodd y dyn, ac a 'i goſododd ef yngardd Eden, iw llafurio ac iw chadw hi.

16 A'r Arglwydd Dduw a orchymynnodd i'r dyn, gan ddywedyd, o bob pren o'r ardd gan fwytta y gelli fwytta.

17 Ond o bren gwybodaeth da a drwg, na fywtta o honaw: o blegit yn y dydd y bwyteych o honaw, gan farw y byddi farw.

18 Hefyd yr Arglwydd Dduw a ddywedodd, nid da bod y dyn ei hunan, Eccl. 17. 5. gwnaf iddo gymmorth. ymgeledd Heb. megis gel ei fron ef. cymmwys iddo.

19 A'r Arglwydd Dduw a luniodd o'r ddaiar holl fwyſtfilod y maes, a holl ehediaid y nefoedd, ac a'i dygodd at Adda, i weled pa henw a roddei efe iddynt hwy: a pha fodd bynnac yr henwodd y dyn bob peth byw, hynny [fu] ei henw ef.

20 Ac Adda a henwodd henwau ar yr holl anifeiliaid ac ar ehediaid y nefoedd, ac ar holl fwyſt filod y maes: ond ni chafodd efe i Adda gymmorth. ymgeledd cymmwys iddo.

21 A'r Arglwydd Dduw a wnaeth i drymgwſc ſyrthio ar Adda, ac efe a gyſcodd: ac efe a gymmerodd vn o'i aſſennau ef, ac a gaeodd gig yn ei lle hi.

22 A'r Arglwydd Dduw a Heb. adeiladodd. wnaeth yr aſſen a gymmeraſei efe o'r dyn, yn wraig, ac a'i dug at y dyn.

23 Ac Adda a ddywedodd, hon weithian [ſydd] aſcwrn o'm heſcyrn i, a chnawd o'm cnawd i: hon a elwir gwraig, o blegit o wr'y 1. Cor. 11. 8. cymmerwyd hi.

24 O herwydd hyn Mart. 19. 5. Mar. 10. 7. 2. Cor. 6. 10. Epheſ. 5. 31. 1. Cor. 6. 16. yr ymedy gwr a'i dâd, ac a'i fam, ac y glyn wrth ei wraig: a hwy a fyddant yn vn cnawd.

25 Ac yr oeddynt ill dau yn noethion, Adda a'i wraig, ac nid oedd arnynt gywilydd.

PEN. III.

1 Y ſarph yn hudo Efa. 6 Cywilyddus gwymp dyn. 9 Duw yn eu holi ac yn eu barnu hwy. 14 Melltigo y ſarph. 15 Addaw yr hâd. 16 Coſpedigeth dyn. 21 Ei wiſcad cyntaf. 22 A'i fwrw allan o baradwys.

A'R Doeth. 2. 24. ſarph oedd gyfrwyſach nâ holl fwyſtfilod y maes, y rhai a wnaethe yr Arglwydd Dduw, a hi a ddwedodd wrth y wraig, ai Neu. •• . diau ddywedyd o Dduw, ni chewch chwi fwytta o bob pren o'r ardd.

2 A'r wraig a ddywedodd wrth y ſarph, o ffrwyth prennau 'r ardd y cawn ni fwytta.

3 Ond am ffrwyth y pren [ſydd] ynghanol yr ardd, Duw a ddywedodd, na fwyttewch o honaw ac na chyffyrddwch ag ef, rhac eich marw.

4 A'r ſarph a ddywedodd wrth y wraig, ni byddwch feirw ddim.

5 Canys gwybod y mae Duw, mai yn y dydd y bwyttaoch o honaw ef, yr agorir eich llygaid, ac y byddwch megis duwiau yn gwybod da a drwg.

6 A phan welodd y wraig mai dâ oedd [ffrwyth] y pren yn fwyd, ac mai Neu, dymunol. têg mewn golwg ydoedd, a'i fod yn bren dymunol i beri deall, hi a gymmerth o'i ffrwyth ef, ac a Eccl. 25. 26. 1. Tim. 2. 14. fwyttaodd, ac a roddes iw gŵr hefyd gyd â hi, ac efe a fwyttaodd.

7 A'u llygaid hwy ill dau a agorwyd, a hwy a wybuant eu bod yn noethion, ac a wniaſant ddail y ffiguſ-bren, ac a wnaethant iddynt arffedogau.

8 A hwy a glywſant lais yr Arglwydd Dduw yn rhodio yn yr ardd, gyd ag awel y dydd, ac ymguddiodd Adda a'i wraig, o olwg yr Arglwydd Dduw, ym myſc prennau'r ardd.

9 A'r Arglwydd Dduw a alwodd ar Addaf, ac a ddywedodd wrtho, pale [yr wyt] ti?

10 Yntef a ddywedodd, dy lais a glywais yn yr ardd, ac mi a ofnais, oblegit noeth [oeddwn,] ac a ymguddiais.

11 A dy wedodd [Duw;] pwy a fynegodd i ti dy fod yn noeth? ai o'r pren y gorchymynnaſwn i ti na fwytteit o honaw, y bwyteaiſt?

12 Ac Adda a ddywedodd; y wraig a roddaiſt gyd â mi, hi a roddodd i mi o'r pren, a mi a fwytteais.

13 A'r Arglwydd Dduw a ddywedodd wrth y wraig, pa ham y gwnaethoſt ti hyn? a'r wraig a ddywedodd; y ſarph a'm twyllodd, a bwytta a wneuthum.

14 A'r Arglwydd Dduw a ddywedodd wrth y ſarph; am wneuthur o honot hyn, melldigediccach [wyt] ti nâ'r holl anifeiliaid, ac nâ holl fwyſt-filod y maes: ar dy dorr y cerddi, a phridd a fwyttei holl ddyddiau dy enioes.

15 Gelyniaeth hefyd a oſodaf rhyngot ti a'r wraig, a rhwng dy hâd ti, ai hàd hithe: efe a yſſiga dy ben di, a thithe a yſſigi ei ſodl ef.

16 Wrth y wraig y dy wedodd, gan amlhau yr amlhaf dy boenau di a'th feichiogi: mewn 1. Cor. 14. 34. poen y dygi blant, a'th ddymuniad [fydd] at dy ŵr, ac efe a lywodraetha arnat ti.

17 Hefyd wrth Adda y dywedodd, am wrando o honot ar lais dy wraig, a bwytta o'r pren am yr hwn y gorchymynnaſwn i ti, gan ddywedyd, na fwytta o honaw; melldigedic [fydd] y ddaiar o'th achos di: trwy lafur y bwyttei o honi holl ddyddiau dy enioes.

18 Drain hefyd ac yſgall a ddŵg hi i ti; a llyſſiau y maes a fwyttei di.

19 Trwy chwŷs dy wyneb y bwyttei fara, hyd pan ddychwelech i'r ddaiar, o blegit o honi i'th gymmerwyd; canys pridd [wyt] ti, ac i'r pridd y dychweli.

20 A'r dŷn a alwodd henw ei wraig Heb. Chauah. Efa; o blegit hi oedd fam pob [dŷn] byw.

21 A'r Arglwydd Dduw a wnaeth i Adda ac iw wraig beiſiau crwyn, ac a'i gwiſcodd am danynt hwy.

22 Hefyd yr Arglwydd Dduw a ddywedodd, wele y dŷn ſydd megis vn o honom ni i wybod dâ a drwg, ac weithian rhac iddo effyn eilaw, a chymmeryd hefyd o bren y bywyd, a bwytta, a byw yn dragwyddol:

23 Am hynny yr Arglwydd Dduw a'i hanfonodd ef allan o ardd Eden, i lafurio y ddaiar, yrhon y cymmeraſid ef o honi.

24 Felly efe a yrrodd allan y dŷn, ac a oſododd o'r tu dwyrain i ardd Eden y Cerubiaid, a chleddyf tanllyd yſcwydedic, i gadw ffordd pren y bywyd.

PEN. IIII.

1 Genedigaeth, celfyddyd a chrefydd Cain ac Abel. 8 lladd Abel. 9 Melldigo Cain. 17 Enoch y ddinas gyntaf. 19 Lamech a'i ddwy wraig. 24 Genedigaeth Seth, 26 Ac Enos.

AC Adda a adnabu Efa ei wraig, a hi a feichiogodd, ac a eſcorodd ar Gain, ac a ddywedodd; cefais ŵr gan yr Arglwydd.

2 A hi a eſcorodd eil-waith ar ei frawo ef Abel, ac Heb. Hebel. Abel oedd fugail defaid, ond Cain oedd yn llafurio y ddaiar.

2 A bu wedi talm o ddyddiau, i Gain ddwyn o ffrwyth y ddaiar offrwm i'r Arglwydd.

4 Ac Abel yntef a ddûg o flaen ffrwyth ei ddefaid, ac o'i braſter hwynt: a'r Arglwydd a Heb. 11. 4. edrychodd ar Abel, ac ar ei offrwm.

5 Ond nid edrychodd efe ar Gain, nac ar ei offrwm ef: a digllonodd Cain yn ddirfawr, fel y ſyrthiodd ei wyneb-pryd ef.

6 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth Cain, pa ham y llidiaiſt? a pha ham y ſyrthiodd dy wyneb pryd?

7 Os dâ y gwnei, oni chei oruchafiaeth? ac oni wnei yn ddà, pechod a orwedd wrth y drws: attat ti hefyd [y mae] ei ddymuniad ef, a thi a lywodraethi arno ef.

8 A Chain a ddywedodd wrth Abel ei frawd. Ac fel yr oeddynt hwy yn y maes, Doeth. 10. 3. Mat. 23. 35. 1. Ioan. 3. 12. Iud. 11. Cain a gododd yn erbyn Abel ei frawd, ac a'i lladdodd ef.

9 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth Gain, mae Abel dy frawd ti? yntef a ddywedodd, ni's gwn; ai ceidwad fy mrawd [yd wyf] fi?

10 A dywedodd [Duw,] beth a wnaethoſt? llef gwaed dy frawd ſydd yn gweiddi arnaf fi o'r ddaiar.

11 Ac yr awrhon melldigedic wyt ti o'r ddaiar, yr hon a agorodd ei ſafn i dderbyn gwaed dy frawd o'th law di.

12 Pan lafuriech y ddaiar ni chwanega hi roddi ei ffrwyth it; gwibiad, a chrwydrad fyddi ar y ddaiar.

13 Yna y dywedodd Cain wrth yr Arglwydd, mwy [yw] fy nghoſpedigaeth nag y gallwyf ei addef. anwiredd nac y gellir ei faddeu.

14 Wele gyrraiſt fi heddyw oddi ar wyneb y ddaiar, ac oth ŵydd di i'm cuddîr: gwibiad hefyd a chyrwydrad fyddaf ar y ddaiar, [a] phwy bynnac a'm caffo a'mlladd.

15 A dy wedodd yr Arglwydd wrtho, am hynny y dielir yn ſaith ddyblyg [ar] bwy bynnac a laddo Gain. A'r Arglwydd a oſododd nôd ar Gain, rhac i neb a'i caffei ei ladd ef.

16 A Chain aeth allan o ŵydd yr Arglwydd, ac a drigodd yn nhîr Nod, o'r tu dwyrain i Eden.

17 Cain hefyd a adnabu ei wraig, a hi a feichiogodd, ac a eſcorodd ar [Heb. Chanoch. Henoch; yna'r ydoedd efe yn adeiladu dinas, ac efe a alwodd henw y ddinas yn ol henw ei fàb Henoch.

18 Ac i Henoch y ganwyd Irad: ac Irad a genhedlodd Mehuiael, a Mehuiael a genhedlodd Methuſael, a Methuſael a genhedlodd Heb. Lamech. Lamech.

19 A Lamech a gymmerodd iddo ddwy wragedd: henw y gyntaf [oedd] Ada, a henw 'r ail Silla.

20 Ac Ada a eſcorodd ar Iabal, hwn ydoedd dâd [pob] preſſwylydd pabell, a [pherchen] anifail.

21 A henw ei frawd ef oedd Iubal, ac efe oedd dâd pob teimlydd telyn ac organ.

22 Silla hitheu a eſcorodd ar Tubalcain, Heb. hogwr. gweithydd pob cywrein waith prês a haiarn: a chwaer Tubalcain, [ydoedd] Naamah.

23 A Lamech a ddywedodd wrth ei wragedd, Ada a Silla, gwragedd Lamech, clywch fy llais, gwrandewch fy lleferydd, canys mi a Heb. laddwn. leddais ŵr i'm harcholl, a llangc i'm clais.

24 Os Cain a ddielirſeith-waith, yna Lamech ſaith ddeng-waith, a ſeith waith.

25 Ac Adda a adnabu ei wraig drachefn, a hi a eſcorodd ar fab, ac a alwodd ei enw ef Seth; o herwydd Duw [eb hi] a oſododd i mi had arall yn lle Abel, am ladd o Gain ef.

26 I'r Seth hwn hefyd y ganwyd màb, ac efe a alwodd ei enw ef Enos: yna y Heb. dechreuaſant eu galw eu hunar en. &c. dechreuwyd galw ar enw 'r Arglwydd.

PEN. V.

1 Achau, oedran, a marwolaeth y Patrieirch o Adda hyd Noah. 24 Duwioldeb Enoch, a Duw yn ei gymmeryd ef ymaith.

DYmma 1. Cron. 1. 1. lyfr cenhedlaethau Adda, yn y dydd y creawdd Duw ddŷn: Gen. 1. 26. a'r lûn Duw y gwnaeth efe ef.

2 Doeth. 2. 23. Yn wryw, ac yn fanyw y creawdd efe hwynt, ac efe ai bendithiodd hwynt, ac a alwodd eu henw hwynt Adda, ar y dydd y crewyd hwynt.

3 Ac Adda a fu fyw ddeng-mhlynedd ar hugain a chant, ac a genhedlodd [fâb] ar ei lun ai ddelw ei hun, ac a alwodd ei enw ef Seth.

4 1. Cron. 1. 1. A dyddiau Adda wedi iddo genhedlu Seth oedd wythgan mlhynedd, ac efe a genhedlodd feibion a merched.

5 A holl ddyddiau Adda y rhai y bu efe fyw oeddnaw can mlhynedd, a deng-mlhynedd ar hugain, ac efe a fu farw.

6 Seth hefyd a fu fyw bum mhlynedd, a chan mhlynedd, ac a genhedlodd Enos.

7 A Seth a fu fyw wedi iddo genhedlu Enos, ſaith mlynedd ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

8 A holl ddyddiau Seth oedd ddeu-ddeng mhlynedd, a naw-can mhlynedd, ac efe a fu farw.

9 Ac Enos a fu fyw ddeng mlhynedd a phed war vgain, ac a genhedlodd Cenan.

10 Ac Enos a fu fyw wedi iddo genhedlu Cenan, bymtheng mlhynedd ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

11 A holl ddyddiau Enos oedd bum mlhynedd a naw-can mlhynedd, ac efe a fu farw.

12 Cenan hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd a thrugain, ac a genhedlodd Mahalaleel.

13 A bu Cenan fyw wedi iddo genhedlu Mahalaleel ddeugain mlhynedd ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

14 A holl ddyddiau Cenan oedd ddeng mlhynedd a naw can mlhynedd, ac efe a fu farw.

15 A Mahalaleel a fu fyw bum mlhynedd a thrugain mlhynedd, ac a genhedlodd Iared. Iered

16 A Mahalaleel a fu fyw wedi iddo genhedlu Iared. Iered, ddeng mlhynedd ar hugain ac wyth gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

17 A holl ddyddiau Mahalaleel oedd bymtheng mlhynedd a phedwar vgain ac wyth gan mlhynedd, ac efe a fu farw.

18 A Iared. Iered a fu fyw ddwy flynedd a thrûgain a chan mlhynedd, ac a genhedlodd Henoch.

19 A Iared. Iered a fu fyw wedi iddo genhedlu Henoch wyth gan-mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

20 A holl ddyddiau Iared. Iered oedd ddwy flynedd a thrugain, a naw can mlhynedd, ac efe a fu farw.

21 Eccleſ. 44 15 Henoch hefyd a fu fyw bum mlhynedd a thrugain, ac a genhedlodd Methuſelah.

22 A Henoch a rodiodd gyda Duw wedi iddo genhedlu Methuſelah, dry-chant o flynyddoedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

23 A holl ddyddiau Henoch oedd bum mlhynedd a thrugain, a thrychant o flynyddoedd.

24 A rhodiodd Eccl. 44. 16. Heb. 11 5. Henoch gyd a Duw, ac ni [welwyd] ef: canys Duw a'i cymmerodd ef.

25 Methuſelah hefyd a fu fyw ſaith mlynedd a phedwar vgain a chant, ac a genhedlodd Lamech.

26 A Methuſelah a fu fyw wedi iddo genhedlu Lamech, ddwy flynedd a phedwar vgain, a ſaith gan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

27 A holl ddyddiau Methuſelah oedd, naw mlynedd a thrugain, a naw can mlhynedd, ac efe a fu farw.

28 Lamech hefyd a fufyw ddwy flynedd a phed war vgain a chan mlhynedd, ac a genhedlodd fâb,

29 Ac a alwodd ei enw ef Noah, gan ddywedyd, hwn a'n cyſſura ni am ein gwaith a llafur ein dwylo, o herwydd y ddaiar yr hon a felldigodd yr Arglwydd.

30 A Lamech a fu fyw wedi iddo genhedlu Noah, bymtheng mlhynedd a phedwar vgain, aphum-can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

31 A holl ddyddiau Lamech oedd ddwy flynedd ar bymthec a thrugain, a ſaith gan mlhynedd, ac efe a fu farw.

32 A Noah ydoedd fab pum can-mlwydd, a Noah a genhedlodd Sem, Cam, a Iapheth.

PEN. VI.

1 Drygioni y byd, yr hwn a gyffrôdd ddlgllonedd Duw, ac a barodd y Diluw. 8 Noah yn cael ffafor. 13 Trefn a phortreiad, a'r achos y gwnaed yr Arch.

YNa y bû pan ddechreuodd dynion amlhau ar wyneb y ddaiar, a geni merched iddynt,

2 Weled o feibion Duw ferched dynion mai teg [oeddynt] hwy, a hwy a gymmeraſant iddynt wragedd o'r rhai oll a ddewiſaſant.

3 A dywedodd yr Arglwydd, nid ymryſona fy yſpryd i a dŷn yn dragywydd, oblegit mai cnawd yw efe; a'i ddyddiau fyddant vgain mlhynedd a chant.

4 Cawri oedd ar y ddaiar y dyddiau hynny: ac wedi hynny hefyd, pan ddaeth meibion Duw at ferched dynion, a phlanta [o'r rhai hynny] iddynt: dymma y cedyrn [a fu] wŷr enwoc gynt.

5 A'r Arglwydd a welodd mai aml oedd drygioni dŷn ar y ddaiar, â [bod] Pob bwriad. holl fwriad meddyl fryd ei Gen. 8. 21. Mat. 15. 19. galon, yn vnic yn ddrygionus bôb Heb. dydd. amſer.

6 Ac edifarhaodd ar yr Arglwydd wneuthur o hanow ef ddyn ar y ddaiar, ac efe a ymofidiodd yn ei galon.

7 A'r Arglwydd a ddywedodd, deleaf ddŷn yr hwn a greais oddi ar wyneb y ddaiar, o ddŷn hyd anifail, hyd yr ymluſciad, a hyd ehediad y nefoedd: canys y mae yn edifar gennif eu gwneuthur hwynt.

8 Ond Noah a gafodd ffafor yng-olwg yr Arglwydd.

9 Dymma genhedlaethau Noah, Eccl. 44. 17. 2. Pet. 2. 5. Noah [oedd] ŵr cyfiawn, Neu. vnion. perffaith yn ei oes: gyd a Duw y rhodiodd Noah.

10 A Noah a genhedlodd dri o feibion, Sem, Cham a Iapheth.

11 A'r ddaiar a lygraſid ger bron Duw, llanwaſid y ddaiar hefyd â thrawſedd.

12 A Duw a edrychodd ar y ddaiar, ac wele hi a lygraſid, canys pôb cnawd a lygraſei ei ffordd ar y ddaiar.

13 A Duw a ddywedodd wrth Noah, diwedd pôb cnawd a ddaeth ger fy mron: o blegit llanwyd y ddaiar a thrawſedd trwyddynt hwy: ac wele myfi a'i difethaf hwynt gyd ar ddaiar.

14 Gwna it Arch o goed Gopher, yn gellau y gwnei 'r Arch, a phŷga hi oddi fewn, ac oddi allan â phŷg.

15 Ac fel hyn y gwnei di hi, try chant cufydd [fydd] hŷd yr Arch, dec cufydd a deugain ei lled, a dec cufydd ar hugain ei huchter.

16 Gwna ffeneſtr i'r Arch, a gorphen [hi] yn gufydd oddi arnodd: a goſod ddrws yr Arch yn ei hyſtlys: o dri [vchder] y gwnei di hi.

17 Ac wele myfi, iê myfi, yn dwyn dyfroedd diluw ar y ddaiar, i ddifetha pob cnawd, yr hwn [y mae] anadl enioes ynddo, oddi tan y nefoedd: yr hyn oll [ſydd] ar y ddaiar a drenga.

18 Ond â thi y cadarnhaf fyng-hyfammod, ac i'r Arch yr ei di, tydi a'th feibion, a'th wraig, a gwragedd dy feibion gyd a thi.

19 Ac o bob [peth] byw, o bôb cnawd, y dygi ddau o bôb [rhyw] i'r Arch iw cadw yn fyw gyd a thi; gwryw a banyw fyddant.

20 O'r ehediaid wrth eu rhywogaeth, ac o'r anifailiaid wrth eu rhywogaeth, o bôb ymluſciad y ddaiar wrth ei rywogaeth, dau o bôb [rhywogaeth] a ddaw attat iw cadw yn fyw.

21 A chymmer it o bôb bwyd a fwytteir, a chaſcl attat, a bydd yn ymborth iti, ac iddynt hwythau.

22 Hebr. 11. 7. Felly y gwnaeth Noah, yn ol yr hyn oll a orchymynnaſei Duw iddo, felly y gwnaeth efe.

PEN. VII.

1 Noah a'i deulû a'r creaduriaid byw yn myned i'r Arch. 17 Dechreuad, cynnydd a pharhaad y Diluw.

YNa y dywedodd yr 2. Pet. 2. 5. Arglwydd wrth Noah, dôs di, a'th holl dŷ i'r Arch: canys tydi a welais i yn gyfiawn ger fy mron i, yn yr oes hon.

