PEN. I. Eſponiad y gwerſi a'r Athrawiaethau o honynt.

O Ddechreuad y drydydd Bennod hon hyd y 22 wers, y goſodir ar lawr yr ymddiddan rhwng ein Jachawdur bendigedig a Nicodemus; yn yr hyn y mae tri pheth yn nodedig.

1. Fe adroddir pwy yw Nicodemus.

2. Achos yr ymddiddan, yr hyn oedd, dyfodiad Nicodemus at Ghriſt, a nodir gwers 2.

3. Yr ymddiddan ei hun o'r 3 wers hyd y 22.

I. Fe-ddangoſir pwy ydyw Nicodemus fel hyn, gwers 1. Yr oedd dŷn o'r Phariſaeaid, a'i enw Nicodemus, Pennaeth yr Iddewon: Yma y goſodir ef allan,

1. Wrth ei Enw, Nicodemus, yr hyn a oſodir yn eglur ar lawr fel o ran gwirionedd yr hiſtôri, felly o ran parch i'r gŵr. Nodedig yw, fod yn yr 'Sgrythyrau Sanctaidd fwyaf gofal am oſod i lawr enwau gwŷr-da, y rhai yn eu bywyd, ryw ffordd neu gilydd, a oſodaſant allan ogoniant Duw, ac a'u gwnaethant eu hunain yn Siamplau teilwng iw dilyn. Canys Duw a anrhydedda y rhai a'i anrhydeddant ef, ac a wnâ eu Coffadwriaeth hwynt yn fendigedig.

2. Wrth ei Sect, fe ddywedir yn eglur ei fôd ef yn ddŷn o'r Phariſaeaid: Yr hon oedd yn Sect neillduol ym mhlith yr Iddewon, o gyfrif vchel o ran ymddangoſiad o Sancteiddrwydd a Phroffeſs enwedigol. Ond etto mewn gwirionedd gwîr Ragrithwyr oeddynt: Canys yr Oeddynt yn gwneuthur y Cwbl er mwyn eu gweled gan ddynion. Yr hyn gan i Ghriſt ei ddatguddio, a'i amlygu i'r bobl, hwy a brifiaſant yn Elynion ac yn Erlidwŷr mwyaf iddo.

3. Wrth ei Swydd. Fe ddywedir yn gyffredinol ei fôd ef yn Bennaeth yr Iddewon. Yr hyn ni chymerir, fel pe buaſei ef yn vnig, neu vchaf Bennaeth yr Iddewon, ond i ddangos nad oedd efe yn vn o'r bobl gyffredin, ond vn o'r rheini oedd ganddynt Awdurdod a rheolaeth ym myſg yr Iddewon.

Peth iw nodi ydyw, mai ychydig o'r Phariſaeaid a'r Pennaethiaid a dderbyniaſant Athrawiaeth Chriſt, ac a gredaſant ynddo, fel y gwelir wrth eu gair eu hunain. A gredodd nêb o'r Pennaethiaid ynddo ef, neu o'r Phariſaeaid? Joan 7.48. Yr hyn ymofyniad ſydd yn arwyddoccâu Nâg crŷf; yn nodi, nad oedd neb, neu ychydig iawn o'r Pennaethiaid a'r Phariſaeaid yn credu y Nghriſt. Yr oeddynt wedi chwyddo felly gan falchder trwy eu lleoedd vchel; ac wedi eu llenwi felly ag vchelfryd o'u Proffeſs gaeth, a'u golygus Sancteiddrwydd; ac felly yn feddiannol o ragfarn yn erbyn Athrawiaeth Criſt yr hon oedd yſprydol a nefol, fel yr oedd eu calonnau yn berwi i fynu â llawer o genfygen a llid yn ei erbyn; ac ar hynny a geiſient lawer modd ei rwydo a'i faglu ef. Je, o wîr falis, yr oeddynt yn ſychedig am ei waed ef, ac ni pheidiaſant, nes iddynt gymeryd ymaith ei fywyd ef. Etto yma ni welwn vn yr hwn oedd yn Phariſaead ac yn Bennaeth yn dyfod i fod yn ddiſgybl i Jeſu Ghriſt, yr hwn a ddyſgodd Chriſt, fel yn Athrawiaeth yr Ail-enedigaeth, felly yn llawer o brif-byngciau eraill o'r Grefydd, ac ar hyn a ddaeth i fod yn wîr Gredadyn: O'r hyn y Nodwn, Fôd gwlîth grâs Duw yn fynych yn ſyrthio ar y mwyaf dyrras. Y derbynir yn fynych y Pechaduriaid mwyaf i drugaredd, ac a gofleidir ym mreichiau rhâd Râs Duw.

Hyn a wnâ Duw, fel i fawrhâu cyfoeth ei Râs, felly i ro • calon yn y Pechaduriaid mwyaf hynodol i droi oddiwrth eu pechodau, ac i edrych arno ef am drugaredd. Canys, a dderbynir y Pechaduriaid mwyaf ryw brydieu i drugaredd? Yna mae gobaith o drugaredd i ti, er amled a maint yw dy bechodau. S. Paul yn llefaru am drugaredd Duw iddo ef, yr hwn nid oedd yn unig yn bechadur mawr, ond y Pennaf o'r pechaduriaid, ſydd yn mynegi fôd Duw wedi dangos trugaredd iddo ef, fel y gallei fôd yn ſylfaen gobaith hyderus i bechaduriaid mawrion yſceler eraill; O achos hyn y cefais drugaredd fel y dangoſei Jeſu Ghriſt ynofi yn gyntaf, bôb hîr-oddeſ, ar ſiampl i'r rhai a gredant rhagllaw ynddo ef i fywyd tragwyddol, 1 Tim. 1.16. Yn ddiammeu, fe gofir yn yr yſgrythur am Dróad llawer o bechaduriaid hynod, nid yn vnig yn goffadwriaeth o'r hyn a wnaeth Duw tros eraill, ond hefyd yn nôd ac yn arwydd o'r hyn y mae efe etto yn barod iw wneuthur tros y pechaduriaid mwyaf, ar eu tróad oddiwrth eu pechodau atto ef trwy wîr edifeirwch, ac ymwaſgu ag Jeſu Ghriſt trwy wîr a bywiol ffydd. Oh gan hynny, gâd i'r ſiamplau mawr rhyfeddol hynny o drugaredd a ddelir allan yn yr yſgrythur, dy annog di i ymwrthod â'th bechodau, i droi dalen newydd, ac i ymwaſgu ag Jeſu Ghriſt ar ammodau 'r Efengyl.

II. Yr Achos o'r Ymddiddan rhwng Chriſt a Nicodemus a ganlyn, gwers. 2. A hynny oedd ei ddyfodiad ef at Ghriſt, yr hyn a helaethir ymmhellach trwy 'r amſer y daeth, a hynny oedd liw nôs. Yr oedd mynediad Nicodemus at Ghriſt am ychwaneg o addyſg yn ffordd a moddion Jechydwriaeth, yn eglur ddangos gwirionedd ei ffydd ef; ond ei fynediad liw nôs oedd yn dangos gwendid ei ffydd ef. Efe a gredodd ar glywed Chriſt yn pregethu, a gweled y rhyfeddodau a wnaeth efe, ei fôd ef yn Ddyſgawdur wedi ei ddanfon gan Dduw. Etto oblegid mai Phariſoead a Phennaeth oedd, fe dybiodd yn ammarch iddo fyned ar gyhoedd at Ghriſt iw addyſgu ganddo; ond fe aeth liw nôs, ac felly y dangoſodd wendid ei ffydd; o'r hyn y gallwn nodi yr athrawiaeth hon, Fe all gwîr ffydd fôd yn wan iawn. Y titl hwn, O chwi o ychydig ffydd, yr hyn a roes Chryſt yn fynych yn erbyn ei Ddiſgyblion, ſydd yn eglur-brofi hynny. Felly hefyd gair y dŷn truan a lefodd ar Ghriſt, Marc 9.24. Yr wyfi yn credu ô Arglwydd, cymmorth fy anghrediniaeth i; y gair cyntaf, yr wyf yn credu, a ddengys wirionedd ei ffydd ef; yr ail gair, anghrediniaeth, ſydd yn dangos gwendid ei ffydd ef, yr hon oedd cyn wanned, ac y mae yn ei galw yn angbrediniaeth.

Er bod dy ffydd yr awron yn wann, gwybydd er dy gyſſur, fôd y ffydd wannaf, os bydd yn gywir, ac yn ddifuant, yn ddigonol i iechydwriaeth. Canys er nad yw Duw yn rhoi i'r holl ffyddloniaid yr vn meſur a gradd o ffydd, ond i rai fwy, ac i rai lai; etto nid yw yn rhoi i neb o'r eiddo lai nag ſydd ddigonol er eu hiechydwriaeth; fel y mae hyn yn y ffydd leiaf, ei bod yn ddigonol i Jechydwriaeth, gan ei bód yn rhoi i ni ran ynghriſt, ac yn holl addewidion yr Efengyl.

III. Yr ymddiddan ei hun a ganlyn, yr hwn ſydd Holi ac atteb rhwng Nicodemus a'n Jachawdur bendigedig; Lle mae Nicodemus yn dechreu, gan ddywedyd, Rabbi, ni a wyddom, mai Dyſgawdur ydwyt ti wedi dyfod oddiwrth Dduw: Yn yr hyn y gallwn nodi.

I. Y Titl y mae efe yn ei roi i'n Jachawdr, Rabbi, yr hyn a gyfieithir, Athro, ac felly mae 'r Efangylwr yn ei Eſponio, Joan 1.38. Gair cyſſylltedig yw, ac mae 'n arwyddoccau fy Athro. Rab ſy'n arwyddo gŵr godidawg, ſydd yn rhagori ar eraill mewn gwybodaeth a dŷſg, ac am hynny a ellir yn dda ei gymmeryd yn Athro neu Ddyſgawdur.

II. Y Broffeſs a wnâ Nicodemus am Ghriſt: Yn yr hyn y gallwn nodi,

1. Y broffeſs ei hun, Ni a wyddom mai Dyſgawdur wyti modi dyfod oddiwrth Dduw.

2. Yn ail, y Rheſwm o hynny yn y geiriau neſſaf, Canys ni allei neb wneuthur y gwrthiau hyn yr wyt ti yn eu gwneuthur, oni bai fôd Duw gydag ef. Fel pe dywedaſei, Pwy bynnag ſydd yn gwneuthur gwrthiau, oddiwrth Dduw y mae yn dyfod, ond yr wyt ti yn gwneuthur gwrthiau, am hynny yr wyt ti yn dyfod oddiwrth Dduw. Mae r gair hwn, Y gwrthiau hyn yr wyti yn eu gwneuthur, yn nodedig iawn, ac yn dangos mai gwrthiau mawr iawn oedd y rhai a wnaeth Chriſt, ac felly y mae 'n Cadarnhaû 'r ymreſymiad yn fwy. Mae y rheſwm yn grŷf, ac yn rhoi ini yr Addyſg hon,

Ni ellir gwneuthur gwrthiau ond trwy allu Duw. Canys mae gwrthiau yn newid trefn a threigl Natur, yr hyn ni all neb ei wneuthur, ond yr hwn a ordeiniodd ac a oſododd y drefn honno, fef Duw. Ni ſafafi ar hyn, fel y pryſurwyf at yr hyn yw fy mwriad pennaf yn y Traethawd hwn.

Yn wers 3. Atteb Chriſt i Nicodemus a ganlyn, yr hyn a barheîr hyd gwers 22. Yn yr hyn mae Chriſt yn gyntaf yn dangos Angenrhaid yr Ail-enedigaeth, yn y geiriau hyn, Yn wîr, yn wîr, meddaf i ti, Oddieithr geni dŷn drachefn, ni ddichon efe weled teyrnas Dduw.

Cyn i ni ddyfod at ſylwedd ymddiddan Chriſt, nodwn y modd y mae efe yn derbyn Nicodemus.

Chwi a glywſoch o'r gwerſi o'r blaen fod Nicodemus yn Phariſoead ac yn Bennaeth, y ddau fâth o ddynion oedd fwyaf yn gwrthwynebu Chriſt. A chwi a glywſoch am ei wendid ef, pa fodd trwy ofn a chywilydd, y daeth efe at Ghriſt liw nôs, yn anhawdd ganddo gael ei weled gydag ef. Etto nid yw Chriſt yn ei wrthod ef, ond yn ei dderbyn ef yn addfwyn, ac yn ei ddyſgu yn y Cyfryw Byngciau, y rhai ni wyddai, er eu bod yn Byngciau ſylweddol, angenrheidiol i Jechydwriaeth. O'r hyn y gallwn nodi yr Athrawiaeth hon, Mae Chriſt yn barod i dderbyn y rhai mewn gwirionedd ac vniondeb a ddêl atto, er bôd amryw wendid arnynt. Nid yw yn gwrthod y rhai fydd wan yn y ffydd o herwydd eu gwendid. Ni ddarllenwn yn hiſtori 'r Efengyl, tra fu efe yn byw ar y ddaiar, na wrthododd efe nêb a ddaeth atto mewn vniondeb calon; rhai yn wîr a aethant ymaith o honynt eu hunain, ond ni thrôdd efe nêb ymaith. Ac a all nêb feddwl, nad oes gan Ghriſt, yr awron yn y Nefoedd, yr • n ymyſgaroedd o doſturi tu ac at y rhai a ddêl atto ef, ac yr oedd ganddo pan oedd ar y ddaiar? Yn ddiau er ei fod yno yn rhydd oddiwrth gynnwrf, etto nid yw oddiwrth doſturi tu ac at ffyddloniaid gweiniaid. Yr hyn er ys talm a brophwydwyd am dano gan Iſaiah, Pen. 42.3. a gafwyd erioed, ac a geir etto yn wîr ynddo ef, ſef. Ni ddryllia gorſen yſſig, ac ni ddiffydd lîn yn mygu: Hynny yw, Nid ymdrîn efe yn arw ac yn llym a Chriſtianogion gweiniaid, y rhai ſydd wan mewn grâs, ond yn hawddgar ac yn llariaidd.

Canys diben Chriſt yn dyfod i'r bŷd oedd, i geiſio, ae i gadw y rhai a gollaſid, Luc. 19.10. Ac a allwn ni feddwl am Ghriſt, yr hwn ſydd yn myned ar ôl y rhai ſydd yn cilio oddiwrtho, y gwrthyd efe neb a fo mewn gwirionedd yn ei geifio?

Pa galon y ddylai hyn roi ym mhôb credadyn truan, er gwanned ei ffydd, i fyned at Ghriſt, fel i gryfhaû ei ffydd wann, felly i orchfygu ei drachwantau cryfion, ac i adfywio ei enaid methedig! I roi calon ym mhellach ynoch, mae Gwahodd grafol Jeſu Ghriſt, Deuwch attafi bawb ac ſydd yn flinderog, ac yn llwyrhog, ac mi a eſmwythâf arnoch, Matt. 11.28. A barodd efe i ti ddyfod ac a wrthyd efe di pan ddelych? A alwodd efe, Deuwch chwi rai Sanctaidd, Deuwch chwi rai cyfiawn, deuwch chwi rai cryfion, a chwi yn vnig a gewch orphwyſtra? Oni alwodd efe yr Enaid gwan, blinderog, yn pallu, yn methu? Dôs enaid gwan, truan, dôs at Ghriſt, wele ef yn dy alw di, ac ti a elli ddiſgwyl iacháad.

Wyti yn flîn arnat oblegid gwendid dy ffydd, yn cwyno nad oes gennit ficcrwydd o'th ran ynghriſt, dim ſiccrwydd o faddeuant dy bechodau? Dôs at Ghriſt mewn gweddi am gynnydd ffydd, gan gredu ei fôd ef, fel yn abl, felly yn ewyllyſgar i gadarnhaû dy ffydd wan. Ac nac ofna, ci a gei y cyfryw feſur o nerth wedi ei chwanegu attat, ac a welo Chriſt fod yn oreu, ac a fo digonol itti.

Wyti yn deimladwy o weithrediad ac o gynhyrfiad llygredigaeth ynot, gan oſni rhag iddo arglwyddiaethu arnat? Cymmer afael ar yr addewid hwnnw. Rhuf. 6.14. Nid arglwyddiaetha pechod arnoch chwi. Ac mewn hyder ar ei ffyddlondeb ef a'i llefarodd, goſod ar Ghriſt mewn gweddi, ar iddo gyflawni y gair Daionus hwnw itti, ac yno ſaf yn llonydd, a gwel Jechydwriaeth Duw. Ni all Trachwant, er cryfed fo, ſefyll o flaen gweddi ffydd; yn vnig cymmer ofal, gwedi i ti weddio, i wilied yn ddyfal.

Wyti yn cael goſod arnat gan demptaſiwnau Satan, ac yn ofni rhag iddo ef gael y maes neu 'r oruchafiaeth arnat ti? Dôs at Ghriſt mewn gweddi, am nerth a chymmorth yn eu herbyn, gan gredu fod, fel grym yNghriſt, felly parodrwydd ynddo i'th helpio ac i'th gryfhaû: Ac ti fyddi ſiccr, oni chei ymwared o'th demtaſiwnau, 〈◊〉 gael grâs digonol iw gwrthwynebu, a grym iw gorchfygu.

Yn ddiweddaf, wyti yn flin arnat oblegid calon drom wedi ei chaledu? Oblegid calon front aflan? Oblegid calon fydol a chybyddus? Oblegid calon falch ddiffrwyth? Dôs at Ghriſt mewn gweddi, gan gredu fôd, fel grym ynddo, felly parodrwydd hefyd, i feddalhâu dy galon galed, i buro dy galon front aflan, i yſprydoli dy galon fydol a chybyddus; i ddaroſtwng dy galon falch, i wneuthur dy galon ddiffrwyth yn ffrwythlon; Ac na ammei y cei dy galon galed mewn rhyw feſur wedi ei meddalhaû; dy galon front aflan mewn rhyw feſur wedi ei phuro; dy galon fydol a chybyddus mewn rhyw feſur wedi ei hyſprydoli; dy galon falch mewn rhyw feſur wedi ei daroſtwng, dy galon ddiffrwyth mewn rhyw feſur wedi ei gwneuthur yn ffrwythlon.

Ac yn ddiau, vn rheſwm enwedigol, pa'm y mae llawer yn myned mor riddfanllyd a chwynfanus tan gaethiwed llygredigaeth, tan bŵys a baich eu doluriau yſprydol. a'u clefydau, ydyw, am nad ydynt yn myned at Ghriſt mewn gweddi am ymwared oddiwrthynt; neu trwy wendid eu ffydd, nid ydynt yn credu fod Chriſt, fel yn abl, felly yn Ewyllyſgar iw helpio a'u gwaredu. Canys yr hyn a ddywedodd Chriſt wrth y dŷn truan a ddaethei atto yn achos ei blentyn lloerig, mae efe etto yn ei ddywedyd wrthit tithau, Os gelli di gredu, pob peth a all fod i'r nêb a gredo.

Gwrthreſ. Rhyw vn a ddywed, Mi a euthym yn fynych at Ghriſt mewn gweddi, yn taer-geiſio ganddo ef gryfhaû fy rhadau neu 'm graſuſau gweiniaid, daroſtwng fy chwantau a'm llygredigaethau cryfion, meddalhaû fy nghalon galed, &c. Ond ni fedraf weddio mewn ffydd; Ni fedraf gredu ei fôd ef, fel yn abl, felly yn ewyllyſgar i ganiadhâu fy nymuniadau.

Atteb. Ti a elli weddio mewn ffydd, ei pan fo'ch di yn meddwl nad wyti yn credu. Fe gamgymmer Chriſtianogion gweiniaid yn fynych yn hyn, gan feddwl oni byddant yn hyderus-goelio y gwrendy Duw arnynt, nad ydynt yn gweddio mewn ffydd. Canys nid hyderus-goelio y gwrendy Duw arnom, ond pwyſo ar Ghriſt mewn gobaith y gwrendy, hynny yw ein hyfryd eglurdeb o ffydd mewn gweddi. Ti a ddywedi, yr wyf yn gweddio, ac yn gweddio, ond ni elli goelio y gwrendy y ſanctaidd Dduw ar weddiau y cyfryw bechadur gwael annheilwng; ac ar hyn yr wyti yn barnu, nad wyt yn gweddio mewn ffydd. Ond mi a ofynnaf it; wyti yn rhoi i ſynu dy weddiau yn enw Chriſt? Wyti yn pwyſo arno ef mewn gobaith o atteb er ei fwyn ef? Hyn yw gweddio mewn ffydd. A hynny am dderbyniad Nicodemus at Ghriſt.

PEN. II. Eſponiad y 3 wers, a'r Nôd neu 'r Athrawiaeth yn Codi o hynny.

DEuwn bellach at y Pwngc cyntaf cyffredinol am yr hyn y mae Chriſt yn ymddiddan a Nicodemus, a hynny oedd yr Athrawiaeth o'r Ail-enedigaeth, yn y geiriau hyn, Yn wîr, yn wîr, meddaf i ti oddieithr geni dyn drachefn, ni ddichon efe weled teyrnas Dduw. Yn y rhai y gallwn nodi, 1. Y modd y goſodir allan hynny. 2. Y defnydd a'r ſylwedd o hono.

Am y Modd, fe oſodir allan trwy ſiccrkâd dau-ddyblig, yn wîr, yn wîr, meddaf itti. Dull o ymadrodd a arferid yn fynych gan ein Jachawdr pan fynnai yn nodedig •• crhâu rhyw wirionedd pwyſ-fawr. Nid arferodd erloed, ond mewn pethau mawr gyfrifol. Trwy hyn gan hynny mae ein Jachawdr yn rhoi ini ddeall, fôd y gwirionedd a oſodir yma a' • lawr, yn wirionedd pwyſfawr, nid iw yſgafnyſtyried, ac i fyned troſto yn yſgoewan.

Defnydd neu ſylwedd yr Athrawiaeth o'r Ail-enedigaeth, fel y gofododd Chriſt hi ar lawr, na ganlyn yn y geiriau hyn; Oddieithr geni dŷn drachefn, ni ddichon efe weled Teyrnas Dduw.

O ran traethu yn fwy buddiol am hyn, 1. Mi a egluraf y geiriau, gan roi allan eu meddwl neu eu gwir yſtyriaeth hwynt. 2. Mi a gyfodaf allan o honynt, ac a ddilynaf y cyfryw Byngciau o Addyfg ac ſydd ynddynt.

Am eglurob'r geiriau:

Oddieithr geni dŷn. Hyn a ddywedir mewn cyffelybiaeth, a modd yſprydol, ar debygoliaeth i'n genedigaeth naturiol, yr hyn pan ni ddaliodd Nicodemus arno, fe lwyr gamgymerodd eiriau Chriſt.

Felly y gair hwn [geni] neu genhediu, a arferir i ddangos fod yn rhaid newid holl natur dŷn, ac mewn modd ei adeiladu o newydd, nid o ran y ſylwedd, ond o ra • ei gynneddfau. Ni ddeſtrywir mor hanfod, na'r ſylwedd naturiol, nac o ran yr enaid nac o ran y Corph. ond y mae 'n aros etto yr yn; yn vnig f a'i dioſgir o'r hên, ac a'i gwiſgir a chynneddfau newydd. Yr hwn a ail-anwyd, ſydd ynddo ddeall newydd, ewyllys newydd, anwydau newydd, ie dymuniadau newydd, ac ymarweddiad newydd. Felly y meddwl yw, Ni ddichon nêb fyned i'r nefoedd, oddieithr yn gyntaf iddo gael ei wîr drôi, a'i newid gan yſpryd Duw, a'i wneuthnr yn ddŷn newydd o ran yr hyn oedd ef yn ei anedigaeth gyntaf; wedi ei dynnu allan o gyflwr natur, a'i ddwyn i gyflwr grâs, ac felly myned yn greadur newydd, fel o ran y modd newydd o greadigaeth, felly o ran y modd newydd o ymarweddiad, yn byw mâch arall a'r fuchedd, nag yr oedd o'r blaen.

[Geni drachfn] Mae 'r gair hwn yn arwyddo anghenrhaid yr Ail-enedigaeth, ſef fod dŷn wedi ei eni o'r yſpryd, yn gyſtal ac wedi ei eni o'r Cnawd, os amgen, fe fuaſei well iddo na's ganeſid ddim.

Ni ddichon weled teyrnas Dduw.) Teyrnas a gymmerir yma am y Cyflwr happus y dŵg Duw ei Etholedigion yNghriſt iddo, mynediad i mewn i'r hwn ſydd yn y bywyd hwn, yr hyn a elwir yn gyffredinol Teyrnas grâs: Y llawn feddiant ſydd yn y bŷd a ddaw, a elwir Teyrnas gogoniant. Nid yw y rhai hyn yn ddwy Deyrnas wahanredol, ond dáu râdd o'r vn a'r vnrhyw Deyrnas. Felly gan fôd Chriſt yn dywedyd, Ni ddichon weled teyrnas Dduw, yr vn yw a phe dywedaſei, Ni ddichon fyned i mewn i deyrnas Dduw, felly mae ein Jachawdr yn dangos yn eglur. gwers. 5. Oddieithr geni dŷn o ddwfr ac o'r yſpryd, ni ddichon efe fyned i mewn i Deyrnas Dduw, hynny yw, Ni ddichon fôd yn gadwedig.

Gwedi egluro y geiriau fel hyn, trwy ddangos i chwi eu meddwl a'u hyſtyriaeth, maent yn Cynnwys ynddynt y Pwngc hwn o Athrawiaeth—

Athr. Mae 'r Ail-enedigaeth yn angenrheidiol i Jechydwriaeth.

Yr Athrawiaeth hon, o ran y ſylwedd a adroddir drachefn, gwers • . Yn wîr, yn nûr, meddaf i oi, oddiethr geni dŷn drachefn o ddwfr ac o'r yſpryd, ni ddichon efe fyned i mewn i Deyrnas Dduw. Felly ein Jachawdr drwy adrodd yr Athrawiaeth hon ddwy-waith, gwers 3. ar 5. ac yn y ddau le yn rhoi y ſiccrhâd dau-ddyblig o'r blaen. Yn wîr, yn wîr; ſydd yn nodedig-gadarnhaû y gwirionedd hyn, ac am hynny nid rhaid dim pellach ei brofi.

Ond am ddeall yn well ac iawn gymhwyſo yr Athrawiaeth hon, mi a ddangoſaf, 1. Natur yr Ail-enedigaeth, Beth ydyw. 2. Rhanmau 'r Ail-enedigaeth. 3. Yr Achoſion ſydd yn cyd-fyned i waith yr Ail-enedigaeth. 4. Y rheſymmau yn profi argenrhaid yr Ail-enedigaeth i Jechydwriaeth. 5. Defnyddiau y Pwngc.

Am y Cyntaf, Beth yw'r Ail-enedigaeth? Ail-enedigaeth yw y Grâs hwnnw, trwy ba vn y gwneir y dŷn naturiol yn ddŷn yſprydol, neu yn ddŷn newydd. Je efe, yif hwn trwy bechod oedd yn blentyn i ddiafol, a wneir yn blentyn i Dduw. Canys fel trwy rym ein cenhedliad a'n genedigaeth naturiol fe wnéir yr hwn nid oedd ddŷn yn ddŷn, neu fâb dŷn: Felly trwy 'r Enedigaeth yſprydol hon, yr hwn oedd yn ddŷn anianol, a wneir yn ddŷn yſprydol, yn ddŷn newydd, yn blentyn Duw. Fel i ddywedyd yn briodol, Ail-enedigaeth yw genedigaeth arall a'r ôl y gyntaf. Genedigaeth yſprydol a'r ôl ein genedigaeth naturiol, trwy ba vn mae dŷn megis yn ddŷn arall. Fel y dywedir am Galeb, ei fod ef yn ddŷn o yſpryd arall, felly y gellir dywedyd am ddŷn wedi ei aileni, ei fod ef o yſpryd arall, gwedi ei lwyr newid o'r hyn oedd efe o'r blaen.

Yr awron ni ellir meddwl fod yr ail-enedigaeth, neu 'r ail-genhedliad hwn, yn enedigaeth ar ôl y Cnawd; Canys ni waſ'naetha i ni feddwl dim cnawdol, anianol, yn yr ail-enedigaeth. Ond yr ail-enedigaeth ſydd enedigaeth yſprydol, genedigaeth o'r yſpryd, fel y mae yn eglur o'r geiriau. Jo. 3.6. Yr hyn a aner o'r yſpryd, ſydd yſpryd. Felly trwy waith yr Ail-enedigaeth y Cnawd a droir yn yſpryd; hynny yw, tuedd ac athry-lith cnawdol dŷn, ſef ei duedd llygredig, a droir ac a newidir i athrylith newydd, ſanctaidd; wrth yr hyn eglur yw, fod Ail-enedigaeth megis yn gréad newydd, ac fe elwir dyn wedi ei ail-eni yn greadur newydd. Gwedi ei adnewyddu trwyddo, trwy ei enaid, a'i holl nerthoedd, a thrwy ei gorph a'i holl rannau ai aelodau. Fel y mae y Deall tywyll mewn meſur wedi ei oleuo â gwybodaeth o Dduw, ac â gwybodaeth o Jeſu Ghriſt. Yr Ewyllys cyndyn gwrthryfelgar ſydd mewn meſur yn vfudd, ac yn gyd-ffurfiol ag ewyllys Duw. Y Gydwybod ſeriedig anſyniol ſydd wedi ei deffrôi a'i bywhaû: Y galon galed ſydd wedi ei meddalhaû, yr anwydau afreolus ſydd wedi eu Croeſhoelio; A'r Corph, a'i holl rannau a'i aelodau a wneir yn offerau parod i gyflawni bwriadau daionus y meddwl. Fal hyn y llwyr-weithir ar ddynion trwy 'r Ail-enedigaeth, wedi eu troi a'u newid yn rhyfeddol o'r hyn oeddynt o'r blaen. O ran y newid hon y dywedir eu bod wedi eu geni drachefn; Oblegid trwy hyn yr ail-oſodir arnom ddelw Duw, yn yr hon y Creuwyd ni ar y cyntaf; Ond yr awrhon trwy ein llygredigaeth yn y Cwymp ydym yn hollawl hebddi yn ein genedigaeth gyntaf. Yr hyn a all ddangos ini lygriad rhyfeddol eln natur ni, yr hwn oedd gyfryw, ac ni waſ'naethei ein diwygio a'n atgyweirio, ond rhaid i Dduw ein gwneuthur o newydd, a'n newydd grêu ni, rhaid ein geni ni drachefn, ein gwneuthur ni yn greaduriaid newydd.

Cweſt. Oes dim graddau yn yr Ail-enedigaeth?

Atteb. Oes yn wîr: Canys fe ellir yſtyried yr All-enegaeth yn ei ddechreuad a'i gynnydd neu yn ei gyflawniad a'i berffeithrwydd.

Mae yn dechreu ac yn Cynnyddu yn y bywyd hwn, fe gwblhêir ac a berffeithir yn y bŷd a ddaw.

Mae pechod a llygredigaeth yn aros ym mhawb wedi eu hail-eni, tra fo eu heneidiau yn aros yn eu Cyrph marwol; mae yn aros, er nad yw yn teyrnaſu ynddynt. fe fwrir i lawr yn y bŷd hwn, ond ni lwyr fwrir ef allan. Habitat, ſed non regnat; manet, ſed non dominatur; dejectum, ſed non ejectum tameu &c. Bern. in ſerm. 10. Pſal. 90.

A hyn mae Duw mewn mawr ddoethineb yn ei adel, i'n cadw ni yn iſſel ac yn oſtyngedig ynom ein hunain, ac i'n gyrru ni at Jeſu Ghriſt, fel tra fo y ffynhonnell hon o waed yn rhedeg, y byddem bob amſer yn chwannog i gyffwrdd ag ymyl ei wîſg ef.

Ond a'r farwolaeth, y llygredigaeth hwnnw a lwyr yſſir i fynu, a chorph ac enaid a lwyr ryddheîr oddiwrtho: Yn gymmaint ac ar yr adgyfodiad, pan gyſſyllter drachefn yr enaid a'r Corph, yr ail-enedigaeth wedi ei ddechreu yn y bŷd hwn a ddangoſir ei fod yn llawn berffaith. Ond yn y bywyd hwn y rhai goreu ſydd ammherffaith, trwy weddillion pechod a llygredigaeth, yr hyn a erys ynddynt, tra yr arhofont yn y bŷd hwn.

Gan fôd gan hynny gwaith yr Ail-enedigaeth yn ammherffaith yn y goreu yma yn y bywyd hwn, a bôd y cnawd a llygredigaeth yn aros ynddynt, tra bônt yn y Bŷd hwn; Nac edrych di yn rhŷ vchel, fy meddwl yw, or ôl meſur a grâdd mwy o râs, nag ſydd iw gael yma. Mae llawer o'r rhai a ail-anwyd trwy yſpryd Duw, ac felly a ddygwyd o gyflwr natur i gyflwr grâs, yn ebrwydd yn edrych am ymwared oddiwrth bôb pechod a llygredigaeth; ac am eu bôd yn ei gael yn Cynhyrſu ac yn gweithio ynddynt; maent yn ammeu gwaith yr Ail-enedigaeth a gwirionedd grâs yn eu heneidiau. Ond gwybydded y cyfryw eu bôd yn edrych am ychwaneg nag ſydd iw gael yma, neu mae Duw yn ei ddiſgwyl oddi wrthynt.

Canys nid yw Duw yn diſgwyl, nac yn gofyn gennym ni yma, lwyr-rydd-did oddiwrth bechod a llygredigaeth, ond ini ymegnio iw ddaroſtwng a'i farweiddio fwyfwy, yn ôl meſur y grâs a'r nerth a dderbyniaſom ganddo. Nid yw yn gofyn gennym ni, ein bod ni heb pechod, ond na bo pechod yn rheoli nae yn teyrnaſu. Rhuf. 6.12. Na t • eyrnaſed pechod yn eich cyrph marwol. Ac nid yw 'r Arglwydd yn gofyn gennym ni lawn-berffaith gyfiawnder, yr hyn ſydd ammhoſibl i'n natur lygredig, ond yn vnig ini ymegnio a cheiſio â'n holl nerth, a gwîr-ymorcheſtu iw waſnaethu ef yn ôl cyfarwyddyd ei Air ef. Ac hefyd am ein diffyg a'n hammerffeithrwydd, ini mewn cyffes oſtyngedig alaru am dano, a dymuno cael maddeuant am dano trwy haeddedigaethau Jeſu Ghriſt. A hyn a dderbyn Duw, canys mae yn edrych mwy a'r ein bwriadau, nag a'r ein gweithrediadau, ac yn derbyn yr ewyllys am y weithred, yn ôl hynny o'r Apoſtol. 2 Cor. 8.1, 2. Os bydd parodrwydd meddwl o'r blaen, yn ôl yr hyn ſydd gan vn, mae yn gymmeradwy, nid yn ôl yr hyn nid oes ganddo.

Rhannau 'r Ail-enedigaeth ſydd ddwy. 1 Marweiddiad. 2 Bywhâd.

1. Marweiddiad a arwyddoccêir tan y geiriau, o' fwrw ymaith, a chroeſhoelio 'r hên ddŷn, a deſtrywio corph pechod, Rhuf. 6.6. Y ddledſwydd hon yn eglur a oſodir arnom yn y geiriau hyn. Marwhewch eich aelodau, y rhai ſy ar y ddaiar, Col. 3.5. Wrth aelodau ar y ddaiar, mae yn meddwl pob mâth âr drachwantau a phechodau y mae dŷn anianol yn ymrôi iddynt, fel y mae yn eglur wrth y pethau enwedigol y mae efe ei hun yn eu Cyfrif yn y geiriau ſy 'n Canlyn, ſef, Godineb, aflendid, &c.

Y rhai hyn ſydd iw marwhaû, hynny yw, iw rhoi i farwolaeth. Nid digon yw ffrwyno ac attal pechod, ond rhaid yw lladd ei fywyd ef. Ac yn wîr nid yw boſſibl gwiſgo 'r dyn newydd, nes dioſg yr hen ddŷn. Mae gan hynny angenrhaid o farwhâd yn gyntaf, cyn bywhâd. Canys dwyn i mewn vn ffurf ſydd yn rhag-arwyddo rhoi allan, neu ddiſtrywio 'r llall. Am hynny, a'r ôl Marwhâd y canlyn Bywhâd.

2. Bywhâd, ydyw cenhedl • ad bywyd grâs ynom, o'r hyn yr ydym yn byw mewn ſancteiddrwydd a chyfiawnder. Fe oſodir allan yn yr Yſgrythur trwy fod Duw yn ein bywhaû ni, a thrwy ein bod ninnau yn rhodio mewn newydd-deb buchedd, Eph. 2.5.

Mae Bywhâd gan hynny yn arwyddo bywyd newydd yſprydol, y mae Duw trwy ei yſpryd yn ei weithio ynom, yr hwn ſydd lwyr-wrthwynebol i'n buchedd naturiol lygredig o'r blaen. Canys ffrwythau y bywyd hwn ydyw ſancteiddrwydd a chyfiawnder, a phob math a'r weithredoedd da.

Felly mae yn wîr-angenrheidiol, chwanegu y rhan hon o'r Ail-enedigaeth, ſef Bywhâd, at yr vn o farwhâd, yr hyn yw y rhan arall, ie mor angenrheidiol ag i Ghriſt, wedi marw, adgyfodi. P'le buaſei lleſhâd marwolaeth Chriſt, oni buaſei iddo gyfodi oddiwrth y meirw? A pha • eſhâd a ellir ei feddwl fod ym marwhâd? Am hynny ffordd arferol yr Yſgrythur lân ydyw, dwyn i mewn, dilyn ſancteiddrwydd, wedi cilio oddiwrth bechod; gwnethur da, wedi gochel drwg. Felly y pethau a gyſſylltodd Duw, na wahaned nêb.

Gadewch ini gan hynny brofi ein hail-enedigaeth, nid yn vnig trwy beidio a phechu, ond trwy ddilyn ſancteiddrwydd, a gwneuthur cyfiawnder. Nac ymfodlona i ddywedyd, Nid wyfi yr hyn a fûm, oni elli ddywedyd ym mhellach, yr ydwyf yr hyn nid oeddwn. Ni fuddia fawr itti ddywedyd, Nid wyfi feddwyn, na thyngwr, na chybydd, nac vn yn rhodio ar ôl y cnawd; oni elli ddywedyd hefyd, Trwy râs Duw, yr wyfi yr awron yn rhodio ar ôl yr yſpryd; mewn ffydd a chariad, ac vfudd-dod ſanctaidd, yn gwilio ac yn ymegnio at ffrwythlondeb ym mhob gweithred dda. Nid wyfi anghyfiawn, meddi, ond wyti yn dangos trugaredd? Nid wyti ond hynny yn ddaiarol, ond wyti o ſyniad nefol? Nid wyti ond hynny yn ymryſongar ac ymladdgar; ond wyti yn dangnheddyfwr? Nid wyti ond hynny yn cymdeithiaſu a'r annuwiol, ond wyti yn gyfaill anwyl i'r ſainct? Nid wyti yr awron yn rhegu, yn tyngu, yn dywedyd celwydd, yn gwawdio; ond wyti yn gweddio ac yn bendithio? Wyti yn gwrando ac yn darllein, ac yn myfyrio ar Dduw? Wyti yn aſtudio dy galon, ac yn rheoli dy feddyliau a'th anwydau? Wyti yn attal dy dafod, ac yn goſod cadwraeth ar dy lygaid, a'th gluftiau, a'th gamrau? Ydyw dy ofal di i fodloni, ac ym mhob peth i rodio yn addas o'r Arglwydd? Edrych arnat dy hun rhag dy dwyllo. Bwrw ymaith weithredoedd y tywyllwch a gwîſg arfau y Goleuni. Bwrw ymaith yr hên ddŷn, a gwîſg y dŷn newydd, yr hwn, fel y creuwyd a'r Ddelw, felly f' a'th ddŵg ym mlaen yn ôl ewyllys Duw mewn cyfiawnder a gwîr ſancteiddrwydd.

Gwedi imi ddangos natur yr Ail-enedigaeth a'i rannau; yr wyf yr awron yn dyfod i ddangos pa Achoſion ſydd yn cŷd-fyned i waith yr Ail-enedigaeth.

1. Yr Achos yn ei weithio, neu 'r Awdur pennaf, yw Duw. Canys am hyn, y genir ni o Dduw. 1 Pet. 1.3. Duw a'n ennillodd ni. Jac. 1.18. Sef, Duw a Thâd ein Harglwydd Jeſu Ghriſt.

2. Yr achoſion yn ei beri, ydyw, Ewyllys Duw, a thrugaredd Duw. Ni allei fôd dim allan o Dduw iw annog ef; Rhaid gan hynny iddo godi o'i wîr Ewyllys ei hun. Felly y dywed yr Apoſtol Jaco, Pen. 1.18. O'i wîr Ewyllys yr ennillodd efe nyni. Ac ni allei fôd dim mewn dŷn i annog Duw i hynny; Canys dŷn wrth natur ſydd lwyrdruan. Rhaid gan hynny iddo godi o wîr drugaredd Duw. Canys trueni ſydd yn briodol yn gofyn trugaredd. Oblegid hyn y dywedir yn vniawn. 1 Pet. 1.3. ddarfod i Dduw, yn ôl ei fawr drugaredd ein hadgenhediu ni.

3. Gweithiwr digyfrwng yr Ail-enedigaeth yw yſpryd Duw; O achos hyn y dywedir ein bôd ni yn cael ein geni o'r yſpryd, Joan 3.6. A'r Ail-enedigaeth a elwir adnewyddiad yr yſpryd glân. Tit. 3.5. Canys gwaith Duw ydyw, vwchlaw gallu dŷn.

4. Yr achos neu 'r offeryn arferol trwy ba vn y mae Duw yn ei weithio, ydyw Ei Air ef. O'i wîr ewyllys yr ennillodd efe ni trwy Air y gwirionedd. Jac. 1.18. trwy 'r hyn y deellir yr Efengyl. O achos hyn y gelwir y Gair, yr hâd anllygredig. 1 Pet. 1.23. Yr Efengyl ydyw y rhan honno o Air Duw ſydd ſwyaf nerthol i hyn, ar yr hyn y gelwir ef Eſengyl Jechydwriaeth, Eph. 1.13. A gallu Duw er jechydwriaeth, Rhuf. 1.16.

5. Gweinidogion a Phregethwyr yr Efengyl ydyw 'r Achoſion gweinidogawl o'r Ail-enedigaeth, y rhai o ran eu gweinidogaeth a ddywedir eu bôd yn ein cenhedlu ni, ac a elwir yn Dadau. 1 Cor. 4.15.

Yr holl rai hyn a gynhwyſir tan yr Achos wneuthurol, ac ydynt cym mhelled o groeſi eu gilydd, ac y maent yn fwyn-gyttuno i ddwyn i ben y gwaith nefol o Ail-enedigaeth, gan fod tan eu gilydd, ac a ellir eu cyſſylltu yn y drefn hon. Gan fod ewyllys Duw i ddangos trugaredd i ddyn, efe ordeiniodd Weinidogion i daflu hâd ei Air i eneidiau dynion, trwy 'r hwn, pan fywháer trwy 'r yſpryd, yr adgenhedlir dynion.

II. Yr Achos ddefnyddiol o'r Ail-enedigaeth, ydyw y rhannau, o'r rhai y mae yn cydſefyll, y rhai ydynt ddau,

1. Marwkâd. 2. Bywhâd, am ba ddaû mi a leferais o'r blaen.

III. Yr achos ffurfiol o'r Ail-enedigaeth, ydyw Delw Dduw a blennir ynom, yr hon ſy 'n ſefyll mewn ſancteiddrwydd a chyfiawnder. Ar y Ddelw hon y dywedir ein bôd ni wedi ein hadnewyddu, Eph. 4.24. Hyn a wnâ ragoriaeth hanfodol rhwng dŷn anianol a'r ail-enedigol.

IV. Yr achoſion dibennol, neſaf tan ogoniant gwîr râs a goludog drugaredd Duw, ŷnt ddau enwedigol.

1. I wneuthur rhai yn abl i wneuthur daioni: Sef. y cyfryw ddaioni a all ſod yn gymmeradwy gan Dduw, ac a all ddwyn anrhydedd iddo, a bod yn fuddiol i eraill, ac yn wîr leſol iddynt eu hunain. Mae 'r Apoſtol gan hynny wrth ſôn am yr Ail-enedigaeth (yr hon a ddangoſaſom ei bod yn fáth a'r Greadigaeth) fel hyn yn goſod allan y diben hwn, Ni a grêuir y Nghriſt Jeſu i weithredoedd da, Eph. 2.10.

2. I gymhwyſo rhai i ogoniant. Canys ni all cnawd llygredig fod yn gyfrannog o ogoniant nefol. Ar hyn y dywed Chriſt. Joan 3.3, Oddieithr geni dŷn drachefn, ni all efe weled teyrnas Dduw: Cym mhelled y bydd efe o gael ei dderbyn iddi, ac na chaiff ddyfod cyn agoſed, a'i gweled hi. Ni chymmer Duw bechadur yn ymdrôi yn ei chwantau pechadurus, ac yn ebrwydd ei goroni â Choron gogoniant. Ac âm hynny fel y Cymhwyſer ni i'r Nefoedd, fe wŷl yr Arglwydd yn dda ein hail-genhedlu ni trwy ei Yſpryd, gan ein gwneuthur yn greaduriaid newydd, a thrwy hynny yn gwneuthur ni yn gymmwys i gael rhan o etifeddiaeth y Sainct yn y goleuni, Col. 1.12.

Gwelwn gyfoeth trugaredd a daioni Duw, ddarfod iddo ef nid yn vnig yn crêu ni ar y cyntaf mewn cyflwr happuſaf, ſef ar ei lûn a'i ddelw ei hûn: Ond hefyd gwedi ini yn arwybod ac o'n gwirfodd ſyrthio oddiwrth hynny, a'n ſuddo ein hunain i drueni, yn yr hyn y gallaſai ef yn gyfiawn yn gadel ni, fel y gwnaeth i'r Angylion drwg, etto nid yn vnig yr adferodd ni i'r cyflwr cyntaf, trwy adnewyddu ei ddelw arnom; ond trwy hynny a'n cymhwyſodd ni i gyflwr mwy godidawg a gogoneddus! Yn yr hyn beth mae ei ddaioni, fel ei fawredd, yn ymddangos, yn anfeidrol ac yn anchwiliadwy. Pwy a all ei oſod allan yn ddigonol? Canys Cyfuwch ac yw 'r nefoedd uwchlaw 'r ddaiar, y rhagorodd ei drugaredd ar y rhai a'i hoſnant of, Pſal. 103.11.

PEN. III. Yn dangos y Rheſymmau pam y mae 'r Ail-enedigaeth yn angenrheidiol i Jechydwriaeth.

GWedi imi lefaru am y Pwngc mewn modd o Eſponiad; yr wyf yn dyfod yr awron i lefaru am dano mewn modd o Gadarnhâd; I'r diben hwn mi a ddangoſaf i chwi Reſymmau y Pwngc, pam y mae 'r Ail-exedigaeth yn angenrheidiol i Jechydwriaeth.

Rheſ. 1. Oddiwrth anghyfnewidioldeb arfaeth Duw. Duw yr hwn a'n dewiſodd i fywyd, a'n dewiſodd hefyd i ſancteiddrwydd, megis y ffordd i hynny: Nyni a ddylem ddiolch yn waſtad i Dduw troſoch chwi, frodyr caredig gan yr Arglwydd, oblegid i Dduw o'r dechreuad eich ethol chwi i Jechydwriaeth, trwy ſancteiddiad yr yſpryd, 2 Theſ. 2.13. Pwy bynnag a fynno fyned i mewn i ogoniant, rhaid iddo gymeryd grâs yn ei ffordd. Chwi a ofynnwch, pam na allafi fôd yn gadwedig, oni byddafi ail-enedig? Pam? Oblegid i Dduw lwyr-fwriadu y gwrthwyneb. Hyn yw ewyllys Duw, eich ſancteiddiad yn gyntaf; wedi hynny eich Jechydwriaeth, 1 Theſ. 4.3.

Yr awron, pwrpaſſon Duw a ſaif. Nid oes gydag ef na chyfnewidiad, na chyſgod troedigaeth, Jac. 1.17. Fe ddemnir yn gynt yr holl fŷd, nag y bo i bwrpas Duw fyned yn ofer. Rhaid i'r Arglwydd na bo yn Dduw anghyfnewidiol, os byddi di, yr hwn ni fynni dy ſancteiddio, bŷth yn gadwedig.

Rheſ. 2. Oddiwrth ſiccrwydd Gair Duw. Duw a ddywedodd, Oddieithr geni dŷn drachefn, ni all efe fyned i mewn i Deyrnas Dduw. Ydyw gair Duw yn ie, ac nagê? Ydyw efe yn dywedyd ac yn gwrth-ddywedyd? Y nêf a'r ddaiar ânt heibio, ond ci air ef nid â heibio ddim, Mat. 24.35. Cyfrif ar hyn bechadur, Cyn ſiccred a bôd Duw yn eirwir, ni chei di fŷth weled iechy dwriaeth Duw, oni wneir di yn gyntaf yn gyfrannog o adnewyddiad yr yſpryd glân.

Rheſ. 3. Oddiwrth y tueddiad ſydd i'r Ail-enedigaeth at Jechydwriacth. Mae 'r Ail-enedigaeth yn râdd ac yn rhan o Jechydwriaeth. Grâs ydyw dechreuad gogoniant, ſancteiddrwydd ydyw dechreuad happuſrwydd, perffeithrwydd yr hwn ſydd yn y Nefoedd ar ôl hyn, lle y bydd Delw Dduw, a ſaif mewn gwybodaeth, ſancteiddrwydd a chyfiawnder, wedi ei pherffeithio yn ein heneidiau, lle y Cawn garu Duw yn berffaith, ac ymddigrifo ynddo ef, a bôd bŷth yn ei foliannu ef gyd â'r llu nefol. A pha fodd y gelli di ddiſgwyl rhan a mwynháad o'r cyflwr bendigedig hwn heb dy ail-eni a'th adne-wyddu yma? Oni adnewyddir Delw Dduw arnat mewn ſancteiddrwydd, ac itti wir-garu Duw, ac ymhyfrydu mewn cymmundeb ag ef yma! A elli di ddiſgwyl y diweddiad cyn y dechreuad, bod yn berffaith-ſanctaidd ar ôl hyn, ac heb ddechreu bod yn ſanctaidd yma? Byw gyd â Duw mewn gogoniant ar ôl hyn, ac etto byw yma a gorwedd yn dy frynti a'th aflendid? A elli di ddiſgwyl ar ôl hyn fyw ynghariad tragwyddol Duw, ac etto bôd yma heb ddim carriad gennit iddo? A elli di ddiſgwyl ar ôl hyn gyflawnder o ddigrifwch ym mhreſennoldeb Duw, ac etto bod yma heb gennit ddim digrifwch ynddo? Ond wyt yn Cymmeryd dy holl ddigrifwch, naill a'i yn cyflawni dy drachwant cybyddus i bentyrru Cyfoeth, neu yn bodloni dy chwantau a'th anwydau pechadurus, trwy ymrôi i ddymuniadau dy gnawd?

Na thwyller di; fel y dywedais o'r blaen, felly rhaid imi ddywedyd etto, Mae grâs yn ddechreuad angenrheidiol o ogoniant; fel y mae pechod yn ddechreuad marwolaeth, ac vffern, felly mae grâs yn flaenffrwyth bywyd a gogoniant. A chyn ſiccred ac ydyw, na cheiff hwnnw byth vffern ar ôl hyn yr hwn a burwyd yma oddiwrth ei bechodau; felly mor ſiccr ddiammeu ydyw, na ddaw hwnnw byth i breſennoldeb Duw ar ôl hyn, yr hwn ni wneir yma yn gyfrannog o'r duwiol anian; nid â fo byth i mewn i deyrnas gogoniant, yr hwn ni anwyd yn gyntaf i deyrnas grâs. Bydd yn ddychweledig yn y bŷd hwn, neu ti a fyddi yn wrthodedig yn y bŷd a ddaw. Ti a elli yn gyſtal ddiſgwyl genedigaeth, lle ni luniwyd dim yn y grôth; Canol-ddydd, lle ni bu dim gwawr, a diſgwyl byth weled gobeu-ddydd o ogoniant, lle ni bu dim boreuddydd o râs.

Rheſ. 4. Oddiwrth lygredigaeth Natur Dŷn, yn yr hwn y daeth ef ir Bŷd. Canys ein Rhieni cyntaf, gwedi iddynt trwy eu cwymp ddiwyno y ddelw honno o Dduw yn yr hon y creuwyd hwynt ar y cyntaf, 'a chan eu bod ar hynny wedi eu llygru a'u halogi ym mhob nerth o'u henaid, mae pawb a ddeuant oddiwrthynt yr vn ffunyd yn llygredig ac yn halogedig; hâd aflan o rieni aflan. Canys pwy a ddyry bech glân allan o beth aflan? nêb, Job 14.4. Ac fe ddywed ein Jachawdr, yr hyn a aner o'r cnawd, ſydd gnawd, Jo. 3.6. Hynny yw, Pôb vn a aner o ddŷn; pôb mâb gwraig ſydd gnawdol a llygr dig; pôb dyn trwy 'r enedigaeth gyntaf ſydd frwnt ac aflan: Yr awron, Nid â dim aflan i deyrnas Dduw. Datc. 21.27. Cred bechadur, Ni chymmer Duw di fyth o'r Dommen, yn ymdroi yn dy Chwantau, a'th oſod ti gydag ef ei hun ar yr Orſeddfaingc: Ni fwriadwyd erioed y Tîr ſanctaidd am Feddrod i gladdu y meirw ynddo, iw lenwi â brynti a phydredd; nid yw ffâu i Ddre • giau, na nŷth i ſeirph a Gwiberod; ac ni phwrpaſſwyd erioed iw feddiannu gan Gŵn a Môch. Oddiallan y bydd y Cŵn. Datg. 22.15. Nid ym llygredigaeth yn etifeddu anllygredigaeth: Ac ni cheiff cîg a gwaed etifeddu Teyrnas Dduw, 1 Cor. 15.50. Ni all Baſtardiaid etifeddu. Rhaid itti yn gyntaf fod yn blentyn, ac yſpryd plentyn ynot, ac yno yr wyti yn etifedd i Dduw, ac yn gŷd-etifedd a Chriſt, Rhuf. 8.16, 17.

Rheſ. 5. Oddiwrth ſancteiddrwyd natur Duw, yr hon ſydd gyfryw, ac na all vn dŷn aflan ſefyll yn ei ŵydd ef. Mae 'r Prophwyd Habbaccuc, Pen. 1.13. Yn ei oſod ef allan, ei fôd yn lanach o olwg, nag i edrych a'r anwiredd. Ac medd y Pſalmydd, Pſal. 5.4, 5. Drwg ni thrîg gydâ thi, Ynfydion ni ſafant yn dy olwg. Ym mha le wrth yr ynfyd,; y gellir deall yr annuwiol a'r halogedig, fel y cymm • rir yn fynych yn yr yſgrythur. (Ynfydion ydyw dynlon drwg) a'r cyfryw ni chânt ſefyll yngŵydd ac ym mhreſennoldeb Duw. Mae gwrthwyneb rhwng natur ſanctaidd Duw â natur aflan gnawdol dynion heb eu hail-eni. Ac am hynny pa gymmundeb a all fod rhyngddynt? Rhwng Duw glân a chreaduriaid aflan? rhwng Duw pûr a chreaduriaid ammhur? Diau ni all dim fôd. Hyn y mae 'r Apoſtol yn ei oſod ar lawr, 2 Co. 6 14. Pa gyfeillach ſydd rhwng cyfiawnder ac anghyfiawnder? Rhwng y cyfion Dduw a dynion anghyfiawn? Pa gymmundeb rhwng goleunt a thywyllwch? Y Cweſtiwn ſydd yn arwyddoccâu Nâg cadarn. Credwch hyn chwi bechaduriaid, Os diſgwiliwch fŷth fwynhaû cymmundeb a Duw mewn gogoniant, rhaid i chwi gael vndeb ag ef mewn grâs: Rhaid i chwi yma gael eich ail-eni, a myned yn greaduriaid newydd: Ie yn ſanctaidd, fel y mae efe yn ſanctaidd, fel y boch yn gyfryw ac y gallo efe gŷdtrigo gyd â chwi, ac ymddigrifo ynoch. Canys fel y dywed yr Apoſtol. Heb. 12.14. Heb ſancteiddrwydd ni cheiff nêb weled yr Arglwydd. Fe fydd cym mhelled o fwynhaû preſennoldeb Duw, na cheiff cymmaint a'i weled ef.

Lev. 10.3. Mêdd Moſes wrth Aaron, Fe ſancteiddir Duw yn y rhai a neſſânt atto ef, hynny yw a neſſant atto yn yr vn o'i Ordinhadau. Ac i ſancteiddio Duw yn ei Ordinhâdau, fe ofynnir oddi wrth ddyn,

1. Fôd ei natur wedi ei adnewyddu a'i ſancteiddio. Ni ddichon calon anſanctaidd ſancteiddio Duw. Ceſglwch fy Sainct ynghŷd attafi medd yr Arglwydd, Pſal. 50.5.

2. Fôd ganddo feddyliau ſanctaidd parchedig am Dduw. Duw ſydd ofnadwy iawn ynghynnulleidfa 'r ſainct, ac iw arſwydo yn ei holl amgylchedd, Pſal. 89.7.

3. Fôd iddo ddwyn gydag ef anwydau ſanctaidd. Fel y gofyn pob Ordinhâd Duw ini oſod ein anwydau a'r waith ynddi, felly anwydau ſanctaidd; y cyfryw anwydau ac a fo yn codi oddiwrth galon ſanctaidd, ac ſydd gyfattebol i Dduw ſanctaidd.

Yr awron, a all dynion cnawdol fal hyn ſancteiddio Duw? Maent yn llygru ac yn halogi ei Enw ſanctaidd, ni allant mo'i ſancteiddio. Ai ni allant ſancteiddio Duw, ac a allant hwy fôd yn gymmeradwy ganddo? Neu gael hyfrydwch yn ei breſennoldeb? Oni ſancteiddir Duw ynddynt, fe ſancteiddir arnynt; fe dyrr allan ei lîd yn eu herbyn, cym mhelled a fyddant o fwynhâu dim cymmundeb cyſſurus ag ef.

Yr awron, os y cyfryw ſancteiddrwydd ſydd angenrheidiol yn y rhai a neſſant atto yn ei Ordinhadau: Pa faint mwy angenrheidiol y mae tuag at fwynhaû cymmundeb digyfrwng ag ef yn y nefoedd? Os Duw ni'th gyferfydd di mewn gweddi, a oddef fo i ti ei gyfarfod ef ym mharadwys? Os dydi ni chei weled ei wyneb ef ar ei fwrdd, a gei di eiſtedd gydag ef yn ei Deyrnas? A'i ni chêi ddyfod iw Gynteddau, ac a gêi di fyned i mewn i'r Cyſſegr ſancteiddiolaf? A daflwyd ymaith y dŷn heb y wîſg briodas am dano o'i ŵydd ef yma yn y bŷd hwn, ac a gêi di dy dderbyn iw Drigfan ef oddivchod? Pa fodd y gall y pethau hyn fôd?

PEN. IV. Defnydd o Gyngor i geiſio 'r Ail-enedigaeth, ac Annogaethau i'n cynhyrfu i hynny.

GAn imi ddarfod fel hyn ag Eſponiad a Chadarnhâd y Pwngc; Deuwn yr awron at y Defnydd a'r Cymmhwyſiad o hono.

I. Fe all y cyntaf fod yn Ddefnydd o Gyngor i'r rhai ni Ail-anwyd etto, ac i'r rhai a Ail-anwyd yn barod.

Yn gyntaf i'r rhai ni Ail-anwyd. Ydyw 'r Ail-enedigaeth yn llwyr-angenrheidiol i Jechydwriaeth? Och gan hynny, pa fodd y mae yn ſefyll arnoch chwi, ſydd etto yn eich pechodau, a than rym eich natur lygredig, daer-ddymuno, a phoenus-geifio y cyfnewidiad jachus hwn, yn arferiad yr holl foddion a ſancteiddiodd Duw i hynny? Bydded eich cyflwr oddiallan fel y fynno, er eich bôd yn gyfoethawg iawn, yn anrhydeddus iawn, bydded etto ym mhell oddiwrthych chwi fodloni yn nêb rhyw gyflwr, nes eich adnewyddu a'ch ſancteiddio gan yſpryd Duw. Och! faint ſydd yn y bŷd, y rhai, er eu bôd yn eu cyflwr naturiol, cnawdol, etto ſydd yn byw mor ddiofal a llawen, a phettai eu cyflwr yn ddiogel a chyſtal a'r goreu; Gofynnwch iddynt bob yn vn, A weithiwyd gwaith yr Ail-enedigaeth yn eu heneidiau? A rhai attebant, Gobeithio mai dô: Eraill, nad ammheuaſant hynny erioed; er na ŵyr vn o honynt beth yw 'r Ail-enedigaeth, ac ni feddyliaſant erioed am hynny. Etto fe ddarfu i'r dynion hyn, nid yn vnig ddarllein, ond maent hefyd yn credu geiriau ein Jachawdr, yr hwn a ddywedodd wrthynt, Oddieithr eu geni hwynt drachefn, na allant fyned i mewn i Deyrnas nefoedd, Jo. 3.3.

Oh bechadur! Yr wyf yn attolwg itti er mwyn dy Enaid gwerthfawr anfarwol, gyffrôi ynot dy hun ddymuniad calonnog, a gwîr egni ar ôl y gwaith bendigedig hwn. Megis y mae 〈 in non-Latin alphabet 〉 , yr vn peth angenrheidiol i Jechydweiaeth, felly bydded y peth pennaf o'th ddymuniad a'th lafur. Nid oes dim yn haeddu cael y blaen mwy nâ hyn, yn dy feddyliau, bwriadau, a'th lafur. Fe lwyr-fwriadodd Dafydd, na roddai gwſg iw lygaid, na hûn iw amrantau, hyd oni chaffai te i'r Arglywydd, Pſal. 132.4. Y Drigfan y mae Duw fwyaf yn bodloni ynddi yw dy galon di, ond rhaid iddi fôd yn galon wedi ei hadnewyddu. Och! pa fodd y beiddi di gyſgu noſwaith yn y tŷ nid yw Duw yn aros ynddo? Ac nid yw yn aros ynot ti, onid wyt wedi dy ail-eni trwy 'r Yſpryd glân. Yn ofn Duw gan hynny, gwêl na roddech orphwysfa i'th enaid, na llonyddwch i'th feddwl, nes itti gael cyfnewid bendigedig ynot, nes itti gael dy fôd wedi dy ddwyn o gyflwr natur i gyflwr grâs. Ac na fydd fodlon yn mwynhâu dim cyſſur bydol, heb fwynhaû y drugaredd hon. Ac yn wîr pa fodd y gelli di fyw yn llawen, neu gyſgu yn llonydd, tra fŷch di yn byw mewn cyflwr heb dy ail-eni? yn yr hwn pe ba'it ti marw, ti a fyddit farw yn dragywydd, ie yn oes oeſoedd. Yn enwedig wrth yſty •• ed mor anſiccr yw dy fywyd, a fyddi di fyw ddiwrnod, neu awr yn hwy.

Er mwyn trefnu y Defnydd hwn yn fwy buddiol,

1. Mi a rôf rai Annogaethau i gyffrôi eich dymuniadau a'ch llafur ar ôl gwaith yr Ail-enedigaeth.

2. Mi a ddangoſaf y Moddion ſydd iw harfer, er mwyn cyrrh eddyd y peth yn well.

Fe ellir dwyn yr Annogaethau dan y tri phen hyn:

1. Godidawgrwydd. 2. Bûdd. 3. Anghenraid yr Ail-enedigaeth.

I. Am y cyntaf, y Godidawgrwydd o'r Ail-enedigaeth a ymddengys oddiwrth y pedwar peth yn canlyn.

1. Mae 'r Ail-enedigaeth yn gwneuthur dŷn yn anrhydeddus, yn ei dderchafu of tuac at ci berffeithrwydd gwreiddiol. Fe wnaethpwyd dŷn yn anrhydedduſaf o'r holl Greaduriaid yn y bŷd gweledig hwn, ar lûn a delw Dduw. Pechod a ddiwynodd Ddelw Duw, ac a argraphodd arno Ddelw Diafol. Pechadur ydyw dyn wedi ei drôi megis yn anifail. Dŷn mewn anrhydedd nid erys, tebyg yw i anifeiliaid a ddifethir. Pſal. 49.12. Mae yn byw fal anifail, yn marw fal anifail, heb wybod i ba le y mae yn myned. Ynfyd yw pôb dŷn yn ei wybodacth, Jer. 10.14. Mae ganddo galon anifeiliaidd, yn byw buchedd anifeiliaidd. Trwy râs mae dŷn yn dyfod atto ei hun, a thrwy râs y dderchefir ef o fôd yn anifail i fôd yn ddŷn drachefn, wedi ei adnewyddu ar ddelw Duw. Mae yſpryd gogoniant a Duw yn diſgleirio ynddo. Mwy o ogoniant Duw a ymddengys mewn Sanct, nag yn holl weithredoedd Duw tan haul: Je nag yn yr Haul gogoneddus yn y Nefoedd. Mae'r Haul, y lleuad a'r Sêr yn dyfod yn fyrr o ogoniant y Creadur newydd. In illis tantum ſunt opera dei, in hâc eſt imago dei. Aug. Yn y rheini y mae gwaith Duw, yn hwn y mae ei ddelw ef.

2. Godidawgrwydd yr Ail-enedigaeth a ymddengys, oblegid ei fôd yn gwneuthur dŷn yn wîr Ghriſtion. Nid yw dŷn yn wîr Ghriſtion, oblegid ei fedyddio, a'i fôd yn dwyn yr Enw, ac yn mynych-gyrchu at Ordinhadau Chriſt: Ond oblegid ei fôd wedi ei adgenhedlu trwy yſpryd Chriſt, a thrwy hynny wedi ei ſymmud o gyflwr pechod a marwolaeth i gyflwr bywyd a thangnheddyf. Canys, megis tan y Ddeddf, Nid yr hwn ocdd yn yr amlwg oedd Iddew, wedi enwaedu arno yn y cnawd, ond efe oedd Iddew, yr hwn oedd yn y dirgel, wedi enwaedu arno yn ei galon a'i yſpryd, fel y dywed yr Apoſtol. Rhuf. 2.28, 29. Yr vn modd, nid yw hwnnw wîr Ghriſtion, yr hwn a fedyddiwyd yn unig oddi allan neu yn yr amlwg, ond yr hwn a fedyddiwyd oddifewn trwy yr yſpryd, calon pa vn a newidiwyd ac a adnewyddwyd.

3. Godidawgrwydd y genedigaeth newydd a ymddengys yn hyn, ſef ei fôd yn ddechreuad bywyd tragwyddol a dedwyddwch: ie o'r vn bywyd a gawn ni fyw ar ôl hyn yn y Nefoedd gyd â'r Sainct a'r Angylion gogoneddus yn dragywydd. Nid yw Grâs yma yn vnig yn eglurdeb o ogoniant ar ôl hyn, ond hefyd mae yn ddechreuad o'r gogoniant hwnnw a gawn ni ei gyflawn-fwynhaû yn y Nefoedd. Y gwahaniaeth rhwng Grâs a gogoniant ſydd yn vnig mewn grâdd: Grâs ydyw gogoniant wedi ei ddechreu yma, a gogoniant ydyw grâs wedi ei gyflawni a'i berffeithio ar ôl hyn. Felly, trwy yſtyried fod y cyflwr hwn mor odidawg, pa fodd y perthyn i chwi, fel ei ddymuno yn ddifrifol, felly ei geiſio yn egniol, trwy arfer yr holl foddion a ſancteiddiodd Duw, tu ag at gyrraedd y cyflwr a'r ſtâd bendigedig hwn.

II. Annogaeth arall a ellir ei chymmeryd oddiwrth Fûdd yr Ail-enedigaeth. Os gofynnir, Pa fûdd ſydd o hono? Ni allwn atteb, fel y gwnaeth yr Apoſtol am yr Enwaediad, Llawer ym mhob rhyw fodd. Canys hwn yw 'r Duwioldeb hwnnw, ſydd fuddiol i bob peth, a chanddi addewid o'r bywyd ſydd yr awron, ac o'r hwn a ſŷdd: 1 Tim. 4.8. Hynny yw ſydd ganddi ditl i'r Nefoedd a'r ddaiar, ac am hynny ſydd wir fuddiol. Am hynny y gelwir y rhai a Ail-anwyd yn Etifeddion yr Addewidion. Heb. 6.17. Gan y rhai hyn yn vnig mae 'r gwîr olud, gan eu bod yn gyfoethawg mewn ffydd, fely mae 'r Apoſtol Jaco yn eu galw. Jac. 2.5. Fel yr oedd Laodicea yn dlawd, er ei bôd yn helaeth mewn llawnder oddiallan; felly mae y rhai hyn yn wir gyfocthawg, er bôd arnynt eiſieu llawer o bethau oddiallan, gan fôd iddynt ran yn Nuw, yr hwn yw ffynnon yr holl fendithion. Pa fôdd y dylai 'r yſtyriaeth hon eich cyffrôi, fel i fawr chwennych, felly i daer-geiſio y cyflwr bendigedig hwn!

III. Annogaeth arall a ellir ei chymmeryd oddiwrth angenrhaid yr Ail-enedigaeth. Mae yn wir angenrheidiol i Jechydwriaeth. Gwell fuaſai itti na'th aneſſid bŷth, oddieithr dy eni di drachefn. Mae mor angenrheidiol a'r Nêf ac happuſrwydd. Canys, fel y dywed ein Jachawdr ei hun, Oddieithr geni dŷn drachefn ni all weled, llai o lawer, myned i mewn i deyrnas Dduw. Fel nad oes ddim gobaith o Jechydwriaeth néb rhyw ddŷn, mâb neu ferch, a'r ni ailaner: Ond os byddant fyw a marw yn y cyflwr hwn, marwolaeth ac yffern fydd eu rhan gydâ'r cythr • uliaid ar damnedig yn dragywydd. Ac, oblegid an-ſiccrwydd eu hoedl, nid ydynt ſiccr i fod vn diw • nod fiwy allan o vffern.

Oh bechadur! Beth ſydd yn dy frŷd di barhaû yn dy gyflwr cnawdol heb dy ail-eni? Cyn ſiccred a bod gair Duw yn wîr, os byddi farw felly, ti a geùir allan o bob gobaith o drugaredd yn dragywydd; ac a gêi fyned i ddidrangc drueni heb eſmwythdra bŷth. Yn ofn Duw gan hynny, pan gottych y boreu, meddwl ynot dy hun, mor an-ſiccr wyt o fôd allan o vffern hyd yr hŵyr. A phan orweddych i lawr, yſtyr, mor an-ſiccr wyt i fod allan o vffern hyd y boreu neſaf. Yn ddiau, yr yſtyriaeth hon a allei beri i Ghriſtion truan ſynnu, yr hwn ſydd yn wîr wedi ei ail-eni, ond ſydd yn ammeu peth ynddo ei hunan ynghylch hynny. Pa faint mwy y dylai dy gyffrôi a'th ddychrynu di, yr hwn wyt etto yn dy gyflwr cnawdol pechadurus, a'th annog yn ddioed i ddiangc am dy fywyd, a phryſur-geiſio ymwared o'r cyflwr erchyll hwn.

Mi a ofynnwn itti y Cweſtiwn hwn, Os oedi geiſio y gwaith mawr hwn o'r Ail-enedigaeth a Throad at Dduw, tan y flwyddyn, yr wythnos, heu 'r dydd neſaf, wyti yn ſiccr y byddi or tu yma i'r bedd, neu o'r tu yma i vffern yr amſer hynny? Siccr yw, nad oes genniti ddim ſiccrwydd o'th fywyd vn diwrnod hwy; Ie ini a allaf ddywedyd yn hŷf, dy fod ti dy hunan yn gwybod ac yn credu hynny. Oh bechadur! pa ffoledd, ie pa ynfydrwydd gwallgofus ydyw ynot ti, fyw o'th wirfodd vn diwrnod hwy yn y fâth gyflwr, yn yr hwn os byddi di marw, fe ddarfu am danat, yn diobaith o iacháad ac ymwared yn dragywydd.

Gwrthreſ. Yſgatfydd ti a ddywedi, er nad wyfi ſiccr i fyw ddiwrnod arall, etto yr wyf yn debyg i hynny, gan fy môd mewn iechyd a nerth corphorol.

Atteb. Pa ſawl vn cyn gryfed a thithau a gippiwyd ymaith gan angeu yn ddiſwtta? a pha'm na elli dithau gael dy gippio ymaith mor fuan, gan nad oes dim Ammod gennit o'th fywyd? Pwy gan hynny ond ffôl neu ynfyd a anturiai felly mor beryglus ei dragwyddol happuſrwydd? Och gan hynny, fel yr wyt yn gofalu am dragwyddol ddaioni i'th enaid, na oeda yn hwy mo'r gwaith da pwyſfawr hwn: Canys pwy a ŵyr bcth a ddigwydd mewn diwrnod. Dih. 27.1.

Pe cymeraſit ti ymaith yn y cyflwr yr wyti ynddo, mor dôſt a greſynol a fuaſai itti! P'le buaſit ti yr awron? Diau ni elli di feddwl y trueni erchyll ofnadwy y buaſit ti ynddo yr awr hon. Ac a fuoſt ti fyw cyhyd yn y fâth enbydrwydd, ac a fyddi di etto fyw yn hwy ynddo? Na atto Duw! A ddarfu i ryfeddod o drugaredd dy gadw di cyhyd allan o vffern? Ac a barhêi di etto yn ddifraw yn y fâth enbydrwydd? Oh ddŷn anniolchgar! Yn ddiammeu pette dim ſynwyr bwyllog ynotti, ti a gywilyddid yn cam-arfer amynedd a hir-ymaros Duw tuac attat, a ddylaſei dy dywys i Edifeirwch. Ti a ddylaſit yn hytrach lwyr-fwriadu, a dywedyd, Er imi hyd yn hyn gamarfer ammynedd a dioddefgarwch Duw, ni wnâf felly ond hynny. Er i mi yn fynych ddirmygu a gwrthod gwahodd graſol Jeſu Ghriſt, trwy râs Duw ni wrthodafi mo hono ond hynny; ond mi ai cofleidiaf, ac a roddaf fy hunan yn hollawl i Ghriſt o hyn allan i'm rheoli a'm llywodraethu ganddo.

Fe ordeiniodd Duw i bob dŷn ſydd ym mynwes yr Eglwys ryw ddŷdd grâs, ac amſer i edifarhâu; yr hwn pwy bynnag a'i heſgeuluſo, ni all fŷth fod yn gadwedig. Oh bechadur! fel gan hynny na fynnit eſgeuluſo dy iechy dwriaeth dy hun, nag eſgeuluſa ddydd grâs, ac na ollwng amſer trugaredd i golli. Ond fel y cynghora 'r Apoſtol. Heb. 3.15. Heddyw os gwrandewch ar ei leferydd ef, na chaledwch eich calonnau: Wele yn awr yr amſer cymmeradwy, wele yn awr ddydd yr Jechydwriaeth: Os gollyngir y dydd hwn vnwaith heibio, nid oes mo'i drôi yn ôl drachefn, 2 Cor. 6.2.

PEN. V. Yn dangos cyflwr truan erchyll y rhai ni ail-anwyd, yn y byd hwn, ac ar farwolaeth.

GWedi rhoi rhai Annogaethau i gyffroî eich dymuniadau a'ch llafur am waith yr Ail-enedigaeth, yr wyf yn dyfod yr awron i ddangos y Moddion ſydd iw harfer o'ch rhan chwi i gyrrhaeddyd hynny yn well: Y rhai a ellir eu cyflêu tan y ddau ben cyffredinol hyn.

1. Derbyn rhai gwirioneddau.

2. Gwncuthur rhai dledſwyddau.

Y Gwirioneddau iw derbyn, yw y rhai hyn,

1. Fod pob dŷn heb yr Ail-enedigaeth mewn cyflwr greſynol ac erchyll.

2. Fod gobaith o drugaredd i'r pechadur mwyaf.

Fel y dealloch yn well gyflwr greſynol dynion heb y • Ail-enedigaeth, mi a ddaugoſaf eu trueni.

1. Yn eu bywyd.

2. Ar eu marwolaeth.

3. Ar ôl eu marwolaeth.

Eu trueni yn y bywyd hwn yn fyrr yw,

I. Gweiſion pechod a chaethweiſion iw chwantau ydynt, yn gwneuthur eu gwaith a'u diben pennaf i war naethu eu cnawd pechadurus, a'u trachwantau. Gwaeledd y caethiwed hwn tan bechod a ymddengys yn fwy, os yſtyriwn,

Beth yw ffrwythau y Caethiwed yſprydol hwn,

1. Ar y goreu, ychydig rîth o bleſſer neu fûdd ſydd tros funyd awr yn parhâu, yr hyn a eilw 'r Apoſtol, Yn fwyniant pechod tros amſer. Heb. 11.25. Ni thalant fawr iawn, a byrr iawn y parhânt. Ac yn ddiau, rhan fawr o ffoledd yw, chwannog ddilyn y chwantau a'r pleſſerau pechadurus hyn, y rhai ſydd mor Yſgafn, a thros amſer, i anturio, ac i ddodi mewn perigl y golud parhaûs a'r difyrrwch tragwyddol ar ddeheulaw Duw.

2. Marwolaeth dragwyddol, yn ôl hynny o'r Apoſtol, Rhuf. 6.23. Cyflog pechod yw marwolaeth; ond dawn Duw yw bywyd tragwyddol. Fel y mae bywyd tragwyddol yn canlyn buchedd ſanctaidd, felly marwolaeth dragwyddol ſydd yn canlyn buchedd bechadurus. Dyma 'r gwobr ô bechadur, a dâl dy Dduw di, yr hwn yr wyti yn ei waſ|'naethu, yn y diwedd, rhaid itti farw 'r farwolaeth.

Oh ffoledd ac ynfydrwydd y Caeth-fŷd cnawdol hwn! Yn ddiau pe na bai dim yn y pechod, ond y caethiwed preſennol, fe fyddai ddigon i droi ymaith pôb dŷn yn ei iawn bwyll. Pwy a ewyllyſiai fôd yn gaethwâs? Yn gaethwas i drachwant? wrth orchymmyn pôb gwŷn aflan? Pob chwant anifeiliaidd? Ond oni ddychryna gwaeledd y gwaith di, oni wneiff y cyflog? Yr hyn yw marwolaeth a damnedigaeth dragwyddol. Oh yſtyriwch hyn chwi ſydd mor ddibris o bechod, ac ſydd mor hyfryd yn vfuddhâu iddo yn ei chwantau!

II. Macnt yn gaethweiſion i Ddiafol. 1 Jo. 3.8. Yr hwn ſydd yn gwncuthur pechod, o ddiafol y mae, hynny yw, yr hwn ſydd yn ymrôi i wneuthur pechod, ſydd gaethwas i ddiafol, canys mae fo yn ei gaeth-waſ'naethu ef.

Och na agorid llygaid pechaduriaid truain i weled pwy ſydd yn eu goſod ar bob mâth o bechod a drygioni! Yn ddiau ni byddent felly mor barod a phryſſur ynddo. Och na wyddent ym mha gaethiwed greſynol y maent ynddo! Yn ddiau ni byddent mor llawen a hyfryd, ac ni chyſgent vn noſwaith yn llonydd yn y fâth gyflwr, ond hwy a edrychent o'u hamgylch, pa fodd y caent eu rhyddhaû a'u gwaredu oddiwrtho.

III. Mae pawb, yn y Cyflwr heb yr Ail-enedigaeth, tan felldith Dduw, yr hon ſydd felly ynghrôg vwch eu pennau yn waſtadol, fel y maent yn felldigedig ym mhôb peth.

1. Yn eu Cyfoeth; Mae eu bendithion yn cael eu troi yn felldithion, fel y mae Duw yn bygwth trwy 'r prophwyd Malaci, gan ddywedyd, Mi a felldithiaf eu bendithion. Mal. 2.2. Er dy fôd yn mwynhaû llawnder o gyfoeth y Bŷd hwn, etto tra fy'ch yn byw yn dy helynt ddrwg annuwiol, bydded o ddywedyd celwydd, tyngu, twyllo, putteinio, meddwi, a'r cyfryw, mae melldith Dduw yn dy dryſſor a'th helaethrwydd, ſydd yn parattôi ffordd i'th drueni tragwyddol, fel y goſodir a'r lawr, Deut. 28.17, 18.