2 O bôb anifail glân y cymmeri gyd a thi bôb yn Heb. ſaith a ſaith. ſaith, y gwryw a'i fanyw, a dau o'r anifailiaid y rhai nid ydynt lân, y gwryw, a'i fanyw:

3 O ehediaid y nefoedd hefyd, bôb yn ſaith, yn wryw ac yn fenyw, i gadw hâd yn fyw ar wyneb yr holl ddaiar.

4 O blegit wedi ſaith niwrnod etto, mi a lawiaf ar y ddaiar ddeugain nhiwrnod, a deugain nhôs: ac mi a ddeleaf oddi ar wyneb y ddaiar bôb peth byw a'r a wneuthum i.

5 Mat. 24. •• . Luc. 17. •• . 1. Pe • . 3. •• A Noah a wnaeth yn ol yr hyn oll a orchymynnaſei yr Arglwydd iddo.

6 Noah hefyd [oedd] fâb chwe chan mlwydd, pan fu y dyfroedd diluw ar y ddaiar.

7 A Noah aeth i mewn, a'i feibion, a'i wraig, a gwragedd ei feibion gyd ag ef, i'r Arch, rhac y dwfr diluw.

8 O' anifeiliaid glân, ac o anifeiliad y rhai nid [oeddynt] lân, o ehediaid hefyd, ac o'r hyn oll a ymluſce ar y ddaiar.

9 Yr aeth i mewn at Noah i'r Arch bôb yn ddau, yn wryw, ac yn fanyw, fel y gorchymynnaſei Duw i Noah.

10 Ac Neu. ar y ſeithfed dydd. wedi ſaith niwrnod, y dwfrdiluw a ddaeth ar y ddaiar.

11 Yn y chwe chanfed flwyddyn o fywyd Noah, yn yr ail mîs, ar yr ail dydd ar bymthec o'r mîs, ar y dydd hwnnw y rhwygwyd holl ffynhonnau y dyfnder mawr, a ffeneſtri y nefoedd a agorwyd.

12 Ar glaw fu ar y ddaiar ddeugain nhiwrnod a deugain nhos.

13 O fewn corph y dydd hwnnw y daeth Noah, a Sem, a Cham, a Iapheth, meibion Noah, a gwraig Noah, a thair gwragedd ei feibion ef gyd a hwynt i'r Arch.

14 Hwynt, a phob bwyſt-fil wrth ei rywogaeth, a phob anifail wrth ei rywogaeth, a phob ymluſciad a ymluſcei ar y ddaiar wrth ei rywogaeth, a phob ehediad wrth ei rywogaeth, pob aderyn o bob Heb. aden. rhyw.

15 A daethant at Noah i'r Arch bob yn ddau, o bob cnawd [ar oedd] ynddo anadl enioes.

16 A'r rhai a ddaethant, yn wryw a banyw y daethant o bôb cnawd, fel y gorchymynnaſei Duw iddo. A'r Arglwydd a gaeodd arno ef.

17 A'r diluw fu ddeugain nhiwrnod ar y ddaiar, a'r dyfroedd a gynnyddaſant ac a godaſant yr Arch, a hi a godwyd oddi ar y ddaiar.

18 A'r dyfroedd a ymgryfhaſant, ac a gynnyddaſant yn ddirfawr ar y ddaiar, a'r Arch a rodiodd ar wyneb y dyfroedd.

19 A'r dyfroedd a ymgryfhaſant yn ddirfawr iawn ar y ddaiar, a gorchguddiwyd yr holl fynyddoedd vchel oedd tan yr holl nefoedd.

20 Pymthec cufydd yr ymgryfhaodd y dyfroedd tuac i fynu: a'r mynyddoedd a orchguddiwyd.

21 Doeth. 10 4. Eccleſ. 39. 28. A bu farw pôb cnawd a ymluſcei ar y ddaiar, yn ehediaid, ac yn anifeil aid, ac yn fwyſt-filod, ac yn bôb [rhyw] ymluſciad a ymluſcei ar y ddaiar, a phôb dyn [hefyd.]

22 Yr hyn oll [yr oedd] ffun anadl enioes yn ei ffroenau: o'r hyn oll [oedd] ar y ſych-dir a fuant feirw.

23 Ac efe a ddeleodd bôb ſylwedd byw a'r a [oedd] ar wyneb y ddaiar, yn ddyn ac yn anifail, yn ymluſciaid, ac yn ehediaid y nefoedd, ie delewyd hwynt o'r ddaiar: a Doeth. 10. 4. 2. Pet. 2. 5. Noah a'r rhai [oedd] gyd ag ef yn yr Arch yn vnic a adawyd yn fyw.

24 A'r dyfroedd a ymgryfhaſant ar y ddaiar, ddeng nhiwrnod a deugain, a chant.

PEN. VIII.

1 Y Dyfroedd yn llonyddu. 4 Y'r Arch yn gorphywys ar fynyddoedd Ararat. 7 Y gig fran a'r golommen. 15 Noah ar orchymmyn Duw, 18 yn myned allan o'r Arch. 20 Ef yn adailadu allor ac yn aberthu aberth, 21 yr hwn y mae Duw yn ei dderbyn, ac yn addo na felldithiai y ddaiar mwyach.

A Duw a gofiodd Noah a phôb peth byw a phôb anifail, ar a [oedd] gyd ag ef yn yr Arch: a Duw a wnaeth i wynt dramwy ar y ddaiar, a'r dyfroedd a lonyddaſant.

2 Caewyd hefyd ffynhonnau y dyfnder a ffeneſtri y nefoedd; a lluddiwyd y glaw o'r nefoedd.

3 A'r dyfroedd a ddychwelaſant oddiary ddaiar gan fyned a dychwelyd: ac ym mhen y deng nhiwrnod a deugain a chant, y dyfroedd a dreiaſei.

4 Ac yn y ſeithfed mis, ar yr ail dydd ar bymthec o'r mis, y gorphy wyſodd yr Arch ar fynyddoedd Ararat.

5 A'r dyfroedd fuant yn myned ac yn treio hyd y decfed mis, yn y decfed [mis] ar y [dydd] cyntaf o'r mis y gwelwyd pennau y mynyddoedd.

6 Ac ym mhen deugain nhiwrnod yr agorodd Noah ffeneſtr yr Arch a wnaethai efe.

7 Ac efe a anfonodd allan gig-frân, a hi aeth, gan fyned allan a dychwelyd; hyd oni ſychodd y dyfroedd oddi ar y ddaiar.

8 Ac efe a anfonodd golommen oddi wrtho, i weled a dreiaſei y dyfroedd oddi ar wyneb y ddaiar.

9 Ac ni chafodd y golommen orphywyſfa i wadn ei throed, a hi a ddychwelodd atto ef i'r Arch, am [fod] y dyfroedd ar wyneb yr holl dir: ac efe a eſtynnodd ei law, ac ai cymmerodd hi, ac ai derbyniodd hi atto i'r Arch.

10 Ac efe a arhoſodd etto ſaith niwrnod eraill, ac a anfonodd eil-waith y golommen allan o'r Arch.

11 A'r golommen a ddaeth atto efar bryd nawn, ac wele ddeilen oliwydden yn ei gylfin hi, wedi ei thynnu: yna y gwybu Noah dreio o'r dyfroedd oddi ar y ddaiar.

12 Ac efe a arhoſodd etto ſaith niwrnod eraill, ac a anfonodd y golommen, ac ni ddychwelodd hi eil-waith atto ef mwy.

13 Ac yn yr vnfed flwyddyn a chwe-chant, yn y [mis] cyntaf, ar y [dydd] cyntaf o'r mis, y darfu i'r dyfroedd ſychu oddi ar y tir: a Noah a ſymmudodd gaead yr Arch, ac a edrychodd, ac wele ſychaſei wyneb y ddaiar.

14 Ac yn yr ail mis, ar y ſeithfed dydd arhugain o'r mis, y ddaiar a ſychaſei.

15 A llefarodd Duw wrth Noah, gan ddywedyd;

16 Dos allan o'r Arch, ti, a'th wraig, a'th feibion, a gwragedd dy feibion, gyd a thi.

17 Pôb peth byw ar [ſydd] gyd â thi, o bôb cnawd, yn adar, ac yn anifeiliaid, ac yn bôb ymluſciad a ymluſco ar y ddaiar, a ddygi allan gyd a thi: Gen. I. 21. Gen. 9. 1. heppiliant hwythau yn y ddaiar, a ffrwythant ac amlhânt ar y ddaiar.

18 A Noah a aeth allan, ai feibion, ai wraig, a gwragedd ei feibion gyd ag ef.

19 Pôb bwyſt-fil, pôb ymluſciad, a phôb ehediad, pôb peth a ymluſce ar y ddaiar, wrth eu rhywogaethau, a ddaethant allan o'r arch.

20 A Noah a adailadodd allor i'r Arglwydd, ac a gymmerodd o bôb anifail glân, ac o bôb ehediad glân, ac a offrymmodd boeth offrymmau ar yr allor.

21 A'r Arglwydd a aroglodd arogl Praidd. eſmwyth, a dywedodd yr Arglwydd yn ei galon, ni chwaneg af fell dithio y ddaiar mwy er mwyn dyn: o herwydd bod Pen. 6. 5. Marc. 15. 19. bryd calon dyn yn ddrwg oi ieuenctid: ac ni chwanegaf mwy daro pôb [peth] byw, fel y gwneuthum.

22 Pryd hau, a chynhaiaf, ac oerni, a gwres, a hâf, a gaiaf, a dydd, a nôs ni phaid mwy holl ddyddiau y ddaiar.

PEN. IX.

1 Duw yn bendithio Noah, 4 yn gwahardd gwaed a llofruddiaeth. 9 Cyfammod Duw, 13 a arwyddoceir trwy 'r Enfys. 18 Noah yn llenwi 'r byd, 20 yn plannu gwinllan, 21 yn meddwi, ac yn cael ei watwar gan ei fab: 25 yn melltigo Canaan, 26 yn bendithio Sem, 27 yn gweddio tros Iapheth, 28 ac yn marw.

D Ʋw hefyd a fendithiodd Noah, ai feibion, ac a ddywedodd wrthynt, Pen. 1. 28. ac 8. 17. ffrwythwch a lluoſogwch a llenwch y ddaiar.

2 Eich ofn hefyd, a'ch arſwyd fydd ar holl fwyſtfilod y ddaiar, ac ar holl ehediaid y nefoedd, a'r hyn oll a ymſymmudo ar y ddaiar, ac ar holl byſcod y mor: yn eich llaw chwi y rhoddwyd hwynt.

3 Pob ymſymmudydd yr hwn ſydd fyw, fydd i chwi yn fwyd: fel y Pen. 1. 29. gwyrdd leſſieun y rhoddais i chwi bob dim.

4 Lefit. 17. 14. Er hynny na fwytewch gig ynghyd ai enioes [ſef] ei waed.

5 Ac yn ddiau gwaed eich enioes chwithau hefyd a ofynnaf fi: o law pob bwyſt-fil y gofynnaf ef, ac o law dyn, o law pob brawd iddo y gofynnaf enioes dyn.

6 A Mat. 26. 52. Date. 13. 10. dywalldo waed dyn, drwy ddyn y tywelldir ei waed yntef, o herwydd ar Pen. 1. 27. ddelw Duw y gwnaeth efe ddyn.

7 Ond ffrwythwch ac amlhewch, heppiliwch ar y ddaiar, a lluoſogwch ynddi.

8 A Duw a lefarodd wrth Noah, ac wrth ei feibion gyd ag ef; gan ddywedyd;

9 Ac wele myfi, ie myfi, ydwyf yn cadarnhau fynghyfammod à chwi, ac â'ch hâd ar eich ol chwi.

10 Ac â phob peth byw'r hwn [ſydd] gyd a chwi, a'r ehediaid, a'r anifeiliaid, ac a phob bwyſtfil y tir gyd a chwi, o'r rhai oll ſydd yn myned allan o'r Arch; hyd holl fwyſt-filod y ddaiar.

11 Ac Eſai 54. 9. mi a gadarnhaf fyng-hyfammod a chwi, ac ni thorrir ymmaith bob cna wd mwy gan y dwfr diluw, ac ni bydd diluw mwy i ddifetha y ddaiar.

12 A Duw a ddywedodd, dymma arwydd y cyfammod yr hwn yr ydwyfi yn ei roddi rhyngofi a chwi, ac a phob peth byw ar y [ſydd] gyd a chwi, tros oeſoedd tragywyddol.

13 Fy mwa a roddais yn y cwmmwl, ac efe a fydd yn arwydd cyfammod rhyngofi a'r ddaiar.

14 A bydd pan Eccl 43. 12. godwyf gwmwl ar y ddaiar, yr ymddengys y bwa yn y cwmwl.

15 Ac mi a gofiaf fyng-hyfammod yr hwn [ſydd] rhyngofi a chwi, ac a phob peth byw o bob cnawd: ac ni bydd y dyfroedd yn ddiluw mwy, i ddifetha pob cnawd.

16 A'r bwa a fydd yn y cwmwl, ac mi a edrychaf arno ef i gofio y cyfammod tragywyddol, rhwng Duw a phob peth byw, o bob cnawdar y [ſydd] ar y ddaiar.

17 A Duw a ddywedodd wrth Noah, dymma arwydd y cyfammod yr hwn a gadarnheais rhyngofi a phob cnawd ar y ſydd ar y ddaiar.

18 A meibion Noah y rhai a ddaeth allan o'r Arch oedd Sem, Cam, ac Iapheth: a Cham [oedd] dad Canaan.

19 Y tri hyn [oedd] feibion Noah: ac o'r rhai hyn yr hiliwyd yr holl ddaiar.

20 A Noah a ddechreuodd [fod] yn llafurwr, ac a blannodd win-llan.

21 Ac a yfodd o'r gwin, ac a feddwodd, ac a ymnoethodd yng-hanol ei babell.

22 A Cham tad Canaan a welodd noethni ei dad, ac a fynegodd iw ddau frodyr allan.

23 A chymmerodd Sem, a Iapheth, ddilledyn ac ai goſodaſant ar eu hyſcwyddau ill dau, ac a gerddaſant yn-wyſc eu cefn, ac a orchguddiaſant noethni eu tad; ai hwynebau yn ol, fel na welent noethni eu tad.

24 A Noah a ddeffrodd oi win, ac a wybu beth a wnaethei ei fab ieuangaf iddo.

25 Ac efe a ddywedodd, melldigedic [ſyddo] Canaan, gwâs gweiſion iw frodyr fydd.

26 Ac efe a ddywedodd, bendigedic [fyddo] Arglwydd Dduw Sem, a Chanaan fydd was iddo ef.

27 Duw a helaetha ar Iapheth, ac efe a breſſwylia ym mhebyll Sem; a Chanaan fydd gwâs iddo ef.

28 A Noah fu fyw wedi y diluw, drychan mlhynedd, a deng mlhynedd a deugain.

29 Felly holl ddyddiau Noah oedd naw can mlhynedd, a deng mlhynedd a deugain, ac efe a fu farw.

PEN. X.

1 Cenedlaethau Noah. 2 Meibion Iapheth. 6 Meibion Cam. 8 Nimrod y brenhin cyntaf. 21 Meibion Sem.

AC dymma genhedlaethau meibion Noah, Sem, Cam, a Iapheth; ganwyd meibion hefyd i'r rhai hyn wedi 'r diluw.

2 1. Cron. 1. 5. Meibion Iapheth [oedd] Gomer, a Magog, a Madai, ac Iafan, a Thubal, a Meſech, a Thiras.

3 Meibion Gomer hefyd; Aſcenas, a Riphath, a Thogarma.

4 A meibion Iafan, Eliſa, a Tharſis, Cittim; a Dodanim.

5 O'r rhai hyn y rhannwyd ynyſoedd y cenhedloedd yn eu gwledydd, pawb wrth ei iaith ei hun trwy eu teuluodd, yn eu cenhedloedd.

6 1. Cron. 1. 8. A meibion Cam [oedd] Cus, a Mizraim, a Phut, a Chanaan.

7 A meibion Cus; Seba, a Hafilah, a Sabtah, a Raamah, a Sabtecah: a meibion Raamah, Seba, a Dedan.

8 Cus hefyd a genhedlodd Nimrod, efe a ddechreuodd fod yn gadarn ar y ddaiar.

9 Efe oedd heliwr cadarn ger bron yr Arglwydd: am hynny y dywedir, fel Nimrod heliwr cadarn ger bron yr Arglwydd.

10 A dechreuad ei frenhiniaeth ef ydoedd Babel, ac Erech, ac Accad, a Chalneh, yngwlad Sinar.

11 O'r wlad honno yr aeth Aſſur allan, ac a adailadodd Ninife, a dinas Rehoboth, a Chalah.

12 A Reſen rhwng Ninife, a Chalah, honno [ſydd] ddinas fawr.

13 Mizraim hefyd a genhedlodd Ludim, ac Anamim, a Lehabim, a Naphtuhim.

14 Pathruſim hefyd a Chaſluhim, o'r rhai y daeth Philiſtim a Chaphtorim.

15 Canaan hēfyd a genhedlodd Sidon ei gyntafanedic, a Heth.

16 A'r Iebuſiad, a'r Moriad, a'r Gergaſiad,

17 A'r Hefiad, a'r Arciad, a'r Siniad,

18 A'r Arfadiad, a'r Semariad, a'r Hamathiad: ac wedi hynny yr ymwaſcarodd teuluoedd y Canaaneaid.

19 Terfyn y Canaaneaid oedd hefyd o Sidon ffordd yr elych i Gerar hyd Azah: y ffordd yr elych i Sodoma, a Gomorra, ac Adma, a Seboiim hyd Leſah.

20 Dymma feibion Cam, yn ol eu teuluoedd, wrth eu hiaithoedd, yn eu gwledydd [ac] yn eu cenhedloedd.

21 I Sem hefyd y ganwyd plant, yntef [oedd] dâd holl feibion Heber, [a] brawd Iapheth yr hynaf.

22 Meibion 2. Cron. 1. 17. Sem [oedd] Elam, ac Aſſur, ac Arphaxad, a Lud, ac Aram.

23 A meibion Aram, Ʋs, a Hul, a Gether, a Mas.

24 Ac Arphaxad a genhedlodd Selah, a Selah a genhedlodd Heber.

25 2. Cron. 1. 19. Ac i Heber y ganwyd dau o feibion, henw vn [oedd] Peleg: o herwydd yn ei ddyddiau ef y rhannwyd y ddaiar, a henw ei frawd, Ioctan.

26 A Ioctan a genhedlodd Almodad, a Saleph, a Hazarmafeth, a Ierah.

27 Hadoram hefyd, ac Ʋſal, a Dicla.

28 Obal hefyd, ac Abimael, a Seba.

29 Ophir hefyd, a Hafilah, a Iobab: yr holl rai hyn [oedd] feibion Ioctan.

30 Ai preſſwylfa oedd o Meſa ffordd yr elych i Sephar mynydd y dwyrain.

31 Dymma feibion Sem, wrth eu teuluoedd, yn ol eu hiaithoedd, yn eu gwledydd, trwy eu cenhedloedd.

32 Dymma deuluoedd meibion Noah, wrth eu cenhedlaethau yn ol eu cenhedloedd, ac o'r rhai hyn yr ymrannod y cenhedloedd ar y ddaiar wedi y diluw.

PEN. XI.

1 Vn iaith yn y byd. 3 Adailadaeth Babel. 5 Cymmyſcu yr ieithoedd. 10 Cenhedlaethau Sem. 27 Cenedlaethau Terah tâd Abram. 31 Terah yn myned o Vr i Haran.

AR hollddaiar ydoedd o vn iaith Doeth. 10. 5. ac o vn ymadrodd.

2 A bu, a hwy yn ymdaith o'r dwyrain, gael o honynt waſtadedd yn nhir Sinar, ac yno y trigàſant.

3 A hwy a ddywedaſant wrth ei gilydd, deuwch, gwnawn briddfeini, a lloſgwn yn boeth: ac yr ydoedd ganddynt briddfeini yn lle cerric, a chlai oedd ganddynt yn lle calch.

4 A dywedaſant, moeſwch, adailadwn i ni ddinas, a thŵr, ai nen hyd y nefoedd, a gwnawn i nienw, rhac ein gwaſcaru rhyd wyneb yr holl ddaiar.

5 A'r Arglwydd a ddiſcynnodd, i weled y ddinas a'r tŵr a adailiadei meibion dynion.

6 A dywedodd yr Arglwydd, wele y bobl yn vn, ac vn iaith iddynt oll, ac dymma eu dechreuad hwynt ar weithio: ac yr awrhon nid oes rwyſtr arnynt am ddim oll ar a amcanaſant ei wneuthur.

7 Deuwch, deſcynnwn, a chymmyſcwn yno eu hiaith hwynt, fel na ddeallont iaith ei gilydd.

8 Felly yr Arglwydd a'i gwaſcarodd hwynt oddi yno rhyd wyneb yr holl ddaiar, a pheidiaſant ac adailadu y ddinas.

9 Am hynny y gelwir ei henw hi ſef, cymmyſc. Babel, o blegit yno y cymmyſcodd yr Arglwydd iaith yr holl ddaiar, ac oddi yno y gwaſcarodd yr Arglwydd hwynt ar hyd wyneb yr holl ddaiar.

10 1. Cron. 1. 17. Dymma genhedlaethau Sem; Sem [ydoedd] fâb can-mlwydd, ac a genhedlodd Arphaxad ddwy flynedd wedi'r diluw.

11 A Sem a fu fyw wedi iddo genhedlu Arphaxad bump can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion, a merched.

12 Arphaxad hefyd a fu fyw bymtheng mlhynedd a'r hugain, ac a genhedlodd Selah.

13 Ac Arphaxad a fu fyw gwedi iddo genhedlu Selah, dair o flynyddoedd a phedwar can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

14 Selah hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Heber.

15 A Selah a fu fyw wedi iddo genhedlu Heber, dair o flynyddoedd a phedwar can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion, a merched.

16 1. Cron. 1. 19. a henwir luc. 3. 35. Phalec. Heber hefyd a fu fyw bedair blynedd ar ddêc ar hugain, ac a genhedlodd * Peleg.

17 A Heber a fu fyw wedi iddo genhedlu Peleg, ddeng mlhynedd ar hugain a phedwar can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

18 1. Cron. 1. 19. Peleg hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Reu.

19 A Pheleg a fu fyw gwedi iddo genhedlu Reu, naw o flynyddedd, a deucan mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

20 Reu hefyd a fu fyw ddeu-ddeng mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Luc. 3. 35. Serug.

21 A Reu a fu fyw wedi iddo genhedlu Serug, ſaith o flynyddoedd a dau can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

22 Serug hefyd a fu fyw ddeng mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Nachor.

23 A Serug a fu fyw wedi iddo genhedlu Nachor, ddau can mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

24 Nachor hefyd a fu fyw naw mlhynedd ar hugain, ac a genhedlodd Luc. 3. 34. Terah.

25 A Nachor fu fyw wedi iddo genhedlu Terah, onid vn flwyddyn chwech vgain mlhynedd, ac a genhedlodd feibion a merched.

26 Terah hefyd a fu fyw ddeng mlhhynedd a thrugain, 1. Cron. 1. 26 Ioſua 24. 2. ac a genhedlodd Abram, Nachor, a Haran.

27 Ac dymma genhedlaethau Terah: Terah a genhedlodd Abram, Nachor, a Haran; a Haran a genhedlodd Lot.

28 A Haran fu farw o flaen Terah ei dâd, yngwlad ei anedigeth, o fewn Ʋr y Caldeaid

29 Yna y cymmerodd Abram a Nachor iddynt wragedd: henw gwraig Abram [oedd] Sarai: a henw gwraig Nachor, Milcha merch Haran, tâd Milcha a thâd Iſcah.

30 A Sarai oedd amhlantad wy, heb plentyn iddi.

31 A Therah a gymmerodd Abram ei fâb, a Lot fâb Haran, mâb ei fâb, a Sarai ei waudd, gwraig Abram ei fâb, a hwy a aethant allan yng-hyd o Ioſua 24. 2. Nehe. 9. 7. Act. 7. 4. Iudith. 5. 7. Ʋr y Caldeaid, i fyned i dir Canaan, ac a ddaethant hyd yn Haran, ac a drigaſant yno.

32 A dyddiau Terah oedd bummhlynedd a deucan mlhynedd, a bu farw Terah yn Haran.

PEN. XII.

1 Duw yn galw Abram, ac yn ei fendithio ef trwy addewid o Griſt. 4 Yntefyn myned gyda Lot o Haran. 6 Yn tram wy trwy wlad Canaan, 7 Yr hon a addewir iddo ef mewn gweledigaeth. 10 Newyn yn ei yrru ef i'r Aipht. 11 Ofn yn peri iddo ef ddywedyd mai ei chwaer oedd ei wraig. 14 Pharao, wedi ei dwyn hi oddiarno ef, a gymmhellir gan blaau iw rhoddi hi yn eihol.

A'R Arglwydd a ddywedodd wrth Abram, Act. 7. 3. dos allan o'th wlad, ac oddi wrth dy genedl, ac o dŷ dy dâd, i'r wlad a ddangoſwyf i ti.

2 A mi a'th wnaf yn genhedlaeth fawr, ac a'th fendithiaf, mawrygaf hefyd dy enw; a thi a fyddi yn fendith.

3 Bendithiaf hefyd dy fendith-wyr, a'th felldith-wyr a felldigaf, Pen. 18. 18. ac. 22. 18. Act. 3. 23. Gal. 3. 8. a holl deuluoedd y ddaiar a fendithir ynot ti.

4 Yn a'r aeth Abram, fel y llefaraſei'r Arglwydd wrtho, a Lot aeth gyd ag ef: ac Abram [oedd] fâb pymtheng-mlwydd a thrugain, pan aeth efe allan o Haran.

5 Ac Abram a gymmerodd Sarai ei wraig, a Lot mab ei frawd, a'i holl olud a gaſclaſent hwy, a'r eneidiau a enillaſent yn Haran, ac aethant allan i fyned i wlàd Canaan, ac a ddaethanti wlâd Canaan.

6 Ac Abram a dram wyodd drwy'r tir hyd lle Sichem, hyd waſtadedd Moreh: a'r Canaanead [oedd] yn y wlâd y pryd hynny.

7 A'r Arglwydd a ymddangoſodd i Abram, ac a ddywedodd; Pen. 13. 15. I'th hâd ti y rhoddaf y tîr hwn: yntef a adailadodd yno Pen. 13. 4. allor i'r Arglwydd, yr hwn a ymddangoſaſei iddo.

8 Ac efe a dynnodd o ddi yno i'r mynydd, o du dwyrain Bethel, ac a eſtynnodd ei babell, [gan adel] Bethel tu a'r gorllewin, a Hai tu a'r dwyrain: ac a adailadodd yno allor i'r Arglwydd, ac a alwodd ar enw 'r Arglwydd.

9 Ac Abram a ymdeithiodd gan fyned ac ymdaith tua 'r dehau.

10 Ac yr oedd newyn yn y tîr, ac Abram aeth i wared i'r Aipht i ymdeithio yno, ani drynihau o'r newyn yn y wlâd.

11 A bu, ac efe yn neſau i fyned i mewn i 'r Aipht, ddywedyd o hono wrth Sarai ei wraig, wele yn awr mi awn mai gwraig lân yr olwg [wyt] ti:

12 A phan welo 'r Aiphtiaid dy di, hwy a ddywedant, dyma ei wraig ef, a hwy a'm lladdant i, a thi a adawant yn fyw.

13 Dywed attolwg, [mai] fy chwaer [wyt] ti, fel y byddo dai mi er dy fwyn di, ac y byddwyf fyw o'th blegit ti.

14 A bu pan ddaeth Abram i'r Aipht, i'r Aiphtiaid edrych ar y wraig, mai glân odieth [oedd] hi.

15 A thywyſogion Pharao a'i gwelſant hi, ac a'i canmolaſant hi wrth Pharao: a'r wraig a gymmerwyd i dŷ Pharao.

16 Ac efe a fu dda wrth Abram er ei mwyn hi: ac yr oedd ganddo ef ddefaid, a ychen. gwarthec, ac aſſynnau, agweiſion, a morwynion, ac aſſynnod, a chamêlod.

17 A'r Arglwydd a darawodd Pharao a'i dŷ, â phlaau mawrion, o achos Sarai gwraig Abram.

18 A Pharaoh a alwodd Abram, ac a ddywedodd; pa ham y gwnaethoſt hyn i mi? pa ham na fynegaiſt i mi mai dy wraig [oedd hi?]

19 Pa ham y dywedaiſt, fy chwaer [yw] hi? fel y cymerwn hi yn wraig i mi: ond yr awr hon, wele dy wraig, cymmer [hi,] a dos ymmaith.

20 A Pharao a roddes orchymmyn [iw] ddynion oi blegit ef: a hwy a'i gollyngaſant ef ymaith, a'i wraig, a'r hyn oll oedd eiddo ef.

PEN. XIII.

1 Abram a Lot yn dychwelyd o'r Alpht. 7 Trwy anghyttundeb yn ymadel a'i gilydd. 10 Lot yn myned i Sodom ddrygionus. 14 Duw yn adnewydduy cyfammod i Abram. 18 Yntef yn ſymmudo i Hebron, ac yn adailadu allor yno.

AC Abram aeth i fynu o'r Aipht, efe a'i wraig, a'r hyn oll [oedd] eiddo; a Lot gyd ag ef i'r dehau.

2 Ac Gene. 37. 7. Abram [oedd] gyfoethog iawn o anifeiliaid, [ac] o arian, ac aur.

3 Ac efe a aeth ar ei deithiau, o'r dehau hyd Bethel, hyd y lle y buaſei ei babell ef ynddo yn y dechreuad, rhwng Bethel a Hai:

4 I lé Pen. 12. 7. 'r allor a wnaethei efe yno o'r cyntaf: ac yno y galwodd Abram ar enw yr Arglwydd.

5 Ac i Lot hefyd, yr hwn aethei gyd ag Abram, yroedd defaid, a gwarthec, a phebyll.

6 A'r wlâd nid oedd abl iw cynnal hwynt i drigo yng-hyd: am fód eu cyfoeth hwynt yn helaeth, fel na allent drigo yng-hyd.

7 Cynnen hefyd oedd rhwng bugeilydd anifeiliaid Abram, a bugeilydd anifeiliaid Lot: y Canaaneaid hefyd, a'r Phereziaid oedd yna yn trigo yn y wlâd.

8 Ac Abram a ddy wedodd wrth Lot, na fydded cynnen attolwg rhyngof fi a thi, na rhwng fy mugeiliaid i a'th fugeiliaid ti, oherwydd Heb. gwyr o frodyr. brodyr ydymni.

9 Onid yw yr holl dîr o'th flaen di? ymnailltua attolwg oddi wrthif, os ar y llaw aſſwy y [troi di] minneu a droaf ar y ddehau: ac os ar y llaw ddehau, minneu [a droaf] ar yr aſſwy.

10 A Lot a gyfododd ei olwg, ac a welodd holl waſtadedd yr Iorddonen, mai dyfrad wy [ydoedd] oll, cyni'r Arglwydd ddifetha Sodoma a Gomorrah, fel gardd yr Arglwydd, fel tîr yr Aipht, ffordd yr elych i Soar.

11 A Lot a ddewiſodd iddo waſtadedd yr Iorddonen, a Lot aeth tua'r dwyrain; felly yr ymnailltuaſant bôb vn oddi wrth ei gilydd.

12 Abram a drigodd yn nhir Canaan, a Lot a drigodd yn-ninaſoedd y gwaſtadedd, ac a lueſtodd hyd Sodoma.

13 A dynion Sodoma [oedd] ddrygionus, ac yn pechu yn erbyn yr Arglwydd yn ddirfawr.

14 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth Abram, wedi ymnailltuo o Lot oddi wrtho ef, cyfod dy lygaid, ac edrych o'r lleyr wyt ynddo, tu a'r gogledd, a'r dehau, a'r dwyrain, a'r gorllewin.

15 Canys yr holl dir a weli, Geneſ. • 2. 7. gen. 15. 7. gen. 26. 14. deut. 34. 4. i ti y rhoddaf ef, ac i' th hâd bŷth.

16 Gwnaf hefyd dy hâd ti fel llŵch y ddaiar, megis os dichon gŵr rifo llŵch y ddaiar, yna y rhifir dy hâd ditheu.

17 Cyfod, rhodia drwy yr wlâd, ar ei hŷd, ac ar ei llêd, canysi ti y rhoddaf hi.

18 Ac Abram a ſymmudodd [ei] lueſt, ac a ddaeth, ac a drigodd yng waſtadedd Mamre, yr hwn [ſydd] yn Hebron, ac a adailadodd yno allor i'r Arglwydd.

PEN. XIIII.

1 Pedwar brenhin yn rhyfela yn erbyn pump. 11 Dala Lot yn garcharor. 14 Abram yn ei achub ef. 18 Melchiſedec yn bendithio Abram. 20 Abram yn talu degwm iddo ef. 22 Wedi iw gyfran-wyr gael ei rhannau, mae ef yn rhoddi y rhan arall o'r yſclyfaeth i frenhin Sodoma.

ABu yn nyddiau Amraphel brenin Sinar, Arioch brenin Elaſar, Cedorlaomer brenin Elam, a Thidalbrenin y cenhedloedd:

2 Wneuthur o honynt ryfel a Bera brenin Sodoma, ac â Birſa brenin Gomorra, [a] Sinab brenin Adma, ac [a] Semeber brenin Seboim, ac [a] brenin Bela, hon [yw] Soar.

3 Y rhai hyn oll a ymgyfarfuant yn nyffryn Sidim: hwnnw yw yr môr heli.

4 Deuddeng mlhynedd y g waſanaethaſent Cedorlaomer, a'r drydedd flwyddyn ar ddec y g wrthryfelaſant.

5 A'r bedwaredd flwyddyn ar ddec y daeth Cedorlaomer, a'r brenhinoedd y rhai [oedd] gyd ag ef, ac a darawſant y Rephaimiaid, yn Aſterothcarnaim, a'r Zuſiaid yn Ham, a'r Emiaid yn gwaſladedd Saueh-Ciriathaim.

6 A'r Horiaid yn eu mynydd Seir, hyd El waſtadedd Paran, yr hwn [ſydd] wrth yr anialwch.

7 Yna y dychwelaſant, ac y daethant i Enmiſpat, honno [yw] Cades, ac a darawſant holl wlâd yr Amaleciaid, a'r Amoriaid hefyd, y rhai oedd yn trigo yn Hazezon-tamar.

8 Allan hefyd yr aeth brenin Sodoma, a brenin Gomorra, a brenin Adma, a brenin Seboim, a brenin Bela, honno [yw] Soar: ac yn nyffryn Sidim y lluniaethaſant ryfel à hwynt,

9 A Chedorlaomer brenin Elam, a Thidal brenin y cenhedloedd, ac Amraphel brenin Sinar, ac Arioch brenin Elaſar: ped war brenhin yn erbyn pump.

10 A dyffryn Sidim [oedd] lawn o byllau clai, a brenhinoedd Sodoma a Gomorra, a ffoeſant ac a ſyrthiaſant yno: a'r lleill a ffoeſant i'r mynydd.

11 A hwy a gymmeraſant holl gyfoeth Sodoma a Gomorra, a'i holl lyniaeth hwynt, ac a aethant ymmaith.

12 Cymmeraſant hefyd Lot [nai] fab brawd Abram, a'i gyfoeth, ac a aethant ymmaith, o her wydd yn Sodoma yr ydoedd ef yn trigo.

13 A daeth vn a ddianghaſei, ac a fynegodd i Abram yr Hebread, ac efe yn trigo yngwaſtadedd Mamre 'r Amoriad brawd Eſcol a brawd Aner, a'r rhai hyn (oedd) mewn cyngrair ag Abram.

14 A Phan glybu Abram gaeth-gludo ei frawd, efe a neu, ddygodd allan. arfogodd o'i hyfforddus [weiſion] a aneſid yn ei dŷ ef, ddau naw a thrychant, ac a ymlidiodd hyd Dan.

15 Ac efe a ymrānodd yn eu herbyn hwy liw nôs, efe a'i weiſiō, ac ai tara wodd hwynt ac a'i hymlidiodd hyd Hoba, yr hon [ſydd] o'r tu aſſwy i Ddamaſcus.

16 Ac efe a ddûg drachefn yr holl gyfoeth, a'i frawd Lot hefyd a'i gyfoeth a ddug ef drachefn, a'r gwragedd hefyd, a'r bobl.

17 A brenin Sodoma a aeth allan iw gyfarfod ef, (wedi ei ddychwelyd o daro Cedorlaomer, a'r brenhinoedd oedd gyd ef) i ddyffryn 2. Sam. 18. 18 Saueh, hwn yw dyffryn y brenin.

18 Heb 7. 1. Melchiſedec hefyd brenin Salem, a ddûg allan fara a gwin, ac efe [oedd] offeiriad i Dduw goruchaf.

19 Ac a'i bendithiodd ef, ac a ddywedodd; bendigedic fyddo Abram gan Dduw goruchaf, meddiannydd nefoedd a daiar.

20 A bendigêdic fyddo Duw goruchaf yr hwn a roddes dy elynion yn dy law: Heb. 7. 4. ac efe a roddes iddo ddegwm o'r cwbl.

21 A dywedodd brenin Sodoma wrth Abrā, dôd i mi Hebr. yreneidiau. y dyniō, a chymer i ti y cyſoeth.

22 Ac Abram a ddywedodd wrth frenin Sodoma, derchefais fy llaw at yr Arglwydd Dduw goruchaf, meddiannydd nefoedd a daiar,

23 Na chymerwn o edef hyd garrei eſcid, nac o'r hyn oll [ſydd] eiddo ti, rhac dy wedyd o honot, myfi a gyfoethogais Abram.

24 Ond yn vnic yr hyn a fwyttaodd y llangciau, a rhan y gwyr a aethant gyd a mi, Aner, Eſcol, a Mamre: cymmerant hwy eu rhan.

PEN. XV.

1 Duw yn cyſſuro Abram, 2 Abram yn cwyno nod oedd gantho etifedd. 4 Duw yn addo mâb iddo, ac amlhau ei hâd ef. 6 Abram a gyfiawnheir trwy ffydd. 7 Addewid o wlâd Canaan trachefn a'i gadarnhau trwy arwydd, 12 a gweledigaeth.

WEdi y pethau hyn y daeth gair yr Arglwydd at Abram, Num. 12. 6. mewn gweledigaeth, gan ddywedyd; nac ofna Abram, my fi [ydyw] dy darian, Pſ. 19. 11. dy wobr mawr iawn.

2 A dywedodd Abram, Arglwydd Dduw, bêth a roddi di i mi? gan fy mod yn myned yn ddiblant, a goruchwiliwr fy nhŷ [yw] Eleazar yma o Ddamaſcus.

3 Abram hefyd a ddywedodd, wele ni roddaiſt i mi hâd, ac wele fynghaethwas fydd fy etifedd.

4 Ac wele air yr Arglwydd atto ef, gan ddywedyd, nid hwn fydd dy etifedd, onid vn a ddaw allan o'th ymyſcaroedd di fydd dy etifedd.

5 Ac efe a'i dug ef allan, ac a ddywedodd, golyga yn awr y nefoedd, a rhif y ſèr, o gelli eu cyfrif hwynt: dywedodd hefyd wrtho, Rhuf. 4. 18. felly y bydd dy hâd ti.

6 Yntef a Rhuf. 4. 3. Gai. 3. 6. Iac. 2. 23. gredodd yn yr Arglwydd, ac efe a'i cyfrifodd iddo yn gyfiawnder.

7 Ac efe a ddywedodd wrtho, myfi [yw] yr Arglwyd yr hwn a'th ddygais di allan o Vr y Caldeaid, i roddi i ti y wlad hon iw hetifeddu. * Gen. 11. 28.

8 Yntef a ddywedodd, Arglwydd Dduw, trwy ba bêth y câf wybod yr etifeddaf hi?

9 Ac efe a ddywedodd wrtho, cymmer i mi anner dair blwydd, a gafr dair blwydd, a hwrdd tair blwydd, a thurtur, a chyw colommen.

10 Ac efe a gymmerth iddo y rhai hyn oll, ac a'i holltodd hwynt ar hyd [eu] canol, ac a roddodd bôb rhan ar gyfer ei gilydd, ond ni holltodd efe yr adar.

11 A Phan ddeſcynnei yr adar ar y celaneddau, yna Abram a'i tarfai hwynt.

12 A phan oedd yr haul ar fachludo, y ſyrthiodd trym-gwſc ar Abram: ac wele ddychryn [a] thywyllni mawr yn ſyrthio arno ef.

13 Ac efe a ddywedodd wrth Abram, Act. 7. 6. gan wybod gwybydd y bydd dy hâd di yn ddieithr mewn gwlad nid [yw] eiddynt, ac a'i gwaſanaethant, a hwyntau a'i cyſtuddiant bedwar-can mlhynedd.

14 A'r genhedlaeth hefyd yr hon a waſanaethant, a farna fi, ac wedi hynny y deuant allan â chyfoeth mawr.

15 A thi a ai at dy dadau mewn heddwch: ti a gleddir mewn henaint teg.

16 Ac [yn] y bedwaredd oes y dychwelant ymma, canys ni chyflawnwyd etto anwiredd yr Amoriaid.

17 A bu pan fachludodd yr haul, a hi yn dywyll, wele ffwrn yn mygu, a lamp danllyd yn tramwyo rhwng y darnau hynny.

18 Yn y dydd hwnnw Pen. 12. 7. ac 13 15 ac 26 4. Deut. 34. 4. y gwnaeth yr Arglwydd gyfammod ag Abram, gan ddywedyd; i'th hâd ti y rhoddais y wlad hon, 1. Bren. 4. 21. 2. Chr. 9. 26. o afon yr Aipht hyd yr afon fawr, afon Euphrates.

19 Y Ceniaid, a'r Ceneziaid, a'r Cadmoniaid.

20 Yr Hethiaid hefyd, a'r Phereziaid, a'r Rephaimiaid.

21 Yr Amoriaid hefyd, a'r Canaaneaid, a'r Girgaſiaid, a'r Iebuſiaid.

PEN. XVI.

1 Sarai yn amhlantadwy, yn rhoddi Hagar i Abram. 4 Hagar wedi ei chyſtuddio am ddiyſtyrú ei meiſtres, yn rhedec i ffordd. 7 Angel yn ei dan-fon hi yn ei hol iw daroſtwng ei hún, 11 ac yn dywedyd iddi am ei mâb. 15 Genedigaeth Iſmael.

SArai hefyd gwraig Abram ni phlantaſei iddo, ac yr ydoedd iddi forwyn o Aiphtes a'i henw Agar.

2 A Sarai a ddywedodd wrth Abram, wele yn awr, yr Arglwydd a luddiodd i mi blanta: dos attolwg at fy llaw-forwyn, fe allei ‖ Heb yr adeiledir ſi genthi hi. y ceir i mi blant o honi hi; ac Abram a wrandawodd ar lais Sarai.

3 A Sarai gwraig Abram a gymmerodd ei morwyn Agar yr Aiphtes, wedi trigo o Abram ddeng mhlynedd yn nhir Canaan, a hi a'i rhoddes i Abram ei gwr yn wraig iddo.

4 Ac efe a aeth i mewn at Agar, a hi a feichiogodd: a phan welodd hitheu feichiogi o honi, yr oedd ei miſtres yn wael yn ei golwg hi.

5 Yna y dywedodd Sarai wrth Abram, [Bydded] fy-ngham i arnat ti: mi a roddais fy morwyn i'th fonwes, a hithe a welodd feichiogi o honi, a gwael ydwyf yn ei golwg hi: barned yr Arglwydd rhyngof fi a thi.

6 Ac Abram a ddywedod wrth Sarai, wele dy forwyn yn dy law di, gwna iddi yr hyn a fyddo da yn dy olwg dy hun: yna Sarai a'i cyſtuddiodd hi, a hithe a ffoawdd Heb. rhag ei hwyneb hi. rhacddi hi.

7 Ac angel yr Arglwydd a'i cafodd hi wrth ffynnon ddwfr, yn yr anialwch, wrth y ffynnon yn ffordd Sur.

8 Ac efe a ddywedodd, Agar morwyn Sarai, o ba le y daethoſt; ac i ba le yr ei di? a hi a ddywedodd, ffoi yr ydwyfi rhag wyneb fy meiſtres Sarai.

9 Ac angel yr Arglwydd a ddywedodd wrthi, dychwel at dy feiſtres, ac ymddaroſtwng tan ei dwylo hi.

10 Angel yr Arglwyd a ddywedodd hefyd wrthi hi; gan amlhau yr amlhaf dy hâd ti, fel na rifir ef o luoſogrwydd.

11 Dywedodd angel yr Arglwydd hefyd wrthi hi, wele di yn feichiog, a thi a eſcori ar fab ac a elwi ei enw ef Sef, Duw a wrendy. Iſmael: canys yr Arglwydd a glybu dy gyſtudd di.

12 Ac efe a fydd ddyn gwyllt, a'i law yn erbyn pawb, a llaw pawb yn ei erbyn yntef, Pen. 25. 18. ac efe a drig ger bron ei holl frodyr.

13 A hi a alwodd enw 'r Arglwydd yr hwn oedd yn llefaru wrthi, ti ô Dduw wyt yn edrych arnafi: canys dywedodd, oni edrychais ymma hefyd ar ol yr hwn ſydd yn edrych arnaf?