2. Yn eu henwau. Mae eu Henw yn felldigedig, Canys fel y dywed y Gŵr doeth, dih. 10.7. Coffadwriaeth y cyfiawn ſydd fendigedig, end Enw y drygionus a bydra.

3. Yn eu gwaſanaeth crefyddol. Mae 'r Gair a glywont yn felldigedig iddynt. Yr hyn ſydd i eraill, yn arogl bywyd i fywyd, ſydd iddynt hwy yn arogl marwolaeth i farwolaeth, gan ei fôd yn fôdd i addfedu eu pechodau; ac i bryſſuro eu damnedigaeth. Y Gweddiau a wnânt ſydd felldigedig iddynt, yn fynych yn tynnu i lawr felldith yn lle bendith. Je Bwrdd yr Arglwydd ſydd hefyd yn felldigedig iddynt, fel yn lle ymborthi ar gorph a gwaed chriſt, maent yn bwytta ac yn yfed eu damnedigaeth eu hunain. Oh mor driſt a gofidus mae 'n rhaid i'th gyflwr di fôd, pan fo y pethau hynny, y rhai ydynt nid yn vnig yn fendithion ynddynt eu hunain, ond wedi eu bendithio i eraill, yn felldigedig itti, ac yn chwanegu dy bechod a'th driſtwch! Ac os gwneir dy fendithion yn felldithion, o beth fydd dy felldithion di!

IV. Mae pob dŷn, heb yr Ail-enedigaeth, yn agored i bob mâth ar Farnedigaethau.

1. I farnedigaethau amſerol, megis poenau, clefydau a doluriau, colledion, croeſau, a'r cyfryw; y ſydd ynghrôg yn waſtad vwch ei ben ef, yn barod bob munud i ſyrthio arno; ac yn fynych maent yn dyfod yn ddiſymmwth prŷd na boér yn eu diſgwyl.

2. Maent yn agored i farnedigaethau yſprydol, megis dallineb meddwl, caledwch calon, gwaeledd anwydau, dychryn cydwybod, a'r cyfryw. Mae calon dŷn cnawdol yn fynych, nid yn vnig yn flîn arni o ran croeſau a chyſtuddiau oddiallan, ond hefyd yn aflonydd oddifewn trwy daer-ymgyrch gwŷniau drewllyd, a dychryniadau anorphwys, a phoenan cydwybod ddrwg, y rhai ſydd lawer trymmach nâ dim cyſtudd oddiallan, gan eu bod yn ſyrthio ar y fan dyneraf, ſef ar enaid ac yſpryd dŷn.

3. Maent yn agored i farnedigaethau tragwyddol. Beth a allant ei ddiſgwyl, os byddant farw yn eu cyflwr heb yr Ail-enedigaeth, ond gwedi terfyn y bywyd byrr hwn, cael eu taflu i'r tân tragwyddol hwnnw, yr hwn a barattôdd Duw iddynt, yn gyſtal ag i Ddiafol a'i Angylion? Yr hyn yw y cyflwr mwyaf ofnadwy; Ni all y farn honno fod yn fechan, ſydd dragwyddol. Crŷd poeth tragwyddol, ie neu ddannoedd dragwyddol fyddai drueni annrhaethawl. Ond beth yw y rhai hyn iw cyfflybu i orwedd yn y llyn ſydd yn lloſgi gan dân a brwmſtan tros dragwyddoldeb. Oh mi dybygwn, y gallei enw y Farn dragwyddol, oni yrrai ef allan o'i gôf, etto ddeffrôi pob dŷn, heb yr Ail-enedigaeth, o'i gwſg diofal, a'i annog yn ddioed i ymadel â'i fuchedd ddrwg annuwiol, a'i oſod ar ymarfer o bob d'ledſwydd ſanctaidd grefyddol, ac i ymegnio yn hynny i geiſio gwaith yr Ail-enedigaeth wedi ei weithio yn ei galon, fel y byddo yn greadur newydd. Mae gennit yſgatfydd gyfran helaeth o dda 'r Bŷd hwn, yn mwynhaû yr hyn a ddymunai dy galon; Ond oh pa fûdd itti fyw yn llawn ac yn llwyddianuus yma, a bôd yn druan ar ôl hyn yn dragywydd? Dy lwyddiant o'r blaen a'th wneiff yn vnig yn fwy teimladwy o'th drueni i ddyfod. Am hynny pan demtier di i ryw felyſ-chwant, neu fûdd anghyfreithlon, ymddiddan fel hyn â thi dy hun, A'i am flyſ-chwant byrr tros funud awr, a dderfydd yn fuan, y rhuthrafi ar berygl y farn dragwyddol, ni dderfydd byth? A'i am ychydig fûdd yma y collafi fy enaid yn dragwydd? Pa ffoledd fwy, ie pa ynfydrwydd mwy a ellir feddwl am dano?

A hyn am drueni y rhai heb yr Ail-enedigaeth yn y bŷd hwn; Deuwn yr awron i ddangos eu trueni hwynt ar farwolaeth.

Os yw bywyd Dŷn heb yr Ail-enedigaeth mor druan, ag a dangoſwyd, mor druan a greſynol, dybygwch chwi, fydd ci farwolacth ef? Diau yno mae ei drueni yn chwanegu yn ddirfawr, fel yr ymddengys wrth yſtyried y pennau hyn.

1. Pan ddelo angeu a dangos itti, fod ganddo gennadwri oddiwrth yr Arglwydd, yr hwn a ddanfonodd habeas corpus neu writ am dy gorph di: Yno daw 'r Gydwybod, os bydd yn effro, a'i llyfr-cyfrifon, rheſtr ddû chwerw, ac a ddengys it dy hên gyfrifon a'th ddyledion, gan oſod o'th flaen di ynfydrwydd dy ieuengctid, pechodau dy henaint, a chamweddau dy holl fywyd.

Oh bechaddur! Ti yr hwn wyt yn myned rhagot yn anedifeiriol yn dy fuchedd ddrwg annuwiol, yſtyria â pha olwg dychrynllyd yr edrychi di ar y Côf-reſtr dû vffernol hwnnw o'th bechodau, dy gelwyddau a'th lywon, dy enllib a'th ymadroddion llygredig, dy wawd a'm ben pobl Dduw, dy gyfoeth a gafwyd ar gam, dy amſer a dreuliwyd yn ofer, dy halogiad o'r ſabbath, dy drythyllwch myfyrdodol, ie dy fynych aflendid brwnt gweithredol, dy falchder, dy feddyliau bydol, dy gybydd-dod, dy gyfeddach cnawdol, a'th gyfarfodydd llawen.

Oh bechadur, bechadur! Ni all vn galon feddwl, na thafod dynion ac Angylion draethu, pa ofn a dychryn a ddeil dy enaid ti yr amſer hwnnw. Mae llawer yn wîr, nad oes ganddynt ar eu gwely-Angeu ond ychydig olwg a theimlad o'u pechodau, ac nid ŷnt yn meddwl am farn a thragwyddoldeb, ond deſcyn i vffern cyn rhoi dim at eu calonnau. Etto pan neſſao angeu, fynychaf mae rhyw ofn a dychryn ar gydwybodau dynion cnawdol: ac os pigodd pechod erioed o'r blaen, fe wnâ hynny yn enwedig ar yr amſer hwnnw. Oh, mi debygwn y dylai teimlad yſtyriol, a rhagfeddwl difrifol o'r pethau hyn, ie ar y drŵs, am a ŵyr neb, wneuthur i'r galon galettaf grynu, a thoddi i ddagrau o wîr driſtwch duwiol.

II. Fe rŷdd marwolaeth derfyn i'th holl ddiddanwch bydol a'th fodlonrwydd, yr hyn ei gŷd a fydd farw gyda thi, o ran dy arfer o honynt a dim hyfrydwch ynddynt. Fe a'th gyfarch â'r gair trîſt hwn, Ti a dderbyniaiſt dy bethau da: Yn awr mae diben ar dy Nêf a'th lawenydd; Yn enwedigol,

1. Yno rhaid itti ymadel â'th holl ddifyrrwch cnawdol, a'th ddigrifwch, a hoffaiſt mor anwyl. Je, fe fydd yn vffern itti ar y ddaiar, i yſtyried pa boenau tragwyddol yr wyt yn debyg iw dioddef, am y pleſſerau tlodion darfodedig a fwynheaiſt di yma tros amſer. A'i dyma 'r pethau am y rhai y bydd rhaid imi farw? A'i dyma werth fy enaid, fy ngwaed, a'm heddwch?

2. Rhaid it ymadel â'th berthynaſau agoſaf, a chúaf, ſef dy wraig anwŷl, dy ŵr anwyl, a'th blant anwyl. Angeu a wneiff yſgar rhyngot ti a hwynt eu gŷd. Oh bechaduriaid! Trîſt a fydd ymadel â'r rhai'n yma, i fyw bŷth gydâ'r cythreuliaid a'r Damnedig yn vffern.

3. Rhaid it ymadel â'th gyfoeth ac â'th olud, heb ddwyn dim gydâ thi ô'th holl bethau dymunol. Oh bechadur! Mi a wn y bydd yn farwolaeth itti ymadel â'th gyfoeth, yr hwn oedd dy fywyd; ond i yſtyried pa fodd y demnaiſt di dy enaid i ennill dy gyfoeth, hyn a fydd yn vffern itti.

4. Rhaid itti ymadel a'r holl foddion ac odféydd o râs. Yn awr yr wyt yn mwynhaû Ordinhâdau Chriſt, ſef y Gair, Gweddi, a'r Sacramentau, y rhai tra fŷch yn • u mwynhaû, mae gennit obaith: Ond fe ddyry angeu derfyn i'r rhai hyn, a rhaid i'th holl obaith drengu. Yr awron, mae Chriſt yn galw arnat, Sabbath ar ôl Sabbath, trwy ei weinidogion a'i Gennadon, gan dy garu a deiſyf arnat ymadel â'th Drachwantau, a bwrw ymaith dy bechodau, a'th daflu dy hun iw freichiau ef, i dderbyn y cymmod a bwrcaſodd ef â'i waed. Ond ar ben ychydig, ni chlywi ond hynny am y pethau hyn, vn Sabbath ond hynny, vn Bregeth ond hynny, vn addewid, vn gair o râs mwy, o drugaredd, o obaith vn dragywydd. Pan roddit, pettent a'r dy law, fyrddiwn o Fydoedd am vn munud o amſer trugarog grâs, a gam-arferaiſt gyhyd, am ddefnyn o'r gwaed gwerthfawr hwnnw, yr hwn a ſethraiſt cyn fynyched tan dy draed; Je am vn Sabbath mwy, i gael cynnig o Ghriſt etto vnwaith itti y Ngweinidogaeth yr Efengyl; Ond yſywaith ni fydd hynny ddim.

Oh bechadur! Yna y gweiddi allan am dy bech • dau, ac y llefi am drugaredd; trugaredd, Arglwydd, i enaid yn marw, yn ſuddo, yn darfod am dano tan lwyth fy anwireddau; Yna y dechreui ddymuno, yn rhywyr, itti dreulio dy amſer gwerthfawr yn well, itti feddwl mwy am y Pethau tragwyddol; itti ymwaſgu â chynnigion graſol Jeſu Ghriſt, ac itti wneuthur defnydd gwell o'r moddion ac odféydd o râs a ddarfu itti vnwaith eu mwynhaû.

Yno ti a ddywedi, Oh pe gwelai 'r Arglwydd yn dda chwanegu ychydig o flynyddoedd at fy mywyd! Pa fodd y dirmygwn y▪ Bŷd, a'i wagedd! mor gywraint y treſnwn fy ymarweddiad! mor ofalus fyddwn am dd'ledſwyddau, mor wiliadwrus yn erbyn pechod! Pa fodd yr ymegniwn i weithio allan fy Jechydwriaeth! Ond och bechadur! Amſer dy ymddattodiad ti a neſſáodd, ac nid oes ddim gobaith i oedi vn dydd yn hwy: Am hynny rhywyr y mae 'r holl ddymuniadau a'r bwriadau hyn yn dyfod i mewn.

Dau beth yn enwedig a drymmhâ drueni y pechadur ar ei farwolaeth.

1. Meddwl Mor boſſibl fu iddo holl ddyddiau ei fywyd wneuthur heddwch â'i Dduw: Cofio mor fynych y gwahoddwyd ef i dderbyn Jeſu Ghriſt, ac etto ni fynnai.

2. Meddwl nad oes bellach ddim gobaith o drugaredd, gan iddo trwy ei bechodau gâu i fynu Drŵs y Nefoedd, a chaledu calon Duw yn ei erbyn. Och! Yno y gweiddi allan yn chwerwder dy enaid, a dywedi, Duw pob trugarodd a'm llwyr-wrthododd, a Diafol di-drugaredd ſydd barod i'm Cippio.

Oh bechadur! Yno pa ffordd bynnag y tróech ni chêi ddim ond achos o alarnâd tôſt ac wylofain chwerw. Os trôi yn ô!, beth a elli weled, ond trachwantau bryntiou ffiaidd dy ieuengctid heb edifarhaû am danynt?

Os trôi ym mlaen, beth a elli ei weled, ond diniſtr yn barod i ſyrthio arnat? Je Gorſedd-fanigc dôſt yr Arglwydd, o flaen pa vn yr wyti ar ymddangos, yno yn ebrwydd i'th farnu i ddioddef y trueni a'r poenau didrangc o'r bŷd arall; colyn a dychryniadau y rhai ni elli bŷth na'i gochel, na'i goddef.

Os trôi i edrych o'th ſewn, beth elli weled, ond dy Gydwybod afian halogedig, ie yn a • hwyn arnat, ac yn dy gondemnio? Os oddi allan, beth elli weled, ond y Bŷd drwg a geraiſt yn ormod? Dy Berthynaſau yn ſefyll ac yn wylo o'th amgylch? Mintai o gyſſurw ŷr gofidus, na allant oedi dyrnod gwahanol Angeu vn dydd, nac awr: Ac ni allant roddi itti y gronyn lleiaf o wîr ddiddanwch.

Os trôi i edrych i wared, beth elli weled, ond vffern a haeddaiſt, yn ſafn-rhwth barod i'th lyngcu i fynu yn fyw? Ar cythreuliaid yn barod i dderbyn dy enaid, ac iw ddwyn i'r pwll du di-waelod. Os i fynu, beth elli weled, ond Duw cyffróus, wedi ei lwyr-ddigio? Yr hwn, am itti wrthod gwrando arno, yn nydd ei ymweliad graſol, a chwardd yn dy ddialedd di, ac a wawdia pan ſyrthio arnat yr hyn yr wyt yn ei ofni, fel y mae ei hun yn bygwth. Dih. 1.24, 26. Fal hyn yr edrychi o bobtu am ymwared, ac a'th gêi dy hun ym mhob modd yn ddiymwared ac yn ddiobaith.

Yſgatfydd yno yr edrychi di at Jeſu Ghriſt, tan obaith yr ymddengys ef troſotti, ac y gwnâ ei waed ef gymmod troſot; Ond gwybydd, er bod ei waed ef yn ffynnon wedi ei agoryd i bob credadyn truan edifeiriol, i olchi ymaith brynti a budreddi eu pechodau; etto itti, yr hwn a adewaiſt i Ghriſt trwy weinidogaeth y Gair, a chynhyrfiadau ei Yſpryd, ſefyll a churo wrth ddrws dy galon, holl ddyddiau dy fywyd, ac ni fynnit agoryd iddo; itti meddaf, y bydd ei waed ef y prŷd hynny yn ffynnon ſeliedig; fel na chôi y lleſhâd lleiaf oddiwrtho, oblegid itti cyn fynyched ei ddirmygu yn dy fywyd; ie itti ei ail-groeſhoelio ef trwy dy bechodau gwaedlyd.

Och bechadur, bechadur! I bale y ffôi am gyſſur ynghanol dy galedi? Yno rhywyr y fydd itti lefain, Oh am yr Amſer a dreuliais yn y Gwin-dŷ a'r Dafarn, yn chwarae ac yn bloddeſt, yn dilyn fy melus-chwantau Cnawdol, am difyrrwch anianol, oh na buaſwn i yn ei dreulio, yn gweddiô ac yn ymprydio, yn ymoſtrong ac yn ediſarhaû: Rhy'wyr a fydd itti yno lefain gydâ Balaam, Oh na chawn i farw marwolaeth y Cyfiawn, wedi i ti eſgeuluſo byw buchedd y Cyfiawn. Canys edrych fel y mae y bywyd, felly fynychaf mae marwolaeth; ac fel y gadawo marwolaeth ŵr, felly y ceir ef yn y farn ddiweddaf.

Ac yn awr edef dy fywyd, a'th ddydd wedi darfod, a dyfod o'r dydd yr oedd Diafol y nh îr-ddiſgwyl am dano, yr hwn ſydd yn edrych am dy Enaid, cyn gynted ac yr él allan o'r corph; Oh pa vchenaid tôſt, ac ebwch wylofus a ddyry dy enaid, pan ymadaw o'th Gorph i grafangau Diafol, iw ddwyn ganddo ef ir llynn dân diwaelod!

Oh pa fodd y dylai yſtyriaeth o'r trueni annrhaethawl hwn, ſydd yn rhan dynion anianol heb yr Ail-enedigaeth, ar eu marwolaeth, ddychrynu a deffroî yr holl rai Bydol a chnawdol, y rhai, os cânt chwanegu eu cyfoeth, ac ymlenwi â difyrrwch nwyfus y Bŷd, nid ŷnt yn gofalu dim yr awron, nac yn gwneuthur dim rhagddarbod erbyn y dydd ofnadwy o gyfrif, ſef dydd eu marwolaeth! Yn ddiau pe gwyddent mewn modd teimladwy, neu pe gellid peri iddynt gredu pa ofn a ſyndod, pa ddychryn a chaledi ſydd debyg yno i ſyrthio arnynt, hwy a feddylient mai y rhan fwyaf o ddoethineb yn y bŷd ydyw yn fuan poenus-geiſio rhan yn Jeſu Ghriſt, yr hwn yn vnig a all eu gwaredu, fel oddiwrth golyn angeu, felly oddiwrth yr holl ddychryniadau brawychus hyn ſydd yn ei ganlyn; ac yr awron a ddilynent yr holl foddion bendigedig o Jechydwriaeth, ſef, darllein, gwrando, gweddio, ymprydio, a'r cyfryw; y rhai ŷnt yr awron eu baich a'u caethiwed; ie achoſion eu gwawd a'u gwatwor, a fyddai eu difyrrwch gwaſtadol a'u gwaith beunyddiol.

PEN. VI. Yn dangos cyflwr truan ofnadwy y rhai heb yr Ail-enedigaeth wedi marwolaet • .

PEttei hyn yn ddiben i Ddynion heb yr Ail-enedigaeth, fôd marwolaeth yn rhoi terfyn iw holl drueni hwynt, oh mor happus fyddai i lawer. Ond dyma eu triſtwch a'u gofid, eu gwae a'u trueni, fôd hyn ei gŷd yn ddechreuad eu gofidiau; a bôd wedi hyn ei gŷd gyfrif iw roi am yr hyn aeth heibio: Canys, megis y goſodwyd i ddynion farw vnwaith, felly wedi hynny y bydd barn. Heb. 9.27. Ym mha le wrth y Farn ſydd yn ebrwydd yn dilyn marwolaeth; mae 'r Apoſtol yn meddwl y farn neillduol, yr hon ſydd ar ddydd marwolaeth pôb dŷn. Canys fel y mae barn gyffredinol yn niwedd y bŷd; felly mae barn neillduol ſydd yn myned ar bob dŷn yn niwedd ei fywyd. Oh bechadur! Cyn gynted ag yr él y f • ûn allan o'th enau, mae gydâ'th enaid, fel gydâ'r dŷn hwnnw, mae 'r prophwyd Amos yn ſôn am dano, Amos 5.19. Yr hwn yn ffôi rhag llew, arth a'i cyfarfu. Yr yn ffunyd, cyn gynted ag y diango dy enaid allan o'r bŷd helbulus hwn, yn ddiatreg fe ſyrth i drueni arall mwy o lawer.

Yn hyn y mae rhagoriaeth mawr rhwng plant Duw a phlant Diafol. Mae Duw yn trefnu ei blant ei hun fel hyn. Pan ryddh • er yr Enaid o garchar y Corph, fe ddygir mewn moment gan yr Angylion i ſynwes Abraham, fel y nodir am Lazarus. Ac wedi ei arwiſgo â gwîſg laeſ-wen Cyfiawnder Chriſt, fe gyſſylitir ag yſprydoedd y Cyfiawn wedi eu perffeithio.

Ond am Eneidiau pechaduriaid annuwiol anedife • riol nid felly mae; Canys cyn gynted ag yr ymadawont â'u Cyrph, mae 'r Angylion drwg yn eu cippio, ac yn ebrwydd yn eu lluſgo oflaen Gorſedd-faingc Duw, lle yn derbyn eu barn, maent yn cael eu danfon yn ebrwydd i Deyrnas y tywyllwch, ac i waelod y llynn dân, yno iw cadw tan gadwynau tragwyddol erbyn barn y dydd mawr.

Heb law y farn neillduol hon ar Eneidiau y rhai heb yr Ail-enedigaeth ar eu marwolaeth; fe fydd Barn gyffredinol ar eu heneidiau a'u Cyrph wedi eu hail-gyſſylltu, ar y dydd mawr diweddaf.

Er mwyn llawnach egluro ac agoryd y Principl neu'r pwynt mawr ſylweddol hwn o'n crefydd, mi a ddangoſaf, 1. Y bydd dydd y Farn. 2. Y Perſon a fydd Farnwr. 3. Dull mynediad Chriſt yn y Farn.

I. Am y cyntaf, Y bydd dŷdd y Farn, mae yn eglur oddiwrth hynny gan yr Awdur at yr Hebraeaid. Pen. 6.2. Lle mae yn ei gy • rif gyd â'r Pyngciau ſylweddol o'r Grefydd. Ac Act. 17.31. Mae 'r Apoſtol Paul wrth ſôn am Dduw, yn dywedyd, Efe oſododd ddiwrnod, yn yr hwn y barna efe y Bŷd mewn cyfiawnder. Jo yn 2 Cor. 5.10. Mae yn rhoi Rhaid arno, Rhaid ini oll, medd efe, ymddangos ger bron brawdlc Chriſt, yr hyn ſy yn dangos ei fôd yn angenrheidiol.

Ac yn wîr mae Angenrhaid o'r Farn gyffredinol, fel i ddangos vniondeb barn neillduo! Duw ar bob dŷn yn ei farwolaeth; o • an yr hyn y gelwir, Rhuf. 2.5. Dŷdd da • guddiad cyfiawn farn Duw: Felly i lawn egluro cyfiawnder Duw. Er bod Duw yn gyfiawn yn ei • oll ffyrdd, etto yn y Bŷd hwn ni welir hynny mor amlwg. Oblegid mae Duw yn ei ddoethineb yn gadel i'r annuwiol lwyddo; ie ac i draws-reoli ar y Cyfiawn. Yma yn ſynych y dynion goreu a drinir waethaf, ac yn fwyaf eu Cam. Ond Yno y tâl Duw i bob dŷ • yn ôl ei weithred. Rhuf. 2.6 Prŷd fel y bydd y Nêf ac happuſrwydd tragwyddol yn Rhan y Cyfiawn; felly dychryn tragwyddol fydd Rhan yr anghyfiawn: Felly y gwelwn y bydd dŷdd Farn.

Och mor ofnadwy fydd y dŷdd hwn o Farn ir annuwiol heb yr Ail-enedigaeth! Iddynt hwy y bydd yn ddiwrnod o lîd, yn ddiwrnod o flinder a chyfyngder, yn ddiwrnod cymylog a • iwlog: Yno yr ŷf y Meddwyn yn ddyfnaf o gwppan llidiawgrwydd Duw; Y putteinwr a'r godinebwr, y rhai fuant yn ymloſgi yn nhân trachwant, a loſgant yn nhan vffern. Yno ceiff y dŷn bydol cybyddus deimlo pwnne ei gyfoeth anghyfiawn, yn ei Suddo ac yn ei foddi mewn colledigaeth a deſtryw, yn ei waſgu ef i lawr i waelod y llynn dân vffernol.

Oh bechadur! pa fodd y dylit ymneillduo i ryw le dirgel, ac yno dwys-fyfyrio ar y dydd hwn o farn? Gofyn i'th galon y Cweſtiwn hwn, Ai ſiccr yw y bydd dydd y farn, a'i nid yw? Os ſiccr yw, Oh pa'm nad ŵyf yn parattoî yn ei erbyn, trwy dorri ymaith fy mhechodau, a gwneuthur fy heddwch â Duw, cyn i'r dydd hwnnw ddyfod arnaf? Pa'm nad wyf yn gofalu am ran yNghriſt, trwy 'r hwn yn vnig y mae imi ymwared oddiwrth f • rwolaeth a damnedigaeth dragwyddol? Pa'm nad wyf yr awron yn ddiwyd i wneuthur fy ngalwedigaeth a'm hetholedigaeth yn ſiccr? Oh bechadur ymreſymma fel hyn â thi dy hun; ni wyddoſt mor fanteiſiol a all ychydig o feddyliau difrifol o'r fath hyn fôd i'th enaid yn dragywydd.

II. Am y Perſon ſydd i fod yn Farnwr. Chriſt ydyw 'r hwn a fydd yn Farnwr. Yr hwn mewn modd gweledig a eiſtedd ac a ddyry farn a'r bob dŷn, fel barn o ollyngdawd ar yr Etholedigion, felly barn o gondemniad ar yr annuwiol.

Yn wîr barnu 'r Bŷd, gan ei fôd yn waith ad extra, yn terfynu, ac yn edrych ar y creadur, ſydd yn gyffredinol i'r holl Drindod: Fel na chéuir allan na'r Tâd na'r yſpryd glân; ond etto yn yr Yſgrythur mae yn enwedigol yn perthyn i'r Mâb. A hynny mewn rhan megis iawn gobrwyol am ei ymoſtyngiad; ac mewn rhan, o herwydd bod gwaith y farn yn weledig, cymmwys y gwelwyd fod y Barnwr ei hun yn weledig hefyd. Am hynny Chriſt yn ei naturiaeth ddynol a farna 'r Bŷd, ac a rydd allan farn o gondemniad a'r yr holl rai annuwiol; Etto fe wneiff y cwbl megis Immanuel, Duw gydâ ni.

Och mor ofnadwy fydd y golwg ar Jeſu Ghriſt megis Barnwr i'r holl ddynion cnawdol anedifeiriol! y rhai pan welant ef yn eiſtedd ar y faingc, gwahodd graſol pa un a ddirmygaſant, Gweinidogion a chennadon pa vn a ddiyſtyraſant; Ordinhadau pa vn a eſg • uluſaſant, a pha vn a groeſhoeliaſant yn fynych â'u pechodau; pa fodd y bydd eu calonnau y prŷd hwnnw yn ll • wygu ga • ofn a dychryn, yn dymuno ar y Creigiau a'r mynyddoedd ſyrthio arnynt, a'u cuddio oddiwrth wyneb yr hwn ſydd yn eiſtedd ar yr Orſeddfaingc, ac oddiwrth lîd yr Oen. Datc. 6.16.

Fe all Credadyn truan y dydd hwnnw yn gweled Chriſt yn eiſtedd ar yr Orſedd-faingc, ddywedyd yn llawen, Wele d • ccw yr hwn a fu farw i'm cadw i, yr hwn a dywalldodd ei waed i'm prynu i, ac a gyfododd i'm cyfiawnhaû i, ac a ddaeth yr awron i farnu y byw, a'r meirw.

III. Am drefn Chriſt yn myned rhagddo yn y Farn yn y dydd diweddaf.

I. Fe fydd Dyfyn neu wŷs i bob dŷn, y byw a'r meirw, gydâ'r cythreulia • d i ddyfod i'r Farn. Rhaid ini eu gŷd oll ymddangos, medd yr Apoſtol. 2 Cor. 5.10. Rhaid i Bawb yn ddinam ymddangos, vchel ac iſſel, cyfoethawg a thlawd, brenhin a chardottyn, gwrryw, a benyw.

Oh pa ddiwrnod mawr a fydd hwnnw, pan gaffo 'r holl fŷd ddyfyn i ymddangos a'r vnwaith!

Cweſt. Os gofynnwch pa fodd y cânt eu dyfyn? [neu gwŷs.]

Atteb. Trwy floedd o'r nêf, a llais yr vdcorn, yr hwn a ddeffry y ddaiar gyſgadur hon, ar ba vn y cryna vffern, y beddau a agorir, ac a rydd i fynu eu carcharorion, y rhai a gadwaſant ynghadwynau Marwolaeth, tros yr holl Oeſoedd o ddechreuad y Bŷd. Je y môr â rydd i f • nu y meirw ſydd ynddo. Datg. 20.13. 1 Cor. 15. • 2.

Dyfyn ofnadwy y fydd y ddyfun hon i'r holl rai drwg annuwiol, y rhai y bydd i'r cyffro diſymmwth hwn eu hurtio a'u ſyfrdanu yn wradwyddus. Ni a ddarllenwn, pan ddeſcynnodd yr Arglwydd ar Fynydd Sinai, i roddi y Gyfraith, â llêf vdcorn, ddarfod i bobl Iſrael ofni a chrynu; Och gan hynny, pa fodd y bydd i'r annuwiol ofni a chrynn pan ddeſcynno 'r Arglwydd Ghriſt o'r Nefoedd â llêf yr vdcorn i goſpi troſeddwyr y Gyfraith!

II. A'r y Dyfyn hwn fe fydd adgyfodiad y meirw, a'r fâth gyfnowidiad o'r r'hai byw, a ph • buaſent wedi marw er yſtalm, • 'u cyfodi drachefn i fywyd. Ac fel y rhŷdd y Beddau y prŷd hynny eu cyrph meirw i fynu; felly vffern a rŷdd i fynu ei heneidiau byw, y rhai a ânt i mewn iw hên gelanneddau i dderbyn mwy o ddamnedigaeth. Och pa gyfarchiadau trîſt a fydd rhwng y corph a'r enaid hwnnw, y rhai fel y buant fyw ynghŷd yn llawnder o anwiredd, felly rhaid iddynt gael eu hail-gyſſylltu ynghyd i ddioddef llawnder o drueni yn dragywydd.

III. A'r ôl yr Adgyfodiad, fe fydd cynnhulliad a chaſgliad ynghŷd o holl Ddynion y bŷd, a'r cythreuliaid. Ond â'r rhagoriaeth hyn. Yr etholedigion wedi eu caſglu ynghŷd gan Angylion, a gânt mewn llawenydd mawr eu cippio i fynu i gyfarfod a'r Arglwydd yn yr awyr. Mat. 24.31. Ond y Gwrthodedigion (ynghŷd â Diafol a'i Angylion) trwy ddychryn a gwradwydd mawr a luſgir iw breſennoldeb ef. Datg. 6.15, 16. Oh bechadur! pa ddychryn a ſyndod yno a ſyrth arnat pan ddygir di, fel drwg weithredwr, yn erbyn dy ewyllys, ger bron Gorſedd-faingc Chriſt?

IV. A'r ôl hyn, fe ganlyn didoliad o'r da oddiwrth y drŵg, o'r etholedig oddiwrth y Gwrthodedig. Canys Chriſt, ar yr ymddangoſiad cyntaf o bawb ger bron ei orſedd-faingc ef, i ddangos ei ffafr graſol a'i ewyllys da i'r ffyddloniaid, a'u gwahana hwynt oddiwrth eraill, ac a'i geſyd ar ei ddeheulaw, fel diadell o ddefaid, y rhai y mae yn ei frŷd eu cymeryd yn eiddo ei hun. Ac yno y geſyd yr annuwiol a'r anffyddloniaid ar ei law aſſwy, i ddangos ei fôd yn eu gwrthod hwynt, a bôd yn ei frŷd rôi barn ofnadwy arnynt, fel y dywed ef ei hun. Mat. 25.32, 33.

V. Ar ôl kyn, fe ganlyn argyoeddiadd yr annnwiol, a datcuddiad o'u holl weithredoedd. Yr hyn ſydd gymmwys i fôd o flaen rhoddi barn. Holl ddrygioni eu bywyd a ddygir i oleuni, i dremio arnynt yn eu hwyneb, ac a oſodir â'r fâth eglurdeb di-ddadl yn eu herbyn, fel y ſafant yn fûd ger bron eu Barnwr heb ganddynt air iw ddywedyd i ymeſguſodi, ac iw dieuogi eu hunain oddiwrth y Cŵyn a'r ddadl ofnadwy a rôir yn eu herbyn.

Ie ar ddydd farn fe ddangoſir ar gyhoedd dy bechodau di i'r holl fŷd. Canys fel y dywed yr Apoſtol, Dirgelion y tywyllwch a ddygir i'r goleumi y dydd hwnnw, 1 Cor. 4.5. Nid ocs vn pechod a wnêir mor ddirgel a chyfrwys. ond yno fe ddangoſir o flaen pawb. Nid oes braidd vn dŷn drwg yn y bŷd, er ei fod yn olygus iawn, na wnaeth ryw amſer neu gilydd ryw bechod yn y dirgel, a'r ni fynnai i eraill wybod er yr holl fŷd. Ond Gwybydd yn ddiau, y ceiff y Bŷd glywed oddiwrtho ar ddydd farn. Canys yno dy holl bechodau dirgel, a'th yſcelerder a ddatguddir, ac a amlygir o flaen Angylion, Dynion a Chythreuliaid: Dy butteindra a'th odineb dirgel, dy ddarn-guddiad a'th ladrad, dy gam-bwyſau, a'th feſurau prin, dy ragrith a'th gyfrwyſtra a amlygir o flaen pawb, a hynuy i'th gywilydd a'th wradwydd tragwyddol. Fe geiff y Gŵr yr amſer hwnnw weled godineb ei wraig, a'r wraig odineb ei gŵr, y meiſ • r ledrad ei wâs, a'r gwâs dwyll ei feiſtr. Ie yno nid yn vnig dy eiriau a'th weithredoedd ond hefyd dy feddyliau a'th fwriadau dirgel, mor ofer a nwyfus, mor aflan a ffiaidd fuant, a ymddengys o flaen yr holl fŷd. Na feiddia gan hynny wneuthur vn pechod tan obaith o ddirgelwch, o herwydd dy fôd yn guddiedig o olwg dynion; Canys bwrw y bydd dy bechod yn guddiedig hyd y dydd mawr diweddaf; etto yno fe ddaw allan yn eglur, ac a amlygir i'r holl fŷd.

Yn awr, ni wnn i ffordd well i ragflaenu datguddiad dy bechodau ar y dydd mawr hwnnw, nag yma yn yr amſer a'r dydd hwn o râs, eich galw eich hunain i gyfrif, i chwilio ac i holi eich calonnau a'ch bucheddau, ac yno i'ch barnu a'ch condemnio eich hunain am eich amryw bechodau a chamweddau; Canys fel y dywed yr Apoſtol. 1 Cor. 11.31. Os barnwn ni ein bunain ni'n bernir gan yr Arglwydd. Oh gan hynny cadwn yn fynych ddyd farn yn ein eneidiau a'n cydwybodau ein hunain, trwy wir-holi ein hunain am ein pechodau, a chan farnu a'n condemnio ein hunain am danynt; ac yno mewn goſtyngeiddrwydd calon ymgrymmwn o flaen Gorſeddſaingc grâs, gan ddadleu trugaredd Duw, a haeddedigaethau Chriſt am faddeuant am danynt oll; yr hyn a wnâ ini godi ein pennau yn llawen ar ddydd mawr y Cyfrif.

VI. Ar ôl argyneddiad a datguddiad o'u holl wcithredoedd pechadurus, fe ga • lyn barn damne • igaeth. A pheth yw, mae ein Jachawdr ei hun yn dangos. Mat. 25.41. Ewch ymaith oddiwrthifi rai melldigedig, i'r tân tragwyddol, a baratowyd i ddiafol, ac iw Angylion. Oh farn ofnadwy! pob gwir o honi yn llawn o ddychryn, heb roi allan dim ond gwâe a thrueni, ie tân a brwmſtan.

Ewch ymaith oddiwrthifi.] Hynny yw. oddiwrth Jeſu Ghriſt ffynnon llawenydd a dedwyddwch.

Chwi rai melldigedig.] Digon o vffern fyddai myned ymaith oddiwrth Ghriſt, ond rhaid it fyned hefyd a melldith gydâ thi, ſef melldith, tan ba vn y mae pob gwae a thrueni yn gynnwyſedig. Ac yn wîr bôd tan felldith Dduw, ydyw bôd tan bôb trueni yn ei ber-ffeithrwydd.

I'r tân tragwyddol.] Beth? I'r tân, ac i dân tragwyddol? Och drueiniaid! gwir-felldigedig. Canys fel y dywed y Prophwyd Iſaiah, Pwy o honom a drig gydâ'r tân yſſol? pwy o honom a breſſwylia gydâ lloſcfeydd tragwyddol? A'r ni ddiffoddir na dydd na nôs, ond yn waſtadol a borthir ag afonydd o frwmſtan, ac a fflammia fŷth yn angerddol gan lîd anniffoddadwy y cyfiawn Dduw yn dragywydd. Poenau 'r annuwiol yn vffern fydd fel yn ddidorr, felly yn anorphen. Gwedi eu poeni hwynt yno gantoedd, miloedd, ie myrddiwn o ddyddiau, blynyddoedd ac oeſoedd, fe fydd eu poenau cym mhelled o ddarfod, a phe buaſent y pryd hynny yn dechreu. A'i nid yw hyn ddigon o drueni? i orwedd yn y tân, yn y lloſcfeydd tragwyddol? Mae hyn vwchlaw yr hyn a ellir ei adrodd gan ddynion ac Angylion. Pe gŵyddai un y byddâi raid iddo orwedd mewn tan fflamllyd, ond vn dydd neu awr, och pa ofn a dychryn a feddiannai ei enaid! Ond beth yw dydd, neu awr, neu oes i dragwyddoldeb▪ Och gan hynny pa ſyndod annheimladwy ſydd yn meddiannu calonnau dynion pechadurus, y rhai ni ddychrynir trwy hyn ei gŷd oddiwrth eu pechodau! Ofn ffwrn danllyd Nebuchadnezzar a barodd i ddynion wneuthur pob peth iw gochelyd. Ac oni wna ofn y tân tragwyddol yn vffern i ddynion wneuthur pob peth i ddiangc rhagddo? Fe allai hyn, debygwn i, eu deffroî hwynt, a pheri iddynt, nid yn vnig ymoſtwng am eu pechodau, a cheiſio maddeuant am danynt; Ond hefyd daflu ymaith eu camweddau, ymdrechu yn eu herbyn, gwilied yn eu herbyn, gweddio yn eu herbyn, gan daer-geiſio grym a nerth oddiwrth Ghriſt i ddaroſtwng grym eu chwantau, ſydd yn eu gyrru ym mlaen yn wyllt yn eu ffyrdd pechadurus. Vn o ryfeddodau 'r Bŷd ydyw, pa fodd y gall dynion, yn credu fôd gair Chriſt yn wîr, yr â 'r annuwiol i'r tân tragwyddol, o'u gwirfodd, heb na dîr na chymmell, ruthro ar ffyrdd pechadurus, diwedd y rhai a wŷddant fydd mor erchyll ac ofnadwy.

A barattôwyd i Ddiafol, ac iw Angylion.] Hynny yw, nid yn vnig y tef • ir chwi i'r llynn o dân a brwmſtan, ond hefyd chwi a gewch aros gyd a'r yſprydion vffernol hynny, Diafol a'i Angylion, y rhai yn waſtad a fydd yn gwneuthur ymffroſt arnoch trwy wawd vffernol am i chwi eſgeuluſo iechydwriaeth gymmaint a gynnigiwyd i chwi mor fynych; a'ch bôd mor ffôl a cholli y llawenydd a'r hyfrydwch nefol ſydd yn parhau yn dragywydd, am fwyniant trachwant drewllyd, a'r ni pharháodd ond tros amſer.

Ni a ddarllenwn yn yr efengyl am wraig a ddaeth at Ghriſt, ac a ddywedôdd wrtho, Trugarhâ wrthif Arglwydd, canys mae fy merch yn ddrŵg ei hŵyl (neu yn cael ei dirboeni) gan gythrael, Mat. 15.22. Ac os yw cymmaint gofid cael ein poeni ag vn cythraul, beth yw cael ein gofidio a'n poeni gan holl lengau y cythreuliaid yn vffern?

Oh pa ofn a dychryn, pa ſyndod a ſyfrdandod a ſyrth a'r yr eneidiau hynny a dderbyniant y farn erchyll hon o ddamnedigaeth! Pa fodd yno y rhedant fel dynion gwall-gofus iw cuddio at y bryniau a'r mynyddoedd! Pa fodd yno y gwaeddant ac yr vdant drâchef • am drugaredd gar bron Barnwr cyfiawn anymbilgar, ni ellir eiriol arno yn dragywydd! yn gyfiawn an-ymbilgar, meddaf, iddynt hwy, y rhai â gwawdus ddirmyg a wrthodaſant aml gariadus wahodd ganddo, a thaer-ddymuniadau ei weinidogion ef, i dderbyn yr heddwch a'r cymod hwnnw, yr oedd ef wedi ei bwrcaſu iddynt a'i waed. Och na yſtyriai dynion, y bydd vn deigr neu vchenaid oddiwrth galon edifeiriol yr awron yn fwy nerthol i gael trugaredd, na'r holl chwerw ddryg-nâd, a'r taerru anamſerol yn nydd digofaint Duw!

VII. A'r ôl Cyhoeddiad y farn, y canlyn y Cyflawniad o honi, a danfon y rhai a farner iw cyflwr tragwyddol: fel y mae yn ſcrifennedig: A'r rhai hyn a ânt i goſpedigaeth dragwyddol, Mat. 25.46. Yno y cippir hwy gan Gythreuliaid (eu ceidwaid) allan o breſennoldeb Chriſt, ac y lluſgir i bwll diwaelod y tywyllwch eithaf ſydd yn lloſgi â thân ac a brwmſtan vn dragywydd. Oh y gweiddi vffernol! a'r cregleiſiau erchyll a glywir yno! Pan deimlodd trigolion Sodoma a Gomorrha y tân a'r brwmſtan yn ſyrthio a'r eu pennau o'r nefoedd; a phan agoroddd y ddaiar ei ſafn i lyngcu Corah a'i gwmpeini, a phan welſant eu bôd yn deſcyn yn fyw i'r pwll; Oh pa weiddi a glybuwyd yno! Oh y Cregleiſiau yno a lanwaſant yr awyr! Ond och beth oedd y rhai hynny i'r bonllefau a roir ac i'r oer-leiſiau a glywir! pan wŷllt-wthier y Cythreuliaid a gwŷr a gwraged drŵg i vffern, o'r lle ni ddychwelant bŷth ac yn dragywydd.

Oh bechadur, pettei gennit galon yr awron i drôi oddiwrth dy bechodau at Dduw, trwy wîr a difrifol edifeirwch, ac i weddio arno ef am drugaredd trwy haeddedigaethau Jeſu Ghriſt, fe fyddai gobaith o drugaredd. Ond ar ddydd farn dy edifeirwch a'th weddiau ni thalant ddim: Yno ni wrendi y Barnwr arnat ti; ac nid rhyfedd, gan na wrandewaiſt dithau arno yntef yn nydd oi ymweliad graſol. Ond er iddo ddanfon gweinidog ar ôl gweinidog attat, a chennad a'r ôl cennad, i'th garu, ac i ddymuno arnat ymadel a'th bechodau, a'i dderbyn ef yn ▪Arglwydd ac yn iachawdr, etto nid ymadewit ag vn pechod anwyl, ac nid ymwrthodit ag vn trachwant cnawdol er ei holl ddymuniad ef. Am hynny ni wrendy yntef arnnat titheu yn y dydd hwnnw, er amled fo dy weiddi a'th weddiau. Oni chredi fi, gwrando eiriau Chriſt ei hun i'r diben hwn. Dih. 1.24, &c. Yn gymmeint ac imi eich gwahodd, ac i chwithau wrthod, imi eſtyn fy llaw, a nêb heb yſtyried: Ond diyſtyraſoch fy holl gyngor i, ac ni fynnech ddim o'm cerydd: Minneu hefyd-a chwarddaf yn eich dialedd chwi, mi a wawdiaf, pan ſyrthio arnoch yr hyn yr ydych yn • i ofni. Pan dd • l arnoch yr hyn yr ydych yn ei ofni, megis deſtryw ac y del eich dialedd arnoch megis corwynt. a dyfod arnoch waſcfa a chaledi: Yna y galwant arnaf, ond ni wrandawaf; yn foreu i'm ceiſiant ond ni'm cânt.

Oh bechadur! pa fodd yno yr archollir dy enaid, wrth gofio dy ffoledd yn eſgeuluſo dy amſer, yn gwrthod iechydwriaeth gymmaint? Pa fodd y gwna it mewn oerni calon weiddi allan, Och tydi druan ynfyd, p'le yr oedd dy ddeall di, i wneuthur yn ddiyſtyr o'r fâth wahodd graſol cyn fynyched? I wneuthur mwy o gyfrif o bob chwant aflan, nag o Arglwydd y bywyd? I drôi ymaith oddiwrth y nêb oedd yn llefaru wrthit o'r nefoedd, ac i fyned a'r ôl dy gyfeillion a'th felus-chwantau daiarol? i fwrw ym mhell oddiwrthit dy dròad oddiwrth dy bechodau, a gwneuthur dy gymmod a'th Dduw hyd yn rhy-hwyr? Och yr awron, mi a ro'wn y Bŷd, pe bai gennif, am vn oynnig ychwaneg o Ghriſt, am vn Sabbath ychwaneg i wneuthur fy heddwch â Duw, ac i fôd yn ſiccr o Ghriſt, ond yr awron (yſywaeth!) mae 'n rhy-hwyr.

Oh ffoledd ac ynfydrwydd dynion drŵg, ſydd yn myned rhagddynt yn ddiofal ac yn an-edifeiriol yn eu pechodau, nes iddynt ddiferu i'r tan vffernol! A'i dyma dy ddoethineb di, pechu tros amſer, a lloſgi yn dragywydd? chwerthin dras drô, ac vdo byth? am ychydig o felyſchwant byrr yma, dioddef dialedd tan tragwyddol?

O na rag-feddylit yr awron am yr amſer erchyll a'r trueni ofnadwy hwn, ſydd ynghrôg uwch dy ben! fel, pan fyddych ar dy ben [neu wrthit] dy hun, yr yſtyrit yn ddyfal rhyngot a thi dy hun, fel ſiccred ac erchylled y fydd y dydd hwnnw, felly pa gyflwr yr wyt ti bebyg i fôd ynddo y pryd hynny! Fel y gellit trwy hynny ymgyffroî i geiſio rhan yn Ghriſt, trwy 'r hwn y gelli ddiangc rhag y digofaint a'r ddyfod. Yr awron traopregether Chriſt itti yngweinidogaeth yr efengyl, fe gynnigir itti drugaredd ac iechydwriaeth, ac yr awron, o • bŷth, ydyw 'r amſer iw dderbyn. Och gan hynny, na cheiſit yr awron, ie yr awron yn dy ddydd hwn o râs, wybod y pethau a berthynant i'th heddwch! Oh n • cheiſit yr awr hon lwyr- • wriadu am Ghriſt, lwyr-fwriadu am Sancteiddrwydd, ac o hyn allan ymadel â'th holl ffyrdd cnawdol ofer, ſydd yn dy ddŵyn di gyd â'r ffrŵd ir ll. hwnnw o dywyllwch o'r hwn ni bydd bŷth ymwared.

PEN. VII. Yn dangos cyflwr greſynol ofnadwy dynion heb yr Ail-enedigaeth ar ol Dydd farn.

GWedi imi ddangos i chwi gyflwr greſynol rhai heb yr Ail-enedigaeth ar Ddydd farn; mi a âf rhagof i ddangos i chwi eu cyflwr greſynol ar ôl dŷdd y farn: yr hwn yn gyffredinol, ſydd felldigediccaf, ac am hynny medd ein Jachawdr wrthynt, Ewch oddiwrthif rai melldigedig. Y cyflwr melldigedig hwnnw ſydd amlwg.

1. Trwy eu bôd heb ddim daioni. 2. Trwy eu bôd tan bob trueni. Yr hyn oſodir allan, 1. Trwy amryw gyff 'lybiaethau. 2. Trwy y lle yr arhoſant ynddo. 3. Trwy ei dragwyddoldeb. Am y rhai hyn mewn trefn.

I. Cyflwr greſynol melldigedig rhai heb yr Ail-enedigaeth ſy'n ſefyll, yn bôd heb yr holl ddedwyddwch hwnnw a fwynha y ffyddloniaid ger bron Duw, gar bron pa vn y mae llawnder o lawenydd, ac ar ddeheulaw pa vn y mae digrifwch yn dragywydd, Pſal. 16.11. Pe na byddai ddim trueni teimladwy ynddo ei hun, hyn o golli preſennoldeb Duw (pe deallent ef) a fyddai ddigon i wneuthur cyflwr y damnedig yn felldigediccaf, i wneuthur vffern yn vffern heb ddim tân arall ynddo. Canys fel y ceir llawnder o lawenydd a digrifwch trwy fwynhaû preſennoldeb Duw; felly llawnder o driſtwch a gofid a feddianna galonnau yr holl rai a fyddant hebddo. Pe ceit ti dy gippio i'r nefoedd tros vn munud, a chael vn cip-golwg o'r gogoniant anfeidrol a barottôdd Duw i'r rhai a'i carant ac a'i hofnant ef, ti a gydnabyddit hynny yn y man.

II. Heblaw bôd heb ddedwyddwch, mae bod tan bôb trueni. Heb law poen y golled, mae poen teimlad, a raid i'r damnedig ei oddef, yr hyn ynddo ei hun • ydd yn annoddefadwy, ac yn annhraethadwy. Nid yw yr holl boenau ac arteithiau, yr holl waſcféydd a phenydiau, a all dynion eu dioddef yma, ond megis gwreichion iw cyff'lybu i fflammâu rân digofaint Duw yn vffern; lle mae poen heb ddim eſmwythdra, triſtwch heb ddim llawenydd, tywyllwch heb ddim goleuni, gofid heb ddim cyſſur, cyfiawnder heb ddim trugaredd, llidiawgrwydd heb ddim toſturi, trueni heb ddim diwedd. Nid oes dim gofidiau tebyg i ofidiau y rhai damnedig, â'r rhai y gofidia yr Arglwydd hwynt yn nydd angerdd ei ddigter; Pan dywallto hôll phialau ei ddiggofaint arnynt, ac a wnâ iddynt dalu ar vnwaith am yr holl gammau a wnaethant iw enw ef, am eſgeuluſo ei drugaredd, dirmygu ei gyfiawnder ef, am gam-arfer ei ammynedd a'i hir-ymaros ef, am gamdreulio eu hamſer, am eu tyngu a'i rhegu, am eu putteinio a'i meddwi, am halogi ei Sabbathau ef, am gaſâu ac erlid ei bobl ef.

Och! pa lefain ac ŵylofain, pa och'neidio a griddfan, pa regu a melldithio a glywir y prŷd hynny!

Dir-boenau vffern a ymddengys ym mhellach yn hyn, ſef, eu bôd yn hollawl ac yn llwyr-gwbl. Nid yn vnig y rhan hon neu 'r llall o'r corph a boenir, ond pob rhan ac aelod o hono. Fel y cyttunaſant oll yn y pechod, felly y cânt fôd yn gŷd-gyfrannog o'r boen a'r dialedd.

Dy lygaid trythyll, a arferwyd i ymfodloni yn edrych ar bethau glân, pryd-ferth; ni welant yno ddim ond pethau anferth ofnadwy. Os edrychi ûwch dy law, beth elli ganfod ond y Barnwr digllon, a'r Sainct a'r Angylion, prydferthwch diſclair y rhai a wnânt i'th wrthuni di fod yn fwy gwrthun, ac iw ffieiddio? Os edrychi îs dy law, beth elli ei weled ond y pwll diwaelod i'r hwn yr wyt yn ſyrthio, ac yn myned ddyfnach ddyfnach yn waſtadol? Os edrychi o'th amgylch,, beth elli weled, ond cythreuliaid vffern, a phlant y fall yn dy boeni a'th yſſu? Dy Gl • iſtiau a ymhyfrydaſant mewn puroriaeth a melyfwawd, ni chlywant yno ddim ond tyngu a rhegu, udo a chablu. Dy ffroenau a fyddent yn cael eu llenwi ag aroglau peraidd, yno a lenwir â dryg-ſawr y tân a'r brwmſtan. Dy g ••• a fu yn fêdd agored i fwrw allan frynti dy galon trwyddi, a ſŷch-greſir â ſyched, ni tho • rir bŷth; fel gydâ difes y rhoi't ti yr holl fŷd, pe bai eiddot, am vn defnyn o ddwfr i oeri dy d fod, ac ni chêi ddim.

Y gofid y mae dynion yn ei oddef yma ſydd (gan mwyaf) mewn rhan; Rhai a boenir yn eu pen, rhai yn eu cefn, a rhai yn eu traed. Ac weithiau mae peth o'r gofidiau hyn mor ddir-boenus, ac na fynnit o'th fodd fod ynddynt er yr hôll fŷd. Ond pan boener dŷn ym mhob rhan ae aelod o'i gorph ar vnwaith, rhaid i hynny fôd yn ofidus iawn; ac fel dyna gyflwr y rhai damnedig yn vffern.

Wrth hyn y gellwch feddwl ychydig mor ddirfawr fydd eu poenau hwynt; ond pe bai gennif dafod dynion ac Angylion, ni fedrwn mo'i draethu hyd yr eithaf. Canys fel y mae yn y nefoedd y fâth lawnder o lawenydd, na all calon dŷn ei feddwl, llai o lawer y gall tafod dŷn ei draethu: Felly yn vffern mae y fath lawnder o boen a gofid, ac ni ellir na'i draethu, na'i feddwl.

Oh ffoledd ac ynfydrwydd dynion y Bŷd hwn, y rhai, er bôd côſp y pechod mor annoddefadwy, ie a hwythau yn credu hynny, etto a oddefant am bethau diddim eu dŵyn i wared i'r pydew hwn! hwy a fyddant feirw yn gynt nag y byddant ddoeth: hwy a ffríant, ac a rúant, ac a vdant yn y Bŷd arall, yn hytrach nâ pheidio a chanu a chwerthin, a hôd yn ddiffaith ac yn ffiaidd yn y Bŷd hwn.

Oh bechadur! a fynni na ddelech byth i'r lle poenus hwn? Deſcyn iddo beunydd yn dy feddyliau, ac edrych ar y ffôs yn fynych oni fynni ſyrthio iddi. Oni bydd digon o Reſymmau oddiwrth y nefoedd a'r holl lawenydd a'r gogoniant ſydd yno iw gael, i'th dynnu ym mlaen ar ôl dy Dduw, edrych oni bŷdd digon o Reſyminau oddiwrth vffern a'i phoenau i'th dynnu di ymaith oddiwrth dy bechodau. A fynnit na'th ddenid i'r pechod? Bydded i feddwl am vffern, am farwolaeth a'r digofaint i ddyfod, gyfarfod pob temtaſiwn. Yn yr holl demtaſiwnau i bechod, yſtyria ei ffrwythau ofnadwy yn y diwedd; ac er ei fôd yn ymddangos yn hyfryd iawn, ac yn cyttuno â'th naws naturiol, etto gofyn, Ond beth a ddaw ar ôl hyn? Bydded y peth ofnadwy ſy yn canlyn, yr hwn (heb wîr a difrifol edifeirwch) nid yw ddim llai nâ thân tragwyddol, dy ddychrynu oddiwrtho. Oh bechadur, bechadur! pan wyt yn twymddwyro dy enaid wrth dân trachwant, yſtyr fel y gelli f • d yn lloſgi yn fflammau tragwyddol tân vffern. Pan fy'ch yn ymlenwi â'th draflyngciau melus o ddifyrrwch cnawdol, meddwl pa draflwngc, pa gwppan chwerw gwenwynllyd a barattôir itti oddi iſod. Ac fe all hyn fod yn fodd enwedigol i lâdd dy drachwant, yr hwn amgen a laddai dy enaid. Eiſiau yſtyriaeth o ddiwedd greſynol ffrwythau y pechod, ydyw 'r Achos yn ddiau o gymmaint o bechod ac anwiredd yn y Bŷd.

III· Fe oſodir allan drueni y damnedig yn yr yſgrythur lân trwy amryw gyff 'lybiaethau, megis,

1. Dirboen, Luc. 16.23. Ac yn vffern y gŵr goludog a gododd ei olwg, ac efe mewn poenau. Yr awron poenau ydyw dirfawr ofid, y mae dŷn yn ei deimlo, ac yn ofidus iawn am dano. Cymmerwch boenau 'r holl glefydau ſy'n perthyn i'n natur ni, ſef, y Garreg, y Gôrott, y Colic, y cwlwm gwythi, neu beth bynnag aller ei henwi. Chwanegwch at y rhai'n y dir-boenau trymmaf, a ddyfeiſiodd dynion creulon ac a roeſant ar eraill, ſef, yr olwyn boeni, ſtrapado, berwi mewn plwmm, rhwygo'r cnawd oddiwrth eſgyrn â gefeiliau poethion, a'r cyfryw. Chwanegwch at hyn hefyd yr holl drymder, gerwindeb, dychryndod, a deimlodd vn dŷn erioed yn ei enaid, meddwl, a'i Gydwybod; rhowch y rhai'n eu gŷd yn yr vnfan, nid ydynt ond fel brathiad chwannen, iw cyff'lybu i'r poenau vffernol. Y rheſwm am hyn ſydd eglur, oblegid yr holl boenau rhag-ddŷwededig hyn a ddioddefwyd yma, a allant ſefyll gydâ chariad Duw, ac yn fynych a roîr ar ei blant anwyl ef. Ond y poenau hynny ydynt ffrwyth ei lîd ef, pan yw yn ei oſod ei hun i beri i'r pechadur deimlo pŵys ei ddigofaint ef.

Oh bechadur ynfyd! dy felus chwantau, a'th ſudr-elw ſydd yn dwyn poenau ar eu hôl. Yn awr, yr wyti yn yfed y melus, ond gwilia, beth bynnag ydynt yn dy enau, hwy a fyddant yn fuſtl-chwerwder yn dy fol. Na phrŷn vn awr o eſmwythdra neu ddifyrrwch cyn ddrutted, ac i dalu a'm dano boen dragwyddol.

2. Cyff'lybiaeth arall, trwy 'r hon y goſodir allan drueni y Damnedig, ydyw Tân, megis Mat. 18.9. Y gyff'lybiaeth hon a arferir fynychaf o'r cwbl, ac o'r cwbl mae 'n gymmeſuraf. Canys tân yw'r boen greulonaf o'r cwbl, ac mwyaf an-oddefadwy. Mawr yw 'r Cweſtiwn yhghylch rhywogaeth y tân hwn, A ydyw tân vffern yn dân defnyddiol neu gorphorol, a'i nid yw. Yn ddiau mae yn gyfryw dân ac a boena gorph ac enaid, a hynny yn boethach o lawer nag vn tân ar y ddaiar. Pan gymyſcer brwmſtan a thân, fe wnâ iddo loſgi yn fwy ffyrnig; am hynny y chwanegir brwmſtan yn fynych at dân vffern i drymhâu ei boenau ef. Je, fe ddywedir, Datg. 20.10. a 21, 8. Ei fôd yn llynn o dân a brwmſtan, yr hyn ſydd yn arwyddo llawer iawn o hono, iw wneuthur yn boethach.

Mae tân yma yn arfer o loſgi yn boethach mewn ffwrn, lle y cedwir ef i fewn. Am hynny y dywedir fod vffern yn ffwrn, a hynny o dân fflamllyd, Mat. 13.42. Yr oedd y ffwrn, i'r hon y taflwyd y tri-llangc yn boeth iawn, gan ei thwymno ſeithwaith mwy nag y byddid arfer o'i thwymno. Ond oh mor ffyrnig ac erchyll a fydd y ffwrn hon, tân pa vn fydd poethach annrhaethawl, nag oedd honno ar y poethaf? Oh pwy o honom a drîg gyda'r tân yſſol? pwy o honom a breſſwylia gyda'r lloſgfêydd tragwyddol? Yr oedd gweiddi a dychlammu erchyll, pan ddanfonodd Duw y dwfr-dilyw i foddi yr holl fŷd: Pa fodd y gwibiodd y creaduriaid truain yma a thraw am ryw loches yn y Dilyw hwnnw? Ond oh pa ochain a gweiddi chwerw a fydd yn vffern? Pan ddylifo afon danllyd oddiwrth orſedd-faing • Duw, a phan y rhêd y creaduriaid damnedig truain yma a thraw, ac heb gael cymmaint ag vn deſnyn o ddwfr i oeri eu tafodau ſychedig.

Oh bechadur, bechadur! pa fodd y gelli ddewis ond ofni a chrynu wrth feddwl am y tân hwn, gan fôd y cythreuliaid eu hunain oblegid hynny yn ofni ac yn crynu. Bwrw dy fôd wedi dy gondemnio i'th daflu (fel y bn i lawer o Ferthyron) i Bair berwedig, neu i'r tân fflamllyd; Oh mor erchyll ac ofnadwy fyddai hynny yn dy olwg di! a pha fodd y byddit yn rhuo ac yn bloeddio o herwydd y dir-boen hwnnw? Ond och! beth yw Pair berwedig i'r môr berwedig hwnnw o dân a brwmſtan? A pheth yw tân fflamllyd o goêd neu lô yma, i dân vffern, a gedwir yn y fflam vchaf boethaf gan anadl digofaint Duw? Yn ddiau mae hwnnw mewn gwrês cymmaint yn rhagori ar y llall, ac ydyw 'r tân yn yr aelwyd ar y tân paintiedig ar y par • d.

Mi a dybygwn y gallai hyn chwerwi melyſ-dra dy holl chwantau pechadurus, a'th annog i gymmeryd i fynu gwrs a helynt o fuchedd well, o rodiad mwy difrifol, dieſceulus, cydwybodus, trwy ba vn y gelli ddiangc oddiwrth y pethau trymion hyn.

O bechadur! edrych o'th amgylch, tra gelwir hi heddyw, rhêd at Ghriſt, ymafael yn ei gyfiawnder ef, ymoſtwng iw Deyrn-wialen ef; Dymuna ar Dduw beth bynnag a naccáo itti, na naccáo mo'i Fab itti, trwy 'r hwn yn vnig y gwaredir di odiwrth y tân poenus hwn. Os amgen, gwâe gwâe erioed dy eni.

Ond Oh! mor hael ffôl ydym ni yn gyffredinol o'n heneidiau! gan fôd mor barod am y pethau gwael gweigion hyn iw rhoi hwynt i fynu i ewyllys Satan, ac iw goſod mewn perigl o boenau tân vffern. Gan fôd hyn yn wîr, Beth yw ynnill yr holl fŷd, a cholli ein heneidiau? Beth? treulio ein dyddiau mewn llawenydd a difyrrwch, ac mewn munud ein taflu i vffern? Hawdd i'r enaid diofal anghredadyn ddarllein a chlywed am y tân hwn; ond gwae, a gwâe ddeng-mil o weithlau iddynt oll y rhai a'i dioddefant, ac felly a brofant mor boeth ydyw.

IV. Fe oſodir allan hefyd drueni y damnedig yn yr yſgrythur, trwy barháad gwaſtadol y boen a'i dragwyddoldeb. Eu prŷf nid yw yn marw, na'u tân yn diffodd, ond ſydd yn parhâu i loſgi yn dragywydd, Mar. 9.44. Ac am hynny y gelwir yn dân an-niffoddadwy, yn dân tragwyddol. Fel y dywedir fôd y Salamandr yn byw yn y tân, felly y c • iff yr annuwiol fyw byth yn nhân vffern. Er iddynt geiſio angeu, etto ni chânt mo hono, er eu bôd yn lloſgi yn waſtadol, etto ni yſſir hwynt bŷth. Yr hyn ſydd yn gwneuthur trueni y damnedig yn ofidus reſynol vwch law pob tŷb dynol.

Mae dynion mewn trueni yn eu cyſſuro eu hunain, tan obaith y bydd diwedd o hono. Y Carcharor tan obaith o garchar-ymwared: Y llong-gaethwas tan obaith o iawn am dano: Yn vnig y trueniaid yn vffern nid oes ganddynt ddim gobaith o ryddhâd nac ymwared: maent cym mhelled o gael diben o'u poenau, ac yr oeddynt ar y dechreu pan aethant iddynt.

Pe gallai diben fôd o'u poenau, er y byddai wedi cymmaint o fyrddiwn o flynyddoedd, ac ſydd o dywod ar lan y môr, neu ſêr yn y nefoedd, fe fyddai yn beth cyſſur i'r rhai ſy 'n eu dioddef hwynt. Ond Tragwyddoldeb ydyw 'r vffern o vffern, ac ſydd fwyaf yn torri calonnau y rhai damnedig; Gan nad yw y teimlad o'r boen breſennol mor ofidus i'r damnedig, ac ydyw i feddwl, gwedi miloedd, a miloedd o filoedd o flynyddoedd, a byddant hwy cym mhelled oddiwrth ddiwedd neu orphwyſdra, ac yr oeddynt ar yr awr gyntaf y ſyrthiaſant iddo.

Oh bechadur! Ni elli yr awron ddioddef byrr gyffwrdd y tân, na dal vn o'th fyſedd yn fflamm y ganwyll tros vn chwarter awr. A pha fodd y gelli oddef gorwedd yn y ffwrn dân fflam-llyd, nid yn vnig awr, neu ddiwrnod, ond blynyddoedd, • e miloedd a myrddiwn o flynyddoedd?

Pa galon a all feddwl am hyn heb ofn a dychryn? bwrw dy fôd, am ryw vchel-frâd yn erbyn perſon y Brenin, wedi dy gondemnio i'th daflu i ganol ffwrn o dân fflamllyd, neu Bair o blwm berwedig, ac aros yno fil o flynyddoedd, mor dôſt fyddai dy gyflwr di! Etto trugaredd fyddai hyn i boenau vffern. Canys wedi itti orwedd fyrddiwn o flynyddoedd mewn ffwrn dân, a gedwir mewn fflamm angerddol gan anadl digofaint Duw, ma • etto cymmaint yn ôl, ac oedd ar y dydd cyntaf.

Ti a bechaiſt yn dy Dragwyddoldeb di, am hynny rhaid itti ddioddef yn Nhragwyddoldeb Duw. Ti a bechaiſt yn erbyn Duw anfeidrol, gan ddirmygu ei anfeidrol râs a'i drugaredd, ac anfeidrol haeddedigaethau Chriſt, ac a fynnaſit (pe gallaſit) eſtyn allan dy bechod i hŷd tragwyddoldeb; ac am hyuny rhaid itti ddioddef coſpedigaeth anfeidrol a thragwyddol. Ni edifarhéaiſt erioed o'th galon am dy bechodau, ac am hynny nid edifar • â Duw byth am dy ddioddefiadau di. Hwn yw dydd hir-oddef Duw, a hwnnw a fydd dydd dy hîr-oddef dithau, pan oddefi yn hîr, am gamarfer hir-oddef Duw.

Oh bechadur, bechadur! pa ſyndod annheimladwy a ſyrthiodd arnat, dy fôd yn • uog o boenau tragwyddol yn vffern, ac etto byw mor ddiofal ac annuwiol, fel pettai 'r peth yn llwyr-ammherthynaſol itti? Gwybydd yn ddiau er nad wyt etto yn dioddef y poenau hyn, etto yr wyti tanynt bob munud, ac yn pryſuro attynt. Mae cwmwl o dân a brwmſtan yn crogi uwch dy ben, a Duw a ŵyr gynted y gall ſyrthio arnat. Fe ordeiniwyd yn ſiccr yn y nefoedd, os ti ni thrôi yma oddiwrth dy bechodau at Dduw, trwy wîr-ddifrifol edifeirwch, a throi dalen newydd, yn byw buchedd newydd; y cêi di orwedd yn y llyn dân a brwmſtan yn dragywydd: ac ni wyddoſt pa cyn gynted y gall Duw ſelio 'r warrant am ei gy • awni.

Oh na chawn i gennit vnwaith yn y dydd fwydo dy feddyliau mewn myfyrdod difrifol am dragwyddoldeb poenau vffern. Yn ddiau fe ôerai wrês dy drachwantau, ac a dynnai fin awchlym dy gariad ti i'th wagedd mwyaf hyfryd, ac a dorrai ar dy redfa wyllt ar ôl dy chwantau cnawdol. Canys pe dwys yſtyrit ti hyn, a ymfodlonit ti i fôd tan berigl y fâth boenau am dy eſmwythdra preſennol? y fath blâau am dy felyſwedd preſennol? y fâth Dragwyddoldeb o drueni am ychydig o oriau llawen. Oh pa brŷd y deffrôi o'th ynfydrwydd?

Tydi yr hwn wyt yr awron yn ymrôi i fodloni dy chwantau pechadurus, i gyflawni dy nŵyf [neu'th bleſſer] anifeiliaidd, yr hwn wyt beunydd yn hâu i'th gnawd, yn hâu llŵon a rhegau, a chelwyddau, a godinebau, &c. heb yſtyried pa gynhaiaf chwerw a géi di, a'r ôl y fâth dduamſer-hâu: Pe gofynnwn iti, pa faint o hyfrydwch a gymmerit ti i orwedd ond vn dŷdd mewn ffwrn danllyd, fel yr eiddo Nabuchadonoſor, wedi ei thwymno ſeithwaith poethach i'r tri-llangc: Mi a feiddiwn ddywedyd, na orweddit ynddi vn chwarter awr am hyfrydwch a chyſoeth yr holl Fŷd. Pa fodd gan hynny am ychydig felyſchwant, a bery funud awr, yr wyt mor ddibris i orwedd yn y ffwrn dân vffernol yn dragywydd?

Yn ofn Duw gan hynny meddwl yn fynych, fel am faintioli, felly am dragwyddoldeb poenau vffern. Mi a debygwn y gallai, yn vnig meddwl am hyn, ddiddyfnu y meddwyn oodiwrth y Dafarn, a'i gymdeithion ofer, a'r tyngwr rhag cymmeryd enw Duw mor fynych yn ofer: a'r dŷn trythyll gwammal oddiwrth ei ddigrifwch anianol a'i ſiappri cnawdol: a'r Cybydd oddiwrth ei ormod gwangc am gyfoeth a thryſorau daiarol; a pheri i bob vn o honynt allan o law, gymmeryd ffordd arall a doethach, i feddwl am ddaioni eu heneidiau anfarwol, ac yſtyried o ddifri pa fodd y mae iddynt ddiangc oddiwrth y digofaint ar ddyfod, i daflu ymaith eu pechod, i weiddi am drugaredd, i redeg at Jeſu Ghriſt, âu tafodau, âu llygaid, ac au calonnau yn llawn o weddiau, Arglwydd cadw fi, neu fe ddarfu am danafi; Arglwydd dŷſg fi, beth ſydd raid imi ei wneuthur, fel y byddwyf gadwedig; Arglwydd maddeu imi; Arglwydd trô fi, Arglwydd ſancteiddia fi. Arglwydd cymmorth fi, fel na ddelwyf i'r lle poenus hwn. Ond pa brŷd yr ymedy ffolineb ffyliaid â hwynt? Oh y ffoledd anifeiliaidd o'r Bŷd anianol gwallgofus hwn! er eu bod yn gwybod y pethau hyn, a'u rhag-rybuddio am danynt, etto nid oes ganddynt mo'r galon i ffôi rhag y llîd ar ddyfod.

A hyn am egluro a goſod allan y gwirionedd cyntaf iw dderbyn am weithio 'r Ail-enedigaeth yn eneidiau dynion, ſef, Bôd pôb dŷn yn ei gyflwr heb yr Ail-enedigaeth, mewn cyflwr truan ac ofnadwy. A'r yr hyn yr arhoſais yn hwy, fel y gallwn trwy hynny ddychrynu a deffrôi dynion heb yr Ail-enedigaeth, allan o'u diofalwch cnawdol, i fôd yn wîr-deimladwy o'r mawr berigl y maent ynddo, tra fônt yn byw yn eu cyflwr heb yr Ail-enedigaeth: ac felly gwrth-weithio yn erbyn bwriad mawr y Diafol yn erbyn eu eneidiau, yr hwn ſydd, i orchuddio eu llygaid, fel na welont eu Cyflwr tra-greſynol, trwy eu perſwadio fôd eu cyflwr cyſtal ac mor ddiogel gel a'r goreu. Canys diau yw, pettent yn deimladwy o'u cyflwr preſennol, pa fodd y cyfr-gollid hwynt yn dragywydd, pe byddent farw yn eu cyflwr naturiol heb yr Ail-enedigaeth, fe fyddai anhawdd i Ddiafol a'i holl gyfarwyddyd a'i gyfrwyſtra beri iddynt fyw vn diwrnod hwy ynddo, rhag eu cippio hwynt yn ddiſymmwth i vffern: a drôent hwy yno y fâth gluſt fyddar i'r efengyl? a wnaent hwy yno y fâth eſcuſodion, a bwrw y fâth oed pan fyddai Chriſt yn eu galw hwynt i edifeirwch? Ni allafi gymmeryd y boen, ni allafi oddef y llafur, a'r gofid o fuchedd edifeiriol. Ni allafi ymadel a'm eſmwythdra, a'm difyrrwch, a'm cyfeillion a'm cymdeithion, o'r lleiaf, tros drò etto. Oh fe oſtegai teimlad o vffern y cyfryw eſcuſodion oll, ac a dorrai ymaith y fâth ôed diniſtriol: Heddyw, heddyw, óh fy enaid, gwrando ar dy Arglwydd, rhag bôd yn rhy-hwyr y foru.

Yr awron ſâf bechadur, ſâf, ac yſtyr ychydig yr hyn a lefarwyd wrthit hyd yn hyn. Edrych yn ôl, ac yſtyria, a'i dyma dy gyflwr di? Ai dyma dy ran di, ſef, y poenau a grybwyllwyd am danynt hyd yn hyn? wyti yn bechadur, yn bechadur cyndyn anedifeiriol, ac onid ydyw hyn ei gŷd yn perthynu itti? Chwilia 'r 'Scrythyrau, crêd i'r 'Scrythyrau, ac yno dywed, ond dyma le y rhai ni adwaenant Dduw, ac nid ydynt yn vfuddhâu i efengyl Ghriſt. Ond beth meddi di, a'i da itti fôd yma? a'i cyflwr yw hwn i aros ynddo? i fôd mor llonydd a diofal, i fôd mor llawen a hyfryd ynddo? A'i dyma 'r cyflwr yr wyt mor flîn gennit ymadel ag ef? a chael dy wared oddiwrtho? Wyti yn crogi vwch ben y ffwrn dân wrth edef fain dy fywyd, yr hon cyn gynted ac y torrer, yr wyt yn deſcyn bendramwnwgl i'r Pwll diwaelod hwn: ac wyti yn gwatwor ac yn gwawdio am ben Gweinidogion truain a Chennadon Chriſt, a ddeuant attat yn vnig i gippio dy enaid di o'r cyflwr tra-pheryglus hwn?

Ond gwrando bechadur, a fynni di ddiangc? a fynni di dy ryddhâu? a fynni gael ymwared oddiwrth hyn oll? A fyddai efe yn gennad o newyddion da, a groeſawit ti ef, a ddygai itti newydd o ymwared oddiwrth hyn oll? Pa'm? oes obaith o hynny? gobaith o ymwared? gobaith o Jechydwriaeth? beth ir fâth bechadur mawr! oddiwrth cymmaint diniſtr? A oes dim gobaith i'r fath bechadur mawr, wedi ei galedu, y fâth hên bechadur, ſydd ag vn troed megis yn barod yn vffern? Pa'm, a wrandewi di? yſtyr, yr hyn a ddywedir ym mhellach, a thi a gêi weled, fôd etto gobaith itti, ie itti am y peth hyn: Er maint yw dy bechodau di, er maint yw dy berigl di, os gwrandewi etto, mae gobaith y gelli fôd yn gadwedig.

PEN. VIII. Yn dangos fod gobaith o drugaredd i'r pechaduriaid gwaethaf.

II. Gwirionedd arall iw dderbyn, o ran dwyn i ben dy Ail-enedigaeth, yw hwn, Fôd gobaith o drugaredd i'r pechaduriaid mwyaf.

Er bôd cyflwr dynion heb yr Ail-enedigaeth yn drîſt ac yn reſynol, etto nid yw ef yn anobeithiol: mae gobaith o drugaredd i'r gwaethaf o honynt, yr hyn a ymddengys wrth ddyledus-yſtyried, 1. Ewllyſgarwch Duw i achub y pechaduriaid gwaethaf. 2. Llawn ddigonol-rwydd Aberth Chriſt. 3. Parodrwydd Chriſt i dderbyn yr holl bechaduriaid, y rhai a ddeuant atto ef, ac a'i derbyniant ar ammodau 'r efengyl.

1. Ewyllyſgarwch Duw i achub y pechaduriaid gwaethaf, ſy'n eglur, oddiwrth ei râd-gynnig ef o Ghriſt i bawb a'i derbyniant trwy law ffydd: Fel na henwir nêb, felly ni chaúir allan nêb. Yr Angel a ddaeth o'r nefoedd â'r newyddion o anedigaeth Chriſt, a ddywed, ei fôd i'r holl bobl Wele, medd efe, yr wyfi yn mynegi i chwi newyddion da o lawenydd mawr, yr hwn a fydd i'r holl bobl. Luk. 2.10. Gan nad oes fâth yn y bŷd a'r ddynion a ddarfu i'r Arglwydd eu câu allan oddiwrth Jechydwriaeth trwy Ghriſt, y mae hynny yn dangos yn eglur ei ewyllyſgarwch ef i achub pechaduriaid truain.

Oh bechadur, gan fôd Duw yn rhâd-gynnig Chriſt i bawb, heb lyſu nêb, na fwrw mo honot dy hun heibio; na therfyna, lle ni therfynodd Duw: Na ddywed. Annheilwng wyf, neu fy mhechodau ſydd fawr ac erchyll, tan lawer o amgylchiadau trymion: Ond ymgryfha i fwrw dy enaid a'r Ghriſt, a'r y cynnig cyffredinol o hono yn yr efengyl. Dyna waith cyntaf ffydd mewn llawer, bwrw eu heneidiau ar Ghriſt, ar y rhad-gynnig o hono ef i bawb yn ddi-wahanredol. Beiddia dithau yr vn modd dy fwrw dy hun ar râd-ras Duw ynghriſt a llwyr-fwriad i daflu ymaith dy chwantau pechadurus am yr amſer a ddelo, ac i gymmeryd Chriſt yn Arglwydd ac yn Briod it, yn gyſtal ac yn offeiriad ac yn Jachawdr. Dymma 'r hyn a ofyn Duw, ac os trôdd Duw dy galon di at hyn, arwydd da ydyw fod trugaredd itti wedi ei barattoi.

2. Ei ewyllyſgarwch ſydd ym mhellach yn ymddangos, trwy ddanfon ei weinidogion megis cennadon at bechaduriaid truain, ar Ammodau heddwch a Chymmod, fel y dywed yr Apoſtol, 2 Cor. 5.20. Ceanadau ydym ni, yn erfyn arnoc • , cymmoder chwi à Duw. Fel pe dywedaſai, mae 'r Arglwydd a'r Meiſtr yn gorchymmyn ini gynnig i chwi Ammodau heddwch a chymmod, gynnig i chwi heddwch a maddeuant, os trowch o'r galon oddiwrth eich pechodau at Dduw. Ni a ddanfonir megis cennadau i ddangos i chwi beth a wnaeth ac a ddioddefod Chriſt i'ch prynu chwi, fel y cyflawnodd ef y Ddeddf troſoch chwi, ac a offrymmodd ei fywyd yn Aberth, ac yn iawn i gyfiawnder Duw am eich pechodau chwi, a pha fodd y mae i chwi fôd yn ddedwydd yn dragywydd, os pwyſwch ar berffaith-gyfiawnder, a llawn-ddigonol Aberth Chriſt am fywyd ac Jechydwriaeth, a'ch rhoì eich hunain i fynu iddo ef, iw waſnaethu ef, aci vfuddhau iw ddeddfau a'i orch'mynion ef. Yr wyfi yma gan hynny fel Cennad Duw, yn ei enw ef, yn cy-hoeddi i'r gwaethaf o hono'ch; i'r pechadur mwyaf a hynaf, y gellwch chwi gael trugaredd ac Jechydwriaeth, os bwriwch ymaith eich trachwantau, ac ymwaſgu ag Jeſu Ghriſt, ar Ammodau 'r efengyl, gan ei dderbyn ef am eich Offeiriad, Prophwyd a Brenhin.