14 Am hynny y galwyd y ffynnon, Sef ffynnon yr hwn ſy'n byw ac yn fyngweled. Beer-Lahai Roi: wele rhwng Cades a Bered [y mae hi.]

15 Ac Agar a ymddug fâb i Abram: ac Abram a alwodd enw ei fâb a ymddygaſei Agar, Iſmael.

16 Ac Abram [oedd] fâb pedwar vgainmlwydd a chwech o flynyddoedd, pan ymddug Agar Iſmael i Abram.

PEN. XVII

1 Duw yn adnewyddu y Cyfammod. 5 Newidio henw Abram yn arwydd o fendith mwy. 10 Ordeinio Enwaediad. 15 Newid henw Sarai, a'i bendithio. 17 Addewid o Iſaac. 23 Enwaedu ar Abraham ac Iſamel.

A Phan oedd Abram onid vn mlwydd cant, yr ymddangoſodd yr Arglwydd i Abram, ac a ddywedodd wrtho; myfi [yw] Duw hôll alluog, Pen. 5. 23. rhodia ger fy mron i, a bydd Neu, 〈◊〉 ; neu, bur. berffaith.

2 Ac mi a wnaf fyng-hyfammod rhyngof a thi, ac a'th amlhâf di yn aml iawn.

3 Yna y ſyrthiodd Abram a'r ei wyneb, a llefarodd Duw wrtho ef, gan ddywedyd,

4 Myfi, wele mi [a wnaf] fynghyfammod â thi, a thi a fyddi yn dâd llawer o genhedloedd.

5 A'th henw ni elwir mwy Abram, onid dy enw fydd Abraham, Rom. 4. 17. canys yn dâd llawer o genhedloedd i'th wnaethum.

6 Ac mi a'th wnaf yn ffrwythlon iawn; ac a wnâf genhedloedd o honot ti, a brenhinoedd addaw allan o honot ti.

7 Cadarnhâf hefyd fyng-hyfammod rhyngof a thi, ac a'th hâd ar dy ôl di trwy eu hoeſoedd, Pen. 12. 14. yn gyfammod tragywyddawl, i fod yn Dduw i ti, ac ith hâd ar dy ôl di.

8 Ac mi a roddaf i ti, ac i'th hâd a'r dy ôl di, wlâd dy ymdaith [ſef] holl wlâd Canaan yn etifeddiaeth dragwyddawl, ac mi a fyddaf yn Dduw iddynt.

9 A Duw a ddywedodd wrth Abraham, cadw ditheu ſyng hyfammod i, ti a'th hâd a'r dy ol, trwy eu hoeſoedd.

10 Dymma fyng-hyfammod a gedwch rhyngof fi a chwi, a'th hâd ar dy ôl di: Act. 7. 8. enwaedir pôb gwryw o honoch chwi.

11 A chwi a enwaedwch gnawd eich dienwaediad: a bydd yn Rhu. 4 11. arwydd cyfammod rhyngof fi a chwithau.

12 Pôb gwryw yn wyth niwrnod oed Leuit. 12. 3. Luc. 2. 21. Io. 7. 21. a enwaedir i chwi trwy eich cenhedlaethau: yr hwn a aner yn tŷ, ac a bryner am arian gan neb dieithr, yr hwn nid yw o'th hâd ti.

13 Gan enwaedu enwaeder yr hwn a aner yn dy dŷ di, ac a bryner am dy arian di: a bydd fyng-hyfammod yn eich cnawd chwi, yn gyfammod tragywyddawl.

14 A'r gwryw dienwaededic yr hwn ni enwaeder cnawd ei ddienwaediad, torrir ymmaith yr enaid hwnw o fyſc ei bobl: [oblegit] efe a dorrodd fyng-hyfammod i.

15 Duw hefyd a ddywedodd wrth Abraham, Sarai dy wraig ni el wi ei henw Sarai, onid Sara [fydd] ei henw hi.

16 Bendithiaf hi hefyd, a rhoddaf i ti fâb o honi: ie bendithiaf hi fel y byddo yn genhedloedd, brenhinoedd pobloedd fydd o honi hi.

17 Ac Abraham a ſyrthiodd ar ei wyneb, ac a chwarddodd, ac a ddywedodd yn ei galon, a blentir i fâb can mlwydd? ac a blanta Sara yn ferch ddeng mlwydd a phedwarvgain?

18 Ac Abraham a ddywedodd wrth Dduw ôh na byddei fyw Iſmael ger dy fron di.

19 A Duw a ddywedodd, Pen. 28. 10. ac 21. 2. Sara dy wraig a ymddŵg i ti fâb yn ddiau, a thi a elwi ei enw ef Iſaac: ac mi a gadarnhaf fyng-hyfammod ag ef yn gyfammod tragywyddawl, [ac] â'i had ar ei ol ef.

20 Am Iſmael hefyd ith wrandewais, wele mi a'i bendithiais ef, ac mi a'i ffrwythlonaf ef, ac a'i lluoſogaf yn aml iawn: Pen. 25. 10. deuddec tywyſog a genhedla efe, ac mi a'i gwnaf ef yn genhedlaeth fawr.

21 Eithr fynghyfammod a gadarnhaf ag Iſaac, yr hwn a ymddwg Sara i try pryd hwn y flwyddyn neſſaf.

22 Yna y peidiodd a llafaru wrtho, a Duw a aeth i fynu oddi wrth Abraham.

23 Ac Abraham a gymmerodd Iſmael ei fâb, a'r rhai oll a aneſid yn ei dŷ ef, a'r rhai oll a brynnaſei efe a'i arian: pôb gwryw o ddynion tŷ Abraham, ac efe a enwaedodd gnawd eu dienwaediad hwynt o fewn corph y dydd hwnnw, fel y llefaraſe Duw wrtho ef.

24 Ac Abraham [oedd] fâb onid vn mlwydd cant, pan enwaedwyd cnawd ei ddienwaediad ef.

25 Ac Iſmael ei fâb ef yn fâb tair blwydd ar ddec, pan enwaedwyd cnawd ei ddienwaediad ef.

26 O fewn corph y dydd hwnnw 'r enwaedwyd Abraham, ac Iſmael ei fâb.

27 A holl ddynion ei dŷ ef y rhai a aneſid yn tŷ, ac a bryneſid ag arian gan neb dieithr, a enwaedwyd gŷd ag ef.

PEN. XVIII.

1 Abrahā yn derbyn tri Angel iw dy. 9 Sara a geryddir am chwerthin rhyngddi a hi ei hun o ran yr addewid dieithr. 17 Duw yn rhybuddio Abraham am ddiniſtr Sodoma. 23 Ac Abraham yn eitiol troſtynt.

AR Heb. 13. 2. Arglwydd a ymddangoſodd iddo ef yng-waſtadedd Mamre, ac efe yn eiſtedd [wrth] ddrŵs y babell, yng-wrês y dydd.

2 Ac efe a gododd ei lygaid, ac a edrychodd, ac wele dry-wyr yn ſefyll ger ei fron, a phan eu gwelodd, efe a redodd iw cyfarfod hwynt ac a ymgrymmodd tua 'r ddaiar,

3 Aca ddywedodd▪ fy Arglwydd, os cefais yn awr ffafor yn dy olwg di, na ddos heibio attolwg oddi wrth dy was.

4 Cymmerer attolwg ychydic ddwfr, a golchwch eich traed, a gorphwyſſwch dan y pren,

5 Ac mi a ddygaf dammeid o fara; a chryfhewch eich calon, wedi hynny y cewch fyned ymmaith, o herwydd i hynny y daethoch Heb. heibio •• h. at eich gwâs: a hwy a ddywedaſant, gwna felly fel y dywedaiſt.

6 Ac Abraham a fryſſiodd i'r babell at Sara, ac a ddywedodd, paratoa ar frŷs dair phioled o flawd peillied, tylina a gwna yn deiſſennau.

7 Ac Abraham a rêdodd at y gwarthec, ac a gymmerodd lô tŷner a dâ, ac a'i rhoddodd at y llangc, yr hwn a fryſſiodd iw baratoi ef.

8 Ac efe a gymmerodd ymenyn, allaeth, a'r llô a baratoeſei efe, ac a'u rhoddes oi blaen hwynt: ac efe a ſafodd gyd a hwynt tan y pren, a hwy a fwytaſant.

9 A hwy a ddywedaſant wrtho ef, mae Sara dy wraig? ac efe a ddywedodd, wele [hi] yn y babell.

10 Ac [vn] addywedodd, Gen. 17. 19. Gen. 21. 2. Rhuf. 9. 9. gan ddych welyd y dychwelaf attat ynghylch amſer bywiolaeth, ac wele fab i Sara dy wraig. A Sara oedd yn clywed [wrth] ddrws y babell, yr hwn [oedd] oi ôl ef.

11 Abraham hefyd a Sara [oedd] hên, wedi myned mewn oedran; [a] pheidiaſei fod i Sara yn ôl arfer gwragedd.

12 Am hynny y chwarddodd Sara rhyngddi a hi ei hun, gan ddywedyd, ai gwedi fy heneiddio y bydd i mi drythyllwch, 1. Pet. 3. 6. a'm harglwydd yn hên [hefyd?]

13 A dy wedodd yr Arglwydd wrth Abraham, pa ham y chwarddodd Sara fel hyn, gan ddywedyd, a blantafinneu yn wir, wedi fy heneiddio?

14 A fydd dim yn anhawdd i'r Arglwydd? ar yr amſer nodedic y dychwelaf attat, ynghylch amſer bywiolaeth, a mâb [ſydd] i Sara.

15 A Sara a wadodd, gan ddywedyd, ni chwerddais i; o herwydd hi a ofnodd: yntef a ddywedodd, nag ê, oblegit ti a chwerddaiſt.

16 A'r gwŷr a godaſant oddi yno, ac a edrychaſant tua Sodoma: ac Abraham a aeth gyd a hwynt, iw hanfon hwynt.

17 A'r Arglwydd addy wedodd, A gelaf fi rhag Abraham yr hyn a wnaf?

18 Canys Abraham yn ddiau a fydd yn genhedlaeth fawr a chref, Gen. 12. 3. Gen. 22. 18. Act. 3. 25. Gal. 3. 8. ac ynddo ef y bendithir holl genhedloedd y ddaiar.

19 Canys mi a'i hadwaen ef y gorchymyn efe iw blant, ac iw dylwyth ar ei ôl, gadw o honynt ffordd yr Arglwydd gan wneuthur cyfiawnder a barn, fel y dygo'r Arglwydd ar Abraham yr hyn a lefarodd efe am danaw.

20 Yr Arglwydd hefyd a ddywedodd, am [fod] gwaedd Sodoma, a Gomorra yn ddirfawr, ai pechod hwynt yn drwm iawn,

21 Deſcynnaf yn awr, ac edrychaf, ai yn ôl ei gwaedd a ddaeth attafi, y gwnaethant yn hollawl: ac onide, mynnaf wybod.

22 Ar gwŷr a droeſant oddi yno, ac a aethant tua Sodoma: ac Abraham yn ſefyll etto ger bron yr Arglwydd.

23 Abraham hefyd a neſaodd, ac a ddywedodd, a ddifethi di y cyfiawn hefyd yng-hyd a'r annuwiol?

24 Ond odid y mae dec a deugain o rai cyfiawn yn y ddinas, a ddifethidi [hwynt] hefyd, ac ni arbedi y lle er mwyn y dec a deugain cyfiawn ſydd oi mewn hi?

25 Na byddo i ti wneuthur y cyfryw beth, gan ladd y cyfiawn gyd a'r annuwiol, fel y byddo y cyfiawn megis yr annuwiol: na byddo [hynny] i ti; oni wna barnudd yr holl ddaiar farn?

26 A dywedodd yr Arglwydd, os câf fi yn Sodoma ddeg a deugain yn gyfiawn o fewn y ddinas, mi a arbedaf yr holl fangre er eu mwyn hwynt.

27 Ac Abraham a attebodd, ac a ddywedodd, wele yn awr y dechreuais lefaru wrth fy Arglwydd, a mi yn llwch ac yn lludw.

28 Ond odid bydd pump yn eiſieu o'r dec a deugain cyfiawn; a ddifethi di'r holl ddinas er pump? yntef a ddywedodd, na ddifethaf os câf yno bump a deugain.

29 Ac efe a chwanegodd lefaru wrtho ef etto, ac a dywedodd; onid odid ceir yno ddeugain; yntef a ddywedodd, nis gwnafer mwyn y deugain.

30 Ac efe a ddywedodd, oh na ddigied fy Arglwydd os llefaraf, ceir yno onid odid ddêc ar hugain: yntef a ddywedodd, nis gwnaf, os cafyno ddèc ar hugain.

31 Yna y dywedodd efe, wele yn awr y dechreuais lefaru wrth fy Arglwydd, ond odid ceir yno vgain: yntef a ddy wedodd nis difethaf er mwyn vgain.

32 Yna y dywedodd, oh na ddigied fy Arglwydd, a llefarafy waith hon yn vnic, ond odid ceir yno ddêc: yntef a ddywedodd, nis difethaf er mwyn dêc.

33 A'r Arglwydd aeth ymmaith panddarfu iddo ymddiddan ag Abraham: ac Abraham a ddych welodd iw le ei hun.

PEN. XIX.

1 Lot yn derbyn angylion i'w dy. 4 Taro y Sodomiaid annuwiol á dallineb. 12 Danfon Lot i'r mynydd er mwyn ei ddiogelwch. 18 Yntau yn cael cennad i fyned i Zoar. 24 Dinyſtrio Sodom a Gomorrah. 26 Troi gwraig Lot yn golofn halen. 30 Lot yn trigo mewn ogof. 31 Godinebus fonedd Moab ac Ammon.

ADau angel a ddaeth i Sodoma yn yr hwyr, a Lot yn eiſtedd ym-mhorth Sodoma: a phan welodd Lot, efe a gyfododd iw cyfarfod hwynt, ac a ymgrymmodd [ai] wyneb tua'r ddaiar.

2 Ac efe a ddywedodd, wele yn awr fy Arglwyddi, trowch attolwg i dŷ eich gwâs, lletteuwch heno hefyd a Geneſ. 18. 4. golchwch eich traed, yna codwch yn foreu ac ewch i'ch taith. A hwy a ddywedaſant, nag ê, o herwydd nyni a arhoſwn heno yn yr heol.

3 Ac efe a fu daer iawn arnynt hwy: yna y troeſant atto, ac y daethant iw dŷ ef: ac efe a wnaeth iddynt wledd, ac a bobodd fara croiw, a hwy a fwyttaſant.

4 Eithr cyn gorwedd o honynt, gwyr y ddinas, [ſef] gwyr Sodoma, a amgylchaſant o amgylch y ty, hên ac ieuangc, [ſef] yr holl bobl o bob cwrr.

5 Ac a alwaſant ar Lot, ac addywedaſant wrtho, mae y gwyr addaethant attat ti heno? dŵghwynt allan attom ni, felyr adnabyddom hwynt.

6 Yna y daeth Lot attynt hwy allan i'r drws, ac a gaeodd y ddôr ar ei ôl,

7 Ac a ddywedodd, atolwg fy-mrodyr na wnewch ddrwg.

8 Wele yn awr [y mae] dwy ferched gennyfi, y rhai nid adnabuant wr; dygaf hwynt allan attoch ch wi yn awr, a gwnewch iddynt fel y gweloch yn ddâ, yn vnic na wnewch ddim i'r gwyr hyn, o herwydd er mwyn hynny y daethant dan gyſcod ſynghronglwydi.

9 A hwy a ddywedaſant, ſaf hwnt: dywedaſant hefyd, efe a ddaeth i ymdaith yn vnic, ac yn awr ai ganfarnu y barna efe? yn awr nyni a wnawn fwy o niwed i ti nag iddynt hwy. A hwy a bwyſaſant yn drwm 2. Pet. 2. 7. ar y gwr [ſef] ar Lot, a hwy a neſſaſant i dorri y ddor.

10 A'r gwŷr a eſtynnaſant eu llaw, ac a ddygaſant Lot attynt i'r tŷ, ac a gaeaſant y ddôr.

11 Doeth. 19. 16. Tarawſant hefyd y dynion [oedd wrth] ddrws y tŷ â dallineb, o fychan i fawr, fel y blinaſant yn ceiſio y drws.

12 A'r gwyr a ddywedaſant wrth Lot, Aoes genniti ymma neb etto? mâb ynghyfraith, ath feibion, ath ferched, a'r hyn ôll [ſydd] i ti yn y ddinas, a ddŷgi di allan o'r fangre hon.

13 O blegit ni a ddiniſtriwn y lle hwn, am Geneſ. 18. 20. fod eu gwaedd hwynt yn fawr ger bron yr Arglwydd: a'r Arglwydd a'n hanfonodd ni iw ddiniſtrio ef.

14 Yna yr aeth Lot allan ac a lefarodd wrth ei ddawon y rhai oedd yn priodi ei ferched ef, ac a ddywedodd; cyfodwch dewch allan o'r fan ymma: o herwydd y mae r' Arglwydd yn difetha y ddinas hō: ac yng-olwg ei ddawon yr oedd efe fel vn yn cellweir.

15 Ac ar godiad y wawr yr angylion a fuant daer ar Lot, gan ddywedyd; cyfod, cymmer dy wraig, a'th ddwy ferched, y rhai ſydd iw cael, rhac dy ddifetha di yn ghoſpedigaeth. yn anwiredd y ddinas.

16 Yntefa oedd hwyr-frydic, a'r Doeth. 10. 6. gwyr a ymaflaſant yn ei law ef, ac yn llaw ei wraig, ac yn llaw ei ddwy ferched, am doſturio o'r Arglwydd wrtho ef; ac ai dygaſant ef allan, ac ai goſſodaſant o'r tu allan i'r ddinas.

17 Ac wedi iddynt eu dwyn hwynt allan, efe a ddywedodd, diangc am dy enioes, nac edrych ar dy ôl, ac na ſâf yn yr holl waſtadedd: diangc i'r mynydd rhac dy ddifetha.

18 A dywedodd Lot wrthynt, oh nid [felly] fy arglwyddi.

19 Wele yn awr, cafodd dy wâs ffafor yn dy olŵg, a mawrheaiſt dy drugaredd a wnaethoſt a mi, gan gadw fy enioes, ac ni allaf fi ddiangc i'r mynydd rhac i ddrwg fyng-oddiweddyd, a marw o honof.

20 Wele yn awr y ddinas hon yn agos i ffoi iddi, a bechan yw: oh gad i mi ddiangc yno: (onid bechan yw hi?) a byw fydd fy enaid.

21 Yntef a ddywedodd wrtho, wele mi a Dderbyniau dy wyneb. ganiadheais dy ddymuniad hefyd am y pêth hyn, fel na ddiniſtri wyfy ddinas [am] yr hon y dywedaiſt.

22 Bryſſia, diangc yno, o herwydd ni allaf wneuthur dim nes dy ddyfod yno: am hynny y galwodd efe enw y ddinas Zoar.

23 Cyfodaſei yr haul ary ddaiar, pan ddaeth Lot i Zoar.

24 Yna'r Arglwydd a Deut. 29. 23. Iſai. 13. 19. Ier. 50. 40. Ezec. 16. 49. Oze. 11. 8. Amos. 4. 11. Luc. 17▪ 29. Iud. 7. lawiodd ar Sodoma a Gomorra frwmſtan, a than oddi wrth yr Arglwydd, allan o'r nefoedd.

25 Felly y diniſtriodd efe y dinaſoedd hynny, a'rholl waſtadedd, a holl drigolion y dinaſoedd, a chnwd y ddaiar.

26 Eithr ei wraig ef a edrychodd drach ei chefn oi du ôl ef, a hi a aeth yn golofn halen.

27 Ac Abraham a aeth yn foreu i'r lle y ſafaſei efe ynddo ger bron yr Arglwydd.

28 Ac efe a edrychodd tua Sodoma a Gomorra, a thua hôll dir y gwaſtadedd, ac a edrychodd, ac wele cyfododd mwg y tir, fel mwg ffwrnes.

29 A phan ddifethodd Duw ddinaſoedd y gwaſtadedd, yna y cofiodd Duw am Abraham, ac a yrrodd Lot o ganol y diniſtr pan ddiniſtriodd efe y dinaſoedd yr oedd Lot yn trigo yndddynt.

30 A Lot a eſcynnodo Zoar, ac a drigodd yn y mynydd ai ddwy ferched gyd ag ef: o herwydd efe a ofnodd drigo yn Zoar, ac a drigodd mewn ogof, efe ai ddwy ferched.

31 A dywedodd yr hynaf wrth yr ieuangaf, ein tad ni [ſydd] hên, a gŵr nid oes yn y wlad i ddyfod attom ni, wrth ddefod yr holl ddaiar.

32 Tyred, rhoddwn i'n tâd win iw yfed, a gorweddwn gyd ag ef, fel y cadwom hàd o'n tâd.

33 A hwy a roddaſant wîn iw tâd i yfed y noſon honno, a'r hynaf a ddaeth ac a orweddodd gyd ai thâd, ac ni wybu efe pan or weddodd hi, na phan gyfododd hi.

34 A thrannoeth y dywedodd yr hynaf wrth yr ieuangaf, wele myfi a or weddais neith wyr gyd a'm tâd, rhodd wn wîn iddo ef iw yfed heno hefyd, a dos ditheu a gorwedd gyd ag ef, fel y cadwom hâd o'n tâd.

35 A hwy a roddaſant wîn iw tâd i yfed y noſon honno hefyd, a'r ieuangaf a gododd, ac a orweddodd gyd ag ef: ac ni wybu efe pan orweddodd hi, na phan gyfododd hi.

36 Felly dwy ferched Lot a feichiogwyd oi tâd.

37 A'r hynaf a eſcorodd ar fab, ac a alwodd ei enw ef Moab: efe yw tâd y Moabiaid hyd heddyw.

38 A'r ieuangaf hefyd a eſcorodd hitheu ar fab, ac a alwodd ei enw efe Benammi: efe yw tad meibion Ammon hyd heddyw.

PEN. XX.

1 Abraham yn ymdaith yn Gerar, 2 Yn gwadu ei wraig ac yn ei cholli hi. 3 Ceryddu Abimelec mewn breuddwyd o'i hachos hi▪ 9 Yntef yn ceryddu Abraham, 14 yn thoddi Sara yn ei hol, 16 ac yn ei chery ddu hi, 17 Ac yn cael ei iachau trwy weddi Abraham.

AC Abrahā aeth oddi yno i dîr y dehau, ac gyfanneddodd rhwng Cades a Sur, ac a ymdeithiodd yn Gerar.

2 A dywedodd Abraham am Sara ei wraig, ſy chwaer yw hi: ac Abimelech brenin Gerar a anfonodd ac a gymmerth Sara.

3 Yna y daeth Duw at Abimelec noſwaith mewn breuddwyd, ac a ddywedodd wrtho, wele dŷn marw wyt ti am y wraig a gymmeraiſt, a hithau yn berchen gŵr.

4 Ond Abimelec ni neſſaſei atti hi: ac efe a ddywedodd, Arglwydd, a leddi di genedl gyfiawn hefyd?

5 Oni ddywedodd efe wrthif fi, fy chwaer yw hi? a hithe hefyd ei hun a ddywedodd fy mrawd yw efe: yn ſymlrwydd. ym mherffeithrwydd fy nghalon, ac yng-lendid fy nwylo y gwneuthum hyn.

6 Yna y dywedodd Duw wrtho ef mewn breuddwyd, minneu a wn mai ym-mherffeithrwydd dy galon y gwnaethoſt hyn: a mi a'th atteliais rhac pechu i'm herbyn: am hynny ni adewais i ti gyffwrdd a hi.

7 Yn awr gan hynny dod y wraig drachefn i'r gŵr, o herwydd prophwyd yw efe, ac efe a weddia troſot, a byddi fyw: ond oni roddi hi drachefn, gwybydd y byddi farw yn ddiau, ti a'r rhai oll ydynt eiddoti.

8 Yna y cododd Abimelec yn foreu, ac a alwodd am ei holl weiſion, ac a draethodd yr holl betheu hyn Heb. yn'eu cluſtiau hwy. wrthynt hwy, a'r gwyr a ofnaſant yn ddirfawr.

9 Galwodd Abimelec hefyd am Abraham a dywedodd wrtho, beth a wnaethoſt i ni? a pheth a bechais i'th erbyn, pan ddygyt bechod [mor] fawr arnafi, ac ar fy nheyrnas? gwnaethoſt a mi weithredoedd ni ddyleſid eu gwneuthur.

10 Abimelec hefyd a ddywedodd wrth Abraham, beth a welaiſt, pan wnaethoſt y peth hyn?

11 A dywedodd Abraham, am ddywedyd o honofi, yn ddiau nid [oes] ofn Duw yn y lle hwn: a hwy a'm lladdant i o achos fyng-wraig.

12 A hefyd yn wîr fy chwaer [yw] hi: merch fy nhâd yw hi, ond nid merch fy mam; ac y mae hi yn wraig i mi.

13 Ond pan barodd Duw i mi grwydro o dŷ fy nhad, yna y dywedais wrthi hi, dymma dy garedigrwydd yr hwn a wnei a mi ymmhôb lle y delom iddo, Pen. 12. 13. dywed am danaf fi, fy mrawd yw efe.

14 Yna y cymmerodd Abimelec ddefaid, a gwarthec, a gweiſion, a morwynion, ac ai rhoddes i Abraham: rhoddes hefyd iddo ef Sara ei wraig drachefn.

15 A dywedodd Abimelec, wele fyngwlad ger dy fron di, trig lle y byddo da yn dy olwg.

16 Ac wrth Sara y dywedodd, wele rhoddais i'th frawd fîl o [ddarnau] arian: wele efe yn orchudd llygaid it, i'r rhai oll [ſydd] gyd a thi, a chydâ phaŵb [eraill:] fel hyn y ceryddwyd hi.

17 Yna Abraham a weddiodd ar Dduw, a Duw a iachaodd Abimelec, a'i wraig, a'i forwynion, a hwy a blantaſant.

18 O herwydd yr Arglwydd gan gau, a gaeaſe ar hob croth yn nhŷ Abimelec, o achos Sara gwraig Abraham.

PEN. XXI.

1 Ganedigaeth Iſaac, 4 a'i Enwaediad. 6 Llawenydd Sara. 9 Bwrw Hagar ac Iſmael allan. 15 Hagar mewn cyfyngdra. 17 Yr Angel yn ei chyſſuro hi. 22 Cyngrair rhwng Abimelec ac Abraham yn Beerſheba.

A'R Arglwydd a ymwelodd a Sara fel y dywedaſei, a gwnaeth yr Arglwydd i Sara Gen. 17. 19. Gen. 18. 20. fel y llefaraſei.

2 O herwydd Sara a Act. 7. 8. Gsl 4 23. Heb. 11. 11. feichiogodd, ac a ymddug i Abraham fab yn ei henaint, ar yr amſer nodedic y dywedaſei Duw wrtho ef.

3 Ac Abraham a alwodd henw ei fab a aneſid iddo, (yr hwn a ymddygaſe Sara iddo ef) Iſaac.

4 Ac Abraham a enwaedodd ar Iſaac ei fâb yn wyth niwrnod oed; Gen. 17. 12. fel y gorchymynaſei Duw iddo ef.

5 Ac Abraham [oedd] fab can mlwydd, pan anwyd iddo ef Iſaac ei fab.

6 A Sara a ddywedodd; gwnaeth Duw i mi chwerthin; pob vn a glywo a chwardd gyd a mi.

7 Hi a ddywedodd hefyd, pwy a ddywedaſei i Abraham, y rhoeſei Sara ſugn i blant? canys mi a eſcorais ar fab yn ei henaint ef.

8 A'r bachgen a gynyddodd, ac a ddiddyfnwyd: ac Abraham a wnaeth wledd fawr ar y dydd y didd yfnwyd Iſaac.

9 A Sara a welodd fâb Agar yr Aiphtes, yr hwn a ddygaſei hi i Abraham yn gwatwar.

10 A hi a ddywedodd wrth Abraham, Gal. 4 30. bwrw allan y gaeth forwyn hon ai mâb, o herwydd ni chaiff mâb y gaethes hon gyd etifeddu a'm mab i Iſaac.

11 A'r peth hyn fu ddrwg iawn yngolwg Abraham, er mwyn ei fab.

12 A Duw a ddywedodd wrth Abraham, na fydded drwg yn dy olwg am y llangc, nac am dy gaeth-forwyn: yr hyn oll a ddywedodd Sara wrthit, gwrando ar ei llais: o herwydd yn Iſaac y gelwir i ti hâd.

13 Ac am fab y forwyn gaeth hefyd, mi a'i gwnaf ef yn genhedlaeth, o herwydd dy hâd ti ydyw ef.

14 Yna y cododd Abraham yn foreu, ac a gymmerodd fara, a choſtrel o ddwfr, ac a'i rhoddes at Agar, gan oſſod ar ei hyſcwy dd hi [hynny] a'r bachgen hefyd, ac efe a'i gollyngodd hi ymmaith: a hi a aeth ac a gyrwydrodd yn anialwch Beerſebah.

15 A darfu y dwfr yn y goſtrel, a hi a fwriodd y bachgen tan vn o'r gwŷdd.

16 A hi a aeth, ac a eiſteddodd ei hunan yn bell ár [ei] gyfer, megis ergyd bŵa: canys dywedaſei, ni allafi edrych ar y bachgen yn marw: felly hi a eiſteddodd ar [ei] gyfer, ac a dderchafodd ei llef, ac a ŵylodd.

17 A Duw a wrandawodd ar lais y llangc, ac angel Duw a alwodd ar Agar o'r nefoedd, ac a ddywedodd wrthi, beth [a ddarfu] i ti Agar? nac ofna, o herwydd Duw a wrandawodd ar lais y llangc lle y mae efe.

18 Cyfot, cymmer y llangc, ac ymafel ynddo a'th law, o blegit myfi a'i gwnàf ef yn genhedlaeth fawr.

19 A Duw a agorodd ei llygaid hi, a hi a ganfu bydew dwfr, a hi aeth ac a lanwodd y goſtrel [o'r] dwfr, ac a ddiododd y llangc.

20 Ac yr oedd Duw gyd â'r llangc, ac efe a gynnyddodd, ac a drigodd yn yr anialwch, ac aeth yn berchen bwa.

21 Ac yn anialwch Paran y trigodd efe, a'i fam a gymmerodd iddo ef wraig o wlad yr Aipht.

22 Ac yn yr amſer hwnnw Abimelec a Phicol twyſog ei lu ef a ymddiddanaſant ag Abraham, gan ddywedyd, Duw [ſydd] gyd a thi yn yr hyn oll yr ydwyt yn ei wneuthur.

23 Yn awr gan hynny, twng wrthif fi yma i Dduw, na Heb. ddywedi gelwydd wrthyf. fyddi anffyddlon i mi, nac i'm mâb, nac i'm hwyr: yn ol y drugaredd a wneuthum a thi y gwnei di a minne, ac a'r wlad yr ymdeithiaiſt ynddi.

24 Ac Abraham a ddywedodd, mi a dyngaf.

25 Ac Abraham a geryddodd Abimelec, o achos y pydew dwfr a ddygaſe gweiſion Abimelec trwy drais.

26 Ac Abimelec a ddywedodd, nis gwybum i pwy a wnaeth y peth hyn: tithe hefyd ni fynegaiſt i mi, a minne ni chlywais [hynny] hyd heddyw.

27 Yna y cymmerodd Abraham ddefaid a gwarthec, ac ai rhoddes i Abimelec, a hwy a wnaethant gyngrair ill dau.

28 Ac Abraham a oſododd ſaith o heſpinod [o'r] praidd wrthynt eu hunain.

29 Yna y dywedodd Abimelec wrth Abraham, beth [a wna] y ſaith heſpin hyn a oſſodaiſt wrthynt eu hunain?

30 Ac yntef a ddywedodd, canys ti a gymmeri y ſaith heſpin o'm llaw, i fod yn deſtiolaeth mai myfi a gloddiais y pydew hwn.

31 Am hynny efe a alwodd henw y lle hwnnw ffynon y llw. Beer-ſebah: o blegit yno y tyngaſant ill dau.

32 Felly y gwnaethant gyngrair yn Beerſebah: a chyfododd Abimelec, a Phicol tywyſog ei lu ef, ac a ddychwelaſant i dîr y Philiſtiaid.

33 Ac▪ yntef a blannodd lwyn goed yn Beer-ſebah, ac a alwodd yno ar enw yr Arglwydd Dduw tragywyddol.

34 Ac Abraham a ymdeithiodd ddyddiau lawer yn nhir y Philiſtiaid.

PEN. XXII.

1 Profi Abraham i aberthu ei fâb. 3 Yntef yn dangos ei ffydd a'i vfydd-dod. 11 Yr Angel yn ei rwyſtro ef. 13 Newid Iſaac am hwrdd. 14 Galw 'r lle Iehouah ijreh. 15 Bendithio Abraham drachefn. 20 Cenhedlaeth Nachor hyd Rebecca.

AC wedi y petheu hyn y bu i Dduw Heb. 11. 17. brofi Abraham, a dywedyd wrtho, Abraham: yntef a ddywedodd, wele fi.

2 Yna y dywedodd [Duw] cymmer yr awron dy fâb, ſef dy vnic Iſaac, yr hwn a hoffaiſt, a dos rhagot i dîr Moriah, ac off ryma ef yno yn boeth offrwm ar vn o'r mynyddoedd yr hwn a ddywed wyf wrthit.

3 Ac Abraham a foreu gododd, ac a gyfrwyodd ei aſſyn, ac a gymmerodd ei ddau langc gyd ag ef, ac Iſaac ei fâb, ac a holltodd goed y poeth offrwm, ac a gyfododd, ac a aeth i'r lle a ddywedaſe Duw wrtho.

4 Ac ar y trydydd dydd y derchafodd Abraham ei lygaid, ac efe a welei y lle o hir-bell.

5 Ac Abraham a ddy wedodd wrth ei langciau, arhoſwch chwi ymma gyd a'r aſſyn, a mi a'r llangc a awn hyd accw, ac a addolwn, ac a ddychwelwn attoch.

6 Yna y cymmerth Abraham goed y poeth offrwm, ac ai goſododd ar Iſaac ei fàb, ac a gymmerodd y tan a'r gyllell yn ei law ei hun, a hwy a aethant illdau ynghyd.

7 A llefarodd Iſaac wrth Abraham ei dâd, ac a ddywedodd fy nhâd; yntef a ddywedodd, wele fi, fy mab: yna ebr ef wele dân a choed, ond mae myn. oen y poeth offrwm?

8 Ac Abraham a ddywedodd, fy mâb, Duw a edrych iddo ei hun am oen y poeth offrwm: felly 'r aethant ill dau ynghyd,

9 Ac a ddaethant i'r lle a ddywedaſei Duw wrtho ef, ac yno 'r adailadodd Abraham allor, ac a oſododd y coed mewn treſn, ac a rwymodd Iſaac ei fab, ac Io. 2. 21. a'i goſododd ef ar yr allor ar vchaf y coed.

10 Ac Abraham a eſtynnodd ei law ac a gymmerodd y gyllell i ladd ei fâb.

11 Ac Angel yr Arglwydd a alwodd arno ef o'r nefoedd, ac a ddywedodd, Abraham, Abraham: yntef a ddywedodd, wele fi.

12 Ac efe a ddywedodd, na ddod dy law ar y llangc, ac na wna ddim iddo: o herwydd gwn weithian i ti ofni Duw, gan nad atteliaiſt dy fâb, dy vnic [fab] oddi wrthifi.

13 Yna y derchafodd Abraham ei lygaid, ac a edrychodd, ac wele o'i ôl [ef] hwrdd wedi ei ddal erbyn ei gyrn mewn dryſni: ac Abraham a aeth ac a gymmerth yr hwrdd, ac a'i hoffrymmodd yn boeth offrwm yn lle ei fâb.

14 Ac Abraham a alwodd henw y lle hwnnw, Yr Arglwydd a edryth neu a ddarpara. Iehouah Iireh, fel y dywedir heddyw, ym mynydd yr Arglwydd y gwelir.

15 Ac angel yr Arglwydd a alwodd ar Abraham yr ail waith o'r nefoedd:

16 Ac a ddywedodd, Pſ. 1059. ecclus. 44. 21. luc. 1. 73. Heb. 6. 13. i mi fy hun y tyngais medd yr Arglwydd, o herwydd gwneuthur o honot y peth hyn, ac nad atteliaiſt dy fàb, dy vnic fâb,

17 Mai gan fendithio i'th fendithiaf, a chan amlhau 'r amlhaf dy hâd, fel ſêr y nefoedd, ac fel y tywod yr hwn [ſydd] ar ſin. lan y môr▪ a'th hâd a feddianna borth ei elynion.

18 Ac Gene. 1 2. 3. Gen. 18. 18. Eccl. 44. 25. act. 3. 25. gal. 3. 8. yn dy hâd ti y bendithir holl genhedloedd y ddaiar: o achos gwrando o honot ar fy llais i.

19 Yna Abraham a ddychwelodd at ei langciau, a hwy a godaſant, ac a aethant yng-hyd i Beer-ſebah: ac Abraham a drigodd yn Beer-ſebah.

20 Darfu hefyd wedi y pethau hyn fynegi i Abraham gan ddy wedyd: wele dûg Milcha hithe hefyd blant i Nachor dy frawd.

21 Hus ei gyntaf anedic, a Buz ei frawd: Cemuel hefyd tâd Aram.

22 A Cheſed, a Hazo, a Phildas, ac Idlaph, a Bethuel.

23 A Bethuel a genhedlodd Rebecca: yr wyth hyn a blantodd Milcha i Nachor frawd Abraham.

24 Ei ordderch-wraig hefyd, ai henw Reumah, a eſcorodd hithe hefyd ar Tebah, a Gaham, a Thahas, a Maachah.

PEN. XXIII.

1 Oedran a marwolaeth Sara. 3 Prynu Machpelah, 19 Lle y claddwyd Sara.

AC oes Sara ydoedd gan-mlhynedd a ſaith-mlynedd ar hugain: [dymma] flynyddoedd oes Sara.

2 A Sara a fu farw ynghaer Arbah, honno [yw] Hebron yn nhir Canaan: ac Abraham aeth i alaru am Sara, ac i wylofain [am deni] hi.

3 Yna y cyfododd Abraham i fynu oddi ger bron ei [gorph] marw, ac a lefarodd wrth feibion Heth, gan ddywedyd:

4 Dieithr ac alltud ydwyfi gyd a chwi: rhodd wch i mi feddiant beddrod gyd a chwi, fel y claddwyf fy marw allan o'm golwg.

5 A meibion Heth a attebaſant Abraham, gan ddywedyd wrtho,

6 Clyw ni fy Arglwydd: tywyſog cadarn. Duw [wyt] ti yn ein plith: cladd dy farw yn [dy] ddewis o'n beddau ni: ni rwyſtr neb o honom ni ei fedd i ti, i gladdu dy farw.

7 Yna y cyfododd Abraham, ac a ymgrymmodd i bobl y tîr [ſef] i feibion Heth:

8 Ac a y mddiddanodd a hwynt gan ddywedyd, os yw eich ewyllys i mi gael claddu fy marw allan o'm golwg, gwrandewch fi ac eiriolwch troſof fi ar Ephron fab Zohar:

9 Ar roddi o honaw ef i mi yr ogof Machpelah, yr hon [ſydd] eiddo ef, ac [ſydd] ynghwr ei faes: er ei llawn [werth] o arian rhodded hi i mi, yn feddiant beddrod yn eich plith chwi.

10 Ac Ephron oedd yn aros ym-myſc meibion Heth: ac Ephron yr Hethiad a attebodd Abraham, lle y clywodd meibion Heth: yngwydd pawb a ddeuent i borth ei ddinas ef, gan ddywedyd,

11 Nagê fy arglwydd, clyw fi; rhoddais y maes i ti, a'r ogof [ſydd] ynddo, i ti y rho ddais hi, yng-wydd meibion fy mhobl y rhoddais hi i ti: cladd di dy farw.

12 Ac Abraham a ymgrymmodd o flaen pobl y tîr.

13 Ac efe a lefarodd wrth Ephron lle y clybu pobl y tîr, gan ddywedyd, etto os tydi [a'i rhoddi] attolwg gwrando fi: rhoddaf werth y maes, cymmer gennif, ac mi a gladdaf fy marw yno.

14 Ac Ephron a attebodd Abraham, gan ddywedyd wrtho,

15 Gwrando fi fy Arglwydd, y tîr [a dâl] bedwar cant ſicl o arian: beth yw hynny rhyngof fi a thithe? am hynny cladd dy farw.

16 Felly Abraham a wrandawodd ar Ephrō, a phwyſodd Abraham i Ephron yr arian a ddy wedaſei efe lle y clybu meibion Heth: ped war-cant ſicl o [arian] cymmerad wy ym mhlith marchnad-wyr.

17 Felly y ſiccrhawyd maes Ephron yr hwn [oedd] ym-Machpelah, yr hon [oedd] o flaen Mamre, y maes a'r ogof [oedd] ynddo, a phôb pren ar a [oedd] yn y maes, ac yn ei holl derfynau o amglylch,

18 Yn feddiant i Abraham, yng olwg meibion Heth, yng wydd pawb a ddelynt i borth ei ddinas ef.

19 Ac wedi hynny Abraham a gladdodd Sara ei wraig, yn ogof maes Machpelah, o flaen Mamre, honno [yw] Hebron, yn nhir Canaan.

20 A ſiccrhawyd y maes, a'r ogof yr hon oedd ynddo, i Abraham yn feddiant beddrod, oddi wrth feibion Heth.

PEN. XXIIII.

Abraham yn peri i'w wâs dyngu. 10 Taith y gwâs: 12 Ei weddi: 14 Ei arwydd. 15 Rebecca yn ei gyfarfod ef, 18 yn cwplhau ei arwydd ef, 22 yn derbyn tlyſſau, 23 yn dangos ei chenedl, 25 ac yn ei wahadd ef adref. 26 y gwâs yn bendithio Duw. 28 Laban yn ei groeſafu ef. 34 Y gwâs yn treuthu ei neges 50 Laban a Bethuel yn fodlawn. 58 Rebecca yn cydſynio i fyned. 62 Iſaac yn c yfarfod a hi.

AC Abraham oedd hên, wedimyned Heb. mewn dyddiau. yn oedrānus, a'r Arglwydd a fendithiaſei Abraham ym mhob dim.

2 A dywedodd Abraham wrth ei wâs hynaf [yn] ei dŷ, yr hwn oedd yn lly wodraethu ar yr hyn oll a'r [a oedd] ganddo: goſod attolwg, dy law tan fy morddwyd. Gene. 47. 29.

3 Ac mi a baraf i ti dyngu i Arglwydd Dduw y nefoedd a Duw y ddaiar, na chymmerech wraig i'm mab i o ferched y Canaaneaid, y rhai 'r yd wyf yn trigo yn eu myſc:

4 Ond i'm gwlad i yr ei, ac at fynghenedl i yr ei di, ac a gymmeri wraig i'm mab Iſaac.

5 A'r gwâs a ddywedodd wrtho ef, onid odid ni fyn y wraig ddyfod ar fy ôl i i'r wlad hon: gan ddych welyd a ddychwelaf dy fab di i'r tîr y daethoſt allan o honaw?

6 A dywedodd Abraham wrtho, gwilia arnat rhac i ti ddych welyd fy mâb i yno.

7 Arglwydd Dduw y nefoedd yr hwn a'm cymmerodd i o dŷ fy nhâd, ac o wlad fynghenedl, yr hwn hefyd a ymddiddanodd a mi, ac a dyngodd wrthif gan ddywedyd; Gen. 12. 7. Gene. 15. 7. Gene. 13. 15. Gene. 15. 18. Gene. 26. 4. îth hâd ti y rhoddaf y tir hwn, efe a enfyn ei angel o'th flaen di, a thi a gymmeri wraig i'm mâb oddi yno.

8 Ac os y wraig ni fyn ddyfod ar dy ol di, yna glân fyddi oddi wrth fy llw hwn: yn vnic na ddych wel di fy mab i yno.

9 A'r gwâs a oſododd ei law tan forddwyd Abraham ei feiſtr, ac a dyngodd iddo am y pêth hyn.

10 A chymmerodd y gwâs ddec camel, o gamelod ei feiſtr, ac a aeth ymmaith: Neu. a. (canys holl dda ei feiſtr [oedd] tan ei la w ef:) ac efe a gododd ac a aeth i Meſopotamia i ddinas Nachor.

11 Ac efe a wnaeth i'r camelod orwedd or tu allan i'r ddinas, wrth bydew dwfr arbryd nawn, yng-hylch yr amſer y byddei [merched] Neu, a dynnai ddwfr, yn dyfod allan. yn dyfod allan i dynnu dwfr.

12 Ac efe a ddywedodd, ô Arglwydd Dduw fy meiſtr Abraham, attolwg, pàr i mi lwyddiant heddyw; a g wna drugaredd â'm meiſtr Abraham.