3. Ei ewyllyſgarwch ef hefyd, ſy'n ymddangos oddiwrth ei fawr ddioddefgarwch a'i hîr-ymaros tuac at bechaduriaid. Canys wedi i'r Arglwydd arfer pôb moddion i drôi pechaduriaid truain, mae yn hir-ddiſgwyl mewn ammynedd rhyfeddol am eu hedifeirwch: i edrych beth a wnant a'i trôi atto ef oddiwrth eu pechodau, a'i peidio. Mae 'n diſgwyl wrth y Tyngwr, y Meddwyn y Putteiniwr, y Dŷn bydol cybyddus ddŷdd ar ôl dŷdd, wythnos a'r ôl wythnos, blwyddyn ar ôl blwyddyn, gan lefain ar eu hôl hwynt, Oh pa brŷd y gadewi dy dyugu, a'th feddwi, a'th butteinio, a'th Gybydd-dod, a'r cyfryw: a pha brŷd y Sancteiddir dy galon halogedig di; Oh bechadur, yr hwn wyt bellach wedi heneiddio yn dy bechod, pa hŷd y diſgwiliodd yr Arglwydd wrthit ti? Rhag cywilydd, na âd iddo ddiſgwyl yn hwy, ond dychwel, dychwel oddiwrth dy ffyrdd a'th helynt anwir, drygionus, fel y gallech dderbyn trugareddau oddiwrtho ef. Y mae'r ammynedd hwn yn dangos yn eglur ewyllyſgarwch Duw i gadw pechaduriaid. Canys oni bai ei fod yn ewyllyſgar, fe a'i torraſei hwynt ymaith er yſtalm, ac a wnaethei â hwynt fel y gwnaeth a'r Cythreuliaid, y rhai, cyn gynted ac y pechaſant, a roes ef tan gadwynau tywyllwch, yn y rhai y mae yn eu cadw hyd farn y dydd mawr.

II. Fod gobaith o drugaredd i'r pechaduriaid gwaethaf a ymddengys, oddiwrth llawn-ddigonolrwydd Aberth Chriſt ar y Groes, a llawnder yr iawn a wnaethpwyd trwy hynny i gyfiawnder Duw am bechodau 'r holl fŷd. Hyn ei gŷd mae 'r Apoſtol yn ei oſod a'r lawr, lle mae yn dywedyd, Efe a ddichon yn gwbl-iachâu, y rhai ſydd yn dyfod at Dduw trwyddo ef, Heb. 7.25. Y gair a gyfieithir [yn gwbl] ſydd helaeth iawn, fel na allwn trwy graffu yn goreu, edrych tu hwnt iddo, cymmaint ac yn ein meddyliau. Canys bwried dŷn fod ei gyflwr mor anobeithiol ac a allai fôd, a'i bechodau cymmaint ac mor echryſton ac a allent fôd, etto mae Chriſt trwy ei farwolaeth yn abl iw gadw ef oddiwrth y Cwbl, hyd yr eithaf.

Am hynny rhaid yw goſod hyn ar lawr, megis gwirionedd ſylfaenol, Fôd Aberth Chriſt yn gyflawn iawn i Gyf • awnder Duw ei dâd am bechodau 'r holl Fŷd, gan ei fod yn Aberth Mâb Duw, yr hwn oedd yn Dduw cyſtal ac yn ddŷn. Canys hyn ſydd yn rhoi prîs â gwerth anfeidrol ar ddioddefiadau Chriſt tros ein prynedigaeth ni, ſef, eu bôd yn vfudd-dod ac yn ddioddefiadau Mâb Duw, yr hwn oedd yn Dduw gogyfvwch a'i Dâd: Ar yr hyn y gelwir gwaed Chriſt, trwy 'r hwn i'n prynwyd ni, yn waed gwerthfawr, 1 Pet. 1.19. Gan ei fôd o anfeidrol werth a haeddiant, yn llwyr-abl i atteb am ein holl bechodau ni, ac i'n gwaredu oddiwrth y goſpedigaeth ddyledus am danynt.

Cais gan hynny wîr-fodloni dy galon yn holl-ddigonolrwydd Aberth Chriſt, fôd ei farwolaeth ef yn gyflawn iawn i Gyfiawnder Duw am dy bechodau di; Canys amgen, pan ddechreuo naill ai dy gydwybod, a'i Diafol drymh • u dy bechodau a'u goſod mewn trefn, o ran eu rhifedi a'u maintioli, o'th flaen di, ti a ddigalonni, ac a fyddi barod i anobeithio: Ond pettit yn llawn-ddeall berffeithied iawn oedd Marwolaeth Chriſt i Gyfiawnder Daw am dy bechodau di, nid ofnit beth a allai na'th gydwybod, na Diafol roddi yn dy erbyn. Anwylyd, mae 'r matter rhwng Duw a ninnau a'n Harglwydd Jeſu Ghriſt, yn debyg i Feiſtr perchen dled, y d'ledwr, a'r meichiau; er bôd y d'ledwr heb allu mewn modd yn y bŷd dalu ei ddlêd, na rhoi-dim tu ac at hynny, etto os llawn-dalodd y meichiau y ddlêd, a dryllio 'r ſgrifen, nid rhaid i'r dledwr ofni mo'i garcharu na'i arreſtio. Felly er ein bôd ni mewn dlêd fawr i Dduw, ac yn llwyr an-abl i roi iawn am ein pechodau yn y lleiaf; etto gan ddarfod i'n machniudd ni gymmeryd arno ddlêd ein pechodau ni, a llawn-fodloni cyfiawnder Duw am danynt, trwy offrymmu ei fywyd ei hun yn llwyr-ddigonol Aberth ar y Groes, nid rhaid ini ofni cyhuddedau Cydwybod, na rheſwm cnawdol, na holl Gythreuliaid vffern, os cymhwyſwn haeddedigaethau marwolaeth Chriſt attom ein hunain er cyſſur i'n eneidiau.

III. Fôd gobaith o drugaredd i'r pechaduriaid gwaethaf a ymddengys oddiwrth ewyllyſgarwch Chriſt i dderbyn ac i gofleidio yr holl bechaduriaid truain hynny y rhai a ddeuant atto ef, ac a'i derbyniant yn ôl Ammodau 'r efengyl.

1. Ewyllyſgarwch Chriſt ſydd eglur oddiwrth y mynych wahodd a roes efe yn ei berſon ei hun i bôb mâth ar bechaduriaid, ie y rhai gwaethaf i ddyfod atto ef am fywyd ac Jechydwriaeth. Megis Mat. 11.28. Deuwch attafi bawb ac ſydd yn flinderog ac yn llwythog, ac mi a eſmwythâf arnoch. Lle ni ddyry 'r Arglwydd ddim yn erbyn y pechaduriaid na'u pechodau, ond pawb yn ddi-nam a dderbynir os deuant atto. Pwy bynnag wyt cyfoethawg neu dlawd, gwryw neu fenyw; er amled a chryfed fo dy bechodau, yn vnig os wyt deimladwy o honynt, f'a'th wahoddir i ddyfod at Jeſu Ghriſt, ac i'th fwrw dy hun, a baich dy bechodau arno ef.

Felly Datg. 22.17. Yr hwn ſydd a ſyched arno, deued, a'r hwn ſydd yn ewyllyſio, cymmered ddwfr y bywyd yn rhâd. Hynny yw, pwy bynnag ſydd yn mawr-ewyllyſio ac yn hiraethu am fôd yn gyfrannog o Ghriſt, a lleſhâd ei farwolaeth a'i ddioddefaint, hwy a wahoddir i ddyfod atto ef. Felly mae yn eglur iawn fôd Jeſu Ghriſt, trwy ŷ Gwahoddion graſol hyn i bechaduriaid ſychedig truain i ddyfod atto ef, yn dangos mor barod ryfeddol ydyw iw derbyn fel y byddont gadwedig.

2. Ewyllyſgarwch Chriſt ſydd eglur oddiwrth y diben y daeth ef i'r Bŷd o'i blegid, yr hwn oedd i geiſio ac i gadw pechaduriaid colledig. Fe ddaeth o'r nefoedd i'r ddaiar am hyn, fel y danfonai ni o'r ddaiar i'r nefoedd. Mâb Duw aeth yn Fâb dŷn, fel y gallem ni meibion dynion fyned yn Feibion i Dduw. Yn ddiau dyfod o Ghriſt o'r nefoedd i'n cadw ni o vffern, a'i anghoroni ei hun i'n coroni ni, ſydd yn dangos parodrwydd rhyfeddol ynddo ef i gadw pechaduriaid.

3. Ewyllyſgarwch Chriſt ſydd eglur, oblegid nad yw efe yn gwrthod nêb a ddelont atto ef mewn gwirionedd, er gwanned a gwaeled fyddont. Nid aeth vn pechadur erioed atto ef, ond f' a'i derbyniodd ef, fel y dywed efe ei hun, Joan. 6.37. Yr hyn ôll y mae 'r Tâd yn ei roddi imi, a ddaw attafi; a'r hwn a ddêl attafi, ni's bwriaf ef allan ddim, ond ei dderbyn ef i drugaredd. A addawodd Chriſt hyn, ac oni bydd efe cyſtal a'i air? A dorrodd ef ei air erioed ag vn pechadur truan, er annheilynged oedd? A fwriodd ef erioed allan nêb a ddaeth atto ef? Ac onid yw ef ddoe a heddyw yr vn ac yn dragywydd? Heb. 13.8.

Dôs bechadur, nac ofna, dôs ar y gair hwn a lefarodd efe, Ni fwriafi mo honynt allan ddius.

Er i Satan ddywedyd, na ddós ddim, er i'th galon anghredadwy dy hûn ddywedyd, na ddós ddim, nid edrych arnat, y fâth bechadur brwnt diffaith ac wyti, efe a'th fwrw di allan: Etto gan iddo ddywedyd, na wneiff, Dôs, a thi a gei drugaredd.

Fal hyn trwy amryw Reſymmau eglur, y profais, fel parodrwydd Duw 'r Tâd i gadw y pechaduriaid gwaethaf, felly hefyd parodrwydd Chriſt i gofleidio 'r holl bechaduriaid truain a ddeuant atto ef am fywyd ac iechydwriaeth. Ac och na fyddai yſtyriaeth o hyn yn toddi dy galon di i dywallt dagrau o wîr driſtwch duwiol am dy bechodau aeth heibio, ac i'th annog i drôi oddiwrthynt at Dduw trwy ddifrifol edifeirwch, ac i ymwaſgu ag Jeſu Ghriſt a'r Ammodau 'r Efengyl. Oh na chawn i erfyn arnat, fel i rôi llythyr-yſgar i'th chwantau a'th lygredigaethau, felly i'th rôi dy hun i fynu i Ghriſt, ac i daflu dy enaid arno ef, gan bwyſo a'r ei berffaith Gyfiawnder, a'i Aberth llawn-ddigonol ef, am faddeuant dy bechodau yma, ac am fywyd ac iechydwriaeth dragwyddol ar ôl hyn: Os yw Chriſt mor barod i'th dderbyn, pa'm na byddit tithau barod i fyned atto ef, a hynny mewn hyder mawr o gymeriad? Fe gynnigir heddyw Iechydwriaeth itti, fe ddelir allan y Deyrn-wialen aur itti, Oh yſtyn allan law ffydd i ymaflyd ac i ymwaſgu a'r Arglwydd Jeſu Ghriſt. felly y byddi happus tros dragwyddoldeb. Canys pwy bynnag a gredo yn Jeſu Chriſt, ni chollir mo'no, ond efe a geiff fywyd tragwyddol. A hyn am y Gwirioneddau iw derbyn o ran gweithio ynom gwaith yr Ail-enedigaeth

PEN. IX. Yn dangos y dled'ſwyddau iw gwneuthur o ran dwyn i ben ein Hail-enedigaeth.

GWedi dangos i chwi y Gwirioneddau iw derbyn o ran dwyn i ben ein Hail-enedigaeth, yr wyf yn dyfod yr awron at y Dlêdſwyddau o'n rhan ni iw gwneuthur a'i cyflawni.

I. Oddiwrth yſtyriaeth dy gyflwr greſynol, tra byddech heb yr Ail-enedigaeth, ac o'r gobaith ſydd itti o gyfnewid bendigedig; Cynhyrfa ynot dy bun hiraeth difrifol a thaer-ddymuniad am yr enedigaeth newydd, fel y gallech ddywedyd yn wîr, Oh na bawn ni wedi fy adgenhedlu a'm geni o newydd! Oh na bai Delw Diafol wedi • i ddiddymmu ynofi, a Delw Dduw wedi ei oſod arnaf! Oh na byddai newid bendigedig wedi ei weithio yn fy enaid, newid o natur i râs, o dywyllwch i oleuni, o deyrnas Satan i deyrnas yr Arglwydd Jeſu! Oh na chawn i fôd yn greadur newydd, wedi fy adnewyddu trwyddof, yn holl nerthoedd fy enaid, a holl aelodau fy nghorph!

A gwybydd hyn i'th gyſſuro, os cêi di ddim o'r fâth ddymuniad hiraethus yn dy enaid, nid wyti neppell oddiwrth yr enedigaeth newydd hon, oddiwrth gwaith yr Ail-enedigaeth yn dy enaid. Canys hiraethus ddymuniad ar ôl yr enedigaeth newydd hon, a wneiff itti arfer yr holl ordinhadau, a'r moddion a ſancteiddiodd Duw i ddwyn hynny i ben.

II. Cais fôd dy galon yn ddwys ddifrifol deimladwy o'th gyflwr greſynol wrth natur. Nid digon yw gwybod fôd dy gyflwr yn drîſt ac yn druan iawn, tra fyddech heb yr Ail-enedigaeth; ond rhaid itti geiſio gweithio hynny yn ddwys ar dy galon: Yr hyn a'th gynhyrfa di i wneuthur ar ôl Jeſu Chriſt am gymmorth ac ymwared. Fel y gwnai y llawruddiog tan y ddeddf, pan ganlynid arno gan y dialydd gwaed, efe a redai i ddinas noddfa, i gael diogelwch yno; felly y rhedi dithe (pe baet ti deimladwŷ o'th drueni) at Jeſu Ghriſt, yr hwn yw y wir-ddinas noddfa i bawb a ffóant atto am ymwared. Ie po mwyaf teimladwy a fo nêb o'i drueni trwy bechod, fe bryſſura yn gynt at Jeſu Ghriſt. Ac yn ddiau, vn rheſwm enwedigol, pa'm y mae cyn lleied o gyrchfa gan lawer at Jeſu Ghriſt, a pham y mae cymmaint yn diyſtyru ac yn dibriſio ei wahoddion graſol ef, yw, am nad ydynt yn wîrdeimladwy o'u cyflwr truan, greſynol, gofidus, yn yr hwn y maent ynddo wrth natur.

Cweſt. Os gofyn nêb, pa fodd y mae imi gael fy nghalon yn wîr ddwys-deimladwy o'm cyflwr truan trwy natur?

Atteb. 1. Mwyda dy feddyliau yn fynych â myfyrdod difrifol o'th gyflwr trîſt iawn, tra fyddych heb yr Ail-enedigaeth. Pa fôdd nad wyt ddim gwell nâ gwâs i'r pechod, a chaethwâs i'th chwantau, tan gaethiwed ac wrth orchymmyn Satan iw waſ'naethu ef: ie a than felldith Dduw, ac euogrwydd dy holl bechodau, a than bob math ar farnedigaethau, amſerol, yſprydol, a thragwyddol. Yſtyr hefyd y trueni a'th ganlyn ar farwolaeth, ac ar ôl dy farwolaeth, ſef ar ddydd farn, ac ar ôl dydd farn, pan nad yn vnig y coll • di dy holl happuſrwydd, ond y byddi tan y cyfryw drueni, a'r na all tafod dŷn draethu, na chalon dŷn feddwl, a hynny, os byddi farw heb yr Ail-enedigaeth, tros dragwyddoldeb. Oh bechadur! pe cnôit ti yn fynych y belen chwerw bon, nid yn vnig fe garthai allan dy holl lygredigaethau pechadurus, a'th chwantau drwg, y rhai ſydd yr awron yn rheoli ynot, ond hefyd fe weithiai yn rhagorol tuac at dy iechyd a'th lwyddiant yſprydol.

2. Bydd dâer ar Dduw mewn gweddi, ar iddo trwy ei yſpryd dy argyoeddi di o'th gyflwr truan wrth natur, a'th wneuthur di yn wîr-deimladwy o hono.

III. Cais wîr-ymoſtwng am dy bechodau, y rhai ſydd wîrachos o'th gyflwr trîſt preſennol. Nid digon yw cael dy galon mewn rhyw feſur yn deimladwy o hono, ond rhaid it gymmeryd gofal i gael dy galon mewn dull goſtyn • gedig drylliedig am dano. Wedi it dreulio llawer o flynyddoedd yn pechu, beth lai a elli di ei wneuthur, nâ threulio rhai oriau yn galaru ac yn gofidio am dano? Gan itti tros dy holl fywyd dorri cyfreithiau cyfiawn a Sanctaidd Duw, beth lai a elli ei wneuthur, nâ cheiſio torri a dryllio dy galon am hynny? yr hyn ſydd arferol i fyned o flaen, neu o'r lleiaf, i gŷd-ganlyn yr enedigaeth newydd. Canys fel na enir vn plentyn mewn modd arferol, heb peth gwewyr, felly fynychaf nî ad-genhedlir, ac ni ail-enir nêb heb beth gwewyr o ofid ac ymoſtyngiad, er nad yn yr vn meſur i bawb; gan ei fôd wedi ei ſancteiddio gan Dduw i fôd yn ddyfodiad i mewn i gyflwr grâs. Oh cais gan hynny, trwy yr holl foddion a Sancteiddiodd Duw i hynny, ddwyn dy galon i fôd yn wîr oſtyngedig a drylliedig am dy bechodau. Er mwyn hyn,

1. Edrych yn ôl ar dy fywyd, a chofia cymmaint ac a fyddo boſſibl itti, o'th bechodau: pechodau dy ieuengetid, yn gyſtal a phechodau canol dy oedran, yr hyn ni wnaethoſt a ddylaſit ei wneuthur, yn gyſtal ar hyn a wnaethoſt ni ddylaſit ei wneuthur; ie pechodau dy waſanaeth ſanctaidd. Yn enwedig cofia y pechodau mwyaf, anferthaf, er eu bôd wedi eu gwneuthur er yſtalm.

2. Yſtyria gydâ rhifedi faintioli dy bechodau. Ir diben hwn cofia 'r amgylchiadau ſydd yn eu trymhaû, ſef, pa fodd y pechaiſt yn erbyn cynhyrfiadau yſpryd Duw, rhybuddion ei weinidogion ef, ceryddon dy gydwybod dy hun, yn erbyn goleuni natur, yn erbyn amynedd a hir-ymaros Duw, a ddylaſai dy dywys di i edifeirwch.

3. Yſtyria yn ddifrifol y Bygythion ofnadwy ſydd yn erbyn pechod a phechaduriaid; y rhai ydynt bôb mâth o bláau a chyſtuddian • y • a, ac ar ôl hyn o farwolaeth a damnedigaeth dragwyddol: A chymmer hwynt attat, gan ymreſymmu fal hyn, Os ydyw y troſeddiad lleiaf o'r Ddeddf yn haeddu melldith Dduw, ie pôb mâth ar farnedigaethau a phláau yma, ac ar ôl hyn damnedigaeth dragwyddol; Yna pa ſawl faint o felldithion a phlaau? pa faint o ddamnedigaeth a haeddais i? gan fod fy mhechodau i o amldra ancirif, ac o faintioli echryſlon. A chyd â hynny yſtyria wirionedd a ffyddlondeb Duw i gyflawni ei fygythion yn gyſtal a'i addewidion.

4. Cais gan Dduw y drugaredd fawr hon o galon iſel oſtyngedig. Canys rhaid iddo ef daro ein calonnau cerrig, y creigiau caledion hyn, cyn iddynt rôi dim dwfr gwîr edifeirwch: ac fel y byddo dy weddi yn fwy nerthol, ſâf ar addewid graſol Duw, i gymmeryd ymaith y galon garreg o'th gnawd di, ac i roddi itti galon o gîg.

IV. Bwriada o ddifrif dy galon rôi llythyr yſcar allan o law i'th holl chwantau melus-pechadurus, i wîr-ymwrthod ac i ymadel a'th hên ffordd bechadurus, ac i oſod ar ffordd newydd i was'naethu Duw mewn ſancteiddrwydd a chyfiawnder yr holl ddyddia u ſy 'n ól o'th fywyd. Ofer itti alaru a gofidio am dy bechodau aeth heibio, oni pheidi di â phechu. Canys fel y cynghora 'r Apoſtol, Rhaid itti yn gyntaf ddioſg yr hên ddŷn a'i chwantau llygredig, cyn itti ymwiſgo â'r dŷn newydd. Tydi gan hynny, yr hwn a arferaiſt dyngu a rhegu, putteinio a meddwi, gwawdio a chablu pobl Dduw; llwyrfwriada i beidio a thyngu a rhegu ond hynny, putteinio a meddwi ond hynny, gwawdio a chablu ond hynny; ond tafl hwynt ymaith mewn ffieidd-dra, a gochel y lleoedd a'r achoſion o'r pechodau hyn. Canys peth ofer itti feddwl dy fôd ynot dy hun yn abl i ochelyd vn pechod, pan na elli dynnu ymaith oddiwrth ei achoſion ef.

Oh bechadur! os oes gyfrif yn y bŷd gennit o'th enaid gwerthfawr, dy ddoethineb fydd lwyr-fwriadu ymadel yn bryſſur a'th hên fuchedd, a throi dalen newydd. Na thybia y céi di heddwch â Duw, tra fyddo heddwch rhyngotti a'th bechodau. Na thybia fôd dy hen 'ſcorior wedi eu croeſi, tra wyt mor barod i 'ſcorio o newydd. Na thwylla dy hun, rhaid i'th yſgariaeth oddiwrth y pechod, a'th briod s â Chriſt fôd yr vn dŷdd. Ac na feddwl dy fôd wedi yſgaru nes i'th bechod a thitheu ymwahanu. Llwyr-fwriada 'r dydd hwn ymadel a'th hên ffyrdd yn dragywydd. Croeſawa Ghriſt a dyro ffarwel i'th bechodau a'r vnwaith. Nid oes dim gwîr ymoſtyngiad am bechod, lle nid oes llwyr-fwriad yn ei erbyn. Na ddywed, ni ddarfu imi ymoſtwng digon, er lleied fu dy ofid, os wyti yn gwîr-fwriadu yn erbyn anwiredd. Ac na ddywed, fe ddarfu imi ymoſtwng digon, er maint a ymoſtyngaiſt, oni bydd y gwîr-fwriad hwn yn erbyn pechod yn canlyn. Bwriada gan hynny am Ghriſt, bwriada yn erbyn Diafol, a'i holl weithredoedd. Ac fel y ſafo dy fwrîad, dal fulw ar y rheolau hyn.

1. Bydd ſiccr na bo ſylfaen dy fwriad ar ddim hyder yn dy allu dy hun, ond yn nerth Jeſu Ghriſt: heb gymmorth pa vn ni elli di wneuthur dim. Megis nad aeth Dafydd, pan oedd ef i ymdrechu â Goliah, yn ei nerth ei hun, ond yn enw a nerth Arglwydd y lluoedd, 1 Sam. 17.45. Felly rhaid i tithau fwriadu ymladd yn erbyn dy chwantau a'th lygredigaethau, nid yn dy enw a'th nerth dy hun, ond yn enw a nerth Jeſu Ghriſt.

2. Cadarnhâ dy fwriad â gweddi. Fel yr wyt yn bwriadu yngrâs a nerth Duw fwrw ymaith dy chwantau drwg, ac ymadel a'th hên fuchedd anwir annuwiol o'r blaen; felly bydd daer ar Dduw mewn gweddi am rym a nerth, yn erbyn grym a nerth dy bechod. Canys fel nad oes dim ond nerth Duw yn vnig a all orchfygu nerth dy drachwantau, felly gweddi ydyw 'r modd wedi ei ſancteiddio i gael hynny. O gan hynny gweddía, a gweddîa drachefn, a dôd ympryd at dy weddíau. Canys mae hên bechodau, cynnefinol o'n ieuengctid, fel y cŷthreuliaid hynny oedd yn y dŷn o'i febyd, yr hwn ni ellid ei fwrw allan ond trwy ympryd a gweddi.

3. Canlyn dy weddīau â diwydrwydd, ac â ffyddlon boen, • n ymdrechu yn erbyn dy chwantau a'th lygredigaethau, er •• yſed a chûed ſyddont,

4. Mynych-gofia y Bwriadau a wnaethoſt am wellhâd cyflawn allan o law, yr hyn fydd yn dy helpio di yn fawr iw cadw yn well yn dy gôf, a choffadwriaeth gwaſtadol o honynt a wneiff itti fôd yn fwy gwiliadwrus a chydwybodus iw cyflawni.

5. Adnewydda dy fwriadau yn fynych. Nid digon itti yn fynych gofio dy fwriadau, ond rhaid itti hefyd yn fynych • u hadnewyddu. Canys y Bwriad a adnewydder, ſydd fel • e bai yn newydd, a thrwy hynny mae yn atgofus ac yn nerthol. Ac yn wîr mae grym mawr mewn Bwriad, pan yw yn newydd ar y galon; rhaffau newydd ſydd gryfion.

V. Gwedi itti fwriadu rôi llythyr-yſcar i'th felus-chwantau pechadurus, gwnâ ddewis o Ghriſt a'm dy Arglwydd a'th Brîod, yn gyſtal ac am dy Offeiriad a'th Iachawdr. Cymmer ef, fel y mae y Briod-ferch y Priod-fab, er gwell, ergwaeth, er cyfoethoccach, er tlottach, â'i Groes yn gyſtal ac â'i Goron; llwyr-ddyro dy hun i Ghriſt, i'th reoli, ac i rannu arnat ym mhob peth, fel y gwelo ef yn dda; a bwriada fel dy fwrw dy hun wrth draed Chriſt, mewn vfudd-dod iddo, felly dy daflu dy hun i freichiau Chriſt, ac ar ei yſgwydd, am iechydwriaeth oddiwrtho ef: anturia neu fentra dy enaid arno ef, pwyſa ar ei berffaith gyfiawnder ef, a'i holl-ddigonol Aberth ef am faddeuant o'th bechodau yma, ac ar ôl hyn am fywyd ac Iechydwriaeth dragwyddol.

Bydded i yſtyriaeth o aml wahoddion graſol Jeſu Ghriſt i bechaduriaid truain i ddyfod atto ef, dy annog di i fyned atto ef, i'th daflu dy hun i freichiau a chofleidiau haeddiannol dy Iachawdr a groeſhoeliwyd, i'th fwrw dy hun ar ei râs a'i drugaredd ef. Fel y rhoes Duw dy gymmorth di arno ef, felly dyro dithau dy obaith arno ef, yn gyſtal am faddeuant o'th bechodau aeth heibio, ac am nerth yn erbyn pechod rhag llaw; am râs yma, a gogoniant ar ôl hyn, gan ddywedyd, Os derfydd am danaf, darfydded ym mreichiau trugarog Jeſu Ghriſt. Ac os gelli dderchafu dy galon i hyn, yno fe wnaethpwyd cyttundeb rhwng Chriſt a'th enaid ti, fel y gelli ddywedyd yn hyderus mae Chriſt yn eiddo fi, a minnau yn eiddo yntef.

Ac oh pa ddiwrnod llawen a fydd hwn itti! yn hyn y mae dy anedigaeth newydd yn ſefyll a gwaith yr Ail-enedigaeth, trwy 'r hyn y gwnêir d • yn greadur newydd. Heddyw y daeth Iechydwriaeth i'th galon; nid yw 'r holl bethau eraill ond parattóad i hyn.

O gan hynny gâd imi erfyn arnat, o flaen pôb peth wneuthur dewis o Ghrîſt a'm dy Arglwydd a'th Iachawar, i ymrói iddo ef ac iw Ddeddfau ef, yn gyſtal a diſgwyl Iechydwriaeth oddiwrtho. Canys ni all néb gymmeryd Jeſu Ghriſt yn iachuſol, a'r ni chymmero ef yn hollawl: megis ei Arglwydd a'i Briod iw was'naethu, ac i vfuddháu iddo, yn gyſtal ac i fôd yn Offeiriad ac yn Iachawdr iw waredu ef oddiwrth euogrwydd, a dialedd am, ei holl bechodau. Awdur Iechydwriaeth dragwyddol yw ef yn vnig i'r rhai hynny a vfuddhânt iddo, Heb. 5.9.

Mi a wnn fôd llawer yn fodlon i gymmeryd Chriſt a'r eu hammodau eu hunain. Mae rhai yn ewyllyſgar i dderbyn Chriſt, os cânt hefyd gydag ef fwynhâu eu meluschwantau pechadurus: Mae eraill yn ewyllyſgar iw dderbyn ef, os cânt gydag ef fwynhâu ei cyfoeth a'u tryſſorau bydol Ond rhaid i'r néb a gymmero Ghriſt yn iawn, ei gymmeryd ef ar ei Ammodau ei hun. Efe a fynn fôd yn gwbl itti neu yn ddim, efe a'th reola di neu ni phrŷn ef mo'not ti. Bwrw ymaith gan hynny dy bechodau, yſgarer di oddiwrth dy Briod cyntaf; na reoled pechod di ond hynny, os mynni briodi yr Arglwydd, a chael rhan yn ei gyfiawnder ef.

Er dy fôd hyd yn hyn yn bechadur mawr, etto os bwri ymaith dy bechodau, ac fal hyn gofleidio Jeſu Ghriſt, f' a'i rhoir ef itti, ac a roir itti gydag ef rad-faddeua • t o'th holl bechodau. Oh pa'm yr eſgeuluſi Iechydwriaeth gymmaint? Oh nac oeda yn hwy i ddyfod at Jeſu Ghriſt, ond heddyw, ie yr awron, gan fôd Chriſt yn ymgynnig itti, derbyn ef, a gwilia a gochel ei wrthod ef.

Ac na ddigalonna trwy ofn, rhag bod y dydd wedi darfod, oblegid itti gyhyd o amſer wrthod dewis ac ymwaſgu ag Jeſu Ghriſt. Ond gwybydd, cyhyd ac y parháo yr Arglwydd yn dy alw a'th wahodd di trwy ei air a'i yſpryd, fôd dydd graâs etto yn parhâu: Fe ddelir allan y deyrn-wialen aur heddyw itti, Chriſt ac Iechydwriaeth a gynnigir itti yr awr hon; Oh gan hynny cofleidia ef trwy ffydd; ond os gwrthodi, gwybydd yn ddiau mae'r t • n tragwyddol a barattówyd i'r cythreuliaid, fydd dy gyfran yn oes oeſoedd. Canys fel y dywed ein Iachawdr, Joan. 3.19. Hon yw 'r ddamnedigaeth, y ddamnedigaeth ſiccraf a thrymmaf, ddyfod goleuni i'r bŷd, ſef, bôd Duw yn cynnig Jeſu Ghriſt, ac iechydwriaeth gydag ef yn yr efengyl, ac etto fôd dynion yn caru y tywyllwch yn fwy nâ'r goleuni, yn rhoi mwy o brîs ar eu gweithredoedd o dywyllwch, eu ffyrdd cnawdol pechadurus, nag ar Arglwypd y bywyd, yr hwn yw goleuni y bŷd. Och fôd nêb mor ffôlac ynfyd, ac i ddewis tywyllwch o flaen goleuni, a marwolaeth o flaen bywyd!

VI. Ymrwyma trwy Gyfammod eglur parchedig i Dduw, i fwrw ymaith dy hêu bechodau, a'th fuchedd pechadurus o'r blaen; ac iw was'naethu ef mewn ſancteiddrwydd a newydddeb buchedd holl ddyddiau dy fywyd.

Mae dau fâth a'r wneuthur Cyfammod â Duw.

1. Vn ſydd yn bennaf yn, ac â'r galon; yr hwn ſydd trwy wîr-ymwaſgu â Duw yNghriſt, a thrwy ein rhoi ein hunain iddo ef, i fôd yn weiſion ffyddlon iddo.

2. Y llall a adroddir â 'r tafod ac â 'r yſgrifen, pan fo vn ar eiriau ſcrifennedig yn goſod ar lawr ei Gyfammod â Duw, gan ei rwymo ei hunan, fel i ymadel âi hên ddrwg chwantau, felly rhag llaw i gŷd-ymagweddu yn holl awl â'i ewyllys ef.

Yr ail ffordd hon o wneuthur cyfammod eglur cyhoedd yr wyfi yr awron yn ei ofyn gennych.

Mae Duw, yn y cyfammod a wnâ ef â ni, yn addo yn eglur, fôd yn Dduw ini, a'n cymmeryd ninnau yn bobl iddo ef; gan ddywedyd, Myfi a fyddaf Dduw i chwi, a chwithau a fyddwch yn bobl i minnau. Onid rhaid ini gan hynny wneuthur cyfammod eglur â Duw, gan addo ei gymmeryd ef yn Dduw ini, ac ymrwymo i fôd yn bobl ffyddlon iddo? Ac yn ddiau nid all na fo yn ddléd arnom ni wneuthur hynny trwyddom ein hunain mewn oedran, a wnaethom trwy ein Rhieni yn ein Bedydd. Canys er darfod ini yr amſer hwnnw fyned mewn Cyfammod â Duw trwy ein Rhieni, etto ni all, eu cydſyniad a'u Cyſſegriad hwy waſnaethu ein trô ni ddim pellach, ond hyd y delom ni i oedran, a deall naturiol i gŷdſynio ac i wneuthur Cyfammod troſtom ein hunain. Fel na wnâ ein cyſſegriad cyntaf yn ein bedydd heb ein cŷdſyniad gweithredol ein hunain, a chyſſegriad perſonol o honom ein hunain i Dduw yNghriſt, fawr leſhâd ini. Yr wyf yn addef yn wîr, nad ydyw 'r ymrwymiad eglur hwn o honom ein hunain i Dduw, mewn geiriau, neu yfgrifen, yn llwyr-angenrheidiol i Iechydwriaeth. Canys os bydd i nêb lwyr-ymwoſgu ddifri â Duw, mae ei gyflwr ef trwy hynny yn ddiogel, er nad yw fel hyn yn ei wneuthur yn eglur. Ond etto gwneuthur y Cyfammod eglur perſonol rhagddywededig â Duw, a all fôd o ddefnydd nodedig i Ghriſtion, iw gofio ef, ac iw annog iw ddlêdſwydd, ac iw ſefydlu yn ffyrdd Duw, a gwneuthur iddo fôd yn fwy gwiliadwrus, a'i gryfhâu yn erbyn temtaſiwn, a thrwy 'r cwbl oſod iddo ei hun ſylfaen o wîr ddi-dwyll heddwch a Diddanwch.

I'ch cyfarwyddo yn well yn hyn, mi a ddangoſaf yn fyrr.

1. Beth ſydd raid cyn gwneuthur y Cyfammod hwn. 2. Pa fodd y mae ei wneuthur. 3. Pa ddledſwyddau a ofynnir gennych ar ôl hynn.

I. Am y cyntaf, beth ſydd raid cyn gwneuthur y Cyfammod hwn. Ceiſiwch iawn-wybod Geiriau ac Ammodau y Cyfammod hwn, chwiliwch eich calonnau, a ydych yn cael gwîr barodrwydd ynoch i ymadel a'ch pechodau, a'ch bucheddau drwg o'r blaen, ac i oſod i fynu ffordd newydd, i droi dalen newydd (ſef yn ôl y Scrythurau,) i fôd yn fwy cydwybodus i gyflawni dledſwyddau eich lleoedd, galwedigaethau, a'ch perthynaſau. Chwiliwch eich hunain, a ydych chwi yn ewyllyſgar i dderbyn Chriſt yn ei holl Swyddau, nid yn vnig megis eich Offeriad i'ch achub trwyddo; ond hefyd megis eich Prophwyd i'ch dyſgu a'ch hyfforddi; ie megis eich Arglwydd a'ch Brenhin i'ch rheoli a'ch llywodraethu. A ellwch chwi eich taflu eich hunain wrth draed Chriſt, ac ymfodloni yn mhob perigl gydag ef, cymmeryd i fynu eich Croes, ac ymwadu â'ch trachwant anwylaf, a pheth bynnag ſydd yn ſefyll yn ei erbyn.

II. Am y Modd y mae cyflawni y ddledſwydd hon,

1. Byddwch daer ar Dduw mewn gweddi, ar iddo barattôi eich calonnau i'r fâth orchwyl pwysfawr, trwy roddi ichwi anwydau a fo cyfattebol; ac ar iddo dderbyn eich perſon a'ch gwaſanaeth, a thrwy ei yſpryd ſanctaidd eich cryfh • u a'ch cymmorth iw gyflawni.

2. Rhaid ichwi wneuthur eich Cyfammod yn hollawl yn ddinam ac heb ddarn-guddio yn ddirgel. Mae gormod o Ghriſtianogion yn hyn yn mawr-dwyllo eu heneidiau eu hunain; Hwy a addawant ymwrthod a Diafol, a'r Bŷd a'r cnawd, ac i ymrôi i Dduw, a'i waſanaeth, ond trwy rag-ddarbod hyn, rhoi cennad iddynt i lochi rhyw drachwant anwyl, neu fyw yn dilyn rhyw elw pechadurus, gan ddywedyd gydâ Naaman, Maddeued yr Arglwydd i'th wâs yn y peth hyn, trwy 'r hyn y maent yn eglur-ddangos rhagrith eu calonnau.

3. Rhaid ei wneuthur ef mewn vniondeb a phurdeb calon. Yr hyn a ddywed Joan y Diſgybl anwyl am Gariad, 1 Joh. 3.18. Na charwn ar air yn vnig, nac ar dafod, ond mewn gweithred a gwirionedd. Yr vn peth a allaf innau ddywedyd am y gwaith preſennol hwn, Na wnawn Gyfammed â geiriau yn vnig ar dafod, ond fel mewn gweithred, felly mewn gwirionedd; hynny yw, yn ddi-ragrith o'r galon, rhag ini amgen gymmeryd enw Duw yn ofer. Os dylai dŷn fôd o ddifri calon mewn dim, mwy o lawer yn y fath Gyttundeb mawr cyhoeddus â Duw, yr hwn yw chwiliwr y calonnau, ac ſydd yn gwybod nid yn vnig meddyliau a bwriadau ein calonnau, ond hefyd ein dibennion a'n hamcanion, ein bwriadau a'n pwrpaſſon yn ein holl weithredoedd.

4. Gwnâ dy Gyfammod tan y condiſiwn neu 'r ammod o help a chymmorth Duw, canys efe yn vnig, o'i ewyllys da ei hunain, ſydd yn ein gwneuthur ni 'n abl, megis i ewyllyſio, felly i weithredu yr hyn ſydd dda, Phil. 2.13. Ac am hynny, gwnâ dy Gyfammod, mewn hyder o gael cymmorth yſpryd Duw i'th nerthu di iw gadw, gan fod yn ofni dy wendid dy hun. Yn ddiammeu yr oedd bwriad Pedr yn bur-lân, a'i reſoluſiwn neu frŷd yn dda, ond ei fai ef oedd hyderu arno ei hunan, a rhyfygu gormodd ar ei nerth ei hun, yr hyn fai fel y gallai ei adnabod yn well, fe gadawodd Duw ef iddo ei hunan. Adduneda gan hynny, a Gwnâ dy Gyfammod yn enw Duw, A thi a gei allu iw gyflawni ef.

5. Yſgrifenna dy Gyfammod â'th law dy hun, ac yno darllein troſto drachefn a thrachefn, fel y gallech lawnddeall y peth, a'i eiriau, ac ar hynny rhoi dy adſynniad a'th gyd-ſynniad difrifol iddo, hynny yw, dy fod di yn llwyr-fodlon ir peth.

6. Goſod a'r y gwaith â phôb difrifwch neu bryſſurdeb a fo poſſibl itti, megis gwaith pwysfawr o berthynas mwyaf itti a'r allai fôd, ar yr hwn y ſaif dy fywyd a'th iechydwriaeth dragwyddol, ac am hynny goſod dy hun megis yngŵydd Duw, a deffro dy feddyliau mwyaf difrifol, cyffróa holl nerthoedd dy enaid, a gorchymmyn hwynt at y gwaith, ac yno ar dy liniau gwnâ dy Gyfammod a'th Dduw, yn y geiriau hyn, neu 'r cyfryw.