13 Verſ. 43. Wele fi yn ſefyll wrth y ffynnon ddwfr, a merched gwyr y ddinas yn dyfod allan i dynnu dwir:

14 A bydded, mai'r llangces y dywedwyf wrthi, gogwydda attolwg dy ſtên, fel yr yfwyf: os dywed hi ŷf, a mi a ddiodaf dy gamelod di hefyd, honno a ddarperaiſt i'th wàs Iſaac: ac wrth hyn y caf wybod wneuthur o honot ti drugaredd â'm meiſtr.

15 A bu, cyn darfod iddo lefaru, wele Rebecca yn dyfod allan, (yr hon a aneſid i Bethuel fab Milcha, gwraig Nachor, brawd Abraham) a'i ſtên ar ei hyſcwydd.

16 A'r llangces [oedd] dêg odieth yr olwg, yn for wyn, a heb i wr ei hadnabod, a hi aeth i wared i'r ffynnon, ac a lanwodd ei ſtên, ac a ddaeth i fynu.

17 A'r gwâs a redodd iw chyfarfod, ac a ddy wedodd, attolwg gâd i mi yfed ychydic ddwfr o'th yſtên.

18 A hi a ddywedodd, ŷf fy meiſtr, a hi a fryſſiodd, ac a ddeſcynnodd ei ſtên ar ei llaw, ac a'i diododd ef.

19 A Phan ddarfu iddi ei ddiodi ef, hi a ddywedodd, tynnaf hefyd i'th gamelod hyd oni ddarffo iddynt yfed.

20 A hi a fryſſiodd, ac a dy walltodd ei ſtên i'r cafn, ac a redodd eil-waith i'r pydew i dynnu, ac a dynnodd iw holl gamelod ef.

21 Ar gŵr yn ſynnu o'i phlegit hi, a dawodd, i wybod a lwyddaſe 'r Arglwydd ei daith ef, ai nad do.

22 A bu pan ddarfu i'r camelod yfed, gymmeryd o'r gŵr Tâl-dlws. gluſt-dlws aur, yn hanner ſicl ei bwys: a dwy fraichled iw dwylo hi, yn ddêc [ſicl] o aur eu p wys.

23 Ac efe a ddywedodd, merch p wy [ydwyt] ti? mynega i mi attolwg: a oes lle i ni i leteu [yn] nhŷ dy dâd?

24 A hi a ddywedodd wrtho, myfi [ydwyf] ferch i Bethuel fâb Milcha yr hwn a ymddug hi i Nachor.

25 A hi a ddywedodd wrtho ef, [y mae] gwellt ac ebran ddigon gennym ni, a lle i lettell.

26 A'r gŵr a ymgrymmodd ac a addolodd yr Arglwydd.

27 Ac a ddywedodd, bendigêdic fyddo Arglwydd Dduw fy meiſtr Abraham, yr hwn ni adawodd fy meiſtr heb ei drugaredd, a'i ffyddlondeb: yr [ydwyf] fi ar y ffordd; dug yr Arglwydd fi [i] dy brodyr fy meiſtr.

28 A'r llangces a redodd, ac a fynegodd yn nhŷ ei mam y petheu hyn.

29 Aci Rebecca 'r [oedd] brawd, a'i enw Laban: a Laban a redodd at y gŵr allan i'r ffynnon.

30 A phan welodd efe y cluſtdlws, a'r breichledau am ddwylo ei chwaer, a phan glywodd efe eiriau Rebecca ei chwaer yn dywedyd, fel hyn y dywedodd y gŵr wrthifi, yna efe a aeth at y gŵr, ac wele efe yn ſefyll gyd a'r camelod wrth y ffynnon.

31 Ac efe a ddywedodd, tyred i mewn, ti fendigédic yr Arglwydd, pa ham y ſefi di allan? canys mi a baratoais y tŷ, a llê i'r camelod.

32 A'r gŵr a aeth i'r tŷ, ac yntef a ryddhaodd y camelod, ac a roddodd wellt ac ebran i'r camelod, a dwfr i olchi ei draed ef, a thraed y dynion [oedd] gyd ag ef.

33 A goſodwyd [bwyd] oi flaen ef i fwytta, ac efe a ddywedodd, ni fwyttâf hyd oni thraethwyf fy negeſau: a dywedodd yntef, traetha.

34 Ac efe a ddywedodd, gwâs Abraham [ydwyf] fi.

35 A'r Arglwydd a fendithiodd fy meiſtr yn ddirfawr, ac efe a gynnyddodd: canys rhoddodd iddo ddefaid, a gwarthec, ac arian, ac aur, a gweiſion, a morwynion, a chamelod, ac aſſynnod.

36 Sara hefyd gwraig fy meiſtr a ymddug fab i'm meiſtr, wedi ei heneiddio hi, ac efe a roddodd i hwnnw yr hyn oll [oedd] ganddo.

37 A'm meiſtr a'm tyngodd i, gan ddywedyd, na chymmer wraig i'm mab i, o ferched y Canaaneaid, y rhai'r yd wyf yn trigo yn eu tîr.

38 Ond ti a ei i dŷ fy nhâd, ac at fy-nhŷlwyth, ac a gymmeri wraig i'm mâb.

39 A dywedais wrth fy meiſtr, fe allai na ddaw'r wraig ar fy ôl i.

40 Ac efe a ddywedodd wrthif, yr Arglwydd yr hwn y rhodiais ger ei fron, a enfyn ei angel gyd a thi, ac a lwydda dy daith di: a thi a gymmeri wraig i'm mab i o'm tylwyth, ac o dŷ fy nhâd.

41 Yna y byddi rydd oddi wrth fy llw, os ti a ddaw at fy nhŷlwyth: ac oni roddant i ti, ynay byddi rydd oddi wrth fy llw.

42 A heddyw y daethum at y ffynnon, ac a ddywedais, Arglwydd Dduw fy meiſtr Abraham, os ti ſydd yr awron yn llwyddo fynhaith, yr hon yr wyfi yn myned arni:

43 Wele fi Verſ. 13. yn ſefyll wrth y ffynnon ddwfr. a'r forwyn a ddelo allan i dynnu, ac y dywedwyf wrthi; dod i mi attolwg ychydic dwfriw yfed oth yſtên:

44 Ac a ddywedo wrthifinne, yfdi, a thynnaf hefyd i'th gamelod; bydded honno y wraig a ddarparodd yr Arglwydd i fab fy meiſtr.

45 A chyn darfod i mi ddywedyd yn fynghalon, wele Rebecca yn dyfod allan, ai ſtên ar ei hyſcwydd, a hi aeth i wared i'r ffynnon, ac a dynnodd: yna dywedais wrthi, diodafi attolwg.

46 Hithe a fryſſiodd, ac a ddeſcynnodd ei ſtên oddi arni, ac a ddy wedodd ŷf, a mi a ddyfrhaf dy gamelod hefyd: felly'r yfais, a hi a ddyfrhaodd y camelod hefyd.

47 A mi a ofynnais iddi ac a ddywedais, merch pwy [ydwyt] ti? hithe a ddywedodd, merch Bethuel mab Nachor, yr hwn a ymddug Milcha iddo ef. Yna y goſſodais y cluſtdlŵs wrth ei hwyneb, a'r breichledau am ei dwylo hi:

48 Aca ymgrymmais, ac a addolais yr Arglwydd, ac a fendithiais Arglwydd Dduw fy meiſtr Abraham, yr hwn a'm harweiniodd ar hyd yr iawn ffordd, i gymmeryd merch brawd fy meiſtr iw fab ef.

49 Ac yn awrod ydych chwi yn gwneuthur trugaredd a ffyddlondeb â'm meiſtr, mynegwch i mi, ac onidê, mynegwch i mi, fel y trowyf ar y llaw ddehau neu ar y llaw aſſwy.

50 Yna 'r attebodd Laban, a Bethuel, ac a ddywedaſant; oddi wrth yr Arglwydd y daeth y peth hyn, ni allwn ddywedyd wrthit ddrwg, na dâ.

51 Wele Rebecca o'th flaen, cymmer [hi], a dôs, a bydded wraig i fab dy feiſtr, fel y llefarodd yr Arglwydd.

52 A phan glybugwâs Abraham eugeiriauhwynt, yna efe a ymgrymmodd hyd lawr i'r Arglwydd.

53 A thynnodd y gwâs allan Ddodrefn. dlŷſau arian, a thlyſau aur a gwiſcoedd, ac ai rhoddodd i Rebecca: rhoddodd hefyd bethau gwerthfawriw brawd hi, aciw mam.

54 A hwy a fwyttaſant, ac a yfaſant, efe, a'r dynion [oedd] gyd ag ef, ac a letteuaſant dros nôs, a chodaſant yn foreu, ac efe a ddywedodd, Ver. 56. & 59 gollyngwch fi at fy meiſtr.

55 Yna y dywedodd ei brawd, ai mam, triged y llangces gyd a ni Flwyddyn gyfan, neu ddeg o fiſoedd. ddeng-nhiwrnod o'r lleiaf, wedi hynny hi a gaiff fyned.

56 Yntef a ddywedodd wrthynt, narwyſtrwch fi, gan i'r Arglwydd lwyddo fy nhaith; gollyng wch fi, fel yr elwyf at fy meiſtr.

57 Yna y dywedaſant, galwn ary llangces, a gofynnwn iddi hi.

58 A hwy a alwaſant ar Rebecca, a dywedaſant wrthi, a ei di gyd a'r gŵr hwn? a hi a ddywedodd, âf.

59 A hwy a ollyngaſant Rebecca ei chwaer, a'i mammaeth, a gŵas Abraham, ài ddynion:

60 Ac a fendithiaſant Rebecca, ac a ddywedaſant wrthi: ein chwaer wyt, bydd di fîl fyrddiwn: ac etifedded dy hâd borth ei gaſeion.

61 Yna y cododd Rebecca ai llangceſſau, ac a farchogaſant ar y camelod, ac aethant ar ôl y gŵr; a'r gwas a gymmerodd Rebecca, ac a aeth ymmaith.

62 Ac Iſaac oedd yndyfod o ffordd Gen. 16. 14. gen. 25. 11. pydew, Lahairoi, ac efe oedd yn trigo yn nhir y dehau.

63 Ac Iſaac aeth allan i Weddi • . fyfyrio yn y maes ym mîn yr hwyr, ac adderchafodd ei lygaid, ac a edrychodd, ac wele y camelod yn dyfod.

64 Rebecca hefyd a dderchafodd ei llygaid, a phan welodd hi Iſaac, hi a ddeſcynnodd oddiar y camel.

65 Canys hi a ddywedaſei wrth y gwâs, pwy [yw]'r gwr hwn ſydd yn rhodio yn y maes i'n cyfarfod ni? a'r gwâs a ddywedaſei, fy meiſtr [yw] efe: a hi a gymmerth orchudd, ac a ymwiſcodd.

66 A'r gwâs a fynegodd i Iſaac yr hyn oll a wnaethe efe.

67 Ac Iſaac ai dûg hi i mewn i babell Sara ei fam, ac efe a gymmerth Rebecca, a hi a aeth yn wraig iddo, ac efe ai hoffôdd hi: ac Iſaac a ymgyſſurodd ar ol ei fam.

PEN. XXV.

1 Plant Abraham o Cetura. 5 Rhannu ei ddâ ef. 7 Ei oedran a'i farwolaeth. 9 Ei gladdedigaeth, 12 Cenhedlaethau Iſmael. 17 Ei oedran a'i farwolaeth. 19 Iſaac yn gweddio tros Rebecca'r hon oedd yn amhlantadwy. 22 Y plant yn ym wthio yn ei chròth hi. 24 Ganedigaeth Eſau ac Iacob. 27 Y rhagor oedd rhyngthynt hwy. 29 Eſaù yn gwerthu braint ei anedigaeth.

AC Abraham a gymmerodd eflwaith wraig, a'i henw Cetura.

2 A hi a eſcorodd iddo ef Zimran, a Iocſan, a Medan, a Midian, ac Iſbac, a Suah.

3 A 1. Cron. I. 32. Iocſan a genedlodd Seba, a Dedan: a meibion Dedan oedd, Aſſurim, a Letuſim, a Leummim.

4 A meibion Midian [oedd] Ephah, ac Epher, a Hanoch, ac Abida, ac Eldaah: yr holl rai hyn [oedd] feibion Cetura.

5 Ac Abraham a roddodd yr hyn oll [oedd] ganddo i Iſaac.

6 Ac i feibion gordderch-wragedd Abraham y rhoddodd Abraham roddion, ac efe ai hanfonodd hwynt oddi wrth Iſaac ei fâb, tu a'r dwyrain, i dîr y dwyrain, ac efe etto yn fyw.

7 Ac dymma ddyddiau blynyddoedd enioes Abraham, y rhai y bu ef fyw: can-mlhynedd, a phymtheng mlhynedd a thrugain.

8 Ac Abraham a drengodd, ac a fu farw, mewn oed têg, yn hên, ac yn gyflawn [o ddyddiau,] ac efe a gaſclwyd at ei bobl.

9 Ac Iſaac ac Iſmael ei feibion a'i claddaſant ef yn ogof Machpelah ym maes Ephron fab Zohar yr Hethiad, yr hwn [ſydd] o flaen Mamre:

10 Pen. 23. 16. Y maes a brynaſei Abraham gan feibion Heth: yno y claddwyd Abraham a Sara ei wraig.

11 Ac wedi marw Abraham, bu hefyd i Dduw fendithio Iſaac ei fâb ef: ac Iſaac a 〈◊〉 . 16, 14. Gen. 24. 62. drigodd wrth ffynnon Lahai-roi.

12 Ac dymma genhedlaethau Iſmael fab Abraham, yr hwn a ymddug Agar yr Aiphtes morwyn Sara i Abraham.

13 Ac dymma henwau 1. Cron. 1, 19 meibion Iſmael, erbyn eu henwau, trwy eu cenhedlaethau, Nebaioth cyntaf-anedic Iſmael, a Cedar, ac Adbeel, a Mibſam,

14 Miſma hefyd, a Dumah, a Maſſa,

15 Hadar, a Thema, Ietur, Naphis, a Chedemah.

16 Dymma hwy meibion Iſmael, ac dymma eu henwau hwynt wrth eu trefydd, ac wrth eu ceſtyll: yn ddeuddec o dywyſogion yn ol eu cenhedloedd.

17 Ac dymma flynyddoedd enioes Iſmael, can-mlynedd, a dwy ar bymthec ar hugain o flynyddoedd: yna y trengodd, ac y bu farw, ac y caſclwyd ef at ei bobl.

18 Preſſwyliaſant hefyd o Hafilah hyd Sur, yr hon [ſydd] o flaen yr Aipht, ffordd yr ei di i Aſſyria: ac yng wydd ei holl frodyr y Heb cwym. podd. bu efe farw.

19 Ac dymma genedlaethau Iſaac fab Abraham; Abraham a genhedlodd Iſaac.

20 Ac Iſaac oedd fab deugain mlwydd, pan gymmerodd efe Rebecca ferch Bethuel y Syriad, o Meſopotamia, chwaer Laban y Syriad, yn wraig iddo.

21 Ac Iſaac a weddiodd ar yr Arglwydd dros ei wraig am ei bod hi'n amhlantadwy: a'r Arglwydd a wrandawodd arno ef., a Rebecca ei wraig ef a feichiogodd.

22 A'r plant a ymwthiaſant â'i gilyddd yn ei chroth hi; yna y dywedodd hi, os felly, beth [awnaf] fi fel hyn? a hi a aeth i ymofyn a'r Arglwydd.

23 A'r Arglwydd a ddywedodd wrthi hi, dwy genhedl [ſydd] yn dy grôth di, a dau [fath ar] bobl a wahenir o'th fru di, a'r naill bobl fydd cryfach nâ'r llall, Rhuf. 9. 12. a'r hynaf a waſanaetha 'r ieuangaf.

24 A phan gyflawnwyd ei dyddiau hi i eſcor, wele gefelliaid [oedd] yn ei chrôth hi.

25 A'r cyntaf a ddaeth allan yn gôch troſto i gyd, fel cochl flewog: a galwaſant ei enw ef Eſau.

26 Ac wedi hynny y Oſea. 12. 3. daeth ei frawd ef allan, a'i law yn y maflyd yn ſodl Eſau: a galwyd ei enw ef Iacob. Ac Iſaac oedd fab trugem mlwydd pan anwyd hwynt.

27 A'r llangciau a gynnyddaſant, ac Eſau oedd wr yn medru hela [a] gwr o'r maes, ac Iacob [oedd] wr diſyml yn cyfanneddu mewnpebyll.

28 Iſaac hefyd oedd hôff ganddo Eſau am ei fod yn bwytta o'i hel wriaeth ef: a Rebecca a hoffei Iacob.

29 Ac Iacob a ferwodd gawl: yna Eſau a ddaeth o'r maes, ac efe yn ddeffygiol.

30 A dywedodd Eſau wrth Iacob, gâd i mi yfed attolwg Heb. o'r coch o'r coch yma. o'r [cawl] côch ymma: o her wydd deffygiol [wyf] fi: am hynny y galwyd ei enw ef Edom.

31 A dywedodd Iacob, gwerth di heddyw i mi dy anedigaeth—fraint.

32 A dywedodd Eſau, wele fi yn myned i farw, a pha lês a wna yr anedigaeth-fraint hon i mi?

33 A dywedodd Iacob, twng i mi heddyw; ac efe a dyngodd iddo; ac efe a werthodd ei anedigaeth-fraint i Iacob.

34 Ac Heb. 12. 16. Iacob a roddes i Eſau fara a chawl ffacbys, ac efe a fwyttaodd, ac a yfodd, ac a gododd ac a aeth ymmaith: felly y diyſtyrodd Eſau ei anedigaeth-fraint.

PEN. XXVI.

1 Iſaac o achos newyn yn mynedi Gerar. 2 Duw yn ei addyſcú ac yn ei fendithio ef. 7 Abimelec yn ei geryddu ef am wadu ei wraig. 12 Efe yn mynd yn gyfoethawg. 18 yn cloddio flynnon Eſec, Sitnah, a Rehoboth, 23 Abimelec yn gwneuthur cyngrair ag ef yn Beerſebah. 34 Gwragedd Eſau.

A Bu newyn yn y tir, heb law y newyn cyntaf a fuaſei yn nyddiau Abraham: ac Iſaac a aeth at Abimelec brenhin y Philiſtiaid i Gerar.

2 Ar Arglwydd a ymddangoſſaſei iddo ef, ac a ddywedaſei, na ddos i wared i'r Aipht: aros yn y wlâd a ddywedwyfi wrthyt.

3 Ymdeithia yn y wlâd hon, a mi a fyddaf gyd a thi, ac 'ath fendithiaf: o herwydd i ti ac 'ith hâd Pen. 13. 15. & 15. 18. y rhoddaf yr holl wledydd hyn, ac mi a gyfla wnaf fy llw a dyngais wrth Abraham dy dâd ti.

4 Ac Pen. 12. 3. ac 15. 18. ac 22. 17. mi a amlhâf dy hâd ti fel ſêr y nefoedd, a rhoddaf i'th hàd ti 'r holl wledydd hyn: a holl genhedlaethau y ddaiar a fendithir yn dy hâd ti:

5 Am wrando o Abraham ar fy llais i, a chadw fyng-hadwriaeth, fyng-orchymynion, fy neddfau, a'm cyfreithiau.

6 Ac Iſaac a drigodd yn Gerar.

7 A gwŷr y lle hwnnw a ymofynnaſant am ei wraig ef: ac efe a ddywedodd, fy chwaer [yw] hi: canys ofnodd ddywedyd fyngwraig [yw,] rhac [eb ef] i ddynion y lle hwnnw fy lladd i am Rebecca: canys yr [ydoedd] hi yn dêg yr olwg.

8 A bu gwedi ei fod ef yno ddyddiau lawer, i Abimelec brenin y Philiſtiaid edrych trwy 'r ffeneſtr, a chanfod, ac wele Iſaac yn chwarae a Rebecca ei wraig.

9 Ac Abimelec a alwodd ar Iſaac, ac a ddywedodd, wele, yn ddiau dy wraig [yw] hi: a pha ham y dy wedaiſt fy chwaer [yw] hi? yna y dywedodd Iſaac wrtho, am ddywedyd o honof, rhac fy marw oi phlegit hi.

10 A dywedodd Abimelec, pa ham y gwnaethoſt hyn a ni? hawdd y gallaſei vn o'r bobl or wedd gyd a'th wraig di, felly y dygaſit arnom ni bechod.

11 A gorchymynnodd Abimelec i'r holl bobl, gan ddywedyd; yr hwn a gyffyrddo a'r gŵr hwn, neu ai wraig, a leddir ŷn farw.

12 Ac Iſaac a hauodd yn y tîr hwnnw, ac a gafodd y flwyddyn honno y can-cymmaint. A'r Arglwyd a'i bendithiodd ef.

13 A'r gŵr a gynnyddodd, ac aéth rhagddo ac a dyfodd, hyd onid aeth yn fawr iawn.

14 Ac yr oedd ganddo ef gyfoeth o ddefaid, a chyfoeth o wartheg, Neu, ac hwſmonnaeth. a gweiſion lawer: a'r Philiſtiaid a gynfigennaſant wrtho ef.

15 A'r holl bydewau y rhai a gloddiaſei gweiſion ei dâd ef, yn nyddiau Abraham ei dâd ef, y Philiſtiaid a'i caeaſant hwy, ac a'illanwaſant â phridd.

16 Ac Abimelec a ddywedodd wrth Iſaac, dos oddi wrthym-ni: canys ti a aethoſt yn gryfach o lawer nâ nyni.

17 Ac Iſaac aeth oddi yno, ac a werſyllodd yn nyffryn Gerar, ac a breſſwyliodd yno.

18 Ac Iſaac eilwaith a gloddiodd y pydewau dwfr, y rhai a gloddiaſent yn nyddiau Abraham ei dâd ef, ac a gaeaſei y Philiſtiaid, wedi marw Abraham; ac a henwodd henwau arnynt, yn ol yr henwau a henwaſei ei dâd ef arnynt hwy.

19 Gweiſion Iſaac a gloddiaſant hefyd yn y dyffryn, ac a gawſant yno ffynnon o ddwfr Heb. Byw. rhedegoc.

20 A bugeiliaid Gerar a ymryſonaſant a bugeiliaid Iſaac gan ddywedyd; y dwfr [ſydd] eiddom ni; yna efe a alwodd henw y ffynnon Hynny yw, Cynnen. Eſec; o herwydd ymgynhennu o honynt ag ef.

21 Cloddiaſant hefyd bydew arall, ac ymryſonaſant am hwnnw: ac efe a alwood ei enw ef Hynny yw, Câs. Sitnah.

22 Ac efe a fudodd oddi yno, ac a gloddiodd bydew arall, ac nid ymryſonaſant am hwnnw, ac efe a alwodd ei enw ef Hynny yw, Ehangder. Rehoboth; ac a ddywedodd, canys yn awr yr ehangodd yr Arglwydd arnom, ac ni a ffrwythwn yn y tir.

23 Ac efe aeth i fynu oddi yno i Beerſebah.

24 A'r Arglwydd a ymddangoſod iddo y noſon honno, ac a ddywedodd, my fi [yw] Duw Abraham dy dâd di: nac ofna, canys byddaf gyd a thi, ac a'th fendithiaf, ac a luoſogaf dy hâd, er mwym Abraham fyng-wâs.

25 Ac efe a adailadodd yno allor, ac a alwodd ar enw 'r Arglwydd, ac yno y goſododd efe ei babell; a gweiſion Iſaac a gloddiaſant yno bydew.

26 Yna y daeth Abimelec atto ef o Gerar, ac Ahuzzah ei gyfeill, a Phicol tywyſog ei lû.

27 Ac Iſaac a ddywedodd wrthynt, pa ham y daethoch chwi attaf fi? gan i chwi fyng-haſau, a'm gyrru oddi wrthych?

28 Yna y dywedaſant, gan weled ni a welſom fôd yr Arglwydd gyd â thi; a dywedaſom, bydded yn awr gyngrair rhyngom ni, [ſef] rhyngom ni a thi; a gwnawn gyfammod â thi,

29 Heb. Os gwnei Na wnei i ni ddrwg, megis na chyffyrddaſom ninnau a thi, a megis y gwnaethom ddaioni yn vnic a thi, ac i'th anfonaſom mewn heddwch; ti yn awr [wyt] fendigedig yr Arglwydd.

30 Ac efe a wnaeth iddynt wledd, a hwy a fwyttaſant, ac a yfaſant.

31 Yna y codaſant yn foreu, a hwy a dyngaſant bôb vn iw gilydd: ac Iſaac a'i gollyngodd hwynt ymaith, a hwy a aethant oddi wrtho ef mewn heddwch.

32 A'r dydd hwnnw y bu i weiſion Iſaac ddyfod a mynegi iddo ef o achos y pydew a gloddiaſent, a dywedaſant wrtho, cawſom ddwfr.

33 Ac efe ai galwodd ef Hynny yw, l. w. Sebah: am hynny henw y ddinas [yw] Hynny yw, ſfynnon y llw. Beerſebah hyd y dydd hwn.

34 Ac yr oedd Eſau yn fâb deugein-mlwydd, ac efe a gymmerod yn wraig, Iudith ferch Beeri 'r Hethiad, a Baſemath ferch Elon yr Hethiad.

35 A Pen. 27. 46. hwy oeddynt chwerwder yſpryd i Iſaac, ac i Rebecca.

PEN. XXVII.

1 Iſaac yn anfon Eſau am helwriaeth. 5 Rebecca yn dyſcu Iacob i gael y fendith. 15 Iacob yn rhith Eſau yn ei chaffael. 20 Eſau yn dwyn ei ſaig. 33 Iſaac yn dychrynu. 34 Eſau yn cwynofain, a thrwy daerni yn caffael bendith. 41 Yn bygwth Iacob. 42 Rebecca yn ei ſiommi ef.

ABu wedi heneiddio o Iſaac, a thywyllu ei lygaid fel na welei, alw o honaw ef Eſau ei fâb hynaf, a dywedyd wrtho, fy mâb; yntef a ddywedodd wrtho ef, wele fi.

2 Ac efe a ddywedodd, wele mi a heneiddiais yn awr, ac nis gwn ddydd fy marwolaeth.

3 Ac yn awr cymmer attolwg dy offer, dy gawell ſaethau, a'th fwa, a dos allan i'r maes, a hela i mi helfa.

4 A gwna i mi flaſuſ-fwyd or fâth a garaf, a dŵg i mi, fel y bwytawyf, fel i'th fendithio fy enaid cyn fy marw.

5 A Rebecca a glybu pan ddywedodd Iſaac wrth Eſau ei fâb: ac Eſau aeth i'r maes i hela helfa iw dwyn.

6 A Rebecca a lefarodd wrth Iacob ei mâb, gan ddywedyd; wele clywais dy dâd yn llefaru wrth Eſau dy frawd, gan ddywedyd,

7 Dŵg i mi helfa, a gwna i mi flaſuſfwyd fel y bwyttawyf, ac i'th fendithiwyfger bron yr Arglwydd cyn fy marw.

8 Ond yn awr, fy mâb, gwrando ar fy llais i, am yr hyn a orchymynnaf i ti.

9 Dos yn awr i'r praidd, a chymmer i mi oddi yno ddau fyn gafr da, a mi a'i gwnâf hwynt yn fwyd blaſus i'th dâd, o'r fath a gâr efe.

10 A thi a'i dygi i'th dâd, fel y bwyttao ac i'th fendithio cyn ei farw.

11 A dywedodd Iacob wrth Rebecca ei fam, wele Eſau fy mrawd yn ŵr blewoc, a minne yn ŵr llyfn.

12 Fy nhad ond odid a'm teimla, yna y byddaf yn ei olwg ef fel twyll-wr; ac a ddygaf arnaf felldith, ac nid bendith.

13 A'i fam a ddywedodd wrtho, arnafi [y byddo] dy felldith fy mab, yn vnic gwrando ar fy llais, dôs, a dŵg i mi.

14 Ac efe a aeth, ac a gymmerth [y mynnod] ac a'i dygodd at ei fam: a'i fam a wnaeth fwyd blaſus o'r fath a garei ei dâd ef.

15 Rebecca hefyd a gymmerodd hoff wiſcoedd Eſau ei mab hynaf, y rhai [oedd] gyda hi yn tŷ, ac a wiſcodd Iacob ei mab ieuangaf

16 A gwiſcodd hefyd grwyn y mynnod geifr am ei ddwylo ef, ac am lyfndra ei wddf ef.

17 Ac a roddes y bwyd blaſus a arlwyaſei hi yn llaw Iacob ei mab.

18 Ac efe a ddaeth at ei dâd, ac a ddywedodd, fy-nhàd: yntef a ddywedodd, wele fi: pwy wyt ti fy mâb?

19 A dywedodd Iacob wrth ei dad, my fi [yw] Eſau dy gyntaf-anedic: gwneuthym fel y dywedaiſt wrthif: cyfod attolwg, eiſtedd, a bwytta o'm helfa, fel i'm bendithio dy enaid.

20 Ac Iſaac a ddywedodd wrth ei fâb, pa fodd fy mâb y cefaiſt mor fuan a hyn? Yntef a ddywedodd, am i'r Arglwydd dy Dduw beri [iddo] ddigwyddo o'm blaen.

21 A dywedodd Iſaac wrth Iacob, tyred yn nes yn awr fel i'th deimlwyf fy mâb; a'i ty di [yw] fy mâb Eſau, ai nad ê.

22 A neſſaodd Iacob at Iſaac ei dâd: yntef a'i teimlodd, ac a ddywedodd, y llais, [yw] llais Iacob, a'r dwylo, dwylo Eſau [ydynt.]

23 Ac nid adnabu efe ef, am fod ei ddwylo fel dwylo ei frawd Eſau, yn flewoc: felly efe a'i bendithiodd ef.

24 Dywedodd hefyd, ai ti yw fy mâb Eſau? yntef a ddywedodd, myfi yw.

25 Ac efe a ddywedodd, dŵg yn nês attafi, ac mi a fwyttaf o helfa fy mâb fel i'th fendithio fy enaid: yna y dûg atto ef, ac efe a fwyttâodd: dûg iddo win hefyd, ac efe a yfodd.

26 Yna y dywedodd Iſaac ei dâd wrtho ef, tyred yn nês yn awr a chuſſana fi fy màb.

27 Yna y daeth efe yn nês, ac a'i cuſſanodd ef, ac a aroglodd arogl ei wiſcoedd ef, ac a'i bendithiodd ef, ac a ddywedodd, wele aarogl fy mâb fel arogl maes yr hwn a fendithiodd yr Arglwydd.

28 A Heb. 11. 20. rhodded Duw i ti o wlith y nefoedd, ac o fraſter y ddaiar, ac amldra o ŷd a gwin.

29 Gwaſanaethed pobloedd dy di, ac ymgrymmed cenhedloedd i ti: bydd di arglwydd ar dy frodyr, ac ymgrymmed meibion dy fam i ti: melldigedic [fyddo] a'th felldithio, a bendigedic a'th fendithio.

30 A bu, pan ddarfu i Iſaac fendithio Iacob, ac i Iacob yn brin fyned allan o ŵydd Iſaac ei dâd, yna Eſau ei frawd a ddaeth o'i hela.

31 Ac yntef hefyd a wnaeth fwyd blaſus ac a'i dûg at ei dâd, ac a ddywedodd wrth ei dâd cyfoded fy nhâd, a bwyttaed o helfa ei fab, fel i'm bendithio dy enaid.

32 Ac Iſaac ei dâd a ddywedodd wrtho, pwy [wyt] ti? yntef a ddywedodd myfi [yw] dy fab, dy gyntaf-anedic Eſau.

33 Ac Iſaac a ddychrynnodd â dychryn mawr iawn, ac a ddywedodd; pwy? p'le mae yr hwn a heliodd helfa, ac a'i dûc i mi, a mi a fwytteais o'r cwbl cyn dy ddyfod, ac a'i bendithiais ef? bendigedic hefyd fydd efe.

34 Pan glybu Eſau eiriau ei dâd, efe a waeddodd â gwaedd fawr a chwerw iawn, ac a ddywedodd wrth ei dâd, bendithia fi, ie finneu, fy nhâd.

35 Ac efe a ddywedodd, dy frawd a ddaeth mewn twyll, ac addûg dy fendith di.

36 Dywedodd yntef, ond iawn y gelwir ei enw ef Heb. diſodlwr. Iacob, canys efe a'm diſodlodd i ddwy waith bellach: dûg fyng-anedigaethfraint, ac wele yn awr efe a ddygodd fy mendith: dywedodd hefyd, oni chedwaiſt gyd â thi fendith i minneu.

37 Ac Iſaac a attebod, ac a dywedodd wrth Eſau, wele mi a'i gwneuthum ef yn Arglwydd i ti, a rhoddais ei holl frodyr yn weiſion iddo ef: ag ŷd a gwin y cynheliais ef; a pheth a wnaf i tithe fy mab weithian?

38 Ac Eſau a ddywedodd wrth ei dâd, ai vn fendith ſydd gennit fy nhâd? bendithia finneu, finneu hefyd fy nhâd. Felly Eſau a dderchafodd ei lef ac a Heb. 12. 7. ŵylodd.

39 Yna 'r attebodd Iſaac ei dâd, ac a ddywedodd wrtho, wele ym-mraſter y ddaiar y * Verſ. 28. bydd dy breſwylfod, ac ym myſc gwlith y nefoedd oddi vchod.

40 Wrth dy gleddyf hefyd y byddi fyw, a'th frawd a waſanaethi: onid bydd [amſer] pan feiſtrolech di, ac y torrech ei iau ef oddi am dy wddf.

41 Ac Eſau a gaſaodd Iacob am y fendith [â] 'r hon y bendithiaſei ei dâd ef: ac Eſau a ddywedodd yn ei galon, neſau y mae dyddiau * Obad. 10. galar fy nhâd, yna lladdaf Iacob fy mrawd.

42 A mynegwyd i Rebecca eiriau Eſau ei mâb hynaf: hithe a anfonodd, ac a alwodd am Iacob ei mâb ieuangaf, ac a ddywedodd wrtho, wele Eſau dy frawd ſy yn ymgyſſuro o'th blegid di [ar fedr] dy ladd di.

43 Ond yn awr fy mâb gwrando ar fy llais, cyfod, ffô at Laban fy mrawd i Haran.

44 Ac aros gyd ag ef ychydic ddyddiau, hyd oni chilio llid dy frawd:

45 Hyd oni chilio digofaint dy frawd oddi wrthit, ac anghofio o honaw ef yr hyn a wnaethoſt iddo: yna 'r anfonaf ac i'th gyrchaf oddi yno: pa ham y byddwn yn ymddifad o honoch eich dau [mewn] vn dydd?

46 Dywedodd Rebecca hefyd wrth Iſaac, Gen. 26. 35. blinais ar fy enioes o herwydd merched Heth: os c mmer Iacob wraig o ferched Heth, fel y rhai hyn o ferched y wlad, i ba beth y [chwennychwn] fy enioes?

PEN. XXVIII.

1 Iſaac yn bendithio Iacob, ac yn ei anfon ef i Padan Aram. 9 Eſau yn priodi Mahalath merch Iſmael. 10 Gweledigaeth yſcal Iacob. 18 Maen Bethel. 20 Adduned Iacob.

YNa y galwodd Iſaac ar Iacob ac a'i bendithiodd ef: efe a orchymynnodd iddo hefyd, ac a ddywedodd wrtho, na chymmer wraig o ferched Canaan.

2 Cyfod dos i Padan Aram▪ Oze. 12. 12. Geneſ. 24. 10. Meſopotamia i dŷ Bethuel tâd dy fam, a chymmer i't wraig oddi yno o ferched Laban brawd dy fam.

3 A Duw holl-alluoc a'th fendithio, ac a'th ffr wythlono, ac a'th luoſogo, fel y byddech yn gynnulleidfa pobloedd,

4 Ac a roddo i ti fendith Abraham, i ti ac i'th hâd gyd â thi, i etifeddu o honot dir dy ymdaith, yr hwn a roddodd Duw i Abraham.

5 Felly Iſaac a anfonodd ymaith Iacob, ac efe a aeth i Padan Aram. Meſopotamia at Laban fâb Bethuel y Syriad, brawd Rebecca mam Iacob ac Eſau.

6 Pan welodd Eſau fendithio o Iſaac Iacob, a'i anfon ef i Padan Aram. Meſopotamia, i gymmeryd iddo wraig oddi yno, a gorchymyn iddo wrth ei fendithio, gan ddywedyd; na chymmer wraig o ferched Canaan;

7 A gwrando o Iacob ar ei dad, ac ar ei fam, a'i fyned i Meſopotamia:

8 Ac Eſau yn gweled mai drwg oedd ferched Canaan yng-olwg Iſaac ei dad:

9 Yna Eſau a aeth at Iſmael, ac a gymmerodd Mahalath merch Iſmael mab Abraham, chwaer Nebaioth, yn wraig iddo, at ei wragedd [eraill.]

10 Ac Iacob aeth allan o Beer-ſeba, ac a aeth tua A elwir. Act. 7. 2. Charran. Haran.

11 Ac a ddaeth ar damwain i fangre, ac a letteuodd yno tros nôs, oblegit machludo 'r haul: ac efe a gymmerth o gerric y lle hwnnw, ac a oſſododd tan ei ben, ac a gyſcodd yn y fan honno.

12 Ac efe a freuddwydiodd, ac wele yſcal yn ſefyll ar y ddaiar, a'i phen yn cyrhaeddyd i'r nefoedd: ac wele angylion Duw yn dringo ac yn deſcyn ar hyd-ddi.

13 Ac Gen. 35. 1. Geneſ. 48. 5. wele yr Arglwydd yn ſefyll arni, ac efe a ddywedodd, myfi [yw] Arglwydd Dduw Abraham dy dàd, a Duw Iſaac: y tir yr wyt ti yn gorwedd arno, i ti y rhoddaf ef, ac i'th had.

14 A'th hâd ti fydd fel llŵch y ddaiar, Deut. 12. 20. a thi a dorri allan i'r gorllewin, ac i'r dwyrein, ac i'r gogledd, ac i'r dehau: a Gen. 12. 3. ac 18. 18. ac 22. 18. ac 26. 4. holl deuluoedd y ddaiar a fendithir ynot ti, ac yn dy hâd di.

15 Ac wele fi gyd a thi, ac mi a'th gadwaf pa le bynnac yr elych, ac a'th ddygaf drachefn i'r wlad hon: o herwydd ni'th adawaf hyd oni wnelwyf yr hyn a leferais wrthit.

16 Ac Iacob a ddeffrôdd o'i gwſc, ac a ddywedodd, diau fod yr Arglwydd yn y lle hwn, ac nis gwyddwn i.

17 Ac efe a ofnodd, ac a ddywedodd, mor ofnadwy yw y lle hwn? nid [oes] ymma onid tŷ i Dduw, ac dymma borth y nefoedd.

18 Ac Iacob a gyfododd yn foreu, ac a gymmerth y garrec a oſſodaſei efe tan ei ben, ac efe a'i goſododd hi yn golofn, ac a dywalltodd olew ar ei phen hi.

19 Ac efe a alwodd henw y lle hwnnw Hynny yw, Ty Dduw. Bethel, ond Luz [fuaſei] henw y ddinas o'r cyntaf.

20 Yna yr addunodd Iacob adduned, gan ddywedyd, os Duw fydd gyd â myfi, ac am ceidw yn y ffordd ymma, yr hon yr ydwyf yn ei cherdded, a rhoddi imi fara iw fwytta, a dillad i'w gwiſco,

21 A dychwelyd o honof mewn heddwch i dŷ fy nhàd; yna y bydd yr Arglwydd yn Dduw i mi.

22 A'r garrec ymma yr hon a oſſodais yn golofn, a fydd yn dŷ Dduw, ac o'r hyn oll a roddech i mi, gan ddegymmu mi a'i degymmaf i ti.

PEN. XXIX.

1 Iacob yn dyfod at ffynnon Haran, 9 Yn ymgaredigo a Rahel. 13 Laban yn ei groeſſafu ef iw dy. 18 Iacob yn gwnaethur ammod am Rahel. 23 Ei ſiommi ef â Leah. 28 Yntef yn priodi Rahel, ac yn gwaſanaethu am dani hi ſaith mlynedd eraill. 32 Leah yn dwyn Reuben, 33 Simeon, 34 Leui, 35 A Iuda.

AC Iacob a gymmerth ei Heb. draed. daith, ac a aeth i wlâd meibion y dwyrein.

2 Ac efe a edrychodd ac wele bydew yn y maes, ac wele dair diadell o ddefaid yn gorwedd wrtho: o herwydd o'r pydew hwnnw y dyfrhaent y diadelloedd: a charrec fawr [oedd] ar eneu y pydew.

3 Ac yno y ceſclid yr holl ddiadelloedd, a hwy a dreiglent y garrec oddi ar eneu y pydew, ac a ddyfrhaent y praidd; yna y rhoddent y garrec trachefn ar eneu y pydew yn ei lle.

4 A ddywedodd Iacob wrthynt, fy mrodyr, o bale 'r [ydych] chwi? a hwy a ddywedaſant, o Haran yr ydym ni.

5 Ac efe a ddywedodd wrthynt, a adwaenoch chwi Laban fab Nachor? a hwy a ddywedaſant, adwaenom.

6 Yntef a ddywedodd wrthynt hwy, a [oes] Heb. heddwch lwyddiant iddo ef? a hwy a ddywedaſant, [oes] lwyddiant: ac wele Rahel ei ferch ef yn dyfod gyd a'r defaid.

7 Yna y dywedodd ef, wele etto y dydd yn Heb. fawr. gynnar, nid [yw] bryd caſglu yr anifeiliaid: dyfrhewch y praidd, ac ewch, [a] bugeiliwch.

8 A hwy a ddywedaſant, ni allwn ni, hyd oni chaſcler yr holl ddiadelloedd, a threiglo o honynt y garrec oddi ar wyneb y pydew, yna y d wfrhawn y praidd.

9 Tra yr ydoedd efe etto yn llefaru wrthynt, daeth Rahel hefyd gyd a'r praidd [oedd] eiddo ei thâd, oblegit hi oedd yn bugeilio.

10 A phan welodd Iacob Rahel ferch Laban brawd ei fam, a phraidd Laban brawd ei fam, yna y neſſaodd Iacob, ac a dreiglodd y garrec oddi ar eneu y pydew, ac a ddwfrhaodd braidd Laban brawd ei fam.

11 Ac Iacob a guſſanodd Rahel, ac a dderchafodd ei lef, ac a wylodd.

12 A mynegodd Iacob i Rahel, mai brawd ei thad oedd efe; ac mai mab Rebecca oedd efe: hithe a redodd, ac a fynegodd iw thâd.

13 A phan glybu Laban Heb. ſôn am. hanes Iacob mab ei chwaer, yna efe a redodd i'w gyfarfod ef, ac a'i cofleidiodd ef, ac a'i cuſſanodd, ac a'i dug ef iw dŷ: ac efe a fynegodd i Laban yr holl bethau hyn.

14 A dywedodd Laban wrtho ef, yn ddiau fy aſgwrn i a'm cnawd ydwyt ti; ac efe a drigodd gyd ag ef fîs o ddyddiau.

15 A Laban a ddywedodd wrth Iacob, ai o herwydd mai fy mrawd wyt ti i'm gwaſanaethi yn rhâd? mynega i mi beth [fydd] dy gyflog?

16 Ac i Laban [yr oedd] dwy ferched: henw yr hynaf [oeddd] Lea, ac enw yr ieuangaf Rahel.

17 A llygaid Lea [oedd] weiniaid: ond Rahel oedd dêg [ei] phrŷd, a glan-deg yr olwg.

18 A Iacob a hoffodd Rahel ac a ddywedodd, mi a'th waſanaethaf di ſaith mlynedd am Rahel dy ferch ieuangaf.

19 A Laban a ddywedodd, gwell yw ei rhoddi hi i ti, na'i rhoddi hi i ŵr arall: aros gyd a mi.

20 Felly Iacob a waſanaethodd am Rahel ſaith mlynedd: ac yr oeddynt yn ei olwg ef fel ychydic ddyddiau; am fod yn hoff ganddo ete hi.

21 A dywedodd Iacob wrth Laban, moes i mi fyngwraig, (canys cyflawnwyd fy nyddiau) fel yr elwyf atti hi.

22 A Laban a gaſclodd holl ddynion y fan honno, ac a wnaeth wledd.

23 Ond bu yn yr hwyr, iddo gymmeryd Lea ei ferch, a'i dwyn hi atto ef, ac yntef a aeth atti hi.

24 A Laban a rodd iddi Zilphah ei forwyn, yn forwyn i Lea ei ferch.

25 A bu, y boreu wele Lea [oedd] hi: yna y ddywedodd efe wrth Laban, pa ham y gwnaethoſt hyn i mi? onid am Rahel i'th waſanaethais? a pha ham i'm twyllaiſt?

26 A dywedodd Laban, ni wneir felly yn ein Heb. lle. gwlad ni, gan roddi yr ieuangaf o flaen yr hynaf.

27 Cyflawna di wythnos hon, ac ni a roddwn i ti hon hefyd, am y gwaſanaeth a waſanaethi gyd a mi etto ſaith mlynedd eraill.