Y bendigedig Dduw! Tydi ydyw 'r vnig, wîr, a bythfywiol Dduw, yr hwn a wnaethoſt bob peth, a dŷn mewn môdd mwy enwedigol itti dy hun: A phan trwy droſſeddu dy Gyfammod o'i wirfodd, efe a'i taflaſai ei hun i gyflwr pechod a thrueni, yn yr hwn nid oedd vn llygad yn toſturi • wrtho, yno y rhyngodd bodd itti doſturio wrth ei gyflwr, a'i ad-brynu ef itti dy hun trwy werthfawr waed dy vnig-anedig fâb Jeſu Ghriſt. Eiddoti gan hynny ydwyfi trwy fwy nag vn vnigol hawl a thill; Eiddoti megis vn a greuwyd, ac a brynwyd gennitti; ac am hynny a ddylaſwn fy rhoddi fy hun itti yn hollawl, i'th garu a'th was'naethu di â'm holl galon, ac â'm holl enaid, ac â'm holl nerth. Ond och ddiffeithwr fel yr wyf! mi a oddefais o'm gwirfodd i Arglwyddi craill lywodraethu arnaf. Pa fodd y darfu i'r bŷd drwg preſennol hwn, a'r pethau hyn oddiiſod gymmeryd i fynu a meddiannu fy enaid! Pa fodd y darfu i chwantau 'r cnawd, a matterion fy mywyd cnawdol reoli ar fy anwydau! a pha fodd y darfu i Satan fy nal i yn garcharor wrth ei ewyllys! Ni ddarfu imi wrthwynebu, ond yn fynych ymrôi iw Demtaſiwnau ef.

Ond yr awron Arglwydd, wedi fy argyoeddi gan dy yſpryd daionus di o'ddrygioni ac ynfydrwydd fy ffyrdd, yr wyf yn gwîrddymuno o'nghalon daflu heibio, ac i ymwrthod â'r holl Arglwyddi dicithr hyn, i'r rhai y rhoddais fy hunan yn gaethwas hyd yn hyn; ac i ddychwelyd attat ti, megis yr vnig ffynnon o fywyd ac hapuſrwydd. Ac fel yr wyf yn barod yn eiddot ti trwy bob mâth ar hawl a chyfiawnder, felly yr awron yr wyfi yn dyfod i fod yn llwyr-eiddoti o'm dewis gwirfodd fy hun, a'm cyſſegriad itti.

Yr wyfi gan hynny yr awron yn dy wŷdd di, yn gyhoedd ac yn ſymlrwydd fy enaid, yn ymwrthod â'r bŷd ofer drygionus hwn, ac â holl chwantau a pherthynaſau llygredig y cnawd: a Diafol ac á'i holl weithredoedd, y rhai y daeth Jeſu Ghriſt iw deſtrywio. Ac yr ŵyf yn llwyr-gwbl ac yn ddi-nam yn ymrôi ac yn fy nghyſſegru fy hun itti ô Dduw, y Tad, a'r Mâb, a'r yſpryd, yn cnw pa vn i'm bedyddiwyd: Tydi ô Dduw yw fy Ngreawdr, ac yma yr wyfi yn ymrwymo i'th gymmeryd ti megis fy vnig Bennaeth, i fyw mewn pôb vfudd-dod itti, ac i fôd yn hollawl wrth dy reolaeth di, ac i'th gymmeryd di yn vnig Dduw ac etifeddiaeth imi.

Yr wyfi yma hefyd yn cymmeryd dy fâb Jeſu Ghriſt yn vnig Gyfryngwr imi, trwy ba vn y mae imi fôd yn gadwedig. Yr wyfi 'r awron yn ei dderbyn ef yn ei holl ſwyddau, ac i'r holl ddibenion a phwrpaſſon hynny, oblegid y rhai y danfonodd ei Dâd ef: nid yn vnig yn Offeiriad i wneuthur iawn ac i eiriol am faddeuant o'm pechodau; Ond hefyd fel Bugail ac Eſgob eneidiau, y Prophwyd mawr, yr hwn mae yn rhaid i mi wrando arno ym mhôb peth a ddywedo ef wrthif; Ac yn Arglwydd ac yn Frenin i mi, i ymoſtwng iw Gyfreithiau a'i Reolacth, fel y gallo ef yn vnig reoli yn fy nghalon, a daroſtwng fy chwantau, a chyflawni ynofi holl fodlonrwydd ei ewyllys ef.

Ac itti o yſpryd ſanctaidd, yma yr ŵyf yn fy rhôi fy hun, ac i'th gyfarwyddiad ti yn vnig i'm ſancteiddio, a'm cyfarwyddo, a'm diddanu; ac nid o'm bodd ond hynny i ddiffodd ac i wrthwynebu yr vn o'th gynhyrfiadau ſanctaidd.

Wrth hyn ei gŷd, yr ŵyfi yma yn dy ŵydd di û Dduw (yr hwn wyt yn chwilio calonnau, ac yn gwybod beth ſydd mewn dŷn) o'm gwir-fodd yn ſcrifennu fy enw, megis tyſtiolaeth yn fy erbyn fy hun, os byddafi fŷth yn anffyddlon yn fy Nghyfammod; gan erfyn yn oſtyngedig rym a chymmorth dy râs, fel y gallwyf fôd yn ddi-ymmod ac yn ffyddlon ynddo, gan ei wneuthur a'i gyflawni yn gydwybodus hyd y diwedd.

Arglwydd chwilia fi a phrawf fy nghalon, ac od oes ddim ffordd anwir ynof, dangos imi, fel na'm damner gyd â'r Rhagrithwŷr, ond bôd o honof yn berffaith ac yn ddi-dwyll, a'm cael yn y dydd mawr yn ddifeius ac yn ddi-argyoedd ger dy fron. Amen, Amen.

III. Ar ôl ini fyned fal hyn mewn Cyfammod cyhoedd â Duw, y dledſwyddau a ofynnir gennym, yw y rhai hyn.

1. Gwedi it fal hyn mewn gwirionedd ac vniondeb calon gydâ phob dyledus barch a difrifwch fyned mewn Cyfammod â Duw, dyro dy law wrtho: ac yno cadw ef yn ddiogel ym myſg dy bethau mwyaf dymunol, fel y byddo yn Goffadwriaeth ſafadwy o'th rwym Cyhoedd i Dduw, ac edrych yn fynych arno.

2. Gwnâ gydwybod o gyflawni dy gyfammod. Gwedi i ti ymrwymo i fwrw ymaith ac i ymwrthod a'th chwantau o'r blaen, a'th fuchedd bechadurus, na wnâ mor ſiappri â hwynt, ond pryſur-dafl hwynt ymaith trwy ffieidd-dra. Os cafodd cwmpeini drwg ormod o'th gymdeithas anwyl, yr awron torr ymaith dy gyfeillach â hwynt. Os buoſt ti fyw mewn eſgeuluſtra o nêb rhyw ddledſwydd hynod, megis o weddi ddirgel, ac yn dy deulu, o ddarllein yr yſgrythur, neu 'r cyfryw, yr awron goſod arnynt iw cyflawni, a chymmer ofal iw gwneuthur mewn modd difrifol yſprydol, gan was'naethu Duw yn yr yſpryd a'r gwirionedd. Wrth hyn y cêi di eglurdab cyſſurus, ddarfod itti mewn gwirionedd ymwrthod â Diafol a'r Bŷd, a dymuniadau pechadurus dy gnawd; a'c itti di gyſſegru a'th rôi dy hunan i fynu i fôd yn eiddo 'r Arglwydd mewn gwirionedd. Canys yno yr ydym yn ymrôi i'r Arglwydd mewn gwirionedd, pan fo hynny yn ein rhwymo ni allan o law i gyflawni yr hyn a addunedaſom yn ein Cyfammod.

3. Cofia yn fynych dy Gyfammod cyhoeâd a wnaethoſt i Dduw, yn enwedig pan wyt yn breſennol ym medydd rhai eraill, ac yn y Sacrament o Swpper yr Arglwydd; Mynych goffa o hono ſydd fôdd enwedigol itti i yſtyried yn ddwyſach am dano; a dwys-yſtyried o hono a fywioga dy Gydwybod, ac a'th annog i gyflawniad cydwybodus o hono.

4. Pan demtier di i ryw bechod, goſod y pechod hwnnw wrth dy Gyfammod, a chwilia onid yw yn erbyn dy Gyfammod. Hyn a wneiff itti fynych feddwl am dy Gyfammod, ac i fôd yn fwy gofalus iw gadw ef, ac i wrthwynebu pôb temtaſiwn yn ei erbyn.

PEN. X. Moddion eraill o'n rhan ni i gael yr Ail-enedigaeth.

VII. Diſgwyl trwy amynedd ar Ghriſt yn arfer ei Ordinhadau ef, yn enwedig y Gair a Gweddi.

1. Cyrcha yn fynych at weinidogaeth y Gair, lle mae yſpryd Duw yn arfer o anadlu. Yr yſpryd yw 'r Gweithiwr pennaf o'r gwaith mawr hwn. A Gweinidogaeth y Gair yw 'r modd arferol a'r offeryn, yr hwn a arfer yr yſpryd yn ei weithio ef. Nid yw yſpryd Duw yn anadlu mewn Tafarn, neu Win-dŷ, neu Chwareu-dŷ, ond y Ngweinidogaeth y Gair. O herwydd hyn y geilw 'r Apoſtol Paul ef, Phil. 2.16. Gair y bywyd, trwy 'r hwn y bywhêir ein heneidiau. A'r Apoſtol Petr, Hâd yr Ail-enedigaeth, trwy 'r hwn i'n hail-genhedlir, 1 Pet. 1.23.

Ac er mwyn rhoi calon ynot i hyn, gwybydd, ddarfod bywhâu enaid mor farw a'r eiddot tithau, trwy weinidogaeth y Gair. Calon cyn galetted a'r eiddoti a feddalhawyd; Calon mor aflan a Sancteiddiwyd; Calon mor gnawdol a llygredig a newidiwyd ac a adnewyddwyd. A phwy a ŵyr, tra fyddych yn diſgwyl ar Dduw yn ei ffordd ei hun, na all ei yſpryd ef anadlu arnat, ac felly bywhâu dy galon farw, Sancteiddio dy galon aflan, ie adnewyddu a newid dy galon gnawdol llwyr-lygredig, yn yr hyn y mae gwaith yr Ail-enedigaeth yn ſefyll.

Oh mynych gyrcha gan hynny at Weinidogaeth y Gair, lle 'r arfer yſpryd Chriſt ſymmudo, ie ac i anadlu yſpryd bywyd yn eneidiau meirw. Cymmer bôb achos o wrando 'r Gair, mewn amſer, allan o amſer. Na fydded i ddim ond angenrhaid dy gadw di gartref; canys ni ŵydoſt pa Bregeth a fydd mwyaf cyſſonol a'th gyflwr di. A phan wrandawech, dal ſulw a'r y Gair, mcgis a'r y Gennadwri a ddanfonwyd oddiwrth Dduw o ran dy Iechydwriaeth dragwyddol. A chofia ef yn fynych, trwy 'r hyn y cymmer afael dwyſach a'r dy galon. Ac er nad wyt yn cael yn breſennol y lleſhâd yr wyt yn ei ddiſgwyl, etto diſgwyl fŷth ar yr Ordinhâd. Y dŷn clôff a orweddodd yn hir wrth lynn Betheſda, o'r diwedd a iachawyd.

2. Bydd yn mynych ddarllein Gair Duw, a'r cyfryw ddŵyslyfrau defnyddiol, a'th gyfarwyddo i ddeall, ac i gymhwyſo 'r Gair attat dy hun. Ni ddylai hyn wthio allan Pregethu, etto môdd godidawg o ras ydyw yn ei le a'i amſer ei hun; fel y profodd llawer iawn er lleſhâd iddynt. Canys yn yr yſgrythur y cynhwyſir datguddiad eglur o'r ffordd a moddion Iechydwriaeth trwy Jeſu Ghriſt; yno y cynhwyſir y Cyfammod grâs, a'r Deddfau nefol wrth y rhai y mae yn rhaid ini feſur ein holl weithredoedd.

Oh bechadur! fel yr wyti yn chwennych bôd yn gyfrannog o'r enedigaeth newydd, a bôd yn gyfrannog o râs Duw, bydd ofalus a chydwybodus yn darllein yr yſgrythyrau. Na threulia mor amſer hwnnw yn darllein llyfrau o chwareuon ofer, yr hwn a ellit ti ei dreulio yn darllen y Gair, yr hwn a ddichon dy wneuthur yn ddoeth i Iechydwriaeth: Oblegid hyn dŵg y Bibl gydâ thi, fel y gwnaeth Alexander a'm lyfr Homer, Megis ei gyfaill a'i gydymmaith yn ei Ryfelo • dd. Oh na byddai pôb vn o hono'm yn taer-ymgais a'r glôd honno y mae Euſebius yn ei roi i St. Origen, ſef, Y medrai ef adrodd yr holl Sgrythyrau a'r bennau ei fyſedd. Hiſtor. Egl. llyfr. 6. pen. 2.

3. Gweddía ar Dduw am newid dy galon: Erfyn arno ef a'r iddo ef ryngu bodd trwy ei yſpryd dy adnewyddu di, i oſod ei ddelw ar dy enaid, fel y byddit yn Greadur newydd. Yr hyn a ddywed yr Apoſtol Jaco am ddoethineb, ſydd wîr am bob Grâs, Jac. 1.5. Od oes ar nêb ei eiſieu, gofynned gan Dduw, yr hwn ſydd yn rhoi yn haelionu • i bawb, ac heb ddannod; a hi a roddir iddo ef. Oh gan hynny, taer-ddymuna arno ef agoryd dy lygaid, a dangos itti dy gyflwr trîſt gofidus, tra fyddych yn parhâu heb yr Ail-enedigaeth, fel y byddech wîr deimladwy o hynny; ar iddo ef ddangos itti odidawgrwydd ac angenrhaid yr enedigaeth newydd, fel y cynhyrfer dy galon i rai dymuniadau difrifol a hiraethus am dano: ar iddo deilyngu roddi itti yſpryd Sanctaidd, i fywhâu dy enaid marw, ac iw adnewyddu ar ôl Delw Dduw, mewn cyfiawnder a gwîr ſancteiddrwydd. Ac yn dy weddíau ſâf a'r Addewid Duw. Luc. 11.13. I rôi ei yſpryd glân i'r nêb a'i gofynno ganddo ef.

Fel y bo i'th weddíau di am yr enedigaeth newydd ffynnu yn well, bydd ddyfal ynddynt. Gweddía a'th holl galon, ac a'th holl nerth, ac â holl rym dy enaid. Os mynni fod yn Iſrael yn gorchfygu, rhaid itti fôd yn Jacob yn ymaelyd. Ymafael â Duw mewn gweddi, canys tâer weddi wreſog ſy'n gorchfygu.

Gwrthreſ. Ond f' all rhyw vn wrthddywedyd, pa fodd y gallafi weddío heb yr yſpryd?

Atteb. Goſod dy hun ar y ddledſwydd o weddi, a phwy a ŵyr na elli yn ſuan deimlo a chael cymmorth yſpryd Duw yn y gwaith, er nad wyt yn cael hynny yn y dechreuad. Dôs gan hynny at Dduw mewn gweddi, lleda o'i flaen ef dy gyflwr tôſt, greſynol, truan; ſâf ar dy ofidus angenrhaid, erchylled yw dy gyflwr preſennol, pa faint gwell fuaſai itti erioed na'th aneſid, oni i'th enir di drachefn. Ac yno gan ddiſgwyl am gymmorth yr yſpryd, bydd daer iawn ar Dduw, na adawo itti fyw vn diwrnod hwy yn dy gyflwr heb yr Ail-enedigaeth, rhag i Angeu dy gael di felly, ac itti farw yn dragywydd.

A chyda'th weddíau dy hun galw am gymmorth o weddíau rhai eraill, erfyn arnynt ar iddynt dy gofio di a'th gyflwr yn eu gweddíu; A'r iddynt fôd yn daer droſot ti ar Dduw, iddo dy wneuthur di yn Greadur newydd, trwy dy gynnyſcaeddu neu 'th ddonio di â gwîr radau ſanctaidd, iachuſol. Tróad ceidwad y carchar a roddir a'r lawr megis peth a ddigwyddodd ar weddiau 'r Apoſtol on. Nid yn vnig eu hymwared hwynt allan o'i garchar ef, ond ei ymwared yntef allan o garchar Diafol. a oſodir a'r lawr megis ffrwyth eu gweddiau hwynt. At dy weddíau dy hun gan hynny galw i mewn gymmorth gweddíau rhai eraill.

VIII. Pan yn gwrando, yn darllen, gweddio, neu pa ryw amſer bynnag y teimlech di gynnhyrfiadau yſpryd Duw yn dy enaid a'th gydwybod, ymg'ledda hwynt, dyro dy hun i ſynu iddynt, ac yn ebrwydd trô y cynnhyrfiadau hynny i lwyr-fwriadau, a'r llwyr-fwriadau hynny i egníol ymgais. Nâ'd i gynhyrfiadau yſpryd Duw farw yn eu Cychwyniad cyntaf, ond mâg a meithrin hwynt, fel y dygont ffrwyth da.

A'i cynhyrfiadau ydynt yn tueddu i weithio ynot ti i ffieiddio dy hên drachwantau pechadurus? Cadarnhâ y cynhyrfiadau hynny â llwyr-fryd crŷf calonnog i ymadel ac i ymwrthod â hwynt am yr amſer a ddelo; o'r lleiaf i ymdrechu felly yn eu herbyn na chaffont reoli a theyrnaſu ynot, fel y cawſont o'r blaen. A'i cynhyrfiadau ydynt yn tueddu i'th annog i wneuthur rhyw ddledſwydd a eſceuluſaiſt o'r blaen? O trô y cynhyrfiadau hyn yn weithrediadau, ac yn ebrwydd cais wneuthur y dledſwyddau hynny, pa vn a'i gweddío yn dy 'ſtafell ddirgel, a'i yn dy deulu, neu 'r cyfryw.

A ddarfu i Yſpryd Duw mewn Pregeth dy argyoeddi di o ryw bechod mawr yn tramgwyddo eraill, neu bechodau, oblegid y rhai i'th ddwys-bigwyd yn dy galon, ac i'th ddaroſtyngwyd yn ddirfawr tan wir-deimlad o honynt? Oh nac ymfodlona ar ryw gyffro byrr darfodedig, ond dôs yn ebrwydd i ryw le dirgel, ac yno cymmer achos oddiwrth ddull preſennol teimladwy dy galon, i fôd yn fwy rhwydd a helacth yn cyffeſſu dy bechodau i Dduw, ac i'th rwymo dy hun trwy Gyfammod cyhoedd iddo ef i wilied yn well arnat dy hun, fel yn erbyn dy hên helynt anwir ddrygionus, felly yn erbyn yr achoſion ſy'n tueddu at hynny.

O bechadur! Dy ddoethineb fydd i ddal ſulw yn ofalus, ac i fôd yn ddiwyd i wneuthur defnydd da o bôb vn o gynhyrfiadau Yſpryd Duw yn dy enaid a'th gydwybod, trwy gymmorth gwaith yr yſpryd Sainctaidd ynot. Na choll mor gwynt a'r llanw; y Gwynt a all dawelu, a'r llanw droi, ac yno p'le yr wyti? Caled itti rwyfo yn erbyn y gwynt a'r llanw. Ychydig yr wyt yn yſtyried mor fuddiol y gall y cyfryw gynhyrfiadau fôd i'th enaid, os arferi hwynt yn ddoeth; ac faint o golled a all fôd itti trwy eu heſgeuluſo a'u dirmygu: Am a wyddoſt, dy happuſrwydd neu dy anhappuſnwydd tragwyddol ſydd yn ſefyll a'r y defnydd da neu ddrwg a wnêi o honynt.

IX. Bydd yn fynych ynghymdeithas y duwiol; rhodia gydâ hwynt ſy'n rhodio gydä Duw. Y nêb a rodio gyd a'r doeth, a fydd yn fwy doeth; y nêb a rodio gyd a'r goſtyngedig, a fydd fwy goſtyngedig: y nêb a rodio gyd a'r Sainct a ddŷſg fôd yn Sanctaidd. Fel nad oes dim rhwyſtr mwy i waith Chriſt, na chymdeithas rhai annuwiol; felly nid oes dim mwy cynnorthwol iddo, na chymdeithas y rhai ſy'n ofni Duw. Canys nid oes nêb fel y rhai'n mor barod i doſturio wrthych, i'ch cynghori a'ch cyfarwyddo yn y ffordd i'r nefoedd: nêb mor barod i'ch cynhyrfu a'ch annog i dduwioldeb, i'ch cyſſuro a'ch cadarnhâu pan wneloch yn dda, ac i'ch ceryddu pan wneloch ar fai, a'r rhai hyn; nêb mor barod i gyfrannu â chwi eu profiadau eu hunain; Oh deuwch, meddant hwy, ac ni a ddangoſwn i chwi beth a wnaeth yr Arglwydd i'n heneidiau ni. Felly mae llawer o ddaioni iw gael ynghymdeithas y duwiol, gan eu bôd yn dluſernau [neu lantarnau] ſydd yn tanu eu goleuni oddiamgylch.

Fal hyn y dangoſais i chwi y moddion o'ch rhan chwi iw cyflawni er gyrru ymmlaen eich genedigaeth newydd, a gwaith yr Ail-enedigaeth yn eich eneidiau. Ac yr awron rhowch imi gennad i ofyn vn cweſtiwn i chwi, Ydych chwi yn llwyr-fwriadu trwy râs a chymmorth Duw, ac ymrôi i ganlyn y Rheolan hyn, meu beidio? Os ydych yn tybied fôd y pethau hyn yn fwy nag ſydd raid, ac yn barod i ddywedyd, pa'm y rhaid cymmaint o drafferth a blinder? megis pe na byddai, heb gymmaint o wrando, o ddarllen, ac o weddio, a'r cyfryw, ddim gobaith o'r Ail-enedigaeth, ac Iechydwriaeth; chwi ellwch gan hynny eiſtedd a gorphwyſo. Ond gwybyddwch yn ſiccr, eich bôd, heb arfer cydwybodus o'r moddion hyn, yn debyg i fod yn ôl, fel o'r Ail-enedigaeth yn y bŷd hwn, felly o Iechydwriaeth yn y bŷd a ddaw. Canys lle yr ordeiniodd Duw Foddion; nid ydyw mewn modd arferol yn gweithio hebddynt; ac am hynny oni arferwch Foddion Duw, nid rhyfedd i chwi fyned heb ei Râs ef.

Oh bechaduriaid! yr wyfi yn dymuno arnoch er mwyn eich eneidiau gwerthfawr, na chyndyn-wrthodwch fôd yn happus, nac ymſuddwch o'ch bodd i drueni tragwyddol. Byddwch ewyllyſgar i fôd yn hapus, deffrówch eich calonnau cyſgadur, cynhyrfwch eich calonnau diog i ymoſod ar y gwaith. Ni cheîr y nefoedd trwy ddymuno, maè gogoniant tragwyddol yn deilwng o'ch llafur mwyaf, ac ni cheîr heb hynny.

Beth a ddywedwch, ar ôl yr hyn ei gŷd a lefarwyd? A ydych chwi ewyllyſgar i ddychwelyd ac i droi? I fôd yn ddynion newydd, ac i fyw buched newydd? Onid ydych etto, pa brŷd y byddwch? Ydych chwi yn fodlon i farw yn eich cyflwr preſennol? Pettech chwi yr awron ar eich trangc, ac yn myned yn vnion i'r bŷd arall, oni fynnech ddarfod i chwi wrando a'r gyngor? Er y mynni fyw bywyd, etto wyti yn fodlon i farw marwolaeth y cyndyn a'r gwrthnyſſig? Na fyddwch anifeiliaid, a dynion gwall-gofus, o'ch pwyll. Os goreu ydyw Chriſt ar farwolaeth, a Sancteiddrwydd yn oreu ar y diwedd; Os ydych yn gwybod ac yn credu, yr ewyllyſiech wrth farw, fôd yn ſiccr o Ghriſt; yna yn ddiau, eich gwaith chwi yn ſefyll allan yr awrhon yn erbyn Chriſt, ac yn gwrthod grâs, ydyw cyntaf-anedig ffolineb ac ynfydrwydd. Oh byddwch ddoeth, yſtyriwch beth ſydd o'ch blaen; Chriſt ar Bŷd, Sancteiddrwydd a Phechod; Bywyd ac Angeu; Yn awr dewiſwch i chwi eich hunain, ac os cymmerwch gyngor, bydded eich Dewis heddyw ýn gyfryw, ac a amcenwch chwi fôd yn ddewis i chwi wrth farw. Oni ddewiſech farw yn eich pechodau, farw yn Feddwon, farw yn odineb-wŷr, farw yn watwarwŷr, farw yn Anffyddloniaid, na fyddwch fyw heddyw yn y fâth gyflwr melldigedig.

PEN. XI. Atteb i amryw wrthreſymmau dynion cnawdol heb yr Ail-enedigaeth yn erbyn arfer y moddion dywededig.

GWedi îmi ddangos y Moddion iw harfer; yr wyfi yn dyfod yr awron i atteb i'r Gwrthreſymmau ſydd gan fagad o ddynion cnawdol yn erbyn eu harfer hwynt o ran cael yr enedigaeth newydd.

Gwrthreſ. 1. Rhai, ſydd barod i wrthddywedyd, Moddion tebygol yn wîr yw y rhai hyn, ond nid oes ganddynt na grym na nerth i oſod ar eu gwneuthur hwynt.

Atteb. Os yn vnig y goſodi di dy hunan ar y Moddion ni wyddoſt pa nerth a elli di ei gael gan Dduw, na pha lwyddiant a gêi di yn y gwaith. Tra 'r oedd Petr yn pregethu, yr yſpryd glân a ſyrthiodd ar bawb a oedd yn clywed y Gair, Act. 10.44. Ac am a wyddoſti, tra fy'ch di yn diſgwyl ar weinidogaeth y Gair, neu yn gweddío Duw, f'all yr yſpryd glân ſyrthio arnat, a gwneuthur yr ordinhâd honno yn nerthol am dy Ail-enedigaeth a'th Iechydwriaeth. Am hynny goſod dy hun ar arfer y Moddion; Diſgwyl wrth y llynn; ni wyddoſti gynted y gall yſpryd Duw ddyfod ac ymſymmud ar dy enaid. Canys mae Duw yn arferol o gyfârfod y rhai ſy'n ei geiſio ef.

Gwrthreſ. 2. Yr wyf yn ofni nad wyfi etholedig, ac am hynny yr wyf yn meddwl mai llwyr-ofer i mi oſod ar y Moddion am yr enedigaeth newydd. Oh pettwn i yn ſiccr o'm hetholedigaeth, yno mi a fyddwn yn hyderus gyſſurus yn ei geiſio.

Atteb. 1. Peth dirgel yw etholedigaeth, yn perthyn i Dduw. Yn ôl yr hyn a ddywedodd Moſes; Deut. 29.29. Y dirgeledigaethau ſydd eiddo 'r Arglwydd ein Duw; ond y pethau amlwg a roddwyd ini. Ac am hynny na flina dy hun am ewyllys dirgel Duw, ond canlyn ei ewyllys datguddiedig ef. Goſod dy hun yn ddifrifol o'r galon ar arfer y Moddion a Sancteiddiodd Duw am dy Ail-enedigaeth; ac o hynny y gelli di gaſclu peth eglurdab cyſſurus a'm dy etholedigaeth.

2. Yſtyria, er bôd yn ddledſwydd ar bôb Chriſtion fôd yn ddiwyd i wneuthur ei etholedigaeth a'i Alwedigaeth yn ſiccr: etto ni all nêb wybod a bôd yn ſiccr o'i etholedigaeth, nes iddo gael ei adgenhedlu gan yſpryd Duw. Am hynny, fe ddylai, dy fôd heb wybod dy etholedigaeth, fôd cym mhelled o'th gadw di oddiwrth dy oſod dy hun ar Foddion yr Ail-enedigaeth, ac yn hytrach y dylai dy annog di i hynny; Canys trwy dy Ail-enedigaeth y gelli wybod dy etholedigaeth. Bwriadau tragwyddol Duw a wnêir yn amlwg yn vnig à poſteriori, trwy eu gweithrediadau, vn o'r rhai ydyw 'r Ail-enedigaeth: Cais hwn, ac nid rhaid itti ammeu dy etholedigaeth.

Gwrthreſ. 3. Och! yr wyfi yn rhy annheilwng i fôd vn gyfrannog a'r fâth drugaredd fawr: Nid oes dim ynofi i annog Duw i weithio grâs ynof, ac am hynny pa'm y blinafi fy hun yn ei gylch ef?

Atteb. 1. Yſtyria fôd grâs Duw mor râd hollawl, fel y mae y drugaredd y mae efe yn ei deilyngu i'r vn o'i Greaduriaid, yn hollawl o hono ei hun, a thrwyddo ei hun. Edrych y mae ar ei ddaioni ei hun, nid ein teilyngdod m, yn y trugareddau y mae efe yn eu cyfrannu. Oni cheiff nêb râs ond y rhai teilwng, yno pwy all fôd yn gadwedig?

2. Yſtyria na fedrodd neb erioed cyn yr Ail-enedigaeth, gael dim teilyngdod ynddo ei hun, fel y gwneid ef yn gyfrannog o'r drugaredd honno. Beth oedd ym Manaſſeh? Neu yn Zacheus? neu ym Mair Fagdalen? Neu ym Mhaul, cyn eu tróad? yn ddiau nid oedd dim. Nagê, nid oes vn plentyn Duw ar y ddaiar, nac yn y nefoedd, yn yr hwn nid oedd cymmaint o annheilyngdod, ac ynot tithau. Pa'm gan hynny y mae golwg ar dy annheilyngdod yn peri itti mobeithio amdano?

3. Yſtyria, fôd teimlad o'th annheilyngdod yn rhyw feſur a • âdd o deilyngdod; ie y teilyngdod mwyaf ydyw a elli di gyr • aeddyd. Ac ni chafodd neb erioed fwy o drugaredd gyd Duw, nâ'r rhai a fuant mwyaf teimladwy o'u hannei •• ngdod.

Gwrthreſ. 4. Rhai ſydd yn ſefyll ar rifedi a mamtiol eu pechodau. Och! maent y fâth bechaduriaid gwael greſynol, wedi cam-dreulio y rhan oreu o'i hamſer, nerth eu jeuengctid yngwaſanaeth y pechod a Satan, ac yn cyflawni eu trachwantau a'u hanwydau cnawdol eu hunain; ac am hynny ni allant ddiſgwyl y fâth drugaredd fawr oddiwrth Dduw, a'i gwneuthur o feibion Belial yn feibion i Dduw trwy waith yr Ail-enedigaeth.

Atteb. Gwybydd i'th gyſſuro, ddarfod i Dduw gofleidio ym mreichiau ei râd râs, cymmaint a chynddrwg pechaduriaid a thithau. Canys a fuoſti yn eilun-addolwr, neu yn llofrudd? Felly bu Manaſſeh, etto fe gafodd drugaredd. A fuoſti yn Gablwr, ac yn Erlidiwr y Sainct a Gweiſion Duw? felly bu Paul, ac etto fe gafodd drugaredd. A fuoſti yn ddŷn brwnt aflan, yn ymdrôi ac yn ymhyfrydu fel hŵch yn dom y pechod, ac ym mygn dy frynti pechadurus? Felly y gwnaeth Mair Fagdalen, a llawer o'r Corinthiaid; etto hwy a olchwyd yngwaed Jeſu Chriſt, a gyfiawnhawyd ac a ſancteiddiwyd. A fuoſti yn Orthrymmwr a Chribddeilwr, yr hwn a geſclaiſt gyfoeth trwy dwyllo a gwneuthur cam a'th gym'dogion, a malu wynebau 'r tlodion? Felly y gwnaeth Matthew a Zacheus, y rhai etto a gawſant drugaredd. Pa'm gan hynny nad oes obaith o drugaredd i tithau? Gan ddarfod i Râs goſleidio cymmaint a chynddrwg pechaduriaid.

Cweſt. A ddywedi di dy fôd yn bechadur mwy nâ'r vn o'r rhai rhag-ddywededig?

Atteb. Anhawdd yw coelio hynny. Ond bwrw i'th bechodau di ragori mewn maintioli ar bôb vn o'r rhai yr wyti yn eu gael wedi maddeu iddynt yn yr Yſgrythur; etto nid yw hyn yn achos gyfiawn o anobaith: O herwydd ni chafwyd allan erioed mo ddyfnder trugaredd Duw: Ni roes Duw erioed allan ei Drugaredd, ond fe all ei rhoi allan ym mhellach: Fe all pechaduriaid mwy, nag a faddeuwyd erioed etto iddynt, gael maddeuant. Ac am hynny pettei dy bechodau di yn amlach ac yn fwy nâ phechodau rhai eraill, etto mae gobaith o drugaredd itti oni cheúi di dy hun allan oddiwrthi trwy anghrediniaeth.

Gwrthreſ. 5. Eraill a ddywedant. eu bôd yn ofni ddarfod iw hamſer, a'u dydd grâs fyned heibio, gan iddynt ſefyll allan yn hîr, a gwrthod llawer cynnig o drugaredd, ac ei bôd hi bellach yn rhy'wyr ceiſio grâs Duw.

Atteb. I hyn yr wyf yn atteb, mai pêth trîſt iawn yw, diyſtyru a gwrthod llawer cynnig o drugaredd, ei pechod mawr yw, ſydd yn gofyn ar dy law di ddwys-drwm ofid ac ymoſtyngiad. Hyn a wnaeth i'n Iachawdr wylo tros Gaerſalem, am iddynt eſgeuluſo dydd eu hymweliad. Ond etto gwybydd,

1. Fôd gan Ghriſt amryw amſerau ac odféydd o Dróedigaeth a'r Ail-enedigaeth: Nid yw pawb yn dyfod i mewn ar yr awr gyntaf o'r dydd, nag ar y chweched awr. Fe ddŵg Chriſt adref atto ei hun rai yn niwedd eu dyddiau, y rhai tros yr holl amſer o'r blaen a ddiyſtyraſant ac a wrthodaſant ei wahoddion graſol ef.

2. Os ydyw ddrwg gennitti o'th galon ddarfod itti gynt wrthod, ac wyt yr awron yn wîr-ewyllyſgar i ymwaſgu â Chriſt, mi allaf ddywedyd yn hŷf, nad aeth dy ddydd grâs di heibio. Canys y cynhyrfiadau hynny, a weithiwyd ynoti trwy Yſpryd Duw, ſydd arwyddion graſol, ei fôd ef etto yn barod i wneuthur itti ddaioni, os ti a'i derbyn.

3. Tydi, yr hwn a ofni ddarfod dy ddydd Grâs, gwybydd hyn, os wyti yn cael ynot dy hun ewyllyſgarwch yr awron i fwrw ymaith dy hên drachwantan ath bechodau, ac i fôd yn Greadur newydd; i fwrw ymaith waſanaeth Diafol, ac i fod yn wâs i'r Arglwydd Jeſu, nid aeth dy ddydd grâs di heibio.

Ni fynnwn ni trwy y pethau hyn gryfhâu nêb i oedi o ddydd i ddydd i drôi ymaith oddiwrth ei bechodau, gan ryfygu y ceiff ef drugaredd yn y diwedd. Gochel yr ynfydrwydd hyn. Tydi yr hwn ni fynni heddyw, f' all dy enaid fôd yn vffern cyn y foru. Ond yr wyf yn dywedyd hyn i annog hên bechaduriaid i drôi a'r frŷs. Tydi hên bechadur! yr awr ddiweddaf ydyw, am a wyddoſti, ti a ddaethoſt bellach yn ſiccr hŷd at, Yr awron, neu nid bŷth. Ac mi a fynnwn ddywedyd dau beth wrthit.

1. Peth ammhêus iawn yw, am danat ti a ſefaiſt allan gyhyd, a ddeúi di i mewn yr awron, ofna a chryna; ychydig, ychydig iawn o'r rhai a ſafant allan hyd yr awr ddiwaethaf, ſydd yn dyfod i mewn ar yr awr ddiweddaf. Etto,

2. Os mynni, ti a elli ddyfod; os yn dy ddydd hwn, yn dy ddydd diwedd, y deúi di i mewn, ti a fyddi gadwedig.

PEN. XII. Defnydd o Gyngor i'r rhai a Ail-anwyd.

GAn imi ddarfod ar gaingc gyntaf o'r Defnydd o Gyngor i'r rhai heb yr Ail-enedigaeth; Deúwn yr awron at yr ail, ſydd yn perthyn i'r rhai a Ail-anwyd, ac a ſaif mewn amryw bennau.

1. Rhyfedda a chlodfora enwedigol drugaredd a daioni Duw tuac attat yn dy Ail-enedigaeth. Ymddigrifa dy galon trwy yſtyried ei gariad ef tuac attat yNghriſt Jeſu, ddarfod iddo dy gippio di fel pentewyn allan o'r tân, ddarfod iddo dy dderbyn di iw râs a'i ffafr enwedigol, pan adawodd ef lawer Myrddiwn o wŷr ac o ŵragedd i farw yn eu pechodau; ddarfod iddo ef dy wneuthur di yn Etifedd y nefoedd, pan adawodd ef gymmaint i fôd yn bentwynion tân vffern: Onid oes itti achos annhraethawl i eiſtedd ac i ryfeddu wrth wîr râd râs Duw, a chyfoeth ei drugaredd ef tuac attat? Yn ddiau nid oedd dim ond gwîr râs Duw a roes yr anrhydedd hwn arnati, ac a wnaeth y fâth ragor rhyngotti ac eraill. Canys beth a welodd Duw ynot ti rhagor eraill, iw annog i roi ei gariad enwedigol arnat?

Oh edrych o'th amgylch, gwêl dy Gym'dogion, ſydd yn byw tan yr vn weinidogaeth, yn gyfrannog o'r vn Ordinhadau a thithau, etto heb erioed deimlo-na'i grym na'i melyſdra yn ei eneidiau, Ddarfod i wlîth ei râd-râs ſyrthio ar dy enaid ti, pan yw calonnau cymmaint o'th amgylch yn ſŷch, heb vn defnyn o'r gwlîth hwnnw arnynt: Ond trugaredd yw hon 〈◊〉 ryfeddu o'i phlegid? Oh yſtyria, molianna, a dywed, Arglwydd, pa fodd y mae itti râd-roddi dy râs imi, a'i naccâu i gymmaint, y rhai ydynt lawer modd yn well nâ myfi?

II. Ail gaingc o'r Defnydd o gyngor ir rhai a Ail-anwyd, ydyw, I fôd yn ddiolchgar i Dduw am y drugaredd fawr hon. Rhyfedda wrth râs Duw, a bendithia ei enw ef yn dragywydd. A wnaethpwyd ti yn fyw? a genhedlwyd bywyd Duw ynoti? Ac oes gennitti eglurdab o hynny? O bendithia Dduw tra fyddych fyw. Bydded dy galon, a'th enau, a'th fywyd yn llawn o'i foliant ef. Cymmer i fynu eiriau y Pſalmydd, Bendithia 'r Arglwydd, ô fy enaid, a chwbl ſydd ynofi, bendithied ei enw ſanctaidd ef: Bendithia 'r Arglwydd, ô fy enaid, ac nac anghofia ei holl ddoniau ef. A fyddi di yn ddiolchgar i Dduw a'm dy anedigaeth naturiol? Ac oni byddi ddiolchgar iddo a'm dy anedigaeth yſprydol? A fendithi di ef a'm iddo dy wneuthur yn greadur rheſymmol? Ac oni fendithi ef a'm dy wneuthur yn greadur newydd? Ond yr Ail-enedigaeth o'r holl drugareddau ſydd fwyaf angenrheidiol? Ac oni fyddi ddiolchgar am yr vnig beth ſydd angenrheidiol?

I'th gyffrôi di yn well i'r ddledſwydd hon o Ddiolchgarwch am y drugaredd hon,

1. Yſtyria, mor drîſt a thruan oedd dy gyflwr, cyn dy Ail-enedigaeth, gan dy fôd yn Blentyn digofaint, yn gaethwâs Satan, yn etifedd vffern. Ac yno cyff'lyba ef a'th gyflwr preſennol. Wele, o blentyn digofaint, ti a wnaethpwyd yn Blentyn Duw; o gaethwas Satan, ti a wnaethpwyd yn ŵr rhydd i Ghriſt: o etifedd vffern a damnedigaeth, yn etifedd y nefoedd ac Iechdwriaeth. Ac onid yw hyn ei gŷd yn gofyn diolchgarwch?

2. Yſtyria fôd y Drugaredd hon mewn modd annhraethawl yn fwy nâ'r holl drugareddau eraill yn y Bŷd. Yr enedigaeth newydd hon a wnâ ddŷn yn ŵr anrhydeddus, vn o'r hâd Bren'hinol, Brenin ac Offeiriad i Dduw. Hyn a'i gwnâ yn gyfoethawg; y gronyn lleiaf o'r Grâs hwn ſydd well nâ holl gyfoeth y Bŷd: Dyma 'r gwîr olud, tryſſor ni dderfydd, ac ni ellir ei lawn-briſio. Hyn a'i gwneiff ef yn ŵr llawen: Mae llawenydd yn y nêf wrth dy Dróad ti, a ſylfaen o lawenydd tragwyddol a oſodir yn dy enaid ti: Ti a elli lawenhâu, cymmwys itti wneuthur yn llawen, oblegid dy enaid hwn a fu farw, ac wele hyw ydyw; ef a gollwyd, ac a gafwyd. Fe roes Theodoſius fwy o ddiolch i Dduw, a'm ei wneuthur ef yn Aelod y'r Eglwys, nag yn Ben yr ymerodraeth. Felly bendithia Dduw yn fwy am y drugaredd hon, iddo dy wneuthur di yn Aelod i Ghriſt, nâ phe gwnaethei di yn etifedd yr holl Ddaiar.

Beth er na roes Duw itti helaethrwydd o Anrhydedd a chyfoeth bydol; etto os bu efe helaeth tuac attat mewn Grâs, hyn yn vnig fydd yn ddefnydd o foliant tragwyddol. Mae gan Luther 'ſtori nodedig ſydd i'r diben hwn. Yn amſer y Cyngor yn Conſtantia, Fe ddywed ini fod dau Gardinal yn marchogaeth i'r Cyngor; ac ar y ffordd hwy a welſant Fugail yn y maes yn ŵylo. Vn, gan doſturio wrtho, a ofynnodd iddo, Pa'm yr oedd efe yn ŵylo? Ar y cyntaf yr oedd yn anhawdd ganddo roi atteb; ond pan gymmhellwyd ef, efe a ddywedodd, mai wrth edrych ar y llyffant dû o'i flaen ef, fe yſtyriodd, na ddarfuaſei iddo erioed foliannu Duw am ei wneuthur ef y fâth greadur rhagorol â Dŷn: na wnaethai efe ef y fâth greadur brwnt anferth a'r llyffant hwnnw. Ar glywed hyn fe gynhyrfwyd y Cardinal yn fawr, gan yſtyried iddo ef dderbyn trugareddau mwy nâ'r dŷn truan hwnnw, ac etto ni thalaſei fo i Dduw y fâth foliant a diolch ag oedd ddyledus. Ac oni chyfyd y dŷn truan hwn yn y fara yn erbyn llawer o hono'm? Ie, onid oes achos i'r rhai goreu o hono'm ymoſtwng yn fawr ger bron yr Arglwydd, y rhai nid ŷm mor wreſog-deimladwy yn cofio Grâs Duw yn ein gwneuthur ni yn Ghriſtianogion, fel y gwnaeth y Bugail truan hwnnw, am ei wnethur yn ddŷn. Oh gyfaill! Prâw dy fôd wedi dy eni drachefn, a dôs ymaith yn llawen, gan neidio, a moliannu Duw.

III. A ddarfu i Dduw trwy ei yſpryd dy Ail-genhedlu di, a'th waeuthur di yn Blentyn iddo, yno rhodia yn addas o'r drugaredd a'r anrhydedd enwedigol hwn. Mae 'r 'Scrythur yn ein mawr-annog i hyn, megis, Col. 1.10. Rhodiwch yn addas i'r Arglwydd. Ac Eph. 4.1. Rhodiwch yn addas i'r galwedigaeth i'ch galwyd iddi. Yma, ac mewn lleoedd eraill, nid yw 'r gair hwn addas yn arwyddo dim haeddiant, neu deilyngdod, ond yn vnig cymmhwyſdra, neu weddeidd-dra. Megis Rhuf. 16.2. Phil. 1.27. A lle dywed Joan Fedyddiwr, Dygwch ffrwythau addas i edifeirwch, mae y cyfieithiad newydd yn trôi 〈 in non-Latin alphabet 〉 , cymmwys i edifeirwch. ynteu meddwl y peth ydyw hyn, ymddygwch mewn rhyw feſur yn wiw ac yn gymwys i'ch genedigaeth, a'ch vchel anrhydedd. A'r hyn y cyttuna hynny o'r Apoſtol Petr, 1 Pet. 2.9. Chychwi ydych rywagaeth etholedig, pobl briodol i Dduw; fel y mynegoch rinweddau yr hwn a'ch galwodd allan o dywyllwch iw ryfeddol oleuni ef. Fel y mae y rhai a Ail-anwyd yn rhagori yn eu cyflwr a'u perthynas ar rai cnawdol heb eu hail-eni; felly dylent fôd yn ſiamplau godidawg yn eu buchedd a'u hymarweddiad.

Hyn a ofyn Chriſt gan bob gwîr Ghriſtion: Canys medd efe, yn dywedyd wrth ei Ddiſgyblion, Mat. 5.47. Pa ragoriaeth yr ydych chwi yn ei wneuthur? fel pe dywedaſei, chychwi y rhai a fynnwch fôd yn wîr-Ghriſtianogion, ac yn wîr-ddiſgyblion i Jeſu Ghriſt; rhaid i chwi fôd yn fwy ſanctaidd a nefol, yn rhodio vwch law dynion eraill; rhaid i chwi fôd yn rhagorol, a diſcleirio fel goleuadau ynghanol cenhedlaeth ddrygionus a throfaus, trwy fyw bucheddau a fo yn ſiamplau i argyoeddi eraill; fel y galler dywedyd am danoch chwi, yr hyn a ddywedodd Duw am Job, Nad oedd gyffelyb iddo ar y ddaiar, fel am gyfoeth, felly am dduwioldeb, gan ei fôd ef lawer o raddau yn vwch mewn grâs nag eraill yn yr oes honno.

A ddiſgleiriodd Duw trwy ei Râs ar eich eneidiau? Diſgleiried eich goleuni ger bron dynion, fel y gwelont eich gweithredoedd da chwi, ac y gogoneddont eich Tâd yr bwn ſydd yn y nefôedd. Mat. 8.16.

Gwedi eich derchafu vwchlaw cyflwr dynion eraill, nid yw weddus i chwi fôd fel dynion eraill y Bŷd, ond byw uwch eu llaw hwynt, i fôd yn fwy ſanctaidd a nefol yn eich ymarweddiad, a mwy o zêl tros Dduw, mwy gwreſog yn cyflawni dledſwyddau ſanctaidd a chrefyddol. Mae 'r Arglwydd yn diſgwyl pethau mawrion, ac amgenach gwaſanaeth oddiwrthych chwi, nag oddiwrth ddynion eraill; canys efe a wnaeth fwy troſoch chwi, ac a rôes fwy i chwi, nag i'r holl fŷd. Pan gofioch eich breintiau, ymreſymmwch â chwi eich hunain fel hyn, a wnaeth Duw nyni yn gyfrannogion o'r fâth drugareddau rhagorol, a breintiau enwedigol, Oh-gan hynny pa ryw fâth ddynion a ddylem ni fôd ym mhob ſanctaidd yma • weddiad â duwioldeb! 2 Pet. 3.11. Pa fodd y dylem ni rodio yn addas i'r fâth freintiau rhagorol, trwy fôd yn rhagorol yn ein gweithredoedd! gan wneuthur rhyw bethau rhagorol tros Dduw, yr hwn a wnaeth â ni mor ddaionus rhagorol. Fel yr ymhelaethodd Duw tuac attom mewn trugareddau enwedigol, felly mae yn diſgwyl ini ymhelaethu mewn dledſwyddau enwedigol.

PEN. XIII. Yn dangos y pethau nodedig rhagorol a ddylai y rhai a Ail-anwyd eu gwneuthur vwch law eraill.

I. GWneuthur cydwybod o'u hamſer gwerthfawr, ac iw oſod allan ar y goreu. Nid yw dynion cnawdol yn gwneuthur fawr gydwybod o dreulio eu hamſer mewn gwagedd ac oferedd. Maent mor chwannog iw trachwant a'u difyrrwch cnawdol, fel y mae eu gofal pennaf hwynt, nid cymmaint i gynnhilo 'r amſer, ac iw gamdreulio mewn gwagedd a llawenydd. Ond och! mor berthynol y mae i'r rhai a alwodd Duw, briſio 'r amſer a welo ef yn dda roddi iddynt! ac iw oſod allan yn y modd goreu a mwyaf buddiol a allant! ie i gaſclu briwſion yr amſer, pob modfedd o hono, fel na choller dim. Ni allwn ni hepcor yn iawn vn awr ſegur. Oh gwnâ'r goreu o'r diwrnod. I'r diben hwn,

1. Yſtyria fôd dy gyflwr tragwyddol yn ſefyll a'r dreulio dy amſer yn dda neu yn ddrŵg. Mae llawer yn ddibris o'u hamſer, ac ar hynny yn ei chwarae ac yn ei ddifyrru ymaith. Etto nid oes vn munud yr wyt yn ei gam dreulio, ond fe all fôd, am a wyddoſt, yr vnig amſer, ar yr hwn y ſaif dy gyflwr tragwyddol. Oh pa ynfydrwydd ydyw, am lawenydd vn awr neu ddiwrnod, fôd yn debyg i golli dedwyddwch tragwyddol, a bôd yn debyg i ſyrthio i drueni tragwyddol! Ac etto anamled yw y rhai ſydd yn gwneuthur cyfrif o'u hamſer, ac yn meddwl fôd dim cyfrafol yn ſefyll arno.

2. Yſtyria fawr-werth yr Amſer, yr hwn a dâl fwy, nâ holl gyfoeth a thryſſorau y Bŷd, canys ni allant bwrcaſu vn munud o amſer. Pe gwelai 'r Arglwydd yn dda, ganhiadu i'r enaid damnedig yn vffern, ond vn wythnos o amſer i fyw drachefn ar y ddaiar, i edrych pa fodd y treuliai hynny er lleſhâd iw enaid: Oh pa bris vchel a roddai ef arno! mor ofalus y treuliai bob munud o hono! mor ddifrifol a fyddai ym mhôb gwaſanaeth ſanctaidd, a pherthynaſau ei enaid! mor gydwybodus yn treulio y Sabbath! mor wiliadwrus fyddai y diwrnod hwnnw ar ei feddyliau, geiriau a gweithredoedd! Pe clywai ef gynnig Chriſt yNgweinidogaeth yr efengyl megis Iachawdr i bechaduriaid truain, Oh mor wiſgi yr ymwaſgai â'r cynnig o Jeſu Ghriſt! mor galonnog y cofleidiai ef! Pe temptid ef gan ryw gyfeillion cnawdol i dreulio vn diwrnod gydâ hwynt mewn digrifwch a llawenydd, pa fodd yr attebai hwynt! Och fi! nid yw 'r amſer, a'r yr hwn y ſaif fy nghyflwr tragwyddol, ond byrr iawn: ac oni byddai yn ynfydrwydd erchyll ynofi ofera ymaith ran o hono? A ſuddafi fy enaid i'r fflammau tragwyddol am ychydig lawenydd fföl a choeg ddigrifwch? Oh, na atto Duw. Ac wrth hyn y gellwch weled mor werthfawr yw amſer. Ychydig reſwm yn ddiau ſydd gan bobl, i fod yn gynnil o'u cyfoeth, ac yn waſtraffus o'u hamſer; pan na allo holl gyfoeth y bŷd (fel y dywedpwyd o'r blaen) bwrcaſu vn awr a Amſer.

3. Yſtyriwch faint o amſer gwerthfawr a golleſoch yn barod.

4. Yſtyria yr amſer preſennol yn vnig ſydd eiddoti iw gynnhilo. Wele yn awr yr amſer cymeradwy, wele yn awr ddydd yr Iechydwriaeth! Oh gan hynny pa'm y treuli ymaith yn ofer yr amſer ſydd yn vnig yn eiddoti, ac addo itti dy hun bethau mawrion mewn amſer nid yw eiddotti? Canys yr awr neſaf, ie y munud neſaf ti a elli gan ddyrnod Angeu gael dy dorri ymaith; ac yno y cymmerir oddiwrthit yr holl odféydd o wneuthur neu dderbyn daioni.

II. Peth arall enwedigol a ddylai y rhai a Ail-anwyd ei wneuthur vwch law eraill, ydyw, Cofleidio pob odfa i wneuthur neu dderbyn daioni. Trwy wneuthur daioni yr wyfi yn meddwl nid yn vnig haelioni i'r tlawd, ond hefyd cyflawniad cydwybodus o'r holl ddledſwyddau Chriſtianogol, beth bynnag a ymafael dy law ynddo iw wneuthur gwnâ â'th holl egni, medd y Gŵr doeth. Preg. 9.10. Hynny yw, pa odfa bynnag a roddir itti i wneuthur daioni, gwnâ yn rymmus ac yn bryſur, heb ei oedi hyd oni fyddo yn rhywyr. Gan fod gwerth yn dy law, Oh nâd iddo golli trwy ddiofalwch, rhag itti ddrûd-edifarhâu am hynny. Ir diben hwn yſtyria, mai ychydig yw 'r odféydd a all fod yn ôl itti. Am a wyddoſti, mae 'r amſer yn agos, y derfydd dy odféydd i wrando, dy odféydd i weddío, dy odféydd i drugarhaû, a'r cyfryw; Pa faint gan hynny y perthyn itti eu goſod hwynt allan ar y goreu, tra caffech hwynt, ac i arfer y prŷd a'r odfa breſennol megis y diweddaf a gait ti yn y bŷd?

Os byddi ynghymdeithas Chriſtion duwiol cyfarwydd, yno y mae itti odfa i ynnill llawer o ddaioni yſprydol a budd i'th enaid; fel trwy ddal ſulw ar ei radau, felly trwy oſod o'i flaen ef dy Ammheuon a phetruſder dy gydwybod. Oh na ollwng ymaith y fâth odfa heb ynnill rhyw ddaioni yſprydol i'th enaid.

Os gelwir di i ymweled a chyfaill neu Gymmydog ar ei glâf-wely, Oh pa odfa ſydd yn dy law di i wnethur daioni iw enaid ef! Trwy ei gynghori ef i feddwl am farwolaeth, ac i ymbarattôi, i wneuthur ei heddwch â Duw, i fwrw ei hunan a baich ei bechodau a'r Ghriſt, i adeiladu gobaith ei Iechydwriaeth yn vnig ar y Graig, yr Arglwydd Jeſu Ghriſt.

Os yn rhodio allan, neu yn ymdeithio ar y ffordd, y ſyrthi ar gymdeithion; pa ddaioni a elli ei wneuthur trwy ryw ymddiddan yſprydol am Dduw, neu am drueni dŷn wrth natur, neu am y gwaith mawr o'n prynedigaeth trwy Jeſu Ghriſt, neu 'r cyfryw: Oh faint y gallai dy ofal yn hyn ymhelaethu i'th gyfrif di; cofia ei • iau 'r Apoſtol, Cynghorwch ei gilydd tra gelwir hi Heddyw.

Os rhoes yr Arglwydd itti Deulu, a'th gynnyſcaeddu â doniau iw dyſgu a'u hadeiladu; na choller yr eneidiau ſydd gydâ thi trwy dy eſgeuluſdra di. Mae itti odféydd beunyddol i fôd yn hâu dy hâd yn eu heneidiau, yr hwn a all dyfu i fywyd tragwyddol. Ac am dy Gym'dogion ſydd o'th amgylch, bydded iddynt dy gael yn Gymmydog da iddynt: a hynny a gânt oreu, os ceiſi eu gwneuthur hwy yn Ghriſtianogion da.

III. Dledſwydd arall enwedigol yn perthyn i'r rhai a Ail-anwyd yw, Bôd yn wiliadwrus yn y modd o gyflawni Dledfwyddau da. Nid yn vnig bod yn gydwybodus yn arfer yr Ordinhadau, ond hefyd cynhyrfu ein calonnau i fod yn gydwybodus am y modd y gwnelom hwynt.

1. Yr ydym yn llwyr-ŵyr-droi ac yn llygru y Dledſwyddau ſancteiddiolaf, pan fo'm ni yn ddeffygiol o ran y modd o'u cyflawni hwynt. Ie trwy hynny y troîr ein dledſwyddau ſanctaidd yn bechod, fel y dywed y Prophwyd Iſaiah, Yr hwn a laddo ŷch, am Aberth, ſydd fel yr hwn a laddo ŵr, yr hwn a abertho oen ſydd fel yr hwn a dorrfynuglo gî, Iſa. 66.3. Er bôd aberthu ychen ac ŵyn yn dda: ac yn orch'mynnedig gan Dduw ei hun: etto oblegid en bôd yn ddeffygiol o ran y modd o'u cyflawni hwynt, nid oeddynt mwy cymmeradwy gan Dduw, nâ llâdd gwŷr, neu dorrfynuglu cî; y rhai a waherddid yn y Gyfraith, ac oedd ffiaidd gan yr Arglwydd.

2. Y modd vnion o gyflawni dledſwyddau, ſydd yn cael y fendith gan Dduw. Yſgatfydd ti a wrandewaiſt lawer, ac a weddíaiſt lawer, ac a ymprydiaiſt lawer, ac etto ni chefaiſt ond ychydig fûdd a lleſhâd yn hynny. Hola dy hun, oni buoſt ddiofal a marwedd, yn rhagrithiol ac yn ddifraw ynddynt, yn eu gwneuthur, fel pe buaſit heb eu gwneuthur. Os felly, nid rhyfedd itti dderbyn cyn lleied bûdd oddiwrthynt.

Am iawn fodd o gyflawni dledſwyddau da, cymmer y rheolau hyn.

I. Byddwch ofalus i gymmeryd Chriſt gydâ chwi am gymmorth a chymmeriad.

1. Am gymmorth. Canys hebofi, medd Chriſt, ni ellwch chwi wneuthur dim, Joan. 15.5. Hynny yw, heb undeb a chymmundeb â Chriſt, ni ellwch wneuthur vn gwaſanaeth a fo cymmeradwy gan Dduw. Pa bryd bynnag gan hynny y goſodoch ar vn dledſwydd da, yn y man cyntaf ceiſiwch nerth a chymmorth oddiwrth Ghriſt, a phwyſwch arno am gymmorth, nac ewch i weddío neu i wrando, ond yn nerth yr Arglwydd.

2. Cymmerwch Ghriſt gydâ chwi am gymmeriad o'ch perſon, a'ch gwaſanaeth. Chriſt ydyw anwyl ſâb Duw, yn yr hwn y mae efe cymmaint yn ymfodloni, ac y mae hefyd ynddo ef yn ymfodloni yn y rhai oll a ddêl at Dduw trwyddo ef.

Pa brŷd bynnag gan hynny yr elom at Dduw mewn gweddi, neu ryw Ordinhâd arall, dygwn Ghriſt gydâ ni ym mreichiau ein ffydd. Mae Plutarch ym mywyd Themiſtocles yn dangos mai arfer cyffredinol rhai o'r Cenhedloedd, ſef y Moloſſiaid, oedd, pan ewyllyſient gael ffafr eu Brenin, hwy a gymmerent ei Fâb ef yn eu breichiau ac felly yr âent atto ef. Ac yn ddiau doethineb Chriſtianogion fyddai, yn ceiſio wyneb a ffafr Duw, Brenhin y nefoedd a'r Ddaiar, i gymmeryd y ſanct fâb Jeſu gydâ hwynt, heb pa vn ni chânt weled ei wyneb ef.

II. Cyffroa dy hun a'th holl nerth, dyro dy hun allan hyd yr eithaf, cais fôd yn fywiog a gwreſog yn yr yſpryd. Cais yſpryd ffydd a grym: hyn a fydd olew i'th olwynion, a gwynt i'r hwyliau, i roi 'r cwbl ar waith: Os bydd hyn yn ôl, dy waſanaeth goreu fydd yn waſanaeth diffrwyth marwedd, yn yr hyn nid ymfodlona 'r Arglwydd.

Mae tri mâth ar rym a ddylem ni ymegnío iw roi allan yn ein holl ddledſwyddau ſanctaidd,

1. Grym ein Bwriad. 2. Grym ein Anwydau. 3. Grym ein Corph.

1. Rhaid ini fwriadu ein gwaith, fel pette am ein hoedl; canys felly mae, pa vn bynnag a'i gwaith gweddio, gwrando, myfyrio, neu 'r cyfryw; Rhaid ini roi allan nerth ein Bwriad, yn gyſtal a nerth ein gwrandawiad, heb roi lle nac i ſyrthni 'r corph, nac i wibiad y meddwl. Ond och! pa bethau gweigion ofer ſydd barod i ledratta ymaith ein calonnau a'n meddyliau yn cyflawni dledſwyddau ſanctaidd? Pette vn o'n Pennaethiaid yn ymddiddan â ni, fe ddiſgwiliai ini ddal ſulw ar yr hyn a ddywedo wrthym, ac nid troi ymaith i ſiarad a phob vn elo heibio. Ond pan lefaro Duw wrthym ni yngweinidogaeth ei Air, neu pan fo'm ni yn llefaru wrtho yntef mewn gweddi, mor fynych y trown ni ymaith at bob meddwl gwâg, a matter ofer, ſydd yn ymgynnig ini! Amcenwch bethau Duw yn fwy gwreſog, a hyn a ennyn eich meddyliau.

2. Fe ofynnir grym anwydau ym mhob gwaith da. Beth bynnag a ymafel dy law ynddo iw wneuthur, gwnâ a'th holl egni, medd y gŵr doeth, Preg. 9.10. fe ellir cyfaddaſu hyn mewn modd enwedigol i ddledſwyddau Addoliad a gwaſanaeth Duw, ar ini eu gwneuthur hwynt yn fywiog a holl rym ein Anwydau. Hyn a orchymmyn yr Apoſtol, pan yw yn peri ini fôd yn wreſog yn yr yſpryd yn gwas' naethu 'r Arglwydd. Rhuf. 12.11. Mae 'r gair yn y Groec yn nodi, i'n yſpryd ferwi i fynu hyd yr eithaf. Nid oes dim yn y bŷd mwy yn an-weddu i waſanaeth Duw, nâ thrymder yſpryd, ac oerni Anwydau, pan fo dŷn yn gwas'naethu Duw, fel pettai heb ei was'naethu. Clôd Dafydd oedd, fôd Zêl tŷ Dduw yn ei yſſu ef. Pa air ſydd yn dangos angerdd ei zêl ef, a grym ei Anwydau, fel yn diwygio tŷ Dduw, felly yn cyflawni dledſwyddau ei Addoliad a'i waſanaeth ef. Am hyn yr anrhydeddwyd Jacob, ac a alwyd yn Iſrael, am iddo weddío â grym ei Anwydau, ac am hynny y dywedir iddo ymaelyd â Duw mewn gweddi, Gen. 32.28. trwy yr hyn y gorchfygodd. Fel yr wyt yn ewyllyſio gorchfygu gydâ Duw mewn gweddi, rhaid itti gydâ Jacob, ymaelyd ag ef, gan roi allan rym dy Anwydau, yr hyn fydd fodd enwedigol i rwyſtro gwibiad y Meddyliau ofer. Tra fo mêl yn berwi yn grych-iâs, ni chyffwrdd gwybed ag ef; felly os bydd y galon a'r Anwydau yn berwi i fynu mewn gweddi ni ddaw meddyliau ofer i mewn:

3. Rhaid yw rhoi allan hefyd grym y corph ym mhob gwaith da. Canys rhaid yw gwas'naethu Duw fel â'n hyſpryd, felly â'n corph hefyd. A bendigedig yw 'r grym a roîr allan yngwaſanaeth Duw. Mae dynion cnawdol yn barod i roi allan grym eu cyrph ar eu Trachwantau. Pa'm gan hynny na byddem ni mor barod i roi allan grym ein cyrph yngwaſanaeth Duw? Yno y cawn ni achos i fendithio Duw, a dywedyd, Arglwydd ti a alleſit fy ngadel i dreulio fy nerth mewn pechod, ac yn cyflawni fy chwantau cnawdol; ond bendigedig fyddo dy enw, yr hwn a'm gwnaethoſt yn ewyllyſgar i dreulio, ac i ymdreulio yngwaſanaeth fy Nuw.

III. Cais ymgadw yn gynnwys gydâ Duw yn dy ddledſwyddau ſanctaidd. Da fyddai pettem ni yn ein dledſwyddau ſanctaidd yn ymgadw yn y dledſwyddau eu hunain. Y chydig ſydd yn myned cym mhelled a hynny. Ond rhaid i ni ofalu, nid yn vnig i ymgadw yn gynnwys yn y dledſwyddau, ond hefyd ymgadw gyd â Duw yn y dledſwyddau: Rhaid ini geiſio, nid yn vnig feddwl am yr hyn yr ydym yn ei wneuthur, ond hefyd bôd a'n llygad a'r Dduw, ac i gadw cymdeithas ag ef ynddynt. Yn arfer pôb Ordinhâd, bydded ein dymuniad pennaf, a'n gofal a'n llafur i gael Duw ynddi? Ac nid ymfodloni heb ei gyfarfod a chael cymmundeb ag ef. Na ddôs byth oddiwrth Ordinhâd Duw, heb ryw gymmundeb â Duw ynddi, heb gael dy galon wedi ei chodi a'i chynyrfu yn y gwaſanaeth, ac wedi ei bywhâu a'i diddanu gar ei fron ef.

III. Ac oblegid ein han-allu a'n gwendid i gyflawni dim gwafanaeth yſprydol mewn môdd dyladwy, yn y man cyntaf, ceifiwn gan Dduw ein gwneuthur ni yn abl trwy ei yſpryd i hynny. Oblegid yſpryd Duw yn vnig a ddichon gynnorthwyo ein gwendid ni: Efe all feddalhâu ein calonnau caledion, fywhâu ein calonnau marwedd, helaethu ein calonnnau cyfing, &c. Ac yn gweddío a'm gymmorth yr yſpryd, ſafwn ar Addewid Duw, gan ddywedyd, Arglwydd ti a addewaiſt yn dy Air, y byddai i'th yſpryd gynnorthwyo gwendid dy weiſion; Oh gwnâ yn dda yr Addewid hwnnw i mi! Gâd imi gael a theimlo anadliad a gweithrediad hyfryd, cynhyrfiad a helaethiad bywiol dy yſpryd di ar fy nghalon, yn fy nŵyn i ym mlaen â nerth ac â bywiogrwydd mawr yn y ddledſwydd ſydd gennif mewn llaw. Sefyll fel hyn ar addewid Duw fydd yn rhwym nerthol arno ef i gyflawni yr hyn a lefarodd.

IV. Dledſwydd enwedigol arall ſydd yn perthyn i'r rhai a Ail-anwyd, ydyw, Rhodio yn ddieſceulus ac yn gywraint, yn ôl hynny o'r Apoſtol, Gwelweh pa fodd y rhodioch yn ddieſceulus, nid fel annoethion, ond fel doethion: Eph. 5.15. Y gair yn yr iaith wreiddiol, 〈 in non-Latin alphabet 〉 , a gyfieithir yn ddieſceulus, ſydd yn arwyddo yſtyriaeth a chywreinrwydd mawr yn ein ymarweddiad Chriſtianogol, yr hyn a gyfrif yſpryd Duw yn rhan fwyaf o ddoethineb. Mi a wnn fôd dynion y Bŷd yn cyfrif cywreinrwydd buchedd yn ffoledd mwyaf a allai fôd: Ac am hynny yn galw y rhe'ini, yn ffyliaid cywraint, y rhai ſy 'n ceiſio byw yn ſobr, yn gyfiawn ac yn Dduwiol yn y bŷd preſennol hwn. Ond o'r diwedd fe fydd yn eglur, mai y rhan fwyaf o ddoethineb ydyw.

I eglurhâu ac i annog y ddledſwydd hon yn well, mi a ddangoſaf ym mha beth y mae y Rhodio dieſceulus hwn yn ſefyll.

1. Yn rhodio wrth reol. Megis pan fynno 'r ſaêr wneuthur ei waith yn gywraint, f' a'i gwnâ wrth reol. Felly rhaid i'r Chriſtion, ſydd yn ewyllyſio rhodio yn ddieſceulus, yn gywraint, rhaid iddo rodio wrth Air Duw, yr hwn yw 'r vnig gyfartal reol o ſancteiddrwydd. Am hynny y dywed yr Apoſtol, Cynnifer ac a rodiant wrth y Rheol hon, tangnefedd arnynt, ac ar Iſrael Dûw, Gal. 6.16.

2. Ein rhodiad dieſceulus a ſaif yn ein bôd ni yn edrych ar y rhan oddifewn ac yſprydol o'r Ddeddf, yn gyſtal a'r rhan oddiallan. Ym mhôb gorchymmyn Duw mae y rhan lyth'rennol oddiallan, a'r rhan yſprydol oddifewn. Mi a allaf alw y rhan gyntaf llythyren y ddeddf; yr ail, yſpryd y Ddeddf. Hyn y mae ein Jachawdr yn ei egluro yn nodedig yn ei Bregeth a'r y Mynydd, lle yn ſôn am y chweched gorchymmyn, fe ddywed, na lâdd: dyna lythyren y ddeddf; Ac yno mae yn ei agoryd, Ond yr wyfi yn dywedyd i chwi, Pwy bynnag a ddigio wrth ei frawd heb yſtyr, a fydd yn euog o farn. Dyna yſpryd y Ddeddf, Mat. 5.21, 22. Felly gwedi yn ſôn am y ſeithfed gorchymmyn, a ddywed, na wnâ odineb, dyna lythyren y ddeddf; Ac yno y dywed, Ond yr wyfi yn dywedyd i chwi fôd pob vn ſydd yn edrych a'r wraig, i'w chwennychu hi, wedi gwneuthur cufys odineb â hi yn ei galon: Dyna yſpryd y ddeddf, neu y rhan yſprydol o honi. Y cadwraeth mwyaf diwyd o lythyren y Ddeddf, neu y rhan oddiallan, heb ofalu am y rhan yſprydol oddifewn, ſydd megis corph heb enaid, peth marw, heb fôd vn modd yn gymmeradwy gan y Duw byw. Nid yw gan hynny y neb a rodia yn gywraint, yn ymfodloni ar y pethau oddi allan o'r Grefydd Ghriſtianogol, ond mae yn ceiſio dwyn ei galon at y pethau oddifewn, yn ymegnío i lethu meddyliau drŵg, i farweiddio chwantau aflan, a'r holl anwydau afreolus; i ffieiddio ac i wilied ar aflendid dirgel, yn gyſtal ag annuwioldeb amlwg: Hyn ydyw rhodio yn wîr ddieſceulus ac yn gywraint.

3. Ein Rhodiad dieſceulus a ſaif yn gofalus-ochel holl achoſion y drŵg, a themtaſiwnau i hynny. Wedi ini trwy brofiad alaethus gael y cyfryw bethau yn faglau ac yn achoſion pechod ini, ein dledſwydd yw, a'n doethineb fydd eu gochelyd a chilio oddiwrthynt, yn enwedig wrth yſtyried mai wrth redeg i Demtaſiwnau yr ydym yn temtio 'r Arglwydd, ac yn ei annog ef i'n rhoi ni i fynu i'n gwendid, ac i rym ein llygredigaethau, fel y bo ini trwy ein cwympiau fôd yn fwy doeth a phwyllog am yr amſer a ddelo.

Mae pôb dŷn wrth natur fel coed ſŷch, ſydd yn hawdd ganddo ennyn pan rodder tân gyntaf atto. Nid rhaid i Gythreuliaid ein temtio ni: fe gymmer ſofl ſŷch dan heb vn fegin yn chwythu. Ar yr achlyſur lleiaf a rodder ini, mor fuan y cymmerwn achos i bechu? Pôb gwreichionen a ddeil ar ein calonnau crin-ſŷch. Am hynny gwilia yn erbyn pôb profedigaeth, yn enwedig y rhai a gyttunant â thi oreu, a'r rhai ſydd y tynnu at y pechodau anwyl ſydd yn dy fynwes. Canys oddiwrthynt hwy mae mwyaf perigl, gan fôd ganddynt fwy o nerth oddwrth ein naturiaeth ni. Fe ŵyr Satan yn rhy-dda y pechodan anwyl ſydd yn ein mynwes ni, a'r chwantau ſydd gryfaf ynom; At y rhai hynny yn bendant, ac yn fwyaf llwyddiannus y mae efe yn cymhwyſo ei brofedigaethau.

4. Ein rhodiad dieſceulus ſy 'n ſefyll yn ymgadw oddiwrth bôb rhith drygioni, yn gyſtal ac oddiwrth ddrygau amlwg hynodol. Fel y mae rhai pethau yn ddrygau amlwg, felly mae pethau eraill yn ddrŵg yn vnig mewn rhith ac ymddangoſiad. Y neb a rodio yn ddieſceulus ac yn gywraint a fydd mor ofalus i ochel y naill a'r llall. Ni feiddia efe oſod ar ddim a fo yn edrych fel pechod, nac a fo yn y grâdd lleiaf yn gyffelyb iddo. Os bydd y peth yn ammhéus, a ellir ei wneuthur neu beidio, fe wneiff yr hyn a fo mwyaf diogel, ac a adewiff y llall heb ei wneuthur. Ie er iddo wybod fód y peth yn gyfreithlon ynddo ei hun, etto os gall fôd yn dramgwydd yn ffordd vn arall, ac felly fôd yn achlyſur pechod iddo, fe fydd yn ofalus iw ochelyd.

V. Dledſwyd arall enwedigol ſy 'n perthyn i'r rhai a Ail-anwyd, yw, I ochelyd cybydd-dod, a rhoi gormod ſerch ar y Bŷd, gan ei fôd yn wreiddin pôb drygioni. Nid ŵyf yn dywedyd, Pan fo ein calonnau wedi eu newid a'u hadnewyddu, y dylem ni ar hynny lwyr-ymwrthod â'r Bŷd, a rhoi heibio pob gorchwylion a matterion bydol. Canys fe all grâs a galwad bydol gŷd-ſefyll o'r goreu. Ie f' all vn fôd yn wîr Ghriſtion ſanctaidd, a bôd yn ymdrîn llawer â'r bŷd. Ie mae Grâs yn rhwymo vn i fôd yn hwſmon da, i oſod allan y cyfoeth a roes Duw tan ei law ef, ar y goreu. Ond etto ni ddylem ni ddymuno yn annigonol, (neu megis vn nad all dorri ei ſyched) nac yn ddidrefn ymgais a chyfoeth, fel pettai 'r vnig beth, neu 'r peth mwyaf iw geiſio: hyn yw cybydd-dod. Nid bôd gan ddŷn Gyfoeth, ond ei ddymuno a'i garu allan o feſur, a rhoi prîs gormod arno, hyn ſydd yn gwneuthur dŷn yn Gybydd. Fe all fôd gan ddŷn lawer o ddâ 'r Bŷd hwn, ac etto heb fôd yn ddŷn bydol. Ac f' all vn arall fôd ganddo ychydig, ac etto bôd yn gybydd. Y pechod hwn ſydd yn enwedig yn y galon.

Cweſt. Oni all Gŵr duwiol ddymuno cyfoeth, gan fôd yr Yſgrythur yn fynych yn ei alw yn fendithion Duw, yr hyn y mae efe yn ei addo fel gwobr ei waſanaeth?

Atteb. Mae dymuniad cymmhedrol o Gyfoeth, ſydd gyfreithlon; a dymuniad anghymmedrol didrefn, ſydd anghyfreithlon. Yna mae ein dymuniad ni o Gyfoeth yn gymmhedrol, pan na ddymunom ddim ond yr hyn ſydd angenrheidiol, ac a fedrwn ymfodloni heb hynny, pan welo Duw hynny yn dda.

Cweſt. Beth ſydd iw gyfrif yn angenrheidiol?

Atteb. 1. Yr hyn ſydd gymmwys i'r cyflwr ar galwad yn yr hwn y goſododd Duw ni.

2. Yr hyn a fo eiſieu i'r draul a fo arnom ni. Fel os bydd gan ŵr Wraig a phlant, a Gweiſion, neu geraint yn aros ar ei draul ef, fe ellir dymuno a cheiſio yr hyn ſydd angenrheidiol a digonol iddynt.

3. Yr hyn ſydd angenrheidiol am fywoliaeth a chynnhaliad Gwraig a Phlant am yr amſer a ddelo, a ellir ei ddymuno a'i geiſio yn gyfreithlon. Fe eſyd yr Apoſtol hyn ar lawr megis dledſwydd, Y dylai y Rhieni gaſclu tryſor i'r Plant.

Heblaw chwennych a cheiſio cyfoeth fal hyn yn gymmhedrol, mae chwennych a'u ceiſio hwynt yn anghymmhedrol ac yn ddidrefn. Megis prŷd na bo gŵr yn fodlon i'r cyfran a roddo Duw trwy ei Ragluniaeth iddo ef, ond mae yn ceiſio ychwaneg, heb fŷth gael ei ddigon. A chyn y collo ei fwriad, fe eſceuluſa Dduw a'i enaid, ac a ruthra ar foddion anghyfreithlon, megis dywedyd celwydd, tyngu, pwyſau a meſurau anghywir, a'r cyfryw, er mwyn cyflawni ei ddiben: yr hyn ſydd anwiredd ym mhawb, ond yn enwedig yn y rhai ſydd yn proſſeſſu bôd yn Grefyddol.

Etto pa faint o Broffeſſwŷr ſydd yn ein dyddiau ni, y rhai, er eu bôd yn gwneuthur lliw o lawer o gariad i Chriſt, etto trwy eu hymarweddiad ſydd yn dangos fod ganddynt gariad mwy a chryfach tuac at eu cyfoeth, na thu ac atto ef?

1. Canys pa fodd y mae eu meddyliau yn fwy ar y Bŷd, a phethau 'r Bŷd, nag ar Ghriſt? Cyn gynted ac y deffrothont o'u cŵſg, mae 'r Bŷd yn ebrwydd yn cymmeryd meddiant yn eu calonnau, a'u meddyliau ſydd ar eu cyfoeth, pa fodd y gallont ei chwanegu, a hynny trwy boen a gofal diflin, pan fo ychydig a wnelont tros Ghriſt yn eu blino yn y man.

2. Pa fodd y mae eu hymddiddanion hwynt yn rhedeg mwy ar eu cyfoeth, nag ar Ghriſt? Ie â pha rydid hyfryd y ſiaradant am eu cyfoeth, ac am y Moddion iw geiſio a'i chwanegu? A braidd y bydd gair am Ghriſt ar hŷd y dydd. Yr hyn ſydd yn dangos yn eglur y cybydd-dod ſydd yn llechu yn eu calonnau: Canys o helaethrwydd y galon y mae 'r genau yn llefaru.

3. Pa fodd y gadawant i'r Bŷd gymmeryd i fynu gymmaint o'u hamſer gwerthfawr, fel na allant hepcor dim nac i yſtafell-weddíau, nac i deulu-gweddíau? Ond yn peri iw crefydd roi lle iw matterion bydol. A pha brŷd bynnag yr elont i gyflawni dledſwyddau ſanctaidd, pa fodd y prŷd hwnnw y cymmerir eu calonnau i fynu â meddyllau ac a bwriadau Bydol? Fel yn lle cymdeithaſu â Duw yn ei Ordinhadau ſanctaidd, a mwynhâu cymmundeb ag ef yuddynt, y maent yn cymdeithaſu â'r Bŷd, ac yn cadw cymmundeb â Diafol

Oh pa gywilydd yw i'r rhai a ddygwyd o'r tywyllwch i ryfeddol oleuni, a'u deall wedi ei oleuo â gwybodaeth o Dduw, ac o'i fâb ef Jeſu Ghriſt, ac a allant iawn farnu am ddirgeloedd Duwioldeb, i'r rhai hynny oſod eu calonnau a'u ſerch ar bethau gwael darfodedig! iddynt eu goſod eu hunain allan gymmaint yn eu canlyn! Ac na thybiant iddynt fŷth oſod digon i fynu o'r tryſſorau bydol! Pa gywilydd yw i'r rhai a'u proffeſſant eu hunain yn feibion Duw, fyw fel meibion dynion, fel pette eu rhan a'u happuſrwydd yn vnig yn y Bŷd hwn! I'r rhai ſydd yn proffeſſu eu hunain yn etifeddion yr etifeddiaeth nefol, fôd mewn cymmaint traſerch ar y pethau daiarol! Pa gywilydd yw i'r rhai ſydd ganddynt eneidiau rheſymmol, a allant gael bywyd tragwyddol, a chymmundeb â Duw yma ac ar ôl hyn, cym mhelled ddibriſio eu naturiaeth a byw fel y waddod neu Bryfed y ddaiar, ac i orwedd fel môch yn y budreddi a'r dom!