28 A Iacob a wnaeth felly, ac a gyflawnodd ei hwythnos hi: ac efe a roddodd Rahel ei ferch yn wraig iddo.

29 Laban hefyd a roddodd i Rahel ei ferch, Bilha ei forwyn, yn forwyn iddi hi.

30 Ac efe a aeth hefyd at Rahel, ac a hoffodd Rahel yn fwy na Lea, ac a waſanaethodd gyd ag ef etto ſaith mlynedd eraill.

31 A phan welodd yr Arglwydd mai câs oedd Lea, yna efe a agorodd ei chroth hi: a Rahel [oedd] amhlantad wy.

32 A Lea a feichiogodd, ac a eſcorodd ar fâb, ac a alwodd ei enw ef Hynny yw, Gwelwch fâb. Ruben, o herwydd hi a ddywedodd, diau edrych o'r Arglwydd ar fyng-hyſtudd, canys yn awr fyngwr a'm hoſfa i.

33 A hi a feichiogodd eilwaith, ac a eſcorodd ar fâb, ac a ddywedodd, am glywed o'r Arglwydd mai câs [ydwyf] ſi, am hynny y rhoddodd efe i mi hwn hefyd: a hi alwodd ei enw ef Sef Clywed. Simeon.

34 A hi a feichiogodd drachefn, ac a eſcorodd ar fàb, ac a ddywedodd, fyngwr weithian a lŷn yn awr wrthifi, canys plentais iddo dri mâb. Am hynny y galwyd ei enw ef Sef Glyn • . Lefi.

35 A hi a feichiogodd drachefn, ac a eſcorodd ar fâb, ac a ddywedodd, weithian y moliannaf yr Arglwydd: am hynny y galwodd ei Math. 1. 2. enw ef Sef, moliant. Iuda: a hi a beidiodd a phlanta.

PEN. XXX.

1 Rahel gan fôd yn ddigllon nad oedd yn planta, yn rhoddi Bilha ei llaw forwyn i Iacob. 5 Hithau yn dwyn Dan a Naphtali. 9 Leah yn rhoddi zilpah ei llaw forwyn, yr hon a ymddug Gad ac Aſer. 14 Ruben yn cael mandragorau, am y rhai y mae Leah yn prynu ei gwr gan Rahel. 17 Leah yn dwyn Iſacar, Zabulon a Dina. 22 Rahel yn dwyn Ioſeph. 25 Iacob yn deiſyfu cael myned ymaith. 27 Laban yn ei attal ef ar gyfammod newydd. 37 Dyfais Iacob, trwy 'r hon yr ymgwaethogodd ef.

PAN welodd Rahel na phlantaſei hitheu i Iacob, yna Rahel a genfigennodd wrth ei chwaer, ac a ddywedodd wrth Iacob, moes feibion i mi, ac onidê mi [a fyddaf] farw.

2 A chynneuodd llid Iacob wrth Rahel, ac efe a ddywedodd: a'i myfi [ſy] yn lle Duw; yr hwn a attaliodd ffrwyth y gróth oddi wrthit ti?

3 A dywedodd hitheu, wele fy llaw-forwyn Bilha, dôs i mewn atti hi, a hi a blanta ar fyngliniau i, fel Heb. yr adeilader figanthi hi. y caffer plant i minneu hefyd o honi hi.

4 A hi a roddes ei llaw-forwyn Bilha iddo ef yn wraig, a Iacob aeth i mewn atti.

5 A Bilha a feichiogodd, ac a ymddûg fâb i Iacob.

6 A Rahel a ddywedodd, Duw am barnodd i, ac a wrandawodd hefyd ar fy llais, ac a roddodd i mi fâb: am hynny hi a alwodd ei enw ef Sef, Parnu. Dan.

7 Hefyd Bilha llaw-forwyn Rahel a feichiogodd eilwaith, ac a ymddûg yr ail mâb i Iacob.

8 A Rahel a ddywedodd, ymdrechais ymdrechiadau Heb. Duw. gorcheſtol a'm chwaer, a gorchfygais: a hi alwodd ei enw ef Sef, fy ymdrech. Naphtali.

9 Pan welodd Lea beidio o honi a phlanta, hi a gymmerth ei llawforwyn Zilpha, ac a'i rhoddes hi yn wraig i Iacob.

10 A Zilpha llaw-forwyn Lea a ymddûg fâb i Iacob.

11 A Lea a ddywedodd, y mae tyrfa yn dyfod: a hi a alwodd ei enw ef Sef, Bagad. Gad.

12 A Zilpha llaw-forwyn Lea a ymddûg yr ail mâb i Iacob.

13 A Lea a ddywedodd, yr ydwyf yn ddedwydd, o blegit merched a'm galwant yn ddedwydd, a hi a alwodd ei enw ef Sef, dedwydd. Aſer.

14 Ruben hefyd a aeth yn nyddiau cynhaiaf gwenith, ac a gafodd Fandragorau yn y maes, ac a'i dug hwynt at Lea ei fam: yna Rahel a ddywedodd wrth Lea, dyro atolwg i mi o Fandragorau dy fâb.

15 Hitheu a ddywedodd wrthi, ai bychan [yw] dwyn o honot fyngwr? a fynnit ti hefyd ddwyn mandragorau fy màb? A Rahel a ddywedodd, cyſced gan hynny gyd â thi heno am Fandragorau dy fâb.

16 A Iacob a ddaeth o'r maes yn yr hwyr, a Lea a aeth allan iw gyfarfod ef, ac a ddywedodd, attaf fi y deui: o blegit gan brynu i'th brynais, am Fandragorau fy mâb: ac efe a gyſcodd gyd â hi y nos honno.

17 A Duw a wrandawodd ar Lea, a hi a feichiogodd, ac a ymddûg y pummed mâb i Iacob.

18 A Lea a ddywedodd, rhodd Duw fyngobr [imi,] o herwydd rhoddi o honofi fy llaw-forwyn i'm gŵr: a hi a alwodd ei enw ef ſef, Gwobr. Iſacar.

19 Lea hefyd a feichiogodd etto, ac a ymddûg y chweched mâb i Iacob.

20 A Lea a ddywedodd, cynhyſcaeddodd Duw fyfi a chynhyſcaeth dda: fyngŵr a drig weithiangyd â mi, o blegit chwech o feibion a ymddygais iddo ef: a hi a alwodd ei enw ef ſef, Trigfa. Zabulon.

21 Ac wedihynny hi a eſcorodd ar ferch, ac a alwodd ei henw hi ſef, Barn. Dina.

22 A Duw a gofiodd Rahel, a Duw a wrandawodd arni, ac a agorodd ei chrôth hi.

23 A hi a feichiogodd, ac a eſcorodd ar fâb, ac a ddywedodd; Duw a dynnodd fyngwarthrudd ymaith.

24 A hi a alwodd ei enw ef ſef, chwaneg. Ioſeph, gan ddywedyd; yr Arglwydd a ddyry yn ychwaneg i mi fâb arall.

25 A bu wedi eſcor o Rahel ar Ioſeph, ddywedyd o Iacob wrth Laban; gollwng fi ymmaith, fel yr elwyf i'm brô, aci'm gwlad fy hun.

26 Dŷro fyngwragedd i mi, a'm plant, y rhai y gwaſanaethais am danynt gyd a thi, fel yr elwyf ymmaith; o blegit ti a wyddoſt fyngwaſanaeth a wneuthum i ti.

27 A Laban a ddywedodd wrtho, os cefais ffafor yn dy olwg, [na ſyfl:] da y gwn i'r Arglwydd fy mendithio i o'th blegid ti.

28 Hefyd efe a ddywedodd, dogna dy gyflog arnaf, a mi a'i rhoddaf.

29 Yntef a ddywedodd wrtho, ti a wyddoſt pa ddelw y gwaſanaethais dy di; a pha fodd y [bu] dy anifeiliaid ti gyd a myfi.

30 O blegid ychydic [oedd] yr hyn ydoedd gennit ti cyn fy [nyfod] i, ond yn lluoſſogrwydd y Heb. torrodd allan. cynnyddodd: o herwydd yr Arglwydd a'th fendithiodd di Wrth fynrhoed i. er pan ddaethym i: bellach gan hynny pa bryd y darparaf hefyd i'm tŷ fy hun?

31 Dywedodd yntef, pa beth a roddaf iti? ac Iacob a attebodd, ni roddi i mi ddim, os gwnei i mi y peth hyn, bugeiliaf [a] chadwaf dy braidd di drachefn.

32 Tramwyaf trwy dy holl braidd di heddyw, gan nailltuo oddi yno bôb llwdn mân-frith, a mawr-frith, a phôb llwdn coch-ddu ymmhlith y defaid; y mawr-frith hefyd a'r manfrith ym mhlith y geifr: ac ac [o'r rhai hynny] y bydd fynghyflog.

33 A'm cyfia wnder a deſtiolaetha gyd a mi Heb. yforu. o hyn allan, pan ddêl hynny yn gyflog i mi o flaen dy wyneb di: yr hyn oll ni [byddo] fàn-frith neu fawr-frith, ym mhlith y geifr, neu goch-ddu ym mhlith y defaid, lladrad [a fydd] hwnnw gyd a myfi.

34 A dywedodd Laban, wele, ô na byddei ar ôl dy airdi.

35 Ac yn y dydd hwnnw y nailltuodd efe y bychod cylch frithion, a mawr frithion, a'r holl eifr mân-frithion, a mawr-frithion, yr hyn ollyr [oedd peth] gwyn arno, a phôb coch-ddu ym mhlith y defaid, ac a'i rhoddes tan law ei feibion ei hun.

36 Ac a oſododd daith tri diwrnod rhyngddo ei hun a Iacob: ac Iacob a borthodd y rhan arall o braidd Laban.

37 A Iacob a gymmerth iddo wiail gleiſion o boplys, a chyll, a ffawydd, ac a ddiriſclodd ynddynt ddiriſcliadau gwynion, gan ddatguddio y gwyn yr hwn [ydoedd] yn y gwiail.

38 Ac efe a oſododd y gwiail y rhai a ddiriſclaſe efe, yn y cwttterydd, o fewn y cafnau dyfroedd, lle y deue y praidd i yfed, ar gyfer y praidd, fel y cyfebrent pan ddelent hwy i yfed.

39 A'r praidd a gyfebraſant wrth y gwiail, a'r praidd a ddug rai cylch-frithion, a mânfrithion, a mawr frithion.

40 Ac Iacob a ddidolodd yr ŵyn, ac a oſſododd wynebau y praidd, tuac at y cylch-frithion, ac at bôb cochddu ym mhlith praidd Laban: ac a oſſododd ddiadellau iddo ei hun o'r nailltu, ac nid gyd â phraidd Laban y goſododd hwynt.

41 A Phôb [amſer] y cyfebre y defaid cryfaf, Iacob a oſode y gwiail o flaen y praidd yn y cwtterydd, i gael o honynt gyfebru wrth y gwiail.

42 Ond pan fydde y praidd yn weniaid, ni oſode efe [ddim:] felly y gwannaf oedd eiddo Laban, a'r cyyfaf eiddo Iacob.

43 A'r gŵr agynnyddodd yn dra rhagorol: ac yr ydoedd iddo ef braidd helaeth, a morwynion, a gweiſion, a chamelod, ac aſſynnod.

PEN. XXXI.

1 Iacob ar ſorriant yn ymadel yn ddirgel. 19 Rahel yn lladratta delwau ei thad. 22 Laban yn canlyn ar ei ol ef, 26 ac yn achwyn rhac y cam. 34 Dyfais Rahel i guddio 'r delwau. 30 Iacob yn achwyn o herwydd Laban. 43 Y cyfammod rhwng Laban ac Iacob yn Galeed.

AC efe a glybu eiriau meibion Laban yn dywedyd, Iacob a ddûg yr hyn oll [oedd] in tâd ni, ac o'r hyn [ydoedd] i'n tâd ni y cafodd efe yr holl anrhydedd hyn.

2 Hefyd Iacob a welodd wyneb-pryd Laban, ac wele nid [ydoedd] tu ag attaw ef megis Heb. doe ac echdoe. cynt.

3 A'r Arglwydd a ddywedodd wrth Iacob, dychwel i wlâd dy dadau, ac at dy genedl, ac mi a fyddaf gyd a thi.

4 Ac Iacob a anfonodd, ac a alwodd Rahel, a Lea, i'r maes, at ei braidd,

5 Ac a ddywedodd wrthynt, myfi a welaf wyneb-pryd eich tàd chwi, nad yw fel cynt tu ag attafi: a Duw fy nhâd a fu gyd a myfi.

6 A chwi a wyddoch mai a'm holl allu y gwaſanaethais eich tâd.

7 A'ch tâd a'm twyllodd i, ac a newidiodd fynghyflog i ddeng-waith: ond nis dioddefodd Duw iddo wneuthur i mi ddrwg.

8 Os fel hyn y dy wedei; y man-frithion a fydd dy gyflog di, yna yr holl braidd a heppilient fânfrithion: ond os fel hyn y dywedei; y cylch-frithion a fydd dy gyflog di, yna 'r holl braidd a heppilient [rai] cylch-frithion.

9 Felly Duw a ddûg anifeiliaid eich tâd chwi, ac a'i rhoddes i mi.

10 Bu hefyd yn amſer cyfebru o'r praidd, dderchafu o honof fy llygaid, ac mewn breuddwyd y gwelais, ac wele neu, y bychod yr hyrddod (y rhai oedd yn llammu y praidd) yn gylch-frithion, yn fân frithion, ac yn fawr frithion.

11 Ac angel Duw a ddywedodd wrthif me wn breudd wyd, Iacob; minne a attebais, wele ſi.

12 Yntef a ddywedodd, derchafa weithian dy lygaid, a gwêl, yr holl hyrddod y rhai ydynt yn llammu y praidd yn gylch-frithion, yn fân-frithion, ac yn fawr-frithion; o blegit gwelais yr hyn oll y mae Laban yn ei wneuthur i ti.

13 My fi [yw] Duw Bethel, Gen. 28. 18. lle 'r enneiniaiſt y golofn, [a] lle 'r addunaiſt adduned i mi: cyfot bellach, dos allan o'r wlad hon, dychwel i wlad dy genhedl dy hun.

14 A Rahel a Lea a attebaſant ac a ddywedaſant wrtho; a [oes] etto i ni ran, neu etifeddiaeth yn nhŷ ein tâd?

15 Onid yn eſtroneſau y cyfrifodd efe nyni? o blegit efe a'n gwerthodd; a chan dreulio a dreuliodd hefyd ein harian ni.

16 Canys yr holl olud yr hwn a ddûg Duw oddi a'r ein tâd ni, nyni a'n plant ai piau: ac yr awr hon yr hyn oll a ddywedodd Duw wrthit, gwna.

17 Yna Iacob a gyfododd, ac a oſſododd ei feibion, a'i wragedd, ar gamelod.

18 Ac a ddûg ymmaith ei holl anifeiliaid, a'i holl gyfoeth yr hwn a enillaſe, [ſef] ei anifeiliaid meddiannol, y rhai a enillaſei efe ym Padan Aram Meſopotamia, i fyned at Iſaac ei dâd, i wlâd Canaan.

19 Laban hefyd a aethei i gneifio ei ddefaid: a Rahel a ledrattaſei y Heb. Teraphim. delwau [oedd] gan ei thàd hi.

20 Ac Iacob a aeth ymaith yn lledradaidd Heb. galon Laban. heb wybod i Laban y Syriad: canys ni fynegodd iddo mai ffo yr oedd.

21 Felly y ffôdd efe a'r hyn oll [oedd] ganddo, ac a gyfododd ac a aeth tros yr afon, ac a gyfeiriodd [at] fynydd Gilead.

22 A mynegwyd i Laban ar y trydydd dydd, ffôi o Iacob.

23 Ac efe a gymerth ei frodyr gyd ag ef, ac a erlidiodd ar ei ol ef daith ſaith niwrnod, ac ai goddiweddodd ef ym mynydd Gilead.

24 A Duw a ddaeth at Laban y Syriad liw nôs mewn breuddwyd, ac a ddywedodd wrtho, cadw arnat, rhag yngen o honot wrth Iacob, na da, nadrwg.

25 Yna Laban a oddiwedodd Iacob: ac Iacob a oſododd ei babell yn y mynydd: Laban hefyd a werſyllodd ynghyd a'i frodyr ym mynydd Gilead.

26 A Laban a ddywedodd wrth Iacob, pa beth a wnaethoſt? o blegit ti a aethoſt yn lledradaidd oddi wrthif i, ac a ddygaiſt fy merched, fel caethion cleddyf.

27 Am ba beth y ffoaiſt yn ddirgel, ac y lledratteaiſt Heb. fi. oddi wrthi fi, ac ni fynegaiſt i mi, fel yr hebryngaſwn dydi a llawenydd, ac a chaniadau, a thympan, ac a thelyn,

28 Ac na adewaiſt i mi guſanu fy meibion a'm merched? gwnaethoſt yr awron yn ffôl.

29 Mae ar fy llaw i wneuthur i chwi ddrwg: ond Duw eich tâd a lefarodd wrthif neith wyr, gan ddywedyd, cadw arnat rhac yngen wrth Iacob, na da, na drwg.

30 Weithian gan hynny, ti a fynnit fyned ymmaith, o blegit gan hiraethu yr hiraethaiſt am dŷ dy dâd. [Ond] pa ham y lledratteiſt fy nuwiau i?

31 A Iacob a attebodd ac a ddywedodd wrth Laban, am ofni o honof: o blegitdywedais, rhac dwyn o honot dy ferched oddi arnaf trwy drais.

32 Gyd a'r hwn y ceffych dy dduwiau, na chaffed fyw: ger bron ein brodyr mynn wybod pa beth o'r eiddoti ſydd gyd a myfi, a chymmer i ti: ac nis gwyddei Iacob mai Rahel a'i lledrataſei hwynt.

33 A Laban a aeth i mewn i babell Iacob, ac i babell Lea, ac i babell y ddwy lawforwyn, ac nis cafodd hwynt: yna yr aeth allan o babell Lea, ac y daeth i babell Rahel.

34 A Rahel a gymeraſei y delwau, ac ai goſodaſe hwynt yn offer y camel, ac a eiſteddaſai arnynt; a Laban a Heb. deimlodd. chwiliodd yr holl babell ac nis cafodd.

35 A hi a ddywedodd wrth ei thâd, na ddigied fy arglwydd, am nas gallaf gyfodi ger di fron di; canys arfer gwragedd a [ddigwyddodd] i mi: ac efe a chwiliodd, ac ni chafodd y delwau.

36 A Iacob a ddigiodd, ac a roes ſenn i Laban: ac Iacob a attebodd ac a ddywedodd wrth Laban, pa beth [yw] fy-nghamwedd i? pa beth [yw] fy mhechod, gan erlid o honot ar fy ôl?

37 Gan i't Heb. deimlo. chwilio fy holl ddodrefn i, pa beth a gefaiſt o holl ddodrefn dy dŷ di? goſot [ef] ymma ger bron fy mrodyr i a'th frodyr dithe, fel y barnant rhyngom ni ein dau.

38 Myfi bellach [a fum] vgain mlhynedd gyd a thi, dy ddefaid a'th eifr ni erthylaſant, ac ni fwytteais hyrddod dy braidd.

39 Ni ddygum ſclyfaeth attat ti; myfi ai gwnawn ef yn dda; Exod. 22. 12. o'mllaw i y gofynnit hynny; yr hyn a ledrateid y dydd, a'r hyn a ledrateid y nos.

40 Bûm y dydd, y g wres a'm treuliodd, a rhew y nôs: a'm cwſc a giliodd oddiwrth fy llygaid.

41 Felly y bûm i vgain mhlynedd yn dy dŷ di; pedair blynedd ar ddec y gwaſanaethais di am dy ddwy ferched, a chwe blynedd am dy braidd, a thi a newidiaſt fynghyflog ddèco weithiau.

42 Oni buaſe [fod] Duw fynhâd, Duw Abraham, ac arſwyd Iſaac gyd a'mi, diau yr awr hony gollyngaſit ſi ymaith yn wâglaw: Duw a welodd fyng-hyſtydd a llafur fy nwylaw, ac a'th geryddodd [di] neithwyr.

43 A Laban a attebodd, ac a ddywedodd wrth Iacob, y merched [hyn ydynt] fy merched i, a'r meibion [hyn ŷnt] fy mebion i, a'r praidd [yw] fy mhraidd i: a'r hyn oll a weli, eiddo fi yw: a heddyw pa beth a wnaf i'm merched hyn, ac iw meibion hwynt, y rhai a eſcoraſant?

44 Tyred gan hynny yn awr, gwnawn gyfammod mi a thi, a bydded yn deſtiolaeth rhyngofi a thitheu.

45 A Iacob a gymmerth garrec ac a'i cododd hi yn golofn.

46 Hefyd Iacob a ddywedodd wrth ei frodyr, ceſclwch gerric: a hwy a gymmeraſant gerric, ac a wnaethant garnedd, ac a fwyttaſant yno ar y garnedd.

47 A Laban ai galwodd hi Sef, Carnedd y dyſtiolaeth. Iegar-Sahadutha: ac Iacob ai galwodd hi Galeed.

48 A Laban a ddywedodd, y garnedd hon ſydd dyſt rhyngofi a thithe heddyw: am hynny y galwood [Iacob] ei henw hi Galeed,

49 A Sef, Diſgwilfa. Miſpah: o blegit efe a ddywedodd, gwilied yr Arglwydd rhyngofi a thithe, pan fôm ni bob vno olwg ei gilydd.

50 Os gorthrymmi di fy merched, neu os cymmeri wragedd heb law fy merchedi: nid [oes neb] gyd â ni, edrych, Duw [ſydd] dŷſt rhyngofi a thithe.

51 Dywedodd Laban hefyd wrth Iacob, wele y garnedd hon, ac wele y golofn hon a oſodais rhyngofi a thi.

52 Tŷſt [a fydd] y garnedd hon, a thŷſt [a fydd] y golofn, na ddeuafi tros y garnedd hon attat ti, ac na ddoi dithe tros y garnedd hon, nâ 'r golofn hon attafi, er niwed.

53 Duw Abraham, a Duw Nachor a farno rhyngom ni, Duw eu tadau hwynt. Ac Iacob a dyngodd i ofn ei dâd Iſaac.

54 Hefyd Iacob a neu, laddedd. aberthodd aberth yn y mynydd, ac a alwodd ar ei frodyr i fwytta bara, a hwy a fwyttaſant fara, ac a drigaſant tros nôs yn y mynydd.

55 A Laban a gyfododd yn foreu, ac a guſanodd ei feibion a'i ferched, ac a'i bendithiodd hwynt: felly Laban a aeth ymmaith, ac a ddychwelodd i'w frô ei hun.