Och! fel y mae 'n perthyn i chwi eich daroſtwng eich hunain beunydd am y pechod hwn, ac iw gaſaû a'i ffieiddio, a gwilied yn ei erbyn ar ôl hyn!

VI. Dledſwydd arall enwedigol ſy 'n perthyn i'r rhai a Ail-anwyd, ydyw, Byw trwy ffydd, gan eu bwrw eu hunain ar Dduw yNghriſt, ac ar ei Addewidion graſol ef yn eu holl beryglon a'u cyfyngderau, am y cyfryw bethau angenrheidiol perthynol, y ſafont mewn eiſieu o honynt. Nid ydyw byw trwy ffydd yn ſefyll yn vnig yn credu yNghriſt a'm Iechydwriaeth, ond hefyd yn bwrw ein pŵys a'n goglud ar Dduw, a'i Addewidion graſol yn ei Air, am gynhaliad yn ein holl brofiadau, am ſwccwr yn ein holl gyfyngderau, am gymmorth yn erbyn yr holl ruthrau arnom, ac ymwared o'n holl beryglon, ac am gyflawniad o'n holl anghenion, amſerol ac yſprydol.

Felly y gwnaeth yr holl flaenoriaid ſanctaidd a grybwyllir am danynt, Heb. 11. Lle y darllenwn, i ba flinder neu gyfyngder bynnag y dycpwyd hwynt, hwy a fuant fyw felly trwy ffydd yn addewidion Duw, na allai dim eu digalonni hwynt, llai o lawer eu gorchfygu hwynt. A phe gellit tithau 'r vn môdd bwyſo yn llonydd ar Dduw, a'i Addewidion graſol ef, ti a fyddit yn dy ymdrech a'th gyfyngderau mwyaf, yn fwy nâ Choncwcrŵr, fel y dywed 'r Apoſtol.

Pan gan hynny y bo dy bechodau yn dy flino, a thi yn och'neidio tan eu pŵys au baich hwynt, yno tafl dy hun ar haeddiant a chyfiawnder Jeſu Ghriſt, ac yno gâd i'th enaid orphwyſo mewn gobaith o faddeuant o'th bechodau yma, a bywyd tragwyddol ar ôl hyn; gan hyderu ar yr addewid cyſſurus hwnnw, Mat. 11.28. Deuwch attafi bawb ac y ſydd yn flinderog, ac yn llwythog, ac mi a eſmwythâf arnoch.

Pan oſoder arnat gan demtaſiwnau Satan, ac yr ofnech rhag dy orchfygu ganddynt, yno edrych i fynu ar Dduw, gan ymddiried ynddo ef am ymwared mewn amſer cyfaddas, ac am dy gynnal i ſynu yn y cyfamſer, gan hyderu ar yr addewid graſol hwnnw, 1 Cor. 10.13. Ffyddlon yw Duw, yr hwn ni âd eich temtio vwch law yr hyn a alloch, eithr a wnâ ynghŷd â'r temtaſiwn ddiangfa hefyd fel y gallo • h ei ddwyn.

Pan fyddych tan nêb rhyw ymwrthodiad, gan eiſtedd mewn tywyllwch heb vn wreichionen o gyſſur, yna edrych i fynu ar Dduw à llygad ffydd am oleuni ei wynebpryd ef, a ſiccrwydd o'i ffafr gariadus ef, gan lonyddu a diddanu dy enaid galarus â'r addewid cyſſurus hwnnw, Iſa. 54.8. Mewn ychydig ſorriant y cuddiais fy wyneb oddiwrthit • ennyd awr, ond a thruga • edd dragwyddol y trugarhâf wrthit, medd yr Arglwydd dy waredydd.

Pan gaffech dy hun yn wan ac yn ddiffygiol am gyflawniad dy ddledſwyddau, yno edrych i fynu ar Dduw, yr hwn a addawodd gynnorthwyo gwendid a diffygion ei weiſion, ac hydera ar nerth Jeſu Ghriſt; yno y byddi abl i ddywedyd gyd â'r Apoſtol, Mi a allaf bôb peth trwy Ghriſt ſydd yn fy nerthu i, Phil. 4.13.

Pan deimlech dy lygredigaethau yn nerthol-weithio ac yn ymgynhyrfu ynot, yna edrych i fynu ar Dduw, yr hwn a ddichon, ac a addawodd ddaroſtwng dy anwireddau, a chadw i lawr grym dy drachwantau, gan gymmeryd gafael yn y gair daionus hwnnw, Rhuf. 6.14. Nid arglwyddiaetha pechod arnoch chwi, oblegid nid ydych chwi tan y Ddeddf, eithr tan Râs.

Pan fyddych yn cael dy gablu a'th erlid gan ddynion drŵg annuwiol, yna edrych i fynu a'r Dduw â llygad ffydd, gan hyderu arno ef am gymmorth a nerth, gan dy gyſſuro dy hun â gair graſol ein Iachawdr, Mat. 5.11, 12. Gwyn eich bŷd, pan i'ch gwradwyddant ac i'ch erlidiant, ac y dywedant bôb dryg-air yn eich erbyn er fy mwyn i, a hwy yn gelwyddog, Byddwch lawen a hyfryd, canys mawr yw eich gwobr yn y nefoedd.

Pan gyfynger arnat yn y pethau hyn oddiallan, ac a'r hynny yr wyti yn llawn o ofn a gofal bydol, am beth i fwytta, a pheth i yfed, a pheth a ddarperi i'th wraig a'th blant: Yno edrych i fynu ar Dduw, a thrwy ffydd bwrw dy holl ofal arno ef, ſydd yn gofalu droſoti, gan bwyſo r yr Addewid cyſſurus hwnnw, Pſal. 34.10. Y mae eiſieu newyn ar y llewod ienaingc, ond y ſawl a geiſiant yr Arglwydd, ni bydd arnynt eiſieu dim daioni. Er yſgatfydd na chêi di y fâth helaethrwydd a llawnder y mae eraill yn ei fwynhâu, etto ni byddi heb yr hyn a welo Duw yn dda itti, yr hwn a gyflawna dy holl raid yn ôl ei olud ef, Phil. 4.19.

Fal hyn y gelli yn dy holl gyſtuddiau a'th gyfyngderau, trwy rym nerthol ffydd, yn pwyſo ar Addewidion graſol Duw, fawr-adfywio a diddanu dy yſpryd cyſtuddiedig. Canys holl Addewidion Duw a oſodir ar lawr yn ei Air ef i'th gyſſuro a'th gynnal, gwedi eu ſelio yngwaed Chriſt, ydynt eu gŷd oll yn Ie ac Amen, mor wîr a'r gwirionedd ei hun, ac am hynny hwy yn ddiau a gyflawnir yn eu hamſer.

I'th annog yn fwy hyderus i gyflawni y ddledſwydd Ghriſtianogol hon o fyw trwy ffydd, yſtyria yn ddifrifol yr ychydig bethau hyn.

I. Priodoliaethau Duw; yn fwy enwedigol,

1. Ei nerth hollalluog, trwy yr hwn y dichon efe dy nerthu yn dy holl wendid, dy gynnal tan dy holl brofiadau a'th demtaſiwnau; yn fyrr, i gyflawni 'r cwbl a addawodd.

2. Ei wirionedd a'i ffyddlondeb yn cyflawni yr hyn a addawodd. Oblegid medd yr Apoſtol at yr Hebreaid, Ffyddlon yw 'r hwn a addawodd, Heb. 10.32. Diau mae mor boſſibl iddo na byddo, ac na chadwo ei Air, a chyflawni yr hyn a addawodd. Yn wîr mae 'r Arglwydd yn fynych yn peri iw blant ddiſgwyl yn hîr a'm gyflawniad o'i Addewidion; ond ni phalla byth i fôd cyſtal a'i Air.

3. Ei anfeidrol ddoethineb, trwy 'r hyn y mae efe yn rhôi allan y pethau da • onus a gynhwyſir yn ei Addewidion, yn yr amſer cymhwyſaf a goreu, pan fo fwyaf er gogoniant iw enw, a daioni iw Blant. Bydded pell gan hynny oddiwrthym ni rag-derfynu i Dduw y prŷd a'r amſer i gyflawni ei Addewidion; Ond yn hytrach gadewch ini ddiſgwyl trwy amynedd am y prŷd a'r amſer a oſododd ef, yr hwn ſydd anfeidrol mewn doethineb, ac felly a ŵyr beth ſydd oreu a chymhwyſaf ini, ie yn well nâ ni ein hunain.

VII. Dledſwydd arall enwedigol ſydd yn ſefyll ar y rhai a Ail-anwyd, ydyw, Bòd o feddwl nefol, trwy fyfyrio yn fynych ar bethau yſprydol a nefol. Nid ychydig o feddyliau yſgafn, difraw, oerion am Dduw a'r nefoedd, ydyw yr hyn y mae 'r ddledſwydd hon yn ſefyll ynddo: Ond meddwl ar feddwl, a thrachefn meddwl, ac amlhâu meddyliau 'r galon ar Dduw, a phethau Duw, a hynny o ran ei weithio yn ddwys ddifrifol ar y galon.

Nid yw ddigon meddwl, a meddwl yn fynych am gariad a daioni Duw, ond rhaid ini geiſio ein calonnau ar dân o gariad iddo ef drachefn. Nid digon yw meddwl, a meddwl yn fynych am bechod, a'r trueni y taflodd ef ni iddo; ond rhaid ini felly feddwl am dano, fel y gweithier ein calonnau i gaſhâu pechod, ac i ofni digofaint Duw ſydd ddyledus ini o'i blegîd, ac i edrych at Jeſu Ghriſt, yr hwn yn vnig a all ein gwaredu oddiwrth euogrwydd ein pechodau, a'r goſpedigaeth ddyledus ini am danynt.

Gwaith mor fuddiol a manteiſiol yw hwn, ac na all nêb wybod, ond yr hwn a wnaeth brawf o hono.

Bydded i'th enaid gan hynny yn fynych dderchafu i fynu ar adenydd myſyrdod nefol. Nâd i vn amſer y byddech ar dy ben dy hun, fyned heibio, heb ryw fyfyrdod yſprydol ac ymddiddan â Duw. Naill a'i edrych yn alarus ar dy aml bechodau, yr hyn a dynno oddiwrthit, fel gwîr ofid calon am danynt, felly hefyd byrrerfyniau calonnog am bardwn a maddeuant o honynt. Neu edrych ar fendithion a thrugareddau Duw tuac attat, a bydded i hyn helaethu a derchafu dy galon mewn moliant a diolch iddo ef. Neu ymddigrifa trwy ryfeddolgofio gwaed haeddiannol yr Oen diféius Jeſu Ghriſt, yr hwn a dywalltwyd yn helaeth i'th lwyr-olchi, enaid a chorph oddiwrth aflendid a budreddi dy bechod. Dwysyſtyria yr hyn a wnaeth ac a ddioddefodd ef troſoti; pa fodd y cyflawnodd y Ddeddf, ac yr aeth tan y goſpedigaeth ddyledus am dy bechodau di, ac yn awr mae yn y nefoedd yn eiriol troſoti, trwy ei gyflwyno ei hun yn llawn-ddigonol Aberth iw Dâd am dy bechodau di. Oh meddwl ynot dy hun, beth a fuaſai raid itti ddioddef am dy bechodau oni buaſei iddo ef ddioddef am danynt. Beth a fuaſit ti oni buaſai iddo ef dy brynu di, ſef caeth-was Satan a phentewyn vffern.

Yn enwedig bydded i'th enaid yn fynych fyfyrio ar y pethau gogoneddus y mae 'r Arglwydd yn eu cadw yn y nefoedd i'r rhai a'i gwas'naethant yma yn ddiragrithiol, ac a vfuddhânt i Efengyl Jeſu Ghriſt. O meddwl ynot dy hun mor fendigedig a fŷdd, byw yn gweled ac yn mwynhâu Duw ei hun, gar bron pa vn y mae llawnder o lawenydd, ac ar ddeheulaw pa vn y mae digrifwch yn dragywydd. Fel y gallech ddyfod i fynu i'r meddylfrŷd nefol hwn, cymmer y rheolau hyn.

1. Ymoſtwng yn ddiffuant am dy ddieithrwch mawr i Dduw ac i'r nefoedd, ac am itti mor anfynych oſod dy galon ar y pethau vchod. Ac am yr amſer a ddelo, cymmer ofal a phoen enwedigol i'th gynnefino dy hun i Fyfyrdodau yſprydol a nefol, gan fwydo dy enaid yn fynych mewn digrifwch nefol.

2. Pan gaffech dy Feddyliau wedi eu marchogaeth gan Ddiafol, a'u gyrru ymaith oddiwrth Dduw, derchafa dy galon trwy weddi wreſog dwyfol atto ef, yr hwn yw Tâd yſprydoedd, ac ſydd yn arglwyddiaethu ar Gythreuliaid; ac erfyn arno ef, fel trwy ei ganiattáad y goddefodd ef i'r yſpryd aflan dy feddiannu, felly ar iddo orchymmyn iddo yn bryſur ymadel â thi, fel y bo dy feddwl yn rhŷdd iw waith ei hun. Oblegid efe yn vnig a ddichon fwrw i lawr ddych'mygion, a phôb vchder ſydd yn ymgodi yn erbyn gwybodaeth Dduw, a cháethiwo pob meddwl tan vfudd-dod i Ghriſt, 2 Cor. 10.5.

3. Gweithia dy galon i berffaith ffieiddio pôb meddwl ofer annuwiol; fel y gallech ddywedyd gyd â Dafydd, Meddyliau ofer a gaſéais, Pſal. 119.113. Hyn a fywhâ dy fwriad duwiol, ac a'th wneiff yn fwy gwiliadwrus yn eu herbyn am yr amſer a ddelo, ac i oſod allan dy holl nerth iw gyrru hwynt ymaith; fel er iddynt godi yn dy galon, ni chânt mor llettéua yno. A gwybydd hyn i'th gyſſur, am y Meddyliau ofer annuwiol yr wyti o'th galon yn eu caſhâu a'u ffieiddio, na roddir hwynt yn dy erbyn gan Dduw a'r ddydd mawr y cyfrif.

4. Cais yſprydoli pôb peth yr ymdrinech ag ef oddiallan, trwy godi myfyrdodau nefol oddiwrtho. Nid oes vn creadur a weli, na dim yn digwydd itti, ond ti a elli wneuthur rhyw ddefnydd da yſprydol o hono. Megis y ſugna 'r wenynen fêl o bôb blodeuyn; felly y gelli dithau dynnu allan feddyliau yſprydol ſanctaidd oddiwrth bob damwain a digwyddiad; yr hyn fydd yn fôdd enwedigol i ragflaenu y diafol a'r Trachwant, ac i gadw allan yr oferedd ar anwiredd, a fyddai amgen yn llenwi dy ben a'th galon.

Hyn a fydd yn dy gadw di yn odiaeth oddiwrth y pechod, oblegid fe geidw 'r galon mewn gwaith. Pan gymmerer y galon i fynu â phethau gwell, nid oes ganddi mor hamdden i wrando ar Demtaſiwnau: dim hamdden i fôd yn yſgafn ac yn nwyfus, yn Fydol neu yn ſwydd-ymgeiſiol. Pan ŷm yn ſegur ac heb feddyliau am Dduw, ni fyddwn ſiccr i gael ein blino â meddyliau drygionus; tra bo'm ni mewn rhyw orchwyl da, yr ydym yn ddiogel. Pan fo 'r lleſtr yn llawn ni ellir rhoi ynddo ddim ychwaneg: A phan yw 'r galon yn llawn o'r nefoedd, nid oes mor lle i'r Ddaiar, ac oferedd. Beth yw 'r achos fôd calonnau y rhan fwyaf o ddynion yn llawn o feddyliau trythyll a drygionus, ond oblegid nad yw Duw yn eu holl feddyliau?

VIII. Dledſwydd arall enwedigol yn perthyn i'r rhai a Ail-anwyd, yw, Ceiſio, yn arfer pôb modd daionus, farweiddio holl gorph y pechod, a'i holl wyniau a'i chwantau; yn enwedig y rhai hynny yr ydym yn eu cael yn fwyaf eu rhwyſg ynom. Mae gwîr farweiddiad yn ymeſtyn at y cwbl o bechod, y Corph a'r aelodau, y gwreiddin a'r gangen; ſef pôb trachwant pechadurus. Ni chyflawnir yn wîr hyd yr eithaf, tra fyddom fyw yma: fy meddwl yw, ni farweiddir ac ni ddeſtrywir felly mo'r pechod yma, fel na bo yn cael dim lle, nac yn gweithio yn ein calonnau: Etto fe ellir felly ei wanhâu a'i ddaroſtwng, fel y collo ei fywiogrwydd, ei rym a'i nerth ac y toddo ymaith fwyfwy. Er bôd llygredigaeth yn cadw meddiant ynom ni, wedi ein hail-eni. etto nid yw yn arglwyddaethu arnom ni; er ein bôd ni yn Gaethion i bechod, etto ni byddwn o'n bôdd yn weiſion iddo, i ymoſtwng o'n gwirfodd i Orchmynion pechod.

Cweſt. Pa fodd y mae ini wybod fôd llygredigaeth wedi ei farweiddio ynom?

Atteb. Prŷd nad yw yn vnig yn cael ei gaethiwo a'i gadw rhag torri allan yn ôl ei arfer i bechodau gweithredol, ond hefyd y chwantau a'r cynhyrfiadau yn dyfod fod oddiwrtho, fydd ofidus gennym; ie yr ydym yn eu caſâu a'u ffieiddio, ac yn och'neidio tan eu baich hwynt: yr ydym yn gwilied yn eu herbyn, yn ymladd yn eu herbyn, gan wîr-ddymuno cael ymwared oddiwrthynt, a gweiddi allan gyd â'r Apoſtol, Ys truan o ddŷn wyfi, pwy a'm gwared i oddiwrth gorph pechod a llygredigaeth?

Er mwyn eich annog yn well i'r ddledſwydd hon ſydd mor anhawdd ac angenrheidiol, mi a ddangoſaf, 1. Rai Moddion trwy y rhai y cyflawnir. 2. Pa ſodd y mae ei chyflawni.

I. Y Moddion trwy y rhai y cyflawnir y gwaith hwn o Farweiddiad ynom, ydyw y rhai hyn,

1. Pan deimlech lygredigaeth yn gweithio ynot, ac yn dy gynhyrfu i'r drwg, yna cofia, a goſod yr yſtyriaethau hyn at dy galon.

1. Yſtyria fyrred mwyniant y pechod, a hŷd y goſpedigaeth ſy 'n canlyn, heb wîr a difrifol edifeirwch. Y naill am funud awr, a'r llall yn dragwyddol. Nid yw 'r pleſſer ond byrr, ond y goſpedigaeth ſydd byth ac yn dragywydd. Poenau y Damnedig yn vffern ydynt ynddynt eu hunain yn ofidus iawn, vwch law yr hyn a ellir ei ddywedyd na'i feddwl: ond yr hyn ſydd bennaf ac yn anfeídrol chwanegn ac eu maintioli hwynt, ydyw, eu bôd yn dragwyddol. Hwy a boenir ddydd a nôs yn oes oeſoedd, Datg. 20.10. Mat. 25.46. Oh pa ffoledd gan hynny ydyw, ie pa wallgôf ynfyd tn hwnt i bob rhyfeddod, am fyrr-fwyniant y difyrrwch darfodedig, a'r bodlonrwydd methedig hwn, ein boddi ein hunain mewn lloſgféydd tragwyddol! Oh mor ofnadwy yw meddwl am Dragwyddoldeb y fflammau poenedig hynny! lle y tybiai y damnedig eu hunain yn happus, pe caênt, wedi eu dioddef hwynt gymmaint o filoedd o flynyddoed ac ſydd o dywod a'r lan y môr, neu o ſêr yn y nefoedd, wedi hynny ſiccrwydd i fôd yn rhŷdd oddiwrthynt. Ond pan elo yr holl amſer hwnnw heibio, ac y rhedo allan fyrddiwnau aneirif o flynyddoedd ac oeſoedd, maent eym mhelled o ddiweddu, a'r awr gyntaf y daethant iddynt. Pa'm gan hynny y pryni di môr ddrûd ychydig o ddigrifwch cnawdol ac anianol? Am ſunudyn o bleſſer, rhuthro i drueni a gwae tragwyddol? Och tân vffern! pe danfonit yn fynych dy feddyliliau yno, fe loſgai i fynu dy chwantau, y rhai amgen a fyddant yn dan-wydd i loſgi dy enaid!

2. Yſtyria mai 'r ynfydrwydd eithaf gwaethaf a allai fôd ydyw bodloni dy chwantau pechadurus. Trwy hynny yr wyt ti 'n dewis dy ddigrifwch anianol, dy fodlonrwydd cnawdol, o flaen gogoniant Duw, llawenydd tragwyddol y nefoedd, a gwerthfawr waed Jeſu Ghriſt. Oh ynfydrwydd rhyfeddol! a ffolineb digymmar! wrth ba vn mae 'r Angylion yn gwrido, a'r nefoedd a'r ddaiar yn ſynnu ac yn rhyfeddu.

3. Yſtyria natur dwyllodrus y pechod, ſydd yn dy ddenu â rhith ddigrifwch, bûdd, enw da, eſmwythdra, a'r cyfryw; ond yn y diwedd fo frâth fel ſarph, ac a biga fel neidr, ac yno y cêi weled fel yr hudwyd ac y twyllwyd di. Y cwbl a dâl ef itti am yr holl lawenydd a addawodd yn dêg, ydyw Dychryn Cydwybod a phoenau vffernol: Colled yn lle ynnill, ſef colli 'r nefoedd ac happuſrwydd; cywilydd a gwradwydd yn lle parch, gofid yn lle eſmwythdra; Trallod ac ing fydd a'r bôb enaid dŷn a wnelo ddrwg. Fe achwynodd Jacob a'm dwyll Laban yn ei gyflog: a pheth a feddyli di am dy gyflog, pan ddelo 'r diwrnod talu? Cyflog pechod yw marwolaeth. Oni ddywedi di y dydd hwnnw, Y Sarph a'm hudodd i, y pechod hwn a'm twyllodd i. Na fydd mor ynfyd, ac i gymmeryd gair y fâth Dwyllwr hynod; ymaith ag ef, croeſhoelia ef, canys mae yn ei frŷd wneuthur itti niwed. Cymmer gyngor mewn amſer, mor ofnadwy fydd, oni wneiff dim di yn bwyllog ond tân a brwmſtan! Oni weli frâd y pechod, cyn y bo yn rhy-hwyr itti ddiangc rhagddo!

4. Pan deimlech lygredigaeth yn gweithio, ac yn cynhyrfu ynot, gan dy lithio i bechu, dwys-yſtyria amryw ddioddefiadau a marwolaeth chwerw ein Jachawdr bendigedig Jeſu Ghriſt ar y Groes: o'r hyn ein pechodau ni oedd yr Achos. Dyma y rhai a bwyſodd yn drwm ar ei enaid ef, ac a'i gwnaeth yn drîſt iawn hyd angeu. Ymreſymma fel hyn â thi dy hun; A dalodd Chriſt tros fy Mhrynedigaeth i ei werthfawroccaf waed, ac a werthafi fy enaid drachefn i bechod am y digrifwch cnawdol a'r budr elw hwn? Beth ydyw hyn ond ail-groeſhoelio Arglwydd y bywyd? Canys gwybydd yn ddiau, mai cymmaint o bechodau a wnelych o'th fôdd ac yn hyfryd ewyllyſgar, cymmaint a hynny o ddrain yr wyti etto yn • u plethu am ei ben ef; cymmaint o hoelion yr wyti etto yn eu gyrru iw ddwylo a'i draed ef; cymmaint o waywffyn yr wyt yn eu gwthio iw galon ef. Yn ddiau nid all na bo yſtyriaeth ddifrifol o'r pethau hyn yn foddion enwedigol i'th oſod ti yn galonnog ar y gwaith hwn o Farweiddiad.

5. Yſtyria mor frâu a marwol wyt, yn barod i farw bôb munud; a gwa • itti os byddi farw cyn dy bechodau. Pa fodd y beiddi ruthro a'r dy chwantau, a mwyniant pechod, pan elli gael dy gippio ymaith yn ddiſymmwth o dîr y rhai byw, a'th daflu i vffern, tra fŷch yn gwneuthur dy ddrygioni? Yno, pan fyddych di yn dy fendithio dy hun yn dy ddigrifwch, a'th wobr o anghyfiawnder, y gelli glywed y llais hwnnw, Oh ynfyd, y nôs hon y dygir dy enaid oddiarnat.

II. Modd arall, o'n rhan ni iw arfer a'i gyflawni o ran Marweiddio ein chwantau pechadurus, ydyw, Dyfalochelyd holl achoſion pechod, a phroſedigaethau iddo. Y nêb a gellweirio ag achoſion pechod, mae 'n enbyd iddo ſyrthio. Nid yw 'r nêb a feiddia ruthro i demtaſiwnau pechod, neppell oddiwrth ei wneuthur ef. Dal ſulw gan hynny pa achoſion a chyfléodd, pa foddion a chwmpeini a roeſant gymmorth i'th chwant di iw roddi ei hun allan, a gochel hwynt megis vffern. Rhan o wîr ddoethineb yſprydol yw hyn, gweled pechod o hirbell yn ei achoſion, a thrwy ochel y naill i ragflaenu 'r llall.

III. Dal ſulw ar y gweithrediad cyntaf o Lygredigaeth yn dy galon, a lletha ef yn ddiwyd, a nâd iddo gael y maes yn y lleiaf. Na ddywed, hyd yma y ceiff ef fyned, a dim pellach. Dyro fodfedd i bechod, ac yn fuan fe fyn lathen, fel y mae 'r ddihareb. Meddyliau aflan yn fynych a gynnyddaſant i aflendid oddiallan, a godineb gweithredol, Mat. 15.19. O'r galon, medd ein Iachawdr, y mae meddyliau drwg yn dyfod allan, torr-priodaſau, godinebau, &c. Gan nodi fôd meddyliau drŵg yn achos o aflendid yn y fuchedd.

Cyn gynted gan hynny ac y codo vn meddwl aflan neu afreolus yn dy galon, bwrw ef ymaith allan o law.

IV. Cynhyrfa ynot dy hunan ddymuniadau difrifol am gael marwhau a daroſtwng dy drachwantau: Pan ddymuni unwaith yn ddifrifol ddeſtryw dy anwireddau, mae gobaith na byddant hwy hîr oeſog; canys y mae 'r Arglwydd yn addaw i gyflawni dymuniad y rhai a'i hofnant ef, gwrendy ar • u ochneidiau, ac efe a'u gwared hwynt, Pſal. 145.19.

V. Achwyn wrth Dduw o herwydd grym dy chwantau, a chais trwy weddi nerth oddiwrtho ef yn eu herbyn. Oddiwrth Dduw yn vnig mae 'n rhaid ini gael nerth; ei nerth ef yn vnig a all ein cymmorth ni yn erbyn nerth y pechod. A gweddi yw 'r Modd i gael hynny.

VI. Dyro ffydd y Nghriſt ar waith am farweiddio dy chwantau pechadurus, a'th lygredigaethau. Ir diben hwn,

1. Bydd deimladwy dy fôd ynot dy hun yn rhŷlêſg a gwann i ym • elyd â'th chwantau. Rhaid itti anobeithio o'th nerth dy hun, cyn y cymmerech afael ar nerth yr Arglwydd; Rhaid yw dy guro di allan o'th ymddiried ynot dy hunan, cyn itti fyned at Ghriſt. Pan welych dy fôd yn wann, yna y troi i'r Ammddeffynfa gadarn.

2. Crêd fôd Chriſt yn abl i'th gymmorth a'th waredu. Ynddo ef y mae pôb llawnder yn trigo. Fel y mae ganddo lawnder o râs yn ei galon, felly mae llawnder o rym yn ei law, trwy yr hyn y dichon efe lâdd dy holl elynion. Pechod ſydd alluog, ond Chriſt ſydd alluoccach. Mae diafol yn grŷf, ond Chriſt yn gryfach nag ef.

3. Crêd fôd Chriſt fel yn abl, felly yn ewyllyſgar i ddaroſtwng dy holl anwireddau. Dy elynion di ſydd elynion iddo ef, ac efe a fyn eu marwolaeth: Os credadyn wyt ti, efe a fachníodd troſot. Efe ydyw dy Archoffeiriad mawr, a'th Arglwydd a'th Frenin; ac ar hyn mae fe yn rhwym nid yn vnig trwy ei doſturi a'i drugarogrwydd, ond hefyd trwy ei ſwydd a'i berthynas i doſturio wrthit, ac i'th waredu: Ni bydd efe anffyddlon iw ymddiried, nac yn fyddar iw ymſcaroedd ei hun, y rhai ſy 'en erfyn arno i'th achub a'th waredu.

4. Bwrw dy hun trwy ffydd ar Jeſu Ghriſt, pwyſa ar ei rym a'i ddaioni ef am gymmorth a nerth. Yr vn modd y mae yma o ran grym Chriſt, ac o ran ei Addewidion ef. Megis rhoi ein pŵys a'n goglud ar ei Addewidion ef yn amſer perigl a chyfyngder, ſydd yn eu gwneuthur hwynt yn eiddom ni; Felly rhoi ein pŵys a'n goglud ar rym Chriſt i'n cymmorth a'n cynnal ni, ſydd yn ei wneuthur yn eiddo ni.

5. Diſgwyl trwy ffydd ar Ghriſt a'm gymmorth ac ymwared yn erbyn gweithrediad a chynhyrfiad dy lygredigaethau. Er na ddaw cymmorth ond yn araf oddiwrtho ef, etto diſgwyl am dano, canys fo ddaw yn ſiccr ddiameu yn yr amſer mwyaf tymmhoredd. Trwy hyn y rhôi di rwym ar Ghriſt i ymddangos yn gymmorth itti. Canys fel nad oes dim yn rhwymo calon dŷn i fôd yn gynnorthwyol i arall, mwy nag ymddiried iddo, a diſgwyl help oddiwrtho; Felly yn ddiau derchafu dy galon i ddiſgwyl help oddiwrth Ghriſt, a fydd yn rhwymedigaeth fawr arno ef i roddi itti gymmorth cyfattebol.

Pan iacháodd Ghriſt lawer o'u clefydau a'u doluriau corphorol, pan oedd efe ar y ddaiar, yr ydym yn cael fôd yr iechyd hwnnw yn waſtad yn dyfod iddynt yn ôl eu ffydd. A pheth oedd eu ffydd hwynt? Hwy a gredaſant fôd Chriſt yn abl ac yn ewyllyſgar iw iachâu, ac ar hynny a aethant atto ef yn hyderus am iacháad, ac felly a dynnaſant rinwedd gyfattebol oddiwrtho ef. Hyn a ellwch chwi ei weled yn y wraig druan a fu tan y diferlif gwaed ddeuddeng mlynedd, yr hon a ddaeth y tu ôl i Ghriſt, ac a ddywedodd, Os câf i yn vnig ond cyffwrdd ag ymyl ei wîſg ef, iâch fyddaf. A Chriſt a attebodd iddi, Ha ferch, cymmer gyſſur, dy ffydd a'th iachdodd. Hyn a ſcrifennwyd, fel pôb 'Strythur arall, er addyſg ini, i'n cyfarwyddo a'n dyſgu ni, pa fôdd y mae ini ymdrîn ag ef i iachâu ein doluriau a'n clefydau yſprydol.

Oes ynot ryw ddiferlif o gybydd-dod bydol, o falchder neu gyndynrwydd, o ffromder neu genfigen, neu 'r cyfryw yn rhedeg arna • ? Ac a fynni dy iachâu oddiwrthynt? Gwnâ fel y gwnaeth y wraig druan honno; Dôs at Ghriſt, a goſod dy ffydd ar waith arno ef: Crêd ei rym a'i ewyllyſgarwch ef, bydded i'th ffydd gyffwrdd ond ag ymyl ei wîſg ef, cymmer afael arno, bwrw dy hun ar ei waed a'i ymyſcaroedd ef, diſgwyl wrth ei ddrŵs ef, gan fwriadu na ddychwelech heb atteb graſol, ac yno gwêl ond hyn fydd ei atteb ef, Ha fâb, bydd gyſſurus, maddeuwyd itti dy bechodau, bydd lân o'th holl lygredigaethau, dy ffydd a'th jachaodd.

Gwedi imi ddangos y Moddion trwy y rhai y cyflawnir gwaith Marweddiad; yr wyfi yn dyfod yn awr i ddangos y Modd y dylem ei gyflawni.

1. Rhaid i'n Marweiddiad fôd, ar frŷs, allan o law. Dechreu heddyw, dôd y fwyall yn ebrwydd ar wreiddin y prenniau hyn; a pha brŷd bynnag y caffech Ddiafol yn gweithio, ac yn chwythu marwor Trachwant, bydd mewn arfau ar frŷs, nâd i bechod gael amſer i godi ei ben yn dy erbyn, gwrthwyneba ef yn ei gynhyrfiad a'i gychwyniad cyntaf. Oedi yn hyn ſydd beryglus iawn. Y trachwant a ellir a'r y cyntaf yn hawdd ei orchfygu, fe fydd anhawdd gwedi hynny ei gadw ef i lawr.

Pa'm na byddem mor gall am ein eneidiau, ac ydym am ein Cyrph? Pwy, pan dafler tân iw fynwes, neu iw Dŷ, na fwrw ef a'r frŷs allan, ac a'i diffydd? Gwae i'r ffyliaid hynny, y rhai a adawant y tân vffernol hwn yn llonydd, ac a gellweiriant gyhyd, hyd oni chaffo feiſtrolaeth arnynt. Chychwi y rhai y mae eich trachwantau, trwy eich eſgeuluſtra eich hunain, wedi torri allan yn fflamm, ofnwch rhag ei bôd yn rhyhwyr eu diffoddi: ofnwch rhag i'r tân hwn, wedi ei eſgeuluſo gyhyd o amſer, loſgi bellach i waelod vffern.

Mae meddyliau ofer, drŵg, trythyll yn hâd drwg wedi ei hâu yn ein calonnau ni gan ein gelyn Diafol, y rhai os gadewir hwynt yn llonydd, a dyfant yn ddiarwybod yn gyntaf i eginin, yno i dwyſen ac felly a ddŵg allan gynhaiaf trîſt o anwiredd a digofaint. Ac am hynny y peth doethaf a allwn ni ei wneuthur, ydyw, cyn gynted ac yr hâuer hwynt; eu chwynnu hwynt allan yn fuan, a'u tynnu i fynu erbyn y gwraidd. I'r hyn y cyttuna hynny a ddywed vn o'r Hynafiaid, Ni ddylem ni oddef i'r beiau cnawdol hynny dyfu a chynnyddu, ond yn hytrach eu deſtrywio hwynt yn eu dechreuad cyntaf. Vitia corporis non ſunt ſinenda coaleſcere, ſed in exordio ſtatim enecanda ſunt, Hilar. in Pſal. 36.

2. Rhaid i'n Marweiddiad ni fôd yn rhwydd ac yn ewyllyſgar, ac nid ar gymmell, ac o'n hanfodd. Mae 'r morriwr mewn tymeſtl yn taflu ymaith ei dda, o herwydd na feiddia eu cadw hwynt yn hwy, ond etto mae ei galon ef yn myned ar eu hôl hwynt. A dyma holl farweiddiad y rhan fwyaf, hwy a daflant ymaith eu pechodau, am na lyfaſant ddim amgen. Yno yn vnig yr ydym yn gywir ac yn ffyddlon yn y gwaith hwn, pan yw ein calonnau yn gyntaf yn yr holl wrth-oſſod a wnawn yn erbyn ein pechodau; pan weddíom yn galonnog yn eu herbyn; pan wiliom, ac ymaelom, ac ymdrechom ac y gwrthwynebom hwynt â'n holl galonnau; pan fo ein heneidiau yn mawr-chwennych weled gwaed ein Trachwantau; a phe bai boſſibl y gallem yn ddiogel, etto ni oddefai ein câs arnynt, iddynt ſyw. Tebyg y gwnâ y rhe'ini ryw beth o ddifri yn erbyn pechod, y rhai y bo eu calonnau yn gyntaf yn goſod arnynt.

3. Rhaid i'n Marweiddiad fôd yn hollawl ac yn llwyrgwbl, yn cyrrhaeddyd ein holl chwantau pechadurus, â bwriad difrifol ynom, na oddefom ynom ein hunain vn pechod a wyppom ni oddiwrtho. Canys ſiccr yw na all gwîr Farweiddiad fôd yno lle bo bwriad bodlonus ewyllyſgar i barhâu yn gwneuthur neb rhyw bechod a wypper oddiwrtho. Am hynny mae 'r Prophwyd Dafydd, i ddangos gwirionedd ei farweiddiad, yn dywedyd, Mi am ymgedwais, nid rhag vn neu ddâu, ond rhag pôb llwybr drŵg, Pſal. 119.101. Nid oedd ef o'i fôdd yn cŷd-ddŵyn ag ef ei hun mewn vn mâth ar bechod, gan wybod yn dda fôd pob mâth ar bechod yn droſſeddiad y Ddeddf. Y ddau air hyn, 〈 in non-Latin alphabet 〉 ac 〈 in non-Latin alphabet 〉 pechod a throſſedd, ydynt gyd-gyfnewidiol a'u gilydd. Pob vn ac ſydd yn gwneuthur pechod, medd Ioan y Diſgybl anwyl, Sydd hefyd yn gwneuthur anghyfraith, oblegid anghyfraith yw pechod. 1 Ioan. 3.4. Ie pôb pechod, ac felly mae yn ein gwneuthur ni yn euog o ddigofaint Duw, ac yn ein goſod tan bob barnedigaeth a phlâ yn y bŷd hwn, a damnedigaeth dragwyddol yn y bŷd a ddaw. Ni arbed Duw yr enaid hwnnw, a fyn arbed iddo yr vn o'i bechodau. Y nêb a fynno arbed 'r vn o'i bechodau, a fynnai arbed vn arall ac vn arall, pan was'naethai ei drô ef. Y nêb ni fynno y cwbl o Ghriſt, ni fynn mewn gwirionedd ddim o hono. A'r nêb ni fynno ei ryddhâu oddiwrth bôb pechod, nid oes ganddo ddim meddwl pûr iw ryddhâu oddiwrth yr vn o honynt.

Fe fynn Chriſt y cwbl, neu ni fynn ef ddim; rhaid ini wneuthur pôb dledſwydd, neu cyſtal ini na wnelom yr vn; rhaid ini ymadel â phôb pechod, neu cyſtal ini gadw'r cwbl. A elli di ymadel â phob pechod onid vn? rhaid i hwnnw fyned hefyd, neu dy fywyd a eiff am dano ef. Oh fy nghyfaill, goſod dy hun yn erbyn pôb pechod, mawr a bychan, amlwg a dirgel, cnawdol ac yſprydol. Goſod dy hun yn eu herbyn yn galonnog, bydd ewyllyſgar i lwyddo ac i orchfygu, a goſod arnynt yn bryſur, nâd i vn pechod fyw ddiwrnod hwy, na chyſgu vn noſwaith etto yn llonydd gydâ thi: (yn vnig cofia fyned allan yn eu herbyn yn nerth yr Arglwydd) ac yno ni a'th gawn di yn fuan yn vn o'r eiddo Chriſt, wedi dy farweiddio, yr hwn, fel yr wyt yn farw gydâ Chriſt, a gêi yn ddiau fyw gydâ Chriſt, a theyrnaſu gydâ Chriſt tros Dragwyddoldeb.

FINIS